Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 4:16

Ο Αθανάσιος είπε: Πρόσεξε· μη μάχεσαι ενάντια στην αλήθεια. Διότι το ρητό του Παύλου, το οποίο νομίζεις ότι ισχύει για τον Θεό Πατέρα, θα βρεις να λέγεται από τον ίδιο τον Απόστολο και για τον Υιό· διότι λέει: «Και αυτός έθεσε στην Εκκλησία, πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, άλλους ευαγγελιστές, άλλους ποιμένες και διδασκάλους, για τον καταρτισμό των λαών, για έργο διακονίας, για την οικοδομή του σώματος του Χριστού, μέχρι να φτάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, ώστε να μην είμαστε πλέον νήπιοι, κλυδωνιζόμενοι και περιφερόμενοι από κάθε άνεμο διδασκαλίας, μέσω της απάτης των ανθρώπων, με πανουργία που εξυπηρετεί τις μεθοδείες της πλάνης, αλλά, μένοντας στην αλήθεια με αγάπη, να αυξηθούμε σε όλα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, δηλαδή ο Χριστός· από τον οποίο ολόκληρο το σώμα, συναρμολογούμενο και συνδεόμενο μέσω κάθε συνδέσμου που το επιχορηγεί», και τα εξής. Βλέπεις ότι η διατύπωση αποδίδεται από κοινού στον Πατέρα και στον Υιό, και εσύ την έχεις εκλάβει μονομερώς μόνο για τον Πατέρα;

Προς εκείνους που ισχυρίζονται ότι το «εξ ου» και το «δι' ου» διαφέρουν, και αποδίδουν το μεν «εξ ου» στον Πατέρα, το δε «δι' ου» στον Υιό, ως κατώτερο. Βρίσκουμε όμως από τις Γραφές ότι και για τον Πατέρα λέγεται το «δι' ου», και για τον Υιό το «εξ ου», και ομοίως για το Πνεύμα. Σχετικά με τον Πατέρα ο Απόστολος λέει: «Πιστός είναι ο Θεός, δι' ου κληθήκατε σε κοινωνία με τον Υιό του». Αλλού: «Παύλος, απόστολος του Ιησού Χριστού διά θελήματος Θεού»· και πάλι: «Ώστε δεν είσαι πλέον δούλος, αλλά υιός· και αν είσαι υιός, είσαι και κληρονόμος διά του Θεού». Καθώς και το: «Όπως ακριβώς αναστήθηκε ο Χριστός διά της δόξης του Πατρός». Και πάλι, όταν γεννήθηκε ο Κάιν, η Εύα είπε: «Απέκτησα άνθρωπο διά του Θεού». Και πάλι, στον Ιωσήφ μέσα στη φυλακή, δεν δόθηκε η εξήγηση διά του Θεού; Σχετικά με τον Υιό, από την προφητεία του Ησαΐα, ο Παύλος είπε: «Διότι εξ αυτού, και δι' αυτού, και εις αυτόν είναι τα πάντα». Εάν δε ο αιρετικός φέρει αντίρρηση στο γεγονός ότι η έκφραση «δι' ου» έχει λεχθεί για τον Θεό Πατέρα, οφείλει να αποδώσει την ίδια αξία και στον Υιό· και πάλι προς τους Εφεσίους ο Απόστολος αναφέρει: «Αληθεύοντες δε με αγάπη, ας αυξηθούμε σε όλα προς αυτόν, εξ ου όλο το σώμα συναρμολογείται», και τα εξής.

Κεφάλαιο Δ΄. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄: Δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι μέλη του Χριστού; ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ: Ακολουθώντας δε την αλήθεια με αγάπη, ας αυξηθούμε στα πάντα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός· από τον οποίο ολόκληρο το σώμα, συναρμολογούμενο και συνδεόμενο διαμέσου κάθε συνδέσμου της επιχορηγίας, σύμφωνα με την ενέργεια κατά το μέτρο του κάθε ενός μέρους ξεχωριστά, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος για την οικοδομή του μέσα στην αγάπη.

Και έτσι βεβαίως και με τον άλλο τρόπο θα αποδειχθούν ισότιμες μεταξύ τους, εφόσον τάσσονται επί ενός και του αυτού προσώπου. Αλλά ας επανέλθουμε στο προκείμενο. Γράφοντας ο Απόστολος προς τους Εφεσίους, λέγει: «Αληθεύοντας δε με αγάπη, ας αυξήσουμε τα πάντα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός, από τον οποίο όλο το σώμα, συναρμολογούμενο και συνδεόμενο διά μέσου κάθε αρμού της επιχορηγίας, σύμφωνα με την ενέργεια στο μέτρο του καθενός μέρους ξεχωριστά, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος». Και πάλι στην προς Κολοσσαείς επιστολή, προς αυτούς που δεν έχουν τη γνώση του Μονογενούς, έχει ειπωθεί ότι: «Εκείνος που κρατά την κεφαλή, δηλαδή τον Χριστό, από τον οποίο όλο το σώμα, επιχορηγούμενο διά των αρμών και των συνδέσμων, αυξάνει την αύξηση του Θεού». Διότι το ότι ο Χριστός είναι η κεφαλή της Εκκλησίας, το έχουμε μάθει και αλλού, όταν ο Απόστολος λέγει: «Και αυτόν έδωσε ως κεφαλή πάνω από όλα στην Εκκλησία». Και: «Από το πλήρωμά του εμείς όλοι λάβαμε». Και ο ίδιος ο Κύριος: «Διότι από το δικό μου θα λάβει και θα σας το αναγγείλει». Και γενικότερα, σε εκείνον που μελετά με φιλοπονία, θα φανερωθούν ποικιλότροπες οι χρήσεις του «εξ ου». Διότι και ο Κύριος λέγει: «Κατάλαβα ότι εξήλθε δύναμη από εμένα». Ομοίως δε και περί του Πνεύματος έχουμε παρατηρήσει να χρησιμοποιείται σε πολλά χωρία το «εξ ου». «Διότι εκείνος που σπέρνει», λέγει, «στο Πνεύμα, εκ του Πνεύματος θα θερίσει αιώνια ζωή». Και ο Ιωάννης: «Από αυτό γνωρίζουμε ότι βρίσκεται μέσα μας, εκ του Πνεύματος το οποίο μας έδωσε».

Το ότι, εφόσον ο Σωτήρας έχει ταχθεί ως κεφαλή, η Εκκλησία ονομάζεται πλέον σώμα, όντας συναρμοσμένη από τα επιμέρους μέλη, θα το αποδείξει ο Παύλος λέγοντας: «Για να μην είμαστε πλέον νήπιοι, που κλυδωνίζονται και περιφέρονται από κάθε άνεμο διδασκαλίας εξαιτίας της δολιότητας των ανθρώπων, με πανουργία προς τη μεθοδεία της πλάνης, αλλά, ζώντας την αλήθεια με αγάπη, να αυξηθούμε σε όλα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός, από τον οποίο όλο το σώμα, συναρμολογούμενο και συνδεόμενο μέσω κάθε άρθρωσης που παρέχει τη χορηγία, σύμφωνα με την ενέργεια στο μέτρο του καθενός μέλους, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος για την οικοδομή του με αγάπη». Και το ότι κερδίζουμε την ένωση που νοείται κατά το σώμα, εννοώ δηλαδή την ένωση με τον Χριστό, εμείς που έχουμε γίνει μέτοχοι της αγίας του σάρκας, θα το μαρτυρήσει πάλι ο Παύλος για το μυστήριο της ευσέβειας, λέγοντας: «Το οποίο σε άλλες γενιές δεν έγινε γνωστό στους υιούς των ανθρώπων, όπως τώρα αποκαλύφθηκε στους αγίους αποστόλους του και στους προφήτες δια του Πνεύματος, ότι τα έθνη είναι συγκληρονόμα και συμμέτοχα της επαγγελίας εν Χριστώ». Αν λοιπόν είμαστε όλοι σύσσωμοι μεταξύ μας εν Χριστώ, και όχι μόνο μεταξύ μας, αλλά προφανώς και με αυτόν που ενοικεί μέσα μας μέσω της δικής του σάρκας· πώς δεν είμαστε ήδη σαφώς όλοι ένα, και μεταξύ μας και εν Χριστώ;

Θα πω δε επιπλέον τούτων ότι ο καθένας από εμάς θα μπορούσε να θεωρηθεί ναός και οίκος του Θεού. Διότι κατοίκησε μέσα μας ο Χριστός μέσω του Πνεύματος, και είμαστε ναοί του ζώντος Θεού, σύμφωνα με τις Γραφές. Επομένως, ο καθένας μας ας οικοδομεί την καρδιά του με την ορθή πίστη, έχοντας ως θεμέλιο τον Σωτήρα των πάντων Χριστό, τον αληθινά πολύτιμο. Ας προσθέτει δε σε αυτά και άλλο υλικό, εννοώ την υπακοή, την ευπείθεια σε κάθε τι, την ανδρεία, την υπομονή, την εγκράτεια. Διότι συναρμολογούμενοι με αυτόν τον τρόπο «διά πάσης αφής της επιχορηγίας», «θα ανέλθουμε σε άγιο ναό και σε κατοικητήριο του Θεού εν Πνεύματι». Όσοι όμως είναι βραδείς στην πίστη ή, αν και πίστεψαν, εξακολουθούν να είναι οκνηροί ως προς την απομάκρυνση από τα πάθη, την αμαρτία και την κοσμική φιληδονία, εξαιτίας αυτού σχεδόν φωνάζουν: «Δεν έφθασε ο καιρός για να οικοδομηθεί ο οίκος του Κυρίου». Γι' αυτόν τον λόγο και περιπίπτουν σε έλλειψη των ουρανίων αγαθών και σε νοητή ακαρπία, καθώς μαραζώνει μέσα τους ο νους σαν τη γη, με αποτέλεσμα να μην έχουν ούτε σιτάρι, δηλαδή δύναμη, ούτε κρασί, το οποίο αποτελεί σύμβολο ευφροσύνης.

Αλλά το ότι το να ερμηνεύει κανείς αυτά τα πράγματα με την ιστορική έννοια είναι παράλογο, κανείς δεν θα το αμφισβητούσε, εάν αναλογιστεί πώς θα μπορούσε να θεωρηθεί ανώτερη της πρώτης η έσχατη δόξα του θείου ναού, από τη στιγμή που τον πρώτο τον πυρπόλησε και τον λεηλάτησε ο Βαβυλώνιος Ναβουχοδονόσορας, ενώ τον δεύτερο, ο οποίος ανεγέρθηκε μετά την περίοδο της αιχμαλωσίας, τον πυρπόλησαν εξίσου οι Ρωμαίοι, καταστρέφοντας μαζί του και τα ίδια τα Ιεροσόλυμα, αλλά και ολόκληρη τη χώρα των Ιουδαίων. Επομένως, η ιστορική ερμηνεία δεν επαρκεί για την ανεύρεση της αλήθειας· αλλά η τελευταία δόξα είναι καλύτερη και ανώτερη της πρώτης, αφού η Εκκλησία αναδείχθηκε «σε ναό άγιο, σε κατοικητήριο του Θεού δια του Πνεύματος». Διότι εποικοδομούμαστε «πάνω στο θεμέλιο των Αποστόλων και των προφητών», «μέσω κάθε συνδέσμου της επιχορηγίας, σύμφωνα με την ενέργεια του κάθε μέλους συναρμολογούμενοι» και συντιθέμενοι, και τρόπον τινά ερχόμενοι σε αρμονία μεταξύ μας δια της ενότητας της πίστεως και της αγάπης, μέσω του Πνεύματος, σε ναό άγιο. Διότι είμαστε ζωντανοί λίθοι.

Τώρα όμως που έφυγε η οδύνη, και η λύπη, και ο στεναγμός· τώρα που εμείς του Ενός γίναμε ένα, και εμείς της Τριάδας συμφυείς, και ομόψυχοι, και ομότιμοι· εμείς του Λόγου απαλλαγμένοι από την αλογία· εμείς του Πνεύματος χωρίς να βράζουμε ο ένας εναντίον του άλλου, αλλά διατηρώντας ένθερμο ζήλο όλοι μαζί· εμείς της Αλήθειας που έχουμε το ίδιο φρόνημα και λέμε τα ίδια· εμείς της Σοφίας που έχουμε ορθή σύνεση· εμείς του Φωτός που συμπεριφερόμαστε ευσχημόνως σαν να βρισκόμαστε στο φως της ημέρας· εμείς της Οδού που πορευόμαστε όλοι στην ευθεία· εμείς της Θύρας που βρισκόμαστε όλοι μέσα· εμείς του Προβάτου και του Ποιμένα που είμαστε πράοι, και ανήκουμε στην ίδια μάνδρα, και σε έναν ποιμένα· όχι υπό τη βοσκή κάποιου άπειρου ποιμένα, ούτε κάποιου που καταστρέφει τα πρόβατα της νομής, ούτε κάποιου που τα παραδίδει στους λύκους και στους γκρεμούς, αλλά ενός εξαιρετικά προσεκτικού και έμπειρου γνώστη· τώρα που εμείς του Παθόντος για εμάς γίναμε συμπονετικοί, και ανακουφίζουμε από κοινού ο ένας τα βάρη του άλλου· εμείς της Κεφαλής, που συναρμολογούμαστε και συνδεόμαστε σε ένα σώμα σύμφωνα με κάθε πνευματική συνάφεια· τώρα που Εκείνος που τα δημιουργεί όλα και τα μεταβάλλει προς το ωφελιμότερο μετέτρεψε τον θρήνο μας σε χαρά, και αντί για τον σάκκο του πένθους μάς προσέφερε την ευφροσύνη, αυτήν ακριβώς τη στιγμή απεκδύομαι τη σιωπή μαζί με τα περασμένα, και προσφέρω στον παρόντα καιρό και σε εσάς τον λόγο μου, ή μάλλον στον Θεό ως την πιο κατάλληλη ευχαριστήρια θυσία, ένα δώρο καθαρότερο από τον χρυσό, πολυτιμότερο από τους ακριβούς λίθους, πολυτελέστερο από τα υφάσματα, αγιότερο από τη θυσία του Νόμου, ιερότερο από την προσφορά των πρωτοτόκων, που αρέσει στον Θεό περισσότερο από νεαρό μοσχάρι, του οποίου τα κέρατα και οι οπλές είναι ακόμη ατελή και αναίσθητα, περισσότερο από το θυμίαμα, περισσότερο από το ολοκαύτωμα, περισσότερο από μυριάδες παχιά αρνιά, με τα οποία ο στοιχειώδης νόμος συγκρατούσε τον ακόμη νήπιο Ισραήλ, σκιαγραφώντας με τις αιματηρές θυσίες τη μέλλουσα θυσία.

Έτσι λοιπόν, εφόσον περιγράφηκε από εμάς το σωματικό μέλος, θα ήταν εύκολο, μέσα από όσα εξετάστηκαν εδώ, να κατανοήσουμε και τον τράχηλο του εκκλησιαστικού σώματος, ο οποίος είναι εκείνος που, μέσω των κατάλληλων ενεργειών, αναλαμβάνει κυρίως αυτό το όνομα, ονομαζόμενος τράχηλος και παρομοιαζόμενος με τον πύργο του Δαβίδ. Πρώτον, λοιπόν, πράγμα που είναι και το πρωταρχικό, εάν κάποιος βαστάζει επάνω του την αληθινή κεφαλή του παντός (αναφέρομαι σε εκείνη την κεφαλή που είναι ο Χριστός, από τον οποίο όλο το σώμα συναρμολογείται και συγκροτείται), αυτός κυρίως φέρει επάνω του αυτό το όνομα. Επιπλέον, εάν είναι δεκτικός του Πνεύματος που κάνει την καρδιά μας πύρινη και την θερμαίνει, και εάν μέσω της εύηχης φωνής του υπηρετεί τον Λόγο· διότι για κανέναν άλλο λόγο δεν ενσωμάτωσε ο Θεός την ανθρώπινη φωνή στη φύση των ανθρώπων, παρά για να είναι όργανο του λόγου, αρθρώνοντας μέσω αυτής τα κινήματα της καρδιάς. Ας έχει δε αυτός ο τράχηλος και τη θρεπτική ενέργεια, εννοώ τη διδασκαλία, μέσω της οποίας συντηρείται η δύναμη σε όλο το σώμα της Εκκλησίας· διότι, όταν η τροφή παρέχεται συνεχώς, το σώμα διατηρείται στην ύπαρξη, ενώ όταν αυτή εκλείπει, φθίνει και καταστρέφεται.

Αφού δε παρουσίασε αυτά τα νοήματα με αινιγματικό τρόπο, προάγει τον λόγο στο σαφέστερο, λέγοντας ότι ο Θεός έθεσε στην εκκλησία αποστόλους και προφήτες και διδασκάλους και ποιμένες για τον καταρτισμό των αγίων, για το έργο της διακονίας, για την οικοδομή του σώματος του Χριστού, μέχρι να φτάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού. Και πάλι λέει, ας αυξήσουμε τα πάντα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός, από τον οποίο όλο το σώμα, καθώς συναρμολογείται και συνδέεται μέσω κάθε αρμού της πνευματικής επιχορηγίας, σύμφωνα με την ενέργεια που αναλογεί στο μέτρο του κάθε ενός μέρους ξεχωριστά, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος, ώστε να οικοδομείται το ίδιο εν αγάπη. Επομένως, εκείνος που αποβλέπει προς την εκκλησία, βλέπει απευθείας τον Χριστό, ο οποίος οικοδομεί και μεγαλύνει τον εαυτό του μέσω της προσθήκης εκείνων που σώζονται. Εκείνη, λοιπόν, που αφαίρεσε το πέπλο από τα μάτια της, βλέπει με καθαρό οφθαλμό το ανέκφραστο κάλλος του Νυμφίου και, εξαιτίας αυτού, τρώθηκε από το ασώματο και διάπυρο βέλος του έρωτα. Διότι η κορυφωμένη αγάπη ονομάζεται έρωτας, για τον οποίο κανείς δεν αισθάνεται ντροπή όταν η τόξευσή του δεν στρέφεται προς τη σάρκα, αλλά μάλλον καυχάται για το τραύμα του, όταν δεχθεί στα βάθη της καρδιάς την αιχμή του άυλου πόθου. Αυτό ακριβώς έκανε και αυτή, λέγοντας στις νεάνιδες: «Είμαι πληγωμένη από αγάπη».

Όταν, λοιπόν, το αγαθό διέλθει μέσα από όλα, τότε όλο το σώμα του θα υποταχθεί στη ζωοποιό εξουσία, και έτσι η υποταγή αυτού του σώματός του λέγεται ότι είναι υποταγή του Υιού, ο οποίος είναι απόλυτα ενωμένος με το ίδιο του το σώμα, το οποίο είναι η Εκκλησία, καθώς λέει προς τους Κολοσσαείς ο απόστολος, αναφέροντας κατά λέξη τα εξής: «Τώρα χαίρω για τα παθήματά μου και αναπληρώνω τα υστερήματα των θλίψεων του Χριστού στη σάρκα μου υπέρ του σώματός του, το οποίο είναι η Εκκλησία, της οποίας έγινα διάκονος σύμφωνα με την οικονομία». Και προς την εκκλησία των Κορινθίων λέει: «Εσείς είστε σώμα Χριστού και μέλη ο καθένας κατά το μέρος του». Ακόμη πιο σαφώς παραθέτει το δόγμα περί αυτού προς τους Εφεσίους μέσα από όσα λέει: «Αληθεύοντες δε με αγάπη, ας αυξηθούμε σε όλα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός, από τον οποίο όλο το σώμα, που συναρμολογείται και συγκρατείται μέσω κάθε συνδετικού αρμού της επιχορηγίας, σύμφωνα με την ενέργεια στο μέτρο του καθενός μέρους, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος για την οικοδομή του με αγάπη»· διότι ο Χριστός οικοδομεί τον εαυτό του μέσω εκείνων που διαρκώς προστίθενται στην πίστη.

Έτσι και οι άλλες έννοιες, όσες αποδίδονται στην κεφαλή, είναι φυσικό να διακρίνονται και στα μέλη: η ειρήνη, ο αγιασμός, η αλήθεια και όλα τα παρόμοια. Διότι, με το να φανερώνονται αυτά και τα παρόμοια στα μέλη, αποδεικνύεται ότι αυτά είναι οργανικά συνδεδεμένα με την κεφαλή, όπως ακριβώς αναφέρει ο Απόστολος, ότι εκείνος μεν είναι η κεφαλή, από αυτόν δε «ολόκληρο το σώμα, συναρμολογούμενο και συνδεόμενο διά μέσου κάθε αρμού της επιχορηγίας, σύμφωνα με την ενέργεια που αναλογεί στο μέτρο του καθενός ξεχωριστού μέρους, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος». Και αρμόζει επίσης, μέσω της ονομασίας της κεφαλής, να διδαχθούμε και τούτο: ότι, όπως ακριβώς στα ζώα η ώθηση προς τις ενέργειες δίνεται στο σώμα από την κεφαλή (διότι με τον οφθαλμό και την ακοή κατευθύνονται οι επιμέρους πράξεις, τόσο η κίνηση των ποδιών όσο και η ενέργεια των χεριών· επειδή δεν είναι δυνατόν, εάν ο οφθαλμός δεν εποπτεύει τα όσα επιδιώκονται ή εάν η ακοή δεν δέχεται την καθοδήγηση, να εκτελεστεί ορθά κάτι από όσα πρόκειται να πραχθούν), έτσι πρέπει, ακολουθώντας την αληθινή κεφαλή, και εμείς που είμαστε το σώμα να κινούμαστε καταλλήλως ως προς κάθε ορμή και ενέργεια, εκεί όπου θα μας καθοδηγήσει Αυτός που έπλασε τον οφθαλμό και φύτεψε το αυτί. Επειδή, λοιπόν, η κεφαλή βλέπει προς τα άνω, πρέπει οπωσδήποτε και τα μέλη που είναι συναρμοσμένα με την κεφαλή να ακολουθούν την οδηγία της και να έχουν τη ροπή τους προς τα άνω.

Κυβευτές ονομάζονται εκείνοι που παίζουν με τους πεσσούς. Τέτοιοι είναι οι πανούργοι, όταν βρουν κάποιους πιο αφελείς· διότι και εκείνοι μεταθέτουν και μεταφέρουν τα πάντα. Εδώ έθιξε και το ζήτημα του βίου. «Αληθεύοντας δε», λέει, «με αγάπη, ας αυξήσουμε τα πάντα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός, από τον οποίο όλο το σώμα», από τον Χριστό δηλαδή, λέει, «εφόσον συναρμολογείται και συνδέεται μέσω κάθε αρμού της επιχορηγίας, σύμφωνα με την ενέργεια στο μέτρο του καθενός ξεχωριστού μέλους, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος για την οικοδομή του εαυτού του με αγάπη». Το διατύπωσε με πολλή ασάφεια, επειδή θέλησε να τα πει όλα μαζί.

Αυτό δε που λέει, είναι το εξής: Όπως το πνεύμα που κατέρχεται από τον εγκέφαλο δεν παρέχει την αίσθηση μέσω των νεύρων αδιακρίτως σε όλα, αλλά αναλόγως του κάθε μέλους, παρέχοντας περισσότερη σε εκείνο που δύναται να δεχθεί περισσότερη, και λιγότερη σε εκείνο που δύναται να δεχθεί λιγότερη (διότι αυτή είναι η ρίζα, το πνεύμα)· έτσι ενεργεί και ο Χριστός. Διότι, καθώς οι ψυχές εξαρτώνται από αυτόν ως μέλη, η πρόνοιά του και η χορηγία των χαρισμάτων επιτελεί την αύξηση του κάθε ενός μέλους αναλογικά και με μέτρο. Και τι σημαίνει το «διὰ τῆς ἁφῆς τῆς ἐπιχορηγίας»; Σημαίνει, διά της αισθήσεως.

Διότι το πνεύμα εκείνο που επιχορηγείται στα μέλη από την κεφαλή, καθώς έρχεται σε επαφή με κάθε μέλος, ενεργεί με αυτόν τον τρόπο. Όπως θα μπορούσε να πει κανείς: Το σώμα, προσλαμβάνοντας την επιχορηγία, σύμφωνα με την αναλογία των μελών που υπάρχουν σε αυτό, έτσι πραγματοποιεί την αύξησή του· ή διαφορετικά: Τα μέλη, δεχόμενα την επιχορηγία σύμφωνα με την αναλογία του οικείου τους μέτρου, έτσι αυξάνονται· ή και διαφορετικά: Το πνεύμα που ρέει άφθονα από άνω, και έρχεται σε επαφή με όλα τα μέλη, και χορηγείται ανάλογα με το πόσο δύναται να δεχθεί το καθένα, έτσι προκαλεί την αύξηση. Για ποιον λόγο, όμως, πρόσθεσε τη φράση «εν αγάπη»;

Δ'. Όλα αυτά λοιπόν έχουν ειπωθεί από αυτόν προς χάριν της ταπεινοφροσύνης. Διότι τι πειράζει, λέει, εάν ο δείνα λαμβάνει περισσότερα; Το ίδιο Πνεύμα έλαβε, το οποίο εκπέμπεται από την ίδια Κεφαλή, το οποίο ενεργεί κατά τον ίδιο τρόπο, εφάπτεται κατά τον ίδιο τρόπο, «συναρμολογούμενον καὶ συμβιβαζόμενον», δηλαδή απολαμβάνοντας πολλή φροντίδα. Διότι το σώμα δεν πρέπει να είναι τοποθετημένο τυχαία, αλλά με πολλή τεχνική αρμονία· καθώς, εάν ένα μέλος εξέλθει από τη θέση του, παύει πλέον να υφίσταται ορθά. Επομένως, δεν πρέπει μόνο να είναι κανείς ενωμένος με το σώμα, αλλά και να κατέχει την οικεία του θέση, διότι εάν την υπερβείς, δεν είσαι ενωμένος ούτε δέχεσαι το Πνεύμα. Ή δεν βλέπεις τι συμβαίνει κατά τις μετατοπίσεις των οστών, οι οποίες προκαλούνται από κάποια περίσταση, όταν κάποιο οστό εγκαταλείψει τη δική του θέση και καταλάβει τη θέση άλλου, πώς προκαλεί βλάβη σε ολόκληρο το σώμα και πολλές φορές επέφερε ακόμη και τον θάνατο; Υπάρχουν δε περιπτώσεις όπου κρίθηκε πλέον ανάξιο να συγκρατηθεί στο σώμα· διότι πολλοί, πολλές φορές, αφού το απέκοψαν, άφησαν τη θέση του κενή. Επειδή παντού η πλεονεξία είναι κακό. Και στα στοιχεία της φύσεως επίσης, όταν εγκαταλείψουν τη δική τους συμμετρία και πλεονάσουν, προκαλούν βλάβη στο σύμπαν. Αυτό ακριβώς σημαίνει η φράση «συναρμολογούμενον καὶ συμβιβαζόμενον».

«Αληθεύοντας όμως με αγάπη, ας αυξηθούμε σε όλα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός, από τον οποίο ολόκληρο το σώμα, συναρμολογούμενο και συνδεόμενο διαμέσου κάθε άρθρωσης που επιχορηγεί την ενέργεια, ανάλογα με το μέτρο του καθενός μέρους, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος για την οικοδόμησή του με αγάπη.» Αυτός μεν που έλαβε αποστολική χάρη, λέει, αναγγέλλει την απόκρυφη σοφία της θείας οικονομίας· εκείνος δε που υπηρετεί προφητική διακονία, το πράττει για να φανερώσει την πρόγνωση που υπάρχει μέσα μας από το Πνεύμα. Άλλος πάλι επιτελεί έργο Ευαγγελιστή, μέσω λόγων ή γραπτών, όπως ο Φίλιππος με τον λόγο, ενώ αυτοί που έγραψαν τα Ευαγγέλια με τα γραπτά· άλλος δε, έχοντας αναλάβει μια Εκκλησία, την ποιμαίνει. Όλα λοιπόν τα χαρίσματα, λέει, σκοπό έχουν να καταρτίζονται εκείνοι που αγιάστηκαν στην πίστη ώστε να φτάσουν στην τελειότητα, καθώς όσοι έχουν λάβει τα χαρίσματα διακονούν για το κοινό καλό. Και είναι αναγκαία η ενέργεια των χαρισμάτων, μέχρις ότου οι τωρινοί νήπιοι να γίνουν τέλειοι σύμφωνα με την πνευματική τελειότητα που έγκειται στην ομοίωση με τον Χριστό, και να μην είναι πλέον κανείς νήπιος, δεχόμενος πολλές μεταβολές από τις διάφορες διδασκαλίες που παρουσιάζονται με πανουργία και οδηγούν σε πλάνη, αλλά, όπως ακριβώς συμβαίνει με την αύξηση του σώματος, να φτάσουμε όλοι μας σε τέτοιο ύψος, ώστε να συναρμολογηθούμε με την κεφαλή μας, τον Χριστό.

Και παρακάτω πάλι: Και αυτός έδωσε άλλους μεν ως αποστόλους, άλλους ως προφήτες, άλλους ως ευαγγελιστές και άλλους ως ποιμένες και διδασκάλους, για τον καταρτισμό των αγίων στο έργο της διακονίας, για την οικοδομή του σώματος του Χριστού, μέχρι να φτάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, ώστε να μην είμαστε πλέον νήπιοι, που κλυδωνίζονται και παρασύρονται από κάθε άνεμο της διδασκαλίας, εξαιτίας της δολιότητας των ανθρώπων, με πανουργία προς μεθόδευση της πλάνης, αλλά, ακολουθώντας την αλήθεια με αγάπη, να αυξηθούμε σε όλα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός, από τον οποίο ολόκληρο το σώμα, καθώς συναρμολογείται και συνδέεται διαμέσου κάθε άρθρωσης που το τροφοδοτεί, σύμφωνα με την ενέργεια του κάθε ενός μέλους χωριστά, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος για την οικοδομή του με αγάπη.

Και: Σε αυτόν κατοικεί όλο το πλήρωμα της θεότητας σωματικά. Και: Είστε ολοκληρωμένοι σε αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή κάθε αρχής και εξουσίας. Και πάλι: Αληθεύοντας με αγάπη, ας αυξήσουμε τα πάντα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός, από τον οποίο όλο το σώμα, συναρμολογούμενο και συνδεόμενο διαμέσου κάθε άρθρωσης που παρέχει τη χορηγία, σύμφωνα με την ενέργεια κατά το μέτρο του κάθε ενός μέλους, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος για την οικοδόμησή του με αγάπη. Και πάλι:

Εφεσίους 4,13 «Του πληρώματος». Διότι δεν γίνεται ο οποιοσδήποτε μέρος του όλου «πληρώματος», δηλαδή του «σώματος του Χριστού», αλλά εκείνος που έχει φθάσει σε «άνδρα τέλειο» της επιγνώσεώς Του, και σε «μέτρο ηλικίας» άξιο «του πληρώματος του Χριστού». Εφεσίους 4,16 «Από τον οποίο όλο το σώμα», δηλαδή οι πιστοί, «συναρμολογούμενο και συνδεόμενο πραγματοποιεί την αύξησή» του για τη δική του «οικοδομή» και τελειότητα, και όχι χάριν κάποιου άλλου. Όσο για το «με αγάπη», σημαίνει ότι κανένα άλλο καλό δεν συγκροτείται και δεν τελειοποιείται χωρίς αγάπη, και προπαντός η κατά την πίστη ενότητα και συναρμογή. Αλλά πώς συναρμολογούνται και συνδέονται οι πιστοί; «Διαμέσου κάθε επαφής», λέει, ώστε να μην ενώνεται ο ένας με αυτόν και ο άλλος με εκείνον, αλλά όλοι με όλους· διότι διαμέσου της συναφής όλων συντελείται η κοινή αύξηση όλου του σώματος. Και από πού πηγάζει αυτή η επαφή και η συνάφεια; Προέρχεται από την «επιχορήγηση» του Χριστού, λέει· και επιχορήγηση είναι, επειδή μαζί με τις άλλες ευεργεσίες Του και τη μεταξύ τους συνάφεια ο ίδιος την επιχορηγεί. Όσο για το «κατ' ενέργειαν», σημαίνει ότι όχι μόνο η ικανότητα προς τη συνάφεια, αλλά και αυτή καθεαυτήν η συνένωση αποτελεί μέρος της ίδιας επιχορήγησης.

Το δε «κατά το μέτρο του κάθε μέρους χωριστά» λέγεται ώστε, ακούγοντας ότι Αυτός μας συναρμολογεί μεταξύ μας, ότι Αυτός χορηγεί την κατ' ενέργεια συνάφεια, και ότι τα πάντα αποτελούν δική Του δωρεά και χορηγία, να μην τα σκεφτείς αυτά και παρασυρθείς στην αμέλεια, θεωρώντας ότι τα λαμβάνεις όλα από εκείνον δωρεάν. Προσθέτει αυτά τα λόγια, διότι, αν και παρέχονται δωρεάν, η διανομή γίνεται σύμφωνα με το μέτρο της προθυμίας του καθενός από όσους τα δέχονται.

Ούτε πρέπει να παραβλέπεται σε κανέναν αυτό που του αξίζει, επειδή όλοι είναι οικεία μέλη του ενός όλου σώματος, αν και ο ορθός λόγος δεν απαιτεί την ίδια τιμή για όλους. Διότι με διαφορετικό τρόπο δοξάζεται ο οφθαλμός, που προβάλλει σε όλο το σώμα σαν λυχνάρι, με διαφορετικό το χέρι, ως υπηρέτης της αναγκαίας εργασίας, και με άλλον το πόδι, που στηρίζει το βάρος όλων των οικείων μελών που βρίσκεται πάνω του. Και το αυτί ακούει, η μύτη οσφραίνεται, ο λάρυγγας γεύεται τις τροφές, και το καθένα, κινούμενο με διαφορετικό τρόπο, συνεισφέρει στην κοινή ανάγκη, χωρίς να επαναστατούν το ένα εναντίον του άλλου, αλλά παραμένοντας στη θέση που το καθένα έχει κληθεί από τον Θεό. Έτσι λοιπόν, αυτό γίνεται φανερό και αναγνωρίζεται και σε εσάς. Διότι είστε σώμα Χριστού και μέλη, τα οποία συναρμολογούνται και συνδέονται κατά μέρος μέσω της συναφείας του Αγίου Πνεύματος.