Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 4:15

Ο Αθανάσιος είπε: Πρόσεξε· μη μάχεσαι ενάντια στην αλήθεια. Διότι το ρητό του Παύλου, το οποίο νομίζεις ότι ισχύει για τον Θεό Πατέρα, θα βρεις να λέγεται από τον ίδιο τον Απόστολο και για τον Υιό· διότι λέει: «Και αυτός έθεσε στην Εκκλησία, πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, άλλους ευαγγελιστές, άλλους ποιμένες και διδασκάλους, για τον καταρτισμό των λαών, για έργο διακονίας, για την οικοδομή του σώματος του Χριστού, μέχρι να φτάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, ώστε να μην είμαστε πλέον νήπιοι, κλυδωνιζόμενοι και περιφερόμενοι από κάθε άνεμο διδασκαλίας, μέσω της απάτης των ανθρώπων, με πανουργία που εξυπηρετεί τις μεθοδείες της πλάνης, αλλά, μένοντας στην αλήθεια με αγάπη, να αυξηθούμε σε όλα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, δηλαδή ο Χριστός· από τον οποίο ολόκληρο το σώμα, συναρμολογούμενο και συνδεόμενο μέσω κάθε συνδέσμου που το επιχορηγεί», και τα εξής. Βλέπεις ότι η διατύπωση αποδίδεται από κοινού στον Πατέρα και στον Υιό, και εσύ την έχεις εκλάβει μονομερώς μόνο για τον Πατέρα;

Προς εκείνους που ισχυρίζονται ότι το «εξ ου» και το «δι' ου» διαφέρουν, και αποδίδουν το μεν «εξ ου» στον Πατέρα, το δε «δι' ου» στον Υιό, ως κατώτερο. Βρίσκουμε όμως από τις Γραφές ότι και για τον Πατέρα λέγεται το «δι' ου», και για τον Υιό το «εξ ου», και ομοίως για το Πνεύμα. Σχετικά με τον Πατέρα ο Απόστολος λέει: «Πιστός είναι ο Θεός, δι' ου κληθήκατε σε κοινωνία με τον Υιό του». Αλλού: «Παύλος, απόστολος του Ιησού Χριστού διά θελήματος Θεού»· και πάλι: «Ώστε δεν είσαι πλέον δούλος, αλλά υιός· και αν είσαι υιός, είσαι και κληρονόμος διά του Θεού». Καθώς και το: «Όπως ακριβώς αναστήθηκε ο Χριστός διά της δόξης του Πατρός». Και πάλι, όταν γεννήθηκε ο Κάιν, η Εύα είπε: «Απέκτησα άνθρωπο διά του Θεού». Και πάλι, στον Ιωσήφ μέσα στη φυλακή, δεν δόθηκε η εξήγηση διά του Θεού; Σχετικά με τον Υιό, από την προφητεία του Ησαΐα, ο Παύλος είπε: «Διότι εξ αυτού, και δι' αυτού, και εις αυτόν είναι τα πάντα». Εάν δε ο αιρετικός φέρει αντίρρηση στο γεγονός ότι η έκφραση «δι' ου» έχει λεχθεί για τον Θεό Πατέρα, οφείλει να αποδώσει την ίδια αξία και στον Υιό· και πάλι προς τους Εφεσίους ο Απόστολος αναφέρει: «Αληθεύοντες δε με αγάπη, ας αυξηθούμε σε όλα προς αυτόν, εξ ου όλο το σώμα συναρμολογείται», και τα εξής.

Κεφάλαιο Δ΄. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄: Δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι μέλη του Χριστού; ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ: Ακολουθώντας δε την αλήθεια με αγάπη, ας αυξηθούμε στα πάντα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός· από τον οποίο ολόκληρο το σώμα, συναρμολογούμενο και συνδεόμενο διαμέσου κάθε συνδέσμου της επιχορηγίας, σύμφωνα με την ενέργεια κατά το μέτρο του κάθε ενός μέρους ξεχωριστά, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος για την οικοδομή του μέσα στην αγάπη.

Και έτσι βεβαίως και με τον άλλο τρόπο θα αποδειχθούν ισότιμες μεταξύ τους, εφόσον τάσσονται επί ενός και του αυτού προσώπου. Αλλά ας επανέλθουμε στο προκείμενο. Γράφοντας ο Απόστολος προς τους Εφεσίους, λέγει: «Αληθεύοντας δε με αγάπη, ας αυξήσουμε τα πάντα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός, από τον οποίο όλο το σώμα, συναρμολογούμενο και συνδεόμενο διά μέσου κάθε αρμού της επιχορηγίας, σύμφωνα με την ενέργεια στο μέτρο του καθενός μέρους ξεχωριστά, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος». Και πάλι στην προς Κολοσσαείς επιστολή, προς αυτούς που δεν έχουν τη γνώση του Μονογενούς, έχει ειπωθεί ότι: «Εκείνος που κρατά την κεφαλή, δηλαδή τον Χριστό, από τον οποίο όλο το σώμα, επιχορηγούμενο διά των αρμών και των συνδέσμων, αυξάνει την αύξηση του Θεού». Διότι το ότι ο Χριστός είναι η κεφαλή της Εκκλησίας, το έχουμε μάθει και αλλού, όταν ο Απόστολος λέγει: «Και αυτόν έδωσε ως κεφαλή πάνω από όλα στην Εκκλησία». Και: «Από το πλήρωμά του εμείς όλοι λάβαμε». Και ο ίδιος ο Κύριος: «Διότι από το δικό μου θα λάβει και θα σας το αναγγείλει». Και γενικότερα, σε εκείνον που μελετά με φιλοπονία, θα φανερωθούν ποικιλότροπες οι χρήσεις του «εξ ου». Διότι και ο Κύριος λέγει: «Κατάλαβα ότι εξήλθε δύναμη από εμένα». Ομοίως δε και περί του Πνεύματος έχουμε παρατηρήσει να χρησιμοποιείται σε πολλά χωρία το «εξ ου». «Διότι εκείνος που σπέρνει», λέγει, «στο Πνεύμα, εκ του Πνεύματος θα θερίσει αιώνια ζωή». Και ο Ιωάννης: «Από αυτό γνωρίζουμε ότι βρίσκεται μέσα μας, εκ του Πνεύματος το οποίο μας έδωσε».

Το ότι, εφόσον ο Σωτήρας έχει ταχθεί ως κεφαλή, η Εκκλησία ονομάζεται πλέον σώμα, όντας συναρμοσμένη από τα επιμέρους μέλη, θα το αποδείξει ο Παύλος λέγοντας: «Για να μην είμαστε πλέον νήπιοι, που κλυδωνίζονται και περιφέρονται από κάθε άνεμο διδασκαλίας εξαιτίας της δολιότητας των ανθρώπων, με πανουργία προς τη μεθοδεία της πλάνης, αλλά, ζώντας την αλήθεια με αγάπη, να αυξηθούμε σε όλα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός, από τον οποίο όλο το σώμα, συναρμολογούμενο και συνδεόμενο μέσω κάθε άρθρωσης που παρέχει τη χορηγία, σύμφωνα με την ενέργεια στο μέτρο του καθενός μέλους, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος για την οικοδομή του με αγάπη». Και το ότι κερδίζουμε την ένωση που νοείται κατά το σώμα, εννοώ δηλαδή την ένωση με τον Χριστό, εμείς που έχουμε γίνει μέτοχοι της αγίας του σάρκας, θα το μαρτυρήσει πάλι ο Παύλος για το μυστήριο της ευσέβειας, λέγοντας: «Το οποίο σε άλλες γενιές δεν έγινε γνωστό στους υιούς των ανθρώπων, όπως τώρα αποκαλύφθηκε στους αγίους αποστόλους του και στους προφήτες δια του Πνεύματος, ότι τα έθνη είναι συγκληρονόμα και συμμέτοχα της επαγγελίας εν Χριστώ». Αν λοιπόν είμαστε όλοι σύσσωμοι μεταξύ μας εν Χριστώ, και όχι μόνο μεταξύ μας, αλλά προφανώς και με αυτόν που ενοικεί μέσα μας μέσω της δικής του σάρκας· πώς δεν είμαστε ήδη σαφώς όλοι ένα, και μεταξύ μας και εν Χριστώ;

Βεβαίως, ο καθένας λαμβάνει τη μνα προς πολλαπλασιασμό, καλλιέργεια και αύξηση, όπως αναφέρεται στο Ευαγγέλιο. Όπως ακριβώς το βρέφος που γεννιέται σε αυτόν τον κόσμο δεν παραμένει πάντοτε στη νηπιακή ηλικία, αλλά καθημερινά αυξάνεται, ακολουθώντας μια αναγκαιότητα σύμφωνα με τους άρρητους νόμους της φύσεως, μέχρι να φτάσει σε τέλειο άνδρα και στην πλήρη ανάπτυξη των λογικών ικανοτήτων· με τον ίδιο τρόπο και εκείνος που αναγεννάται άνωθεν από ύδωρ και Πνεύμα δεν πρέπει να παραμένει στη νηπιακή κατάσταση της πνευματικής ηλικίας, αλλά ασκούμενος καθημερινά με αγώνα, κόπο και πολλή υπομονή εξαιτίας της πάλης προς τον νοητό αντίπαλο, οφείλει να προκόβει και να αυξάνεται μέχρι την ολοκλήρωση της πνευματικής ηλικίας, σύμφωνα με όσα αναφέρονται από τον Απόστολο: μέχρι να καταντήσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, ώστε να μην είμαστε πλέον νήπια, που κλυδωνίζονται και παρασύρονται από κάθε άνεμο διδασκαλίας, μέσα στην πανουργία για τη μεθοδεία της πλάνης, αλλά, ζώντας την αλήθεια με αγάπη, να αυξήσουμε τα πάντα προς αυτόν, ο οποίος είναι ο Χριστός.

Έτσι λοιπόν, εφόσον περιγράφηκε από εμάς το σωματικό μέλος, θα ήταν εύκολο, μέσα από όσα εξετάστηκαν εδώ, να κατανοήσουμε και τον τράχηλο του εκκλησιαστικού σώματος, ο οποίος είναι εκείνος που, μέσω των κατάλληλων ενεργειών, αναλαμβάνει κυρίως αυτό το όνομα, ονομαζόμενος τράχηλος και παρομοιαζόμενος με τον πύργο του Δαβίδ. Πρώτον, λοιπόν, πράγμα που είναι και το πρωταρχικό, εάν κάποιος βαστάζει επάνω του την αληθινή κεφαλή του παντός (αναφέρομαι σε εκείνη την κεφαλή που είναι ο Χριστός, από τον οποίο όλο το σώμα συναρμολογείται και συγκροτείται), αυτός κυρίως φέρει επάνω του αυτό το όνομα. Επιπλέον, εάν είναι δεκτικός του Πνεύματος που κάνει την καρδιά μας πύρινη και την θερμαίνει, και εάν μέσω της εύηχης φωνής του υπηρετεί τον Λόγο· διότι για κανέναν άλλο λόγο δεν ενσωμάτωσε ο Θεός την ανθρώπινη φωνή στη φύση των ανθρώπων, παρά για να είναι όργανο του λόγου, αρθρώνοντας μέσω αυτής τα κινήματα της καρδιάς. Ας έχει δε αυτός ο τράχηλος και τη θρεπτική ενέργεια, εννοώ τη διδασκαλία, μέσω της οποίας συντηρείται η δύναμη σε όλο το σώμα της Εκκλησίας· διότι, όταν η τροφή παρέχεται συνεχώς, το σώμα διατηρείται στην ύπαρξη, ενώ όταν αυτή εκλείπει, φθίνει και καταστρέφεται.

Αφού δε παρουσίασε αυτά τα νοήματα με αινιγματικό τρόπο, προάγει τον λόγο στο σαφέστερο, λέγοντας ότι ο Θεός έθεσε στην εκκλησία αποστόλους και προφήτες και διδασκάλους και ποιμένες για τον καταρτισμό των αγίων, για το έργο της διακονίας, για την οικοδομή του σώματος του Χριστού, μέχρι να φτάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού. Και πάλι λέει, ας αυξήσουμε τα πάντα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός, από τον οποίο όλο το σώμα, καθώς συναρμολογείται και συνδέεται μέσω κάθε αρμού της πνευματικής επιχορηγίας, σύμφωνα με την ενέργεια που αναλογεί στο μέτρο του κάθε ενός μέρους ξεχωριστά, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος, ώστε να οικοδομείται το ίδιο εν αγάπη. Επομένως, εκείνος που αποβλέπει προς την εκκλησία, βλέπει απευθείας τον Χριστό, ο οποίος οικοδομεί και μεγαλύνει τον εαυτό του μέσω της προσθήκης εκείνων που σώζονται. Εκείνη, λοιπόν, που αφαίρεσε το πέπλο από τα μάτια της, βλέπει με καθαρό οφθαλμό το ανέκφραστο κάλλος του Νυμφίου και, εξαιτίας αυτού, τρώθηκε από το ασώματο και διάπυρο βέλος του έρωτα. Διότι η κορυφωμένη αγάπη ονομάζεται έρωτας, για τον οποίο κανείς δεν αισθάνεται ντροπή όταν η τόξευσή του δεν στρέφεται προς τη σάρκα, αλλά μάλλον καυχάται για το τραύμα του, όταν δεχθεί στα βάθη της καρδιάς την αιχμή του άυλου πόθου. Αυτό ακριβώς έκανε και αυτή, λέγοντας στις νεάνιδες: «Είμαι πληγωμένη από αγάπη».

Όταν, λοιπόν, το αγαθό διέλθει μέσα από όλα, τότε όλο το σώμα του θα υποταχθεί στη ζωοποιό εξουσία, και έτσι η υποταγή αυτού του σώματός του λέγεται ότι είναι υποταγή του Υιού, ο οποίος είναι απόλυτα ενωμένος με το ίδιο του το σώμα, το οποίο είναι η Εκκλησία, καθώς λέει προς τους Κολοσσαείς ο απόστολος, αναφέροντας κατά λέξη τα εξής: «Τώρα χαίρω για τα παθήματά μου και αναπληρώνω τα υστερήματα των θλίψεων του Χριστού στη σάρκα μου υπέρ του σώματός του, το οποίο είναι η Εκκλησία, της οποίας έγινα διάκονος σύμφωνα με την οικονομία». Και προς την εκκλησία των Κορινθίων λέει: «Εσείς είστε σώμα Χριστού και μέλη ο καθένας κατά το μέρος του». Ακόμη πιο σαφώς παραθέτει το δόγμα περί αυτού προς τους Εφεσίους μέσα από όσα λέει: «Αληθεύοντες δε με αγάπη, ας αυξηθούμε σε όλα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός, από τον οποίο όλο το σώμα, που συναρμολογείται και συγκρατείται μέσω κάθε συνδετικού αρμού της επιχορηγίας, σύμφωνα με την ενέργεια στο μέτρο του καθενός μέρους, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος για την οικοδομή του με αγάπη»· διότι ο Χριστός οικοδομεί τον εαυτό του μέσω εκείνων που διαρκώς προστίθενται στην πίστη.

Πρέπει λοιπόν πάντοτε να προάγει κανείς τον εαυτό του σε τέλειο άνδρα κατά τον απόστολο: «Μέχρι να φθάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, ώστε να μην είμαστε πλέον νήπια, που κλυδωνίζονται και περιφέρονται από κάθε άνεμο της διδασκαλίας με την πανουργία των ανθρώπων, που μεθοδεύει την πλάνη, αλλά, ζώντας την αλήθεια, να αυξηθούμε σε όλα προς Αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός»· και αλλού ο ίδιος λέει: «Μη συμμορφώνεστε με τον αιώνα τούτο, αλλά να μεταμορφώνεστε με την ανακαίνιση του νου σας, ώστε να διακρίνετε ποιο είναι το θέλημα του Θεού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο», ονομάζοντας τέλειο θέλημα του Θεού το να διαμορφωθεί η ψυχή από την ευσέβεια, την οποία ανθίζει σε ύψιστο κάλλος η χάρις του Πνεύματος, όταν αυτή συμπράττει με τους κόπους εκείνου που διαμορφώνεται. Η μεν ανάπτυξη του σώματος ως προς το ύψος δεν εξαρτάται καθόλου από εμάς· διότι η φύση δεν ρυθμίζει το μέγεθος σύμφωνα με τη θέληση και την επιθυμία του ανθρώπου, αλλά με τη δική της ορμή και αναγκαιότητα· αντίθετα, το μέτρο και το κάλλος της ψυχής κατά την ανανέωση της αναγέννησης, το οποίο παρέχει η χάρις του Πνεύματος μέσω της προθυμίας αυτού που τη δέχεται, εξαρτάται από τη δική μας θέληση. Διότι όσο περισσότερο εντείνεις τους αγώνες υπέρ της ευσέβειας, τόσο συναυξάνεται και το μέγεθος της ψυχής, μέσα από τους αγώνες και τους κόπους, για τους οποίους δίνει εντολή και ο Κύριός μας λέγοντας.

Έτσι και οι άλλες έννοιες, όσες αποδίδονται στην κεφαλή, είναι φυσικό να διακρίνονται και στα μέλη: η ειρήνη, ο αγιασμός, η αλήθεια και όλα τα παρόμοια. Διότι, με το να φανερώνονται αυτά και τα παρόμοια στα μέλη, αποδεικνύεται ότι αυτά είναι οργανικά συνδεδεμένα με την κεφαλή, όπως ακριβώς αναφέρει ο Απόστολος, ότι εκείνος μεν είναι η κεφαλή, από αυτόν δε «ολόκληρο το σώμα, συναρμολογούμενο και συνδεόμενο διά μέσου κάθε αρμού της επιχορηγίας, σύμφωνα με την ενέργεια που αναλογεί στο μέτρο του καθενός ξεχωριστού μέρους, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος». Και αρμόζει επίσης, μέσω της ονομασίας της κεφαλής, να διδαχθούμε και τούτο: ότι, όπως ακριβώς στα ζώα η ώθηση προς τις ενέργειες δίνεται στο σώμα από την κεφαλή (διότι με τον οφθαλμό και την ακοή κατευθύνονται οι επιμέρους πράξεις, τόσο η κίνηση των ποδιών όσο και η ενέργεια των χεριών· επειδή δεν είναι δυνατόν, εάν ο οφθαλμός δεν εποπτεύει τα όσα επιδιώκονται ή εάν η ακοή δεν δέχεται την καθοδήγηση, να εκτελεστεί ορθά κάτι από όσα πρόκειται να πραχθούν), έτσι πρέπει, ακολουθώντας την αληθινή κεφαλή, και εμείς που είμαστε το σώμα να κινούμαστε καταλλήλως ως προς κάθε ορμή και ενέργεια, εκεί όπου θα μας καθοδηγήσει Αυτός που έπλασε τον οφθαλμό και φύτεψε το αυτί. Επειδή, λοιπόν, η κεφαλή βλέπει προς τα άνω, πρέπει οπωσδήποτε και τα μέλη που είναι συναρμοσμένα με την κεφαλή να ακολουθούν την οδηγία της και να έχουν τη ροπή τους προς τα άνω.

Κυβευτές ονομάζονται εκείνοι που παίζουν με τους πεσσούς. Τέτοιοι είναι οι πανούργοι, όταν βρουν κάποιους πιο αφελείς· διότι και εκείνοι μεταθέτουν και μεταφέρουν τα πάντα. Εδώ έθιξε και το ζήτημα του βίου. «Αληθεύοντας δε», λέει, «με αγάπη, ας αυξήσουμε τα πάντα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός, από τον οποίο όλο το σώμα», από τον Χριστό δηλαδή, λέει, «εφόσον συναρμολογείται και συνδέεται μέσω κάθε αρμού της επιχορηγίας, σύμφωνα με την ενέργεια στο μέτρο του καθενός ξεχωριστού μέλους, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος για την οικοδομή του εαυτού του με αγάπη». Το διατύπωσε με πολλή ασάφεια, επειδή θέλησε να τα πει όλα μαζί.

«Αληθεύοντας όμως με αγάπη, ας αυξηθούμε σε όλα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός, από τον οποίο ολόκληρο το σώμα, συναρμολογούμενο και συνδεόμενο διαμέσου κάθε άρθρωσης που επιχορηγεί την ενέργεια, ανάλογα με το μέτρο του καθενός μέρους, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος για την οικοδόμησή του με αγάπη.» Αυτός μεν που έλαβε αποστολική χάρη, λέει, αναγγέλλει την απόκρυφη σοφία της θείας οικονομίας· εκείνος δε που υπηρετεί προφητική διακονία, το πράττει για να φανερώσει την πρόγνωση που υπάρχει μέσα μας από το Πνεύμα. Άλλος πάλι επιτελεί έργο Ευαγγελιστή, μέσω λόγων ή γραπτών, όπως ο Φίλιππος με τον λόγο, ενώ αυτοί που έγραψαν τα Ευαγγέλια με τα γραπτά· άλλος δε, έχοντας αναλάβει μια Εκκλησία, την ποιμαίνει. Όλα λοιπόν τα χαρίσματα, λέει, σκοπό έχουν να καταρτίζονται εκείνοι που αγιάστηκαν στην πίστη ώστε να φτάσουν στην τελειότητα, καθώς όσοι έχουν λάβει τα χαρίσματα διακονούν για το κοινό καλό. Και είναι αναγκαία η ενέργεια των χαρισμάτων, μέχρις ότου οι τωρινοί νήπιοι να γίνουν τέλειοι σύμφωνα με την πνευματική τελειότητα που έγκειται στην ομοίωση με τον Χριστό, και να μην είναι πλέον κανείς νήπιος, δεχόμενος πολλές μεταβολές από τις διάφορες διδασκαλίες που παρουσιάζονται με πανουργία και οδηγούν σε πλάνη, αλλά, όπως ακριβώς συμβαίνει με την αύξηση του σώματος, να φτάσουμε όλοι μας σε τέτοιο ύψος, ώστε να συναρμολογηθούμε με την κεφαλή μας, τον Χριστό.

Και παρακάτω πάλι: Και αυτός έδωσε άλλους μεν ως αποστόλους, άλλους ως προφήτες, άλλους ως ευαγγελιστές και άλλους ως ποιμένες και διδασκάλους, για τον καταρτισμό των αγίων στο έργο της διακονίας, για την οικοδομή του σώματος του Χριστού, μέχρι να φτάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, ώστε να μην είμαστε πλέον νήπιοι, που κλυδωνίζονται και παρασύρονται από κάθε άνεμο της διδασκαλίας, εξαιτίας της δολιότητας των ανθρώπων, με πανουργία προς μεθόδευση της πλάνης, αλλά, ακολουθώντας την αλήθεια με αγάπη, να αυξηθούμε σε όλα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός, από τον οποίο ολόκληρο το σώμα, καθώς συναρμολογείται και συνδέεται διαμέσου κάθε άρθρωσης που το τροφοδοτεί, σύμφωνα με την ενέργεια του κάθε ενός μέλους χωριστά, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος για την οικοδομή του με αγάπη.

Και: Σε αυτόν κατοικεί όλο το πλήρωμα της θεότητας σωματικά. Και: Είστε ολοκληρωμένοι σε αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή κάθε αρχής και εξουσίας. Και πάλι: Αληθεύοντας με αγάπη, ας αυξήσουμε τα πάντα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός, από τον οποίο όλο το σώμα, συναρμολογούμενο και συνδεόμενο διαμέσου κάθε άρθρωσης που παρέχει τη χορηγία, σύμφωνα με την ενέργεια κατά το μέτρο του κάθε ενός μέλους, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος για την οικοδόμησή του με αγάπη. Και πάλι:

Διότι, όπως ακριβώς το βρέφος που γεννιέται σε αυτόν τον κόσμο δεν παραμένει πάντοτε στη νηπιακή ηλικία, αλλά καθημερινά αυξάνεται ακολουθώντας μια φυσική αναγκαιότητα σύμφωνα με τους άρρητους νόμους της φύσεως, μέχρι να φτάσει να γίνει ώριμος άνδρας και να ολοκληρωθεί ως προς τις λογικές του ικανότητες, με τον ίδιο τρόπο και εκείνος που έχει γεννηθεί άνωθεν από ύδωρ και Πνεύμα δεν οφείλει να παραμένει στη νηπιακή κατάσταση της πνευματικής του ηλικίας, αλλά χρησιμοποιώντας καθημερινά αγώνα, κόπο και πολλή υπομονή εξαιτίας της πάλης εναντίον του αντιπάλου, πρέπει να προκόβει και να αυξάνεται προς την ολοκλήρωση της πνευματικής του ηλικίας, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί από τον απόστολο: «Μέχρι να φθάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, ώστε να μην είμαστε πλέον νήπια, που κλυδωνίζονται και παρασύρονται από κάθε άνεμο της διδασκαλίας με πανουργία που αποσκοπεί στη μεθόδευση της πλάνης, αλλά, ζώντας την αλήθεια με αγάπη, να αυξηθούμε σε όλα προς Αυτόν, ο Οποίος είναι ο Χριστός». Και πάλι αλλού λέγει ο ίδιος: «Μη συμμορφώνεσθε με τον αιώνα τούτο, αλλά να μεταμορφώνεσθε με την ανακαίνιση του νου σας, ώστε να δοκιμάζετε ποιο είναι το θέλημα του Θεού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο», υποστηρίζοντας ότι στο τέλειο θέλημα του Θεού φθάνουν εκείνοι που έχουν έλθει στο μέτρο της ηλικίας και της λογικής ολοκληρώσεως του πνεύματος.