Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 4:2

Ερώτηση ΣΚΕ΄. Αφού ο Κύριος είπε: «Όπου είναι δύο ή τρεις συναγμένοι στο δικό μου όνομα, εκεί είμαι ανάμεσά τους», πώς θα μπορέσουμε να αξιωθούμε κάτι τέτοιο; Απόκριση. Όσοι συνάγονται στο όνομα κάποιου, οφείλουν οπωσδήποτε να γνωρίζουν τον σκοπό εκείνου που τους συγκέντρωσε και, σύμφωνα με αυτόν, να καταρτίζουν τους εαυτούς τους, ώστε να βρουν τη χάρη της ευαρέστησης και να μην υποπέσουν σε κατάκριση εξαιτίας κακίας ή αμέλειας. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που προσκαλούνται από κάποιον, εάν ο σκοπός αυτού που τους κάλεσε είναι ο θερισμός, προετοιμάζουν τους εαυτούς τους για αυτό· εάν πάλι ο σκοπός είναι το χτίσιμο, ετοιμάζονται για την οικοδομή· έτσι και εμείς, που κληθήκαμε από τον Κύριο, οφείλουμε να θυμόμαστε τα λόγια του Αποστόλου: «Σας παρακαλώ, λοιπόν, εγώ, ο δέσμιος για χάρη του Κυρίου, να περπατήσετε άξια της κλήσεως με την οποία κληθήκατε, με κάθε ταπεινοφροσύνη και πραότητα, με μακροθυμία, ανεχόμενοι ο ένας τον άλλον με αγάπη, φροντίζοντας με ζήλο να διατηρείτε την ενότητα του πνεύματος με τον σύνδεσμο της ειρήνης. Ένα σώμα και ένα πνεύμα, όπως ακριβώς προσκληθήκατε με μία ελπίδα της κλήσεώς σας». Πιο ξεκάθαρα, όμως, μας τα παρουσιάζει όλα ο Κύριος μέσω της υποσχέσεως που δίνει προς τον καθένα άτομο ξεχωριστά, λέγοντας: «Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και θα έρθουμε σε αυτόν και θα κάνουμε την κατοικία μας μαζί του».

Προς Εφεσίους. Σας παρακαλώ, λοιπόν, εγώ, ο δέσμιος για χάρη του Κυρίου, να πορευθείτε επάξια της κλήσεως με την οποία κληθήκατε, με κάθε ταπεινοφροσύνη και πραότητα, με μακροθυμία, ανεχόμενοι ο ένας τον άλλον με αγάπη, φροντίζοντας με ζήλο να διατηρείτε την ενότητα του Πνεύματος μέσω του συνδέσμου της ειρήνης. Ένα είναι το σώμα και ένα το Πνεύμα, όπως ακριβώς κληθήκατε με μία ελπίδα της κλήσεώς σας. Προς Εφεσίους. Να είστε, λοιπόν, μεταξύ σας χρηστοί, εύσπλαχνοι, συγχωρώντας ο ένας τον άλλον, όπως ακριβώς και ο Θεός σας συγχώρεσε διά του Χριστού. Γίνετε, λοιπόν, μιμητές του Θεού, ως τέκνα αγαπητά, και να πορεύεσθε με αγάπη, όπως ακριβώς και ο Χριστός μάς αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό Του για χάρη μας ως προσφορά και θυσία στον Θεό, για οσμή ευωδίας.

Και ας μην αντιτίθεται κανείς, διαπράττοντας έργο υπερηφάνειας και αλαζονείας με το πρόσχημα της ταπεινοφροσύνης. Διότι η αντιλογία φανερώνει το αυταρχικό και ανυπότακτο φρόνημα. Επομένως, αποτελεί μάλλον απόδειξη υπεροψίας και περιφρονήσεως, παρά ταπεινότητος και της σε όλα υπακοής. Γι' αυτό είναι αναγκαίο να υπακούμε σε εκείνον που είπε: «Να ανέχεσθε ο ένας τον άλλον με αγάπη».

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΠΕΡΙ ΠΙΣΤΕΩΣ. Με τη χάρη του αγαθού Θεού, έχοντας κατανοήσει το πρόσταγμα της δικής σας ευλάβειας, το οποίο είναι άξιο της εν Χριστώ αγάπης προς τον Θεό, και με το οποίο ζητήσατε από εμάς έγγραφη ομολογία της ευσεβούς πίστεως, αρχικά, έχοντας συναίσθηση της δικής μου ταπεινότητας και αδυναμίας, δίσταζα να αποκριθώ. Όταν όμως θυμήθηκα τον Απόστολο που λέει: «Να ανέχεστε ο ένας τον άλλον με αγάπη»· και πάλι: «Διότι με την καρδιά πιστεύει κανείς για να δικαιωθεί, και με το στόμα ομολογεί για να σωθεί», δεν θεώρησα ακίνδυνο αφενός να σας αρνηθώ και αφετέρου να αποσιωπήσω τη σωτήρια ομολογία, έχοντας πεποίθηση προς τον Θεό διαμέσου του Χριστού, όπως είναι γραμμένο: «Όχι ότι είμαστε ικανοί από μόνοι μας να σκεφτούμε κάτι ως προερχόμενο από εμάς, αλλά η ικανότητά μας προέρχεται από τον Θεό, ο οποίος τότε μεν εκείνους, τώρα όμως και εμάς, και αυτό για χάρη σας, μας κατέστησε ικανούς να γίνουμε διάκονοι της Καινής Διαθήκης, όχι του γράμματος, αλλά του πνεύματος». Γνωρίζετε δε βεβαίως και εσείς οι ίδιοι ότι ίδιον γνώρισμα του πιστού διακόνου είναι αυτό: όσα του εμπιστεύθηκε ο αγαθός Δεσπότης για να τα οικονομήσει προς τους συνδούλους του, αυτά να τους τα διασώσει ανόθευτα και χωρίς καμία καπηλεία. Ώστε και εγώ είμαι οφειλέτης να σας παραθέσω αυτά που έμαθα από τη θεόπνευστη Γραφή, σύμφωνα με αυτό που είναι αρεστό στον Θεό, για το κοινό συμφέρον.

ΛΟΓΟΣ Β΄. Πώς βαπτίζεται κανείς το βάπτισμα που αναφέρεται στο Ευαγγέλιο του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Επειδή ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός μάς έδωσε την εντολή να αγαπάμε ο ένας τον άλλον, όπως ακριβώς εκείνος μας αγάπησε· και επειδή μέσω του Αποστόλου Παύλου μάς διδάσκει να ανεχόμαστε ο ένας τον άλλον με αγάπη, αποδέχθηκα πρόθυμα το πρόσταγμα της δικής σας εν Χριστώ ευλαβείας, σχετικά με το ενδοξότατο βάπτισμα σύμφωνα με το Ευαγγέλιο του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, όχι επειδή έχω τη δύναμη να πω κάτι αντάξιο του θέματος, αλλά προσφέροντας τη συνεισφορά μου, όπως η χήρα που έριξε τα δύο λεπτά.

Διότι ο Χριστός είναι ο σύνδεσμος της ενότητας, υπάρχοντας ταυτόχρονα και Θεός και άνθρωπος. Αναφορικά δε με την εν Πνεύματι ένωση, ακολουθώντας την ίδια ακριβώς οδό των εννοιών, θα πούμε και πάλι ότι όλοι μας, αφού δεχθήκαμε ένα και το αυτό Πνεύμα, εννοώ βεβαίως το Άγιο, ενωνόμαστε στενά κατά κάποιον τρόπο και μεταξύ μας και με τον Θεό. Διότι, αν και εμείς είμαστε πολλοί ξεχωριστά ο καθένας, και στον καθένα ο Χριστός κατοικίζει το Πνεύμα του Πατρός και το δικό Του, εντούτοις αυτό είναι ένα και αμέριστο, συνέχοντας σε ενότητα τα πνεύματα που είναι αποκομμένα από την μεταξύ τους ενότητα —ως προς την ύπαρξη τουλάχιστον, όπως λέμε, με βάση την ιδιαιτερότητα της υπόστασης— και δι' εαυτού κάνει να αναφαίνονται όλοι μέσα Του ως κάτι ένα. Διότι, όπως ακριβώς η δύναμη της αγίας σαρκός καθιστά σύσσωμους εκείνους στους οποίους θα εισέλθει, με τον ίδιο νομίζω τρόπο το ένα και αμέριστο Πνεύμα του Θεού, το οποίο ενοίκησε σε όλους, συνάγει τους πάντες προς την πνευματική ενότητα. Γι' αυτόν τον λόγο και πάλι ο θεσπέσιος Παύλος μας παραγγέλλει: «Να ανέχεστε ο ένας τον άλλον με αγάπη, φροντίζοντας με ζήλο να διατηρείτε την ενότητα του Πνεύματος με τον σύνδεσμο της ειρήνης. Ένα σώμα και ένα πνεύμα, όπως ακριβώς προσκληθήκατε με μία ελπίδα της κλήσεώς σας· ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα, ένας Θεός και Πατέρας όλων, ο οποίος είναι πάνω από όλους και διαμέσου όλων και μέσα σε όλους».

Ελάτε λοιπόν, αγαπητοί, εφόσον υπάρχει ακόμα καιρός σωτηρίας, ας φροντίσουμε να αποβάλουμε κάθε ρυπαρότητα και κάθε κακία, και ας αγωνιστούμε τον καλόν αγώνα, ώστε να επιτύχουμε την αιώνια ζωή, στην οποία και κληθήκαμε, και ομολογήσαμε την καλή ομολογία, έχοντας λάβει το σχήμα της αγιωσύνης. Ας πολιτευθούμε, λοιπόν, επάξια αυτής της κλήσεως, και με κάθε ταπεινοφροσύνη και μακροθυμία ας ανεχόμαστε ο ένας τον άλλον μέσα στην αγάπη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, και ας σπεύσουμε να διατηρούμε την ενότητα του Πνεύματος μέσω του συνδέσμου της ειρήνης. Ας μην κάνουμε τίποτα από εριστικότητα ή κενοδοξία. Ας μη φυτρώσει μέσα μας ρίζα πικρίας, ούτε να υποδουλώσουμε τους εαυτούς μας στα πονηρά πάθη, δηλαδή στη γαστριμαργία, η οποία είναι μητέρα της ακολασίας. Κανείς μας ας μη μιμείται τον Ησαύ, ο οποίος, αγαπώντας την κοπριά των εντέρων, πούλησε τα πρωτοτόκιά του, θεωρώντας ως θεό την κοιλιά του. Διότι αυτά που ήταν αφιερωμένα στον Θεό, τα πρόδωσε για τη γαστριμαργία, έχοντας βεβηλωθεί με αυτά και έχοντας γίνει ξένος προς τον Θεό. Ας μην του μοιάσουμε, λοιπόν, αυτόν που ονομάστηκε από τον Απόστολο πόρνος και βέβηλος. Διότι λέει, να μην υπάρχει κανένας πόρνος ή βέβηλος όπως ο Ησαύ, αλλά ας ζηλώσουμε τον απλό και άκακο βίο του Ιακώβ, ώστε μαζί του να κληρονομήσουμε την ευλογία· διότι, λέει, ο Ιακώβ ήταν άνθρωπος άκακος και ειλικρινής, που κατοικούσε σε σπίτι.

Ομιλία Η΄. Σας παρακαλώ, λοιπόν, εγώ ο δέσμιος εν Κυρίω, να πορευθείτε αξίως της κλήσεως με την οποία προσκληθήκατε, με κάθε ταπεινοφροσύνη και πραότητα. Αρετή των διδασκάλων είναι να μην αναζητούν τιμή, ούτε δόξα από εκείνους που καθοδηγούν, αλλά τη σωτηρία τους, και να πράττουν τα πάντα για τον σκοπό αυτό· διότι όποιος αναζητά το πρώτο, δεν θα ήταν διδάσκαλος, αλλά τύραννος. Επειδή ο Θεός δεν σε κατέστησε προϊστάμενό τους γι' αυτό, για να απολαμβάνεις εσύ μεγαλύτερη περιποίηση, αλλά για να παραμελούνται μεν τα δικά σου, και να οικοδομούνται τα πάντα που αφορούν εκείνους. Αυτό είναι γνώρισμα του διδασκάλου· τέτοιος ήταν ο μακάριος Παύλος, ο οποίος ήταν απηλλαγμένος από κάθε αλαζονεία, και συμπεριφερόταν σαν να ήταν ένας από τους πολλούς, ή μάλλον ο ελάχιστος από αυτούς. Γι' αυτό και αποκαλεί τον εαυτό του δούλο τους, και τα περισσότερα τα εκφράζει με τη μορφή ικεσίας. Παρατήρησε, λοιπόν, και τώρα, ότι δεν γράφει τίποτε προστακτικό, τίποτε αυταρχικό, αλλά με ύφος συνεσταλμένο και ταπεινό. Σας παρακαλώ, λοιπόν, εγώ, λέγει, ο δέσμιος εν Κυρίω, να πορευθείτε αξίως της κλήσεως με την οποία προσκληθήκατε. Γιατί παρακαλείς, πες μου; Για να αποκομίσεις ο ίδιος κάτι; Σε καμία περίπτωση, λέγει, αλλά για να σώσω άλλους. Μολονότι εκείνοι που παρακαλούν, παρακαλούν για τα δικά τους συμφέροντα. Αλλά και για μένα αυτό έχει ύψιστη σημασία, λέγει, όπως ακριβώς έλεγε γράφοντας και σε άλλο σημείο: Τώρα ζούμε, εάν εσείς στέκεστε σταθεροί εν Κυρίω. Διότι πάντοτε επιθυμούσε σφοδρά τη σωτηρία των μαθητευομένων. Εγώ ο δέσμιος εν Κυρίω.

Πώς; Με κάθε ταπεινοφροσύνη, με πραότητα και μακροθυμία, δείχνοντας ανοχή ο ένας στον άλλον με αγάπη. Δεν είναι απλώς καλό το να είναι κανείς δέσμιος, αλλά το να είναι δέσμιος για τον Χριστό. Γι' αυτό λέει: «Ο δέσμιος εν Κυρίω», δηλαδή, για τον Χριστό. Τίποτα δεν είναι ίσο με αυτό.

Στη μετάληψη του Χριστού βρίσκεται η αληθινή γνώση. Μέσω δε της γνώσεως, η αγάπη, η οποία υπάρχει μέσα στην ψυχή και γίνεται αντιληπτή, δημιουργεί μια άρρητη γνώση, την οποία μάλιστα ονομάζει ανώτερη από τη φανερή και από εκείνη που αποκτάται μέσω των λόγων. «Για να πληρωθείτε με όλο το πλήρωμα του Θεού.» Ώστε, λέει, με την προσθήκη της αγιαζόμενης ουράνιας Εκκλησίας, να συγκροτείται όλο το πλήρωμα του Θεού τόσο μέσω των επουρανίων όσο και των επιγείων. «Σε Εκείνον δε που δύναται να πράξει τα πάντα υπερεκπερισσού από όσα ζητούμε ή σκεπτόμαστε, σύμφωνα με τη δύναμη που ενεργείται μέσα μας, σε Αυτόν ανήκει η δόξα μέσα στην Εκκλησία και εν Χριστώ Ιησού, σε όλες τις γενεές του αιώνος των αιώνων. Αμήν.» ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄. «Σας παρακαλώ, λοιπόν, εγώ ο δέσμιος εν Κυρίω.» Ούτε στον εαυτό του αποδίδει ο Παύλος την πλήρη κατανόηση των πάντων, αλλά την αναθέτει στον Θεό, ο Οποίος και χαρίζει ανώτερα από όσα ζητούμε· επειδή και η δύναμη που μας χορηγείται τώρα δεν μας αποδίδει ακόμη το σύνολο της χάριτος. Λέγοντας δε εν Χριστώ Ιησού, εννοεί την αληθινή δόξα, και στην Εκκλησία το ομοίωμα. «Να πορευθείτε αξίως της κλήσεως με την οποία προσκληθήκατε, με κάθε ταπεινοφροσύνη και πραότητα· με μακροθυμία να ανέχεστε ο ένας τον άλλον με αγάπη, επιδεικνύοντας σπουδή στο να τηρείτε την ενότητα του Πνεύματος μέσω του συνδέσμου της ειρήνης.» Έχετε κληθεί σε άγια ζωή, λέει, και αυτή η κλήση απαιτεί το πνευματικό· το οποίο και αναγνωρίζεται ως το αντίθετο του σαρκικού.

Αλλά επειδή, ω μητέρα, κανείς δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί νομίμως, και νόμιμο είναι το να αριστεύσει κανείς μέχρι τέλους και στην πίστη και στον βίο, παρακαλώ και υπενθυμίζω να πορευτούμε επάξια της κλήσεως με την οποία κληθήκαμε, με κάθε ταπεινοφροσύνη και πραότητα, με ασφάλεια στο εξής, ώστε ούτε να κυριευθούμε από την αρνησίχριστη αίρεση που ακόμη μαίνεται, ούτε να παρεκκλίνουμε σε οτιδήποτε αφορά τον ασκητικό βίο που οφείλουμε να τηρούμε, αλλά να τα πράττουμε όλα προς δόξαν Θεού, και να λάμπουμε παντοιοτρόπως με τον φωτισμό των εντολών. Αυτό πιστεύω ότι εφαρμόζετε προς έπαινο της δόξας του Χριστού, προς αιώνιο καύχημά σας, και, ας μου επιτραπεί να πω, και ημών των αμαρτωλών. Διότι, εάν έχουμε έναν Πατέρα, όλοι ονομαζόμαστε αδελφοί αναμεταξύ μας και τις προσπάθειες όλων θεωρούμε δικαιολογημένα ως καύχημα όλων μας.

Ανέφερες δε στα γράμματά σου ότι με τον τάδε τρόπο καθοδηγήθηκες από εκείνους τους μακάριους πατέρες, οι οποίοι με καλό τέλος αναχώρησαν προς τον Κύριο, των οποίων τα ονόματα βρίσκονται στο βιβλίο της ζωής. Και αυτό είναι καλό, και αποτελεί γνώρισμα του φλογερού σου ζήλου. Επειδή όμως, με την εκδημία τους, σαν να έμεινες ορφανός, αναζήτησες πάλι να καθοδηγηθείς από την ταπεινότητά μας, εμείς βέβαια είμαστε ευτελείς και τιποτένιοι, όμως, επειδή είναι γεγραμμένο να ανεχόμαστε ο ένας τον άλλον με αγάπη, εξαιτίας αυτής της εν Κυρίω αγάπης υποχωρούμε και αποδεχόμαστε την αναφορά σου, η οποία είναι πράγματι καλή και αξιέπαινη. Όσον αφορά λοιπόν το να απέχεις εντελώς από την αιρετική κοινωνία, και αγωνίστηκες και απείχες, όπως λες, με τη χάρη του Χριστού, οφείλεις και να συνεχίσεις να απέχεις. Διότι έτσι θα δείξεις την αγάπη και την κοινωνία σου προς τον Θεό σου, αφού η αντίθετη κοινωνία χωρίζει από τον Χριστό. Για όσα όμως εξαναγκάζεστε από τον στρατηγό, δηλαδή και στο να συμψάλλετε με τους αιρετικούς και να τρώτε τα φαγητά που σφραγίζονται από αυτούς, με τη δικαιολογία ότι αλλιώς δεν θα μπορούσε ο κύριος στρατηγός να περάσει ακίνδυνα, ως προς αυτό δεν μπορούμε να απαντήσουμε με ευκολία. Διότι η ακρίβεια επιβάλλει στον ορθόφρονα να είναι εντελώς αμέτοχος από τους ετεροδόξους και να μην έρχεται σε καμία επαφή μαζί τους ούτε στο φαγητό ούτε στο ποτό ούτε σε κοινωνικές σχέσεις.

Εκεί όμως δεν υπάρχει τέλος. Εκεί ο καθένας θα γευθεί τους κόπους των καρπών του. «Εκεί θα ευφρανθούμε για αυτόν που δεσπόζει με τη δύναμή του στους αιώνες.» Αρκεί μόνο να νεκρώσουμε «τα μέλη μας τα επί της γης: την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία και την πλεονεξία.» Αρκεί μόνο να σηκώσουμε τον ζυγό της υποταγής, «δείχνοντας ανοχή ο ένας στον άλλον με αγάπη», «βαστάζοντας τα βάρη ο ένας του άλλου και εκπληρώνοντας έτσι τον νόμο του Χριστού», σύμφωνα με τα γεγραμμένα.

Ο διάβολος όμως σπεύδει να υποβάλει τα αντίθετα σε αυτούς που νηστεύουν και να τους κάνει θρασείς, οργίλους, θυμώδεις, υπερόπτες, ώστε να προκαλέσει μεγαλύτερη βλάβη παρά όφελος. Εμείς όμως ας μην αγνοούμε τις μεθοδείες του, αλλά ειρηνικά και ήπια και πράα και σταθερά ας πορευόμαστε, «ανεχόμενοι ο ένας τον άλλον με αγάπη», γνωρίζοντας ότι αυτό είναι ευπρόσδεκτο στον Θεό. Επειδή, ακόμη κι αν λυγίσεις τον λαιμό σου σαν κρίκο και στρώσεις κάτω σου σάκο και στάχτη, δεν θα ήσουν ευάρεστος σε Αυτόν, αν δεν είναι παρόντα σε σένα αυτά τα πνευματικά γνωρίσματα. Βέβαια η νηστεία ταλαιπωρεί και μαραίνει το σώμα, αλλά διευρύνει την ψυχή και την κάνει να αναθάλλει: «Διότι όσο ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, λέει, τόσο ο εσωτερικός ανακαινίζεται μέρα με τη μέρα». Και «Η προσωρινή ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς υπερβολικά και σε μέγιστο βαθμό ένα αιώνιο βάρος δόξας». Ώστε, αποβλέποντας στην ανταπόδοση, ας υπομένουμε τα κοπιαστικά έργα της αρετής με μακροθυμία, «ευχαριστώντας τον Θεό και Πατέρα που μας έκανε ικανούς να έχουμε μερίδιο στον κλήρο των αγίων μέσα στο φως, ο οποίος μας ελευθέρωσε από την εξουσία του σκότους και μας μετέφερε στη βασιλεία του Υιού της αγάπης Του». Μήπως δεν μεταλαμβάνουμε καθημερινά το άχραντο σώμα και αίμα Του; Και τι θα μπορούσε να είναι πιο γλυκύ και πιο απολαυστικό από αυτό, αφού σε όσους μεταλαμβάνουν με καθαρή συνείδηση βρίσκεται η αιώνια ζωή;