Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 4:23

Εκείνοι ήταν που έλεγαν: «Πώς εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;». Αυτών μαθητής είναι ο Σαμοσατέας· γι' αυτό εύλογα μεταφέρει στους δικούς του όσα προέρχονται από εκείνον: «Εμείς όμως δεν μάθαμε έτσι τον Χριστό, εφόσον βέβαια τον ακούσαμε και διδαχθήκαμε από αυτόν, αποβάλλοντας τον παλαιό άνθρωπο που φθείρεται σύμφωνα με τις απατηλές επιθυμίες, και αναλαμβάνοντας τον νέο, ο οποίος κτίστηκε κατά Θεόν με δικαιοσύνη και οσιότητα της αλήθειας».

Διότι έτσι λέει: «Μην παύσεις να ευεργετείς τον ενδεή, ανάλογα με ό,τι μπορεί να προσφέρει το χέρι σου.» Από εκείνους, λοιπόν, που ασθενούν στο σώμα, ο Θεός δεν απαιτεί άσκηση, αλλά από εκείνους που έχουν δυνάμεις και υγιαίνουν σωματικά. Δείξε, λοιπόν, λίγη συγκατάβαση στο σώμα και δεν αποτελεί αμαρτία. Διότι ο Θεός δεν απαιτεί κάτι τέτοιο από εσένα, επειδή γνωρίζει την ασθένεια που σου έστειλε. Για όλα, λοιπόν, να τον ευχαριστείς, διότι η ευχαριστία μεσιτεύει στον Θεό υπέρ της αδυναμίας του ανθρώπου. Απεκδύσου, λοιπόν, τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις επιθυμίες του, και ενδύσου τον νέο, ο οποίος κτίστηκε κατά Θεόν. Και είθε να χαίρεσαι αγαλλιώμενος εν Κυρίω, ευφραινόμενος πάντοτε μαζί με τους αγίους του!

«Εσείς όμως δεν μάθατε έτσι τον Χριστό, εάν βέβαια τον ακούσατε και διδαχθήκατε σε αυτόν, σύμφωνα με την αλήθεια που υπάρχει στον Ιησού: δηλαδή να αποβάλετε τον παλαιό άνθρωπο της προηγούμενης ζωής σας, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις απατηλές επιθυμίες. Να ανανεώνεστε δε ως προς το πνεύμα του νου σας, και να ενδυθείτε τον καινούριο άνθρωπο, που δημιουργήθηκε σύμφωνα με τον Θεό, με δικαιοσύνη και οσιότητα της αλήθειας». Ποιος είναι λοιπόν ο παλαιός άνθρωπος; «Είναι προφανώς αυτός που φθείρεται σύμφωνα με τις επιθυμίες της σάρκας». Νέος, από την άλλη πλευρά, είναι εκείνος που μεταστοιχειώνεται στην καινότητα της ζωής εν Χριστώ, αφού έχει ανακαινιστεί μέσα του ο νους, και εντρυφά στις ακτίνες της αληθινής θεοπτίας, έχοντας πλέον φτάσει σε τέτοια πνευματική ευρωστία, και γνωρίζοντας να κινείται με τέτοιο τρόπο, ώστε να παραμένει απρόσβλητος από τις ροπές προς τη φαυλότητα, και να διψά και να επιλέγει να εκπληρώνει μόνο εκείνα, μέσω των οποίων θα μπορούσε να βρεθεί μέσα σε κάθε θαύμα.

Ή πώς να ενδυθούμε τον νέο άνθρωπο, που κτίστηκε σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, αν δεν έχουμε ακόμη απεκδυθεί τον παλαιό άνθρωπο που φθείρεται σύμφωνα με τις απατηλές επιθυμίες; Διότι δεν είναι δυνατόν να συνενώσουμε το παλαιό με το καινούργιο, αφού ο Σωτήρας μας είπε: κανείς δεν βάζει μπάλωμα από καινούργιο και άγναφο ύφασμα σε παλαιό ιμάτιο, διότι το μπάλωμα τραβάει από το ιμάτιο και το σκίσιμο γίνεται χειρότερο. Και πάλι: ούτε βάζουν νέο κρασί σε παλαιούς ασκούς, αλλά το νέο κρασί πρέπει να μπαίνει σε νέους ασκούς, και έτσι διατηρούνται και τα δύο. Μη συμπεριφέρεσαι λοιπόν ως σοφός κατά τον παλαιό άνθρωπο, διότι είναι γραμμένο: όποιος ανάμεσά σας θέλει να είναι σοφός σε τούτον τον αιώνα, ας γίνει μωρός για να γίνει πραγματικά σοφός, διότι η σοφία αυτού του κόσμου είναι μωρία ενώπιον του Θεού. Αγκάλιασε, λοιπόν, την ταπεινοφροσύνη, διότι είναι γραμμένο: όσα θεωρούνται υψηλά από τους ανθρώπους είναι βδέλυγμα ενώπιον του Θεού, ώστε, αφού τα κατορθώσεις όλα καλά και δόκιμα, να λάβεις έπαινο από τον Θεό και να κληρονομήσεις το στεφάνι της ζωής, το οποίο υποσχέθηκε σε όσους τον αγαπούν. Στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ελάτε λοιπόν και εσείς, Πατέρες και πνευματικοί αδελφοί, που έχετε διδαχθεί να εορτάζετε με την καινότητα του πνεύματος και όχι με την παλαιότητα του γράμματος, που οφείλετε να εορτάζετε το τίμιο και ζωοποιό Πάσχα της θυσίας του Χριστού με άζυμα ειλικρίνειας και αλήθειας· εσείς που, με τη θεία αναγέννηση του αγίου βαπτίσματος, απεκδυθήκατε τον παλαιό άνθρωπο, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις απατηλές επιθυμίες, και ενδυθήκατε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε. Ελάτε, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε στον Θεό τον Σωτήρα μας. Ας πούμε το: «Πόσο φοβερά είναι τα έργα σου, Κύριε!», έστω και αν μπροστά στο πλήθος της δυνάμεώς σου οι εχθροί σου αποδείχθηκαν ψεύτες, κλείνοντας εκούσια τα μάτια τους στο θείο σου φως που φανερώθηκε στον κόσμο.

Αλλά εμείς, αδελφοί, ας απεκδυθούμε τον χιτώνα που είναι ξεσχισμένος από τη μέθη και τον κορεσμό της κοιλιάς και σπιλωμένος από τη σάρκα και την ακράτεια που συνδέεται με αυτήν, και ας ενδυθούμε, σύμφωνα με τον Ησαΐα, με ιμάτιο σωτηρίας και με χιτώνα ευφροσύνης, μέσω της εγκράτειας και της σωφροσύνης. Ας αποβάλουμε τον παλαιό άνθρωπο, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις απατηλές επιθυμίες, και ας ενδυθούμε τον νέο άνθρωπο, ο οποίος πλάστηκε σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, με οσιότητα και δικαιοσύνη. Ας απεκδυθούμε κάθε ένδυμα της ζωής μας που προέρχεται από αρπαγή και πλεονεξία, ως άσχημο και κατακριτέο ενώπιον των θείων οφθαλμών, και ας ενδυθούμε, ως εκλεκτοί του Θεού, σπλάχνα οικτιρμών, ταπείνωση, μετριοφροσύνη και πραότητα. Και ας προσπαθήσουμε με κάθε τρόπο, σύμφωνα με την αποστολική παραίνεση, να καταστήσουμε βέβαιη την κλήση και την εκλογή μας. Διότι, πράττοντας έτσι, δεν θα στερηθούμε την υπόσχεση των μελλοντικών αγαθών και τη συνύπαρξη με όσους ευφραίνονται αιώνια.

Διότι πώς θα την επιτύχει αυτήν εκείνος που δεν φρονεί, δεν λέει και δεν πράττει αυτά που ανήκουν στον αγαθό Δεσπότη, αλλά αυτά που ανήκουν στον πονηρό αποστάτη; Επομένως, και αυτός που αποφεύγει τους όρκους ας μην λέει απλώς το ναι και το όχι, αλλά με απόλυτη αλήθεια, ώστε και οι πράξεις να αποδεικνύονται σύμφωνες με τα λόγια· διότι έτσι θα είναι το ναι ναι και το όχι όχι, σύμφωνα με την ευαγγελική παραγγελία. Εάν όμως ο λόγος δεν συνέχεται με την αλήθεια, αλλά οι πράξεις αντιτίθενται στα λόγια, το ναι θα είναι όχι και το όχι ναι, και έτσι πάλι, επειδή είναι ψέμα, θα προέρχεται από τον διάβολο· διότι το ψέμα προέρχεται από τον διάβολο, και αυτός είναι ο πατέρας του, και με αυτόν οικειώνεται και από αυτόν υιοθετείται εκείνος που λέει το ψέμα, και δεν έχει καμία μετοχή στο Πνεύμα της αληθείας, ούτε μπορεί να είναι μέλος του σώματος του Χριστού. Γι' αυτό λέει ο απόστολος γράφοντας προς τους Εφεσίους: «να ανανεώνεσθε στο πνεύμα του νου σας και να ενδυθείτε τον καινούργιο άνθρωπο, ο οποίος κτίσθηκε σύμφωνα με τον Θεό με δικαιοσύνη και οσιότητα της αλήθειας. Και αποβάλλοντας το ψέμα, να λαλείτε την αλήθεια ο καθένας με τον πλησίον του, διότι είμαστε μέλη ο ένας του άλλου».

Τι σημαίνει «να ανανεώνεστε ως προς το πνεύμα του νου σας, και να ενδυθείτε τον καινό άνθρωπο, που δημιουργήθηκε σύμφωνα με τον Θεό εν δικαιοσύνη και οσιότητι της αλήθειας»; Ο Θεός, αφού έπλασε τον Αδάμ, τον προπάτορά μας άλλοτε, κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή Του, δεν έθεσε μέσα του καμία κακία, αλλά μαζί με την ψυχή του εμφύσησε και τη χάρη του θείου Πνεύματος, η οποία τον διατηρούσε στην καινότητα και διαφύλασσε σε αυτόν την ομοίωση. Όταν όμως εκείνος διέπραξε την έσχατη αδικία, παρακούοντας τον Πλάστη και δίνοντας πίστη σε εκείνον που τον φθόνησε, και συγκατατέθηκε στο ψέμα αποδεχόμενος αυτόν που συκοφάντησε τη θεία εντολή, εκπίπτοντας από τη θεία χάρη έγινε παλαιός και διεφθαρμένος αντί για καινός, χωρίς πλέον να υπάρχει σύμφωνα με τον Θεό, δηλαδή καθ' ομοίωση του Δημιουργού, ούτε να μπορεί να γεννήσει απογόνους όμοιους με τον Θεό, αλλά όμοιους με τον εαυτό του, παλαιούς και διεφθαρμένους· διότι η παλαιότητα συνοδεύει αυτούς που είναι υποκείμενοι στη φθορά.

Έξελθε από τον παλαιό κόσμο των παθών, και έτσι θα εισέλθεις στον νέο κόσμο του πνεύματος. Σήκωσε και απόβαλε τη γνώση των μεθοδεύσεων και της πανουργίας, και έτσι θα ενδυθείς την απλή γνώση της αλήθειας. Διότι, λέγοντας «σήκωσε τον σταυρό σου», ο Κύριος δίδαξε τη νέκρωση από όλα όσα υπάρχουν στον κόσμο. Και όταν κάποιος νεκρώσει μέσα του τον παλαιό άνθρωπο, δηλαδή τα πάθη, τότε του λέει: Έλα οπίσω μου. Δεν υπάρχει τρόπος να πορευθεί ο παλαιός άνθρωπος στην οδό του Χριστού, όπως είπε ο μακάριος Παύλος, ότι σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, ούτε η φθορά κληρονομεί την αφθαρσία. Και πάλι: Απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο που φθείρεται σύμφωνα με τις επιθυμίες, και τότε θα μπορέσετε να ενδυθείτε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται μέσω της επίγνωσης, σύμφωνα με την ομοίωση προς Εκείνον που τον έκτισε.

Διότι απάτη είναι τούτο: όταν δεν φανερώνεται αυτό που πραγματικά είναι, αλλά παρουσιάζεται αυτό που δεν είναι. Έτσι γίνονται και οι παραλογισμοί. Τέσσερις ανθρώπους μας σκιαγραφεί εδώ· και, αν θέλετε, σας παρέχω ευθύς αμέσως την απόδειξη γι' αυτούς. Εδώ μεν παρουσιάζει δύο, λέγοντας τα εξής: «Αφού αποβάλετε τον παλαιό άνθρωπο, να ανανεώνεστε στο πνεύμα του νου σας, και να ενδυθείτε τον νέο άνθρωπο». Στην προς Ρωμαίους επιστολή, όμως, παρουσιάζει άλλους δύο, όπως όταν λέει: «Βλέπω όμως άλλον νόμο στα μέλη μου, ο οποίος αντιστρατεύεται στον νόμο του νου μου και με αιχμαλωτίζει στον νόμο της αμαρτίας που υπάρχει στα μέλη μου». Και αυτοί έχουν συγγένεια με εκείνους: ο νέος έχει συγγένεια με τον εσωτερικό, ενώ ο παλαιός με τον εξωτερικό. Αλλά παρ' όλα αυτά οι τρεις έχουν διαφθαρεί. Ή μάλλον τρεις είναι και τώρα: ο νέος, ο παλαιός, και αυτός ο ουσιώδης και φυσικός. «Να ανανεώνεστε δε», λέει, «ως προς το πνεύμα του νου σας». Για να μη νομίσει κανείς ότι εισάγει άλλον άνθρωπο, επειδή έκανε λόγο για παλαιό και νέο, δες τι λέει: «Να ανανεώνεστε». Το να ανανεώνεται κανείς σημαίνει ότι αυτό το ίδιο πράγμα που έχει γεράσει ανανεώνεται, μεταβαλλόμενο από τη μία κατάσταση στην άλλη. Επομένως, το υποκείμενο παραμένει το ίδιο, και η μεταβολή αφορά το συμβεβηκός. Όπως ακριβώς το σώμα είναι το ίδιο και η μεταβολή αναφέρεται στο συμβεβηκός, έτσι συμβαίνει και εδώ. Και πώς θα μπορούσε να γίνει η ανανέωση; «Στο πνεύμα του νου σας», λέει.

Όποιος, λοιπόν, διατηρεί κάτι παλαιό, δεν πρόκειται να κατορθώσει τίποτα· διότι το Πνεύμα δεν ανέχεται τις παλαιές πράξεις. «Με το πνεύμα», λέγει, «του νου σας»· δηλαδή, με το πνεύμα που βρίσκεται μέσα στον νου. «Και να ενδυθείτε τον νέο άνθρωπο». Βλέπεις ότι το μεν υποκείμενο είναι ένα, ενώ τα ενδύματα είναι δύο, δηλαδή αυτό που απεκδυόμαστε και αυτό που ενδυόμαστε; Τον νέο άνθρωπο, λέγει, ο οποίος κτίστηκε σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, με δικαιοσύνη και οσιότητα της αληθείας. Γιατί, όμως, ονομάζει την αρετή άνθρωπο, και γιατί την κακία άνθρωπο; Διότι χωρίς την ενέργεια δεν θα μπορούσε να φανερωθεί ο άνθρωπος. Επομένως, όχι λιγότερο από τη φύση, αυτά τα έργα αναδεικνύουν τον άνθρωπο, είτε είναι καλός είτε πονηρός. Και όπως το να απεκδυθεί κανείς ένα ένδυμα είναι εύκολο, το ίδιο ακριβώς μπορεί να διαπιστώσει κανείς ότι ισχύει τόσο στην περίπτωση της αρετής όσο και της κακίας.

Η ασέλγεια απογυμνώνει από αυτό το ιμάτιο· διότι είναι πυρ, και το πυρ αναλώνει αυτό το ιμάτιο. Ο πλούτος είναι σκόρος· όπως ακριβώς ο σκόρος τα κατατρώγει όλα και δεν φείδεται ούτε των μεταξωτών, έτσι και αυτός. Ας τα αποθέσουμε, λοιπόν, όλα αυτά, για να γίνουμε δίκαιοι, για να ενδυθούμε τον καινό άνθρωπο. Ας μην κατέχουμε τίποτε το παλαιό, τίποτε το φαινόμενο, τίποτε το φθαρτό.

«Να ανανεώνεσθε στο πνεύμα του νου σας και να ενδυθείτε τον νέο άνθρωπο, ο οποίος δημιουργήθηκε σύμφωνα με τον Θεό, με δικαιοσύνη και οσιότητα της αλήθειας. Γι' αυτό, αφού αποβάλετε το ψεύδος, να λέτε την αλήθεια ο καθένας με τον πλησίον του, διότι είμαστε μέλη ο ένας του άλλου.» Αυτό το λέει, επειδή δεν είχαν διδαχθεί από τον ίδιο, αλλά από τον ευαγγελιστή Ιωάννη.

Ας ανήκουμε, λοιπόν, στον εαυτό μας και στον Θεό· ή μάλλον, μόνο στον Θεό, και καθόλου στη σάρκα και στον κόσμο. Ας ετοιμαστούμε για να επικαλεστούμε τον Θεό μας, σύμφωνα με το γραμμένο: «Ετοιμάσου να επικαλεστείς τον Θεό σου, Ισραήλ»· το οποίο σημαίνει, ας καθαριστούμε από τα κακά στίγματα και τους μολυσμούς, αποβάλλοντας από τον εαυτό μας, κατά το δυνατόν, και αυτές ακόμη τις απλές φαντασιώσεις των παθών. Διότι έτσι ετοιμάζεται αληθινά καθένας που θέλει να ετοιμαστεί σωστά· ώστε να δεχθούμε μέσω των αρετών, σαν με κάποια θεία χρώματα, την ακριβή εξομοίωση προς τον Θεό. Διότι με αυτόν τον τρόπο Τον επικαλείται όπως πρέπει εκείνος που δεν αγνοεί πώς πρέπει να επικαλείται τον Θεό· επειδή ετοιμασία, κατά τη γνώμη μου, είναι η αποξένωση από τα πάθη· ενώ επίκληση είναι η γνήσια οικείωση με τον Θεό μέσω των αρετών. Ή πάλι, ετοιμασία είναι η λαμπρότητα που αποκτούν οι άξιοι μέσω των αρετών· ενώ επίκληση είναι η υποδοχή της θεοποιού χάριτος μέσω της αληθινής γνώσης. Διότι έτσι θα μπορέσουμε να διατηρούμε πάντοτε λευκά τα ενδύματά μας, σύμφωνα με το γραμμένο· δηλαδή, να έχουμε λαμπρούς τους τρόπους μας μέσω των αρετών, και διαυγείς, χωρίς να φέρουν κανένα σημάδι σκότους. Και η ψυχή μας θα αγαλλιάσει για τον Θεό τον Σωτήρα μας· χαίροντας τόσο για την απεκδύση του παλαιού ανθρώπου, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις επιθυμίες της απάτης, όσο και για την ένδυση του νέου, ο οποίος έχει κτιστεί κατά Θεόν εν πνεύματι.

Εφεσ. 4,21-23 «Σύμφωνα με την προηγούμενη. Διδαχθήκατε να απεκδυθείτε, διδαχθήκατε να ενδυθείτε»· διότι το «διδαχθήκατε» νοείται από κοινού. «Τον παλαιό άνθρωπο»· δηλαδή τον «παλαιό άνθρωπο σύμφωνα με την προηγούμενη διαγωγή». Εφεσ. 5,11-14 «Και να μη συμμετέχετε. Τα έργα του σκότους» το είπε, ονομάζοντας γενικά κάθε αμαρτία. Γιατί όμως, λέει, δεν εξέτασα λεπτομερώς κάθε πράξη τους ονομαστικά; Διότι και μόνο με το να τις λέει κανείς, γεμίζει αισχρότητα και αυτός που τις περιγράφει. Ή διαφορετικά· «ελέγχετε», λέει, με την αντιπαραβολή του δικού σας βίου. Διότι ούτε λέω να τους ελέγχετε περιγράφοντας λεπτομερώς τις πράξεις τους και ονειδίζοντάς τους —αφού γνωρίζω ότι για τους σπουδαίους θεωρείται αισχρότητα ακόμη και το να τις μνημονεύουν καθόλου— διότι, λέει, δεν θα ελεγχθούν καθόλου λιγότερο από τα δικά σας έργα που αστράφτουν από τις αρετές, παρά αν κάποιος τους αποκάλυπτε με λόγια. Αλλά μάλλον όλα τα έργα τους ελέγχονται και αποκαλύπτονται και φανερώνονται μέσα από το φως του δικού σας βίου, και όταν φανερώνονται, φωτίζονται και οδηγούνται στο καλύτερο και μεταβάλλονται. Διότι η φανέρωση των κρυφών πραγμάτων μέσα από την ενάρετη πολιτεία προτρέπει σε κατάκριση της αμαρτίας, και αυτή γίνεται η αρχή της επιστροφής. Αυτή δε καταλήγει στην άσκηση της αρετής, πράγμα που είναι «φως», ως πρόξενος του φωτός του παραδείσου.

Πρέπει λοιπόν να πάθουμε και εμείς όπως ο Χριστός, ώστε, αφού θυσιαστούμε ως προς τον χοϊκό άνθρωπο, να ζωοποιηθούμε ως προς τον επουράνιο. Διότι, εάν δεν φθαρεί φανερά το φρόνημα του χοϊκού ανθρώπου, δεν ανακαινίζεται ο κρυπτός άνθρωπος σύμφωνα με το πνευματικό φρόνημα, για το οποίο ο Απόστολος λέει: «να ανανεώνεστε στο πνεύμα του νου σας και να ντυθείτε τον καινό άνθρωπο, ο οποίος κτίστηκε σύμφωνα με τον Θεό», και πάλι: «όσο ο εξωτερικός άνθρωπος φθείρεται, τόσο ο εσωτερικός ανακαινίζεται». Ποιος είναι ο εξωτερικός, παρά ίσως αυτός για τον οποίο ο Δαβίδ λέει: «αυτόν τον ταπεινώνει»; Ποιος είναι ο εσωτερικός, για τον οποίο ο ίδιος λέει: «αυτόν τον υψώνει»; Ομοίως και ο Απόστολος: «όταν ασθενώ» ως προς το φρόνημα της σάρκας, είμαι δυνατός ως προς «το φρόνημα του πνεύματος»· διότι η δύναμη του Κυρίου τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια του χοϊκού ανθρώπου. Πρέπει όμως, όπως προείπα, από τώρα, όντας εμείς στη σάρκα, να απεκδυθούμε τον παλαιό άνθρωπο, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις επιθυμίες της απάτης, και έπειτα με αυτόν τον τρόπο να αξιωθούμε την τέλεια ανάκληση του πνεύματος. Διότι, όταν προηγείται η κάθαρση, ακολουθεί και ο αγιασμός. Και σε άλλο σημείο λέει: «Καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ, και πνεύμα ευθές εγκαινίασε στα έγκατά μου» και τα εξής, και πάλι: «αυτόν που λυτρώνει τη ζωή σου από τη φθορά, αυτόν που σε στεφανώνει με έλεος και οικτιρμούς».