Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 4:19

Μας ωφελεί ως προς αυτό και ο πάνσοφος Παύλος, γράφοντας τα εξής: «Αυτό, λοιπόν, λέω και διαβεβαιώνω εν Κυρίω, να μην ζείτε πλέον όπως ζουν και τα έθνη, μέσα στη ματαιότητα του νου τους, έχοντας σκοτισμένη τη διάνοια, όντας αποξενωμένοι από τη ζωή του Χριστού, εξαιτίας της άγνοιας που υπάρχει μέσα τους, εξαιτίας της πώρωσης της καρδιάς τους· οι οποίοι, έχοντας χάσει κάθε συναίσθημα, παρέδωσαν τους εαυτούς τους στην ασέλγεια, για να διαπράττουν κάθε είδους ακαθαρσία με απληστία.»

Και το μεν έργο της κοσμικής λύπης είναι ο θάνατος· η δε άλλη, εργάζεται μέσω της μετάνοιας τη σωτηρία για όσους λυπούνται. Διότι, πράγματι, ένα τέτοιο πάθος της ψυχής δεν στερείται του μακαρισμού, όταν η ψυχή, έχοντας αποκτήσει συναίσθηση του χειρότερου, οδύρεται για τον βίο που έζησε μέσα στην κακία. Επειδή, όπως ακριβώς συμβαίνει στις σωματικές ασθένειες, κατά τις οποίες, αν κάποιο μέρος του σώματος παραλύσει εξαιτίας κάποιας βλάβης, το σημάδι ότι το παραλυμένο μέλος έχει νεκρωθεί είναι η αναλγησία· εάν όμως, μέσω κάποιας ιατρικής τέχνης, η ζωτική αίσθηση επανέλθει στο σώμα, τότε χαίρονται που το μέλος πονάει, τόσο ο ίδιος ο ασθενής όσο και εκείνοι που προσφέρουν τη θεραπεία, λαμβάνοντας ως τεκμήριο ότι η πάθηση βαίνει προς την υγεία, το γεγονός ότι το μέλος έχει πλέον αποκτήσει αίσθηση του οξέος πόνου· με τον ίδιο τρόπο, όταν, όπως λέει ο Απόστολος, κάποιοι, έχοντας χάσει κάθε αίσθηση, παραδώσουν τον εαυτό τους στον αμαρτωλό βίο, όντας πραγματικά νεκροί και παράλυτοι ως προς την ενάρετη ζωή, δεν έχουν πλέον καμία συναίσθηση των όσων πράττουν.

Ομιλία ΙΓ΄. Αυτό, λοιπόν, λέγω και διαβεβαιώνω εν Κυρίω, να μην πορεύεστε πλέον όπως πορεύονται και τα λοιπά έθνη, μέσα στη ματαιότητα του νου τους, όντες σκοτισμένοι στη διάνοια, αποξενωμένοι από τη ζωή του Θεού εξαιτίας της άγνοιας που υπάρχει μέσα τους, εξαιτίας της πώρωσης της καρδιάς τους· οι οποίοι, έχοντας χάσει κάθε αίσθηση, παρέδωσαν τους εαυτούς τους στην ασέλγεια, για να διαπράττουν κάθε ακαθαρσία με απληστία.

Άκουσε δε και τι λέγει: «Αυτό, λοιπόν, λέγω και μαρτύρομαι εν Κυρίω, να μην πορεύεστε πλέον, όπως ακριβώς πορεύονται και τα υπόλοιπα έθνη, μέσα στη ματαιότητα του νου τους, σκοτισμένοι στη διάνοια, όντες αποξενωμένοι από τη ζωή του Θεού, εξαιτίας της άγνοιας που υπάρχει μέσα τους, εξαιτίας της πώρωσης της καρδιάς τους». Εάν, λοιπόν, πρόκειται για άγνοια, εάν πρόκειται για πώρωση, γιατί τους κατηγορείς; Διότι το δίκαιο για εκείνον που αγνοεί δεν είναι να τιμωρείται ούτε να κατηγορείται, αλλά να μαθαίνει αυτά τα οποία αγνοεί. Αλλά δες πώς αμέσως τους στερεί κάθε δικαιολογία. «Αυτοί», λέγει, «έχοντας χάσει κάθε συναίσθηση, παρέδωσαν τους εαυτούς τους στην ασέλγεια, στο να πράττουν κάθε ακαθαρσία με πλεονεξία. Εσείς όμως δεν μάθατε έτσι τον Χριστό». Δείχνει εδώ ότι ο τρόπος της ζωής τους έγινε η αιτία της πώρωσής τους· και ο τρόπος ζωής προήλθε από τη δική τους ραθυμία και αναλγησία. «Αυτοί», λέγει, «έχοντας χάσει κάθε συναίσθηση, παρέδωσαν τους εαυτούς τους». Όταν λοιπόν ακούσεις ότι «τους παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου», να θυμάσαι τούτον τον λόγο, ότι οι ίδιοι παρέδωσαν τους εαυτούς τους. Εάν, λοιπόν, οι ίδιοι παρέδωσαν τους εαυτούς τους, πώς τους παρέδωσε ο Θεός; Και εάν ο Θεός τους παρέδωσε, πώς οι ίδιοι παρέδωσαν τους εαυτούς τους; Βλέπεις τη φαινομενική αντίφαση;

«Με πλεονεξία», λέγει. Στο σημείο αυτό κυρίως τους αφαίρεσε κάθε δικαιολογία. Διότι είχαν τη δυνατότητα, εάν βέβαια το ήθελαν, ούτε να πλεονεκτούν, ούτε να ασελγούν, ούτε να γαστριμαργούν, και όμως να ικανοποιούν τις επιθυμίες τους· μπορούσαν και χρήματα να έχουν, μπορούσαν και στην ηδονή και στην τρυφή να μετέχουν με μέτρο· αλλά, επειδή έκαναν άμετρη χρήση αυτών των πραγμάτων, τα διέφθειραν όλα. «Για εργασία ακαθαρσίας», λέγει. Βλέπεις πώς τους στερεί τη συγγνώμη, χρησιμοποιώντας τη φράση «εργασία ακαθαρσίας»;

Α΄. Σας επέπληξα σφοδρά προάλλες, όταν σας μίλησα για τα θέατρα και τον ιππόδρομο· γι' αυτό χαίρομαι και ευφραίνομαι, σύμφωνα με τον αποστολικό λόγο που λέει: «Και ποιος είναι αυτός που με ευφραίνει, παρά εκείνος που λυπάται εξαιτίας μου;». Διότι βλέπω να βλαστάνει πολύς καρπός από αυτή τη λύπη. Επειδή και τα φάρμακα που θεραπεύουν τα έλκη πρώτα τσούζουν τις πληγές, και έπειτα τις απαλλάσσουν από τη σήψη· έτσι και ο λόγος, όταν διαπερνά βαθιά τον ακροατή, κάνει την αρχή της διορθώσεως. Όπως ακριβώς, λοιπόν, συμβαίνει με τα δικά μας σώματα, η σάρκα που έχει πια νεκρωθεί δεν αισθάνεται ούτε τομή, ούτε φάρμακα, ούτε καυτηριασμό· γι' αυτό, όσα κι αν γίνουν, δεν μπορεί να επανέλθει στην υγεία, αφού έχει χάσει την αρχή και την προϋπόθεση της θεραπείας. Εκείνη όμως που αισθάνεται και το νυστέρι και τη φωτιά και τα φάρμακα, γρήγορα μπορεί να επανέλθει στην υγεία. Έτσι ακριβώς συμβαίνει και με τις ψυχές: όσες βρίσκονται σε κατάσταση αναλγησίας δεν είναι εύκολο να μεταβληθούν· ενώ εκείνες που γνωρίζουν να ντρέπονται, να κοκκινίζουν, να πονούν και να οδυνώνται με τις επιπλήξεις, μας παρέχουν τη μεγαλύτερη απόδειξη ότι γρήγορα θα απομακρυνθούν από την κακία. Γι' αυτό ακριβώς και ο μακάριος Παύλος, γνωρίζοντας αυτά, εκείνους μεν που λυπήθηκαν πολύ τους αποδεχόταν, και χαιρόταν για αυτούς, ενώ για εκείνους που δεν είχαν τέτοια διάθεση απελπιζόταν, λέγοντας: «Οι οποίοι, έχοντας γίνει ανάλγητοι, παρέδωσαν τους εαυτούς τους στην ασέλγεια, για να διαπράττουν κάθε ακαθαρσία με απληστία».

Εκείνος που ταράσσεται με αυτόν τον τρόπο, απομακρύνει κάθε τρικυμία· όποιος δεν διαθέτει τέτοια ψυχή, θα υποστεί βαρύ κλυδωνισμό. Και όπως ακριβώς ένα πλοίο χωρίς έρμα, το οποίο παραδίδεται στην ορμή των άγριων ανέμων, καταποντίζεται γρήγορα· έτσι και η ψυχή που ζει με αναισθησία, βρίσκεται εκτεθειμένη σε αμέτρητα πάθη. Γι' αυτό και ο μακάριος Παύλος, υποδεικνύοντας αυτό ακριβώς το πάθος, έλεγε: «Οι οποίοι, έχοντας χάσει κάθε συναίσθημα, παρέδωσαν τον εαυτό τους στην ασέλγεια, για να διαπράττουν κάθε ακαθαρσία με πλεονεξία». Και όπως ο κυβερνήτης ενός πλοίου, όσο ταράσσεται από τη φροντίδα για τους επιβάτες, τους εξασφαλίζει όλους σε γαλήνη, εάν όμως απαλλαγεί από αυτήν και κοιμηθεί, προκαλεί μεγάλη ταραχή· έτσι συμβαίνει και με τον άνθρωπο: εκείνος μεν που αγωνιά, τρέμει και ταράσσεται, διατηρεί τη διάνοιά του σε ησυχία· εκείνος δε που παραδίδει τον εαυτό του στον ύπνο της ραθυμίας, βυθίζει το σκάφος (της ψυχής του). «Πάλιωσα ανάμεσα σε όλους τους εχθρούς μου». Τι σημαίνει, «Πάλιωσα»;

Αυτός ο οποίος ίσταται υπεράνω ημών κατά τη θεϊκή εξοχότητα, μεταδίδει τον εαυτό του σε εμάς μέσω της συνάφειας της οικονομίας, ενώνοντας εμάς με τον εαυτό του και μεταξύ μας, σύμφωνα με την οποία έχουμε μεταξύ μας συναρμογή όπως σε μια οικοδομή, και ανάλογα με το πώς καθένας μπορεί να δεχθεί την επιχορήγηση του Πνεύματος, καθώς η τελείωση που αποσκοπεί στην αύξηση συγκεφαλαιώνεται στην αγάπη. «Αυτό λοιπόν λέγω και μαρτύρομαι εν Κυρίω, να μην περιπατείτε πλέον, όπως περιπατούν και τα υπόλοιπα έθνη, στη ματαιότητα του νου τους, σκοτισμένοι στη διάνοια, όντας αποξενωμένοι από τη ζωή του Θεού, εξαιτίας της άγνοιας που υπάρχει μέσα τους, εξαιτίας της πωρώσεως της καρδιάς τους. Οι οποίοι, έχοντας χάσει κάθε συναίσθημα, παρέδωσαν τους εαυτούς τους στην ασέλγεια για να εργάζονται κάθε ακαθαρσία.» Το λέει αυτό θέτοντας τον Χριστό ως μάρτυρα, ώστε να θυμούνται την κλήση στον αγιασμό και να μην ανατρέχουν στον βίο πριν από την κλήση, ο οποίος δεν είχε ούτε σκοπό ούτε προορισμό, αλλά φερόταν μάταια. «Με πλεονεξία. Εσείς όμως δεν μάθατε έτσι τον Χριστό.» Η πλεονεξία είναι αναγκαίο επακόλουθο της φιλοσαρκίας, εξαιτίας της επιθυμίας τους να έχουν τόσα πολλά, ώστε να έχουν από πού να δαπανούν για τις ηδονές. «Εάν βεβαίως τον ακούσατε, και διδαχθήκατε σε αυτόν, όπως ακριβώς είναι η αλήθεια στον Ιησού, να αποβάλετε από εσάς, όσον αφορά την προηγούμενη διαγωγή σας, τον παλαιό άνθρωπο, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις απατηλές επιθυμίες.»

Επειδή, λοιπόν, άλλοι μεν με την πρόφαση της μετάνοιας παραμένουν σκόπιμα στα κακά, άλλοι δε, επειδή δεν πιστεύουν ότι υπάρχει μετάνοια, έχοντας απελπιστεί, παρέδωσαν τους εαυτούς τους στον διάβολο, και για τους δύο το πάθος είναι πονηρό και δυσίατο. Γι' αυτό η αλήθεια προσφέρει σε όλους την κατάλληλη βοήθεια λέγοντας: «Μετανοείτε, γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών», ώστε ούτε οι πνευματικοί και όσοι βρίσκονται σε πνευματική προκοπή να αμελήσουν αυτό το πρόσταγμα, προφυλάσσοντας, ας πούμε, τον εαυτό τους στα λεπτά και μικρά πράγματα, γιατί λέει: «Εκείνος που περιφρονεί τα μικρά, σιγά-σιγά θα πέσει». Και μην πεις: Πώς είναι δυνατόν ο πνευματικός άνθρωπος να πέσει; Όσο παραμένει τέτοιος, δεν πέφτει. Όταν όμως αποδεχθεί κάτι μικρό από τα αντίθετα και παραμείνει σε αυτό αμετανόητος, αυτό ακριβώς το μικρό, αφού χρονίσει και αυξηθεί, δεν ανέχεται πλέον να βρίσκεται μαζί του μεμονωμένο, αλλά τον ελκύει προς τη δική του φύση, σαν σχοινί που τον τραβάει βίαια μέσω αυτής της μικρής εξοικείωσης.

Εφεσίους 4,17-18 «Εν ματαιότητι του νοός». Μη σκεπτόμενοι και μη πιστεύοντας και μη αποδεχόμενοι τα της αλήθειας, αλλά όσα ο νους τους μάταια αναπλάθει και συλλογίζεται. Και τι καλό θα μπορούσε να συλλογιστεί εκείνος που έχει «σκοτισμένη τη διάνοια»; Εφεσίους 4,19 «Παρέδωσαν τους εαυτούς τους». Είτε διότι παρέδωσαν τους εαυτούς τους σε δύο πάθη, στην «ασέλγεια» και στην «πλεονεξία», τα οποία επικρατούν περισσότερο από τις άλλες αμαρτίες· είτε διότι έπραξαν την «ασέλγεια» και την «ακαθαρσία» απλώς «με πλεονεξία», δηλαδή καθ' υπερβολήν και χωρίς υποχωρήσεις.