Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 4:27

Διότι έτσι μας διδάσκει και ο προφήτης Δαβίδ λέγοντας: «Οργίζεσθε και μη αμαρτάνετε»· δηλαδή, να στρέφετε την οργή εναντίον των δικών σας παθών και των πονηρών λογισμών, και να μην αμαρτάνετε κάνοντας πράξη όσα υποβάλλονται από αυτούς. Και αυτήν ακριβώς την έννοια δηλώνει σαφώς αυτό που ακολουθεί: «Για όσα λέγετε, λέει, μέσα στις καρδιές σας, να αισθανθείτε κατάνυξη πάνω στις κλίνες σας»· δηλαδή, όταν αναβαίνουν στην καρδιά οι πονηροί λογισμοί, αποβάλλοντάς τους μέσω της οργής εναντίον τους, αφού τους αποδιώξετε και βρεθείτε στην ησυχία σαν να είστε σε κλίνη, τότε να νιώσετε κατάνυξη που οδηγεί στη μετάνοια. Με αυτά συμφωνεί και ο μακάριος Παύλος, χρησιμοποιώντας τη μαρτυρία αυτού του ρητού και προσθέτοντας: «Ο ήλιος ας μη δύει πάνω στον παροργισμό σας· μη δίνετε τόπο στον διάβολο»· δηλαδή, να μην προκαλέσετε τη δύση από τις καρδιές σας του Ήλιου της δικαιοσύνης, του Χριστού, παροργίζοντάς Τον με τη συγκατάθεσή σας στους φαύλους λογισμούς, ώστε με την αναχώρησή Του να μη βρει τόπο μέσα σας ο διάβολος. Περί αυτού του ηλίου λέει και ο Θεός μέσω του προφήτη: «Σε εκείνους δε που φοβούνται το όνομά μου, θα ανατείλει ο Ήλιος της δικαιοσύνης, και θεραπεία θα υπάρχει στις πτέρυγές του». Εάν δε εκλάβουμε το ρητό και κατά γράμμα, δεν μας επιτρέπεται να διατηρούμε την οργή μας ούτε μέχρι τη δύση του ηλίου.

Ο Κύριος είναι τρόπον τινά ένας ευρύχωρος τόπος για τους δικαίους, μέσα στον οποίο, όποιος βρεθεί, είναι απόλυτη ανάγκη να ευθυμεί και να ευφραίνεται. Γίνεται όμως και ο δίκαιος τόπος για τον Κύριο, δεχόμενος Αυτόν μέσα του. Εκείνος που αμαρτάνει δίνει τόπο στον διάβολο, παρακούοντας εκείνον που λέει: «Μη δίνετε τόπο στον διάβολο»· καθώς και τον Εκκλησιαστή: «Εάν το πνεύμα του εξουσιάζοντος εγερθεί εναντίον σου, μην αφήσεις τον τόπο σου». Βρισκόμενοι, λοιπόν, μέσα στον ίδιο τον Κύριο, και κατοπτεύοντας τα θαυμάσιά Του στο μέτρο των δυνατοτήτων μας, ας συνάξουμε με τον τρόπο αυτό στις καρδιές μας ευφροσύνη από αυτή τη θεωρία.

Όλα όσα έπραξες από πίστη, πες τα και θα τα πράξουμε. Πες μας, Παύλε, πώς πρέπει να πολιτεύονται οι Χριστιανοί, ώστε οι μεν να ντραπούν επειδή δεν σε ακούν, οι δε να στηριχθούν πιστεύοντας σε όσα λέγονται από εσένα; Ο Παύλος αποκρίνεται και λέει: Σας διαμαρτύρομαι εν Κυρίω να μην πορεύεστε πλέον όπως πορεύονται και τα υπόλοιπα έθνη μέσα στη ματαιότητα του νου τους, έχοντας σκοτισμένη τη διάνοια, όντας αποξενωμένοι από τη δόξα του Θεού. Αποβάλλοντας το ψεύδος, να λέτε την αλήθεια. Ο ήλιος ας μη δύει πάνω στον θυμό σας, και να μη δίνετε τόπο στον Διάβολο. Εκείνος που κλέβει, ας μην κλέβει πλέον.

Έτσι, και σχετικά με την οργή έχουμε ακούσει τον Κύριο να λέει, «ότι όποιος οργίζεται εναντίον του αδελφού του αναίτια θα είναι ένοχος στην κρίση· και όποιος πει 'ρακά', θα είναι ένοχος στο συνέδριο· και όποιος πει 'μωρέ', θα είναι ένοχος για τη γέεννα του πυρός». Διότι, έστω κι αν αυτά φαίνονται μικρά, εντούτοις διασείουν και καταλύουν το μέγα αγαθό της αγάπης και παρέχουν τόπο στον διάβολο· «ας μη δύει», λέει, «ο ήλιος πάνω στον θυμό σας, και μη δίνετε τόπο στον διάβολο».

Επειδή δε ο θεσπέσιος Παύλος ήθελε να τα αποκόψει αυτά, διέταξε να γίνει τάχιστα η συμφιλίωση, και πρόσθεσε: Μη δίνετε τόπο στον διάβολο, ο οποίος μετατρέπει ανεπαίσθητα τα μικρά πάθη σε μεγάλα, και τα εύκολα θεραπεύσιμα τα κάνει δυσίατα ή και ανίατα.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΔ΄. Γι' αυτό, αφού αποβάλετε το ψέμα, να λέτε την αλήθεια ο καθένας στον πλησίον του, διότι είμαστε μέλη ο ένας του άλλου. Να οργίζεστε και να μην αμαρτάνετε· ας μη δύει ο ήλιος πάνω στον θυμό σας· μη δίνετε τόπο στον διάβολο.

Διότι λέγει, ο ήλιος ας μη δύει ενώ παραμένετε ακόμη οργισμένοι. Θέλεις να χορτάσεις την οργή σου; Σου αρκεί μία ώρα, και δεύτερη, και τρίτη· ας μην απέλθει ο ήλιος αφήνοντάς σας εχθρούς. Από αγαθότητα ανέτειλε, ας μην απέλθει έχοντας λάμψει σε αναξίους. Διότι εάν ο Δεσπότης τον έστειλε από πολλή αγαθότητα, και Εκείνος μεν σου συγχώρησε τα αμαρτήματα, εσύ όμως δεν συγχωρείς τον πλησίον, δες πόσο μεγάλο είναι το κακό. Και υπάρχει και κάτι άλλο εκτός από αυτό: φοβάται τη νύχτα ο μακάριος Παύλος, μήπως, βρίσκοντας μέσα στη μοναξιά εκείνον που αδικήθηκε να φλέγεται ακόμη, αναζωπυρώσει τη φωτιά. Διότι, εφόσον είναι ημέρα και υπάρχουν πολλά που αποσπούν την προσοχή, μπορείς να εκτονωθείς· όταν όμως πρόκειται να βραδιάσει, συμφιλιώσου και σβήσε το κακό ενόσω είναι ακόμη πρόσφατο. Διότι, εάν σας προλάβει η νύχτα, δεν θα είναι αρκετή η επόμενη ημέρα για να σβήσει το κακό που συσσωρεύθηκε μέσα στη νύχτα· αλλά ακόμη και αν μειώσεις το μεγαλύτερο μέρος του, και δεν μπορέσεις να το εξαλείψεις ολόκληρο, και πάλι, από αυτό που υπολείπεται, δίνεται η αφορμή στην επερχόμενη νύχτα να κάνει την πυρκαγιά σφοδρότερη. Και όπως ακριβώς ο ήλιος, εάν η καθημερινή του θερμότητα δεν είναι αρκετή για να μαλακώσει και να διασκορπίσει τη συννεφιά και την πύκνωση του αέρα που δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια της νύχτας, δίνει αφορμή για χειμωνιάτικη κακοκαιρία, αφού η νύχτα κυριεύει το υπόλειμμα και το τρέφει πάλι με νέους ατμούς· έτσι συμβαίνει και με την οργή. Μην δίνετε τόπο στον διάβολο. Επομένως, το να πολεμάτε ο ένας τον άλλον, σημαίνει ότι δίνετε τόπο στον διάβολο.

Επειδή γνωρίζω τον Χριστό που πείνασε, και γνωρίζω τον Χριστό που από πέντε άρτους και δύο ψάρια έθρεψε πεντακισχίλιους, χωρίς τις γυναίκες και τα παιδιά· γνωρίζω τον Χριστό που δίψασε, και γνωρίζω τον Χριστό που μετέβαλε το ύδωρ σε οίνο· γνωρίζω τον Χριστό που έπλευσε στη θάλασσα, και γνωρίζω τον Χριστό που περπάτησε πάνω στα ύδατα· γνωρίζω τον Χριστό που πέθανε, και γνωρίζω τον Χριστό που ανέστησε νεκρούς· γνωρίζω τον Χριστό που στάθηκε ενώπιον του Πιλάτου, και γνωρίζω τον Χριστό που συγκαθέζεται με τον Πατέρα· γνωρίζω τον Χριστό που εμπτύεται από τους Ιουδαίους, και γνωρίζω τον Χριστό που προσκυνείται από τους αγγέλους· και το μεν ένα το αποδίδω στη θεότητα, το δε άλλο στην ανθρωπότητα. Διότι γι' αυτόν τον λόγο αναφέρονται και τα δύο μαζί, επειδή γνωρίζω τον Χριστό που γεννήθηκε από τη Μαρία, και γνωρίζω τον Χριστό που υπάρχει προ των αιώνων. Ας δοξάσουμε λοιπόν τον Ιησού Χριστό, το άρρηκτο τείχος, το θεμέλιο που είναι τεθεμελιωμένο πάνω στην πέτρα. Ο Ίδιος λέει στον Πέτρο: «Εσύ είσαι ο Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και οι πύλες του Άδη δεν θα την κατανικήσουν». Ομοίως δε και ο Παύλος λέει: «Κανένας δεν μπορεί να θέσει άλλο θεμέλιο παρά μόνο αυτό που έχει ήδη τεθεί, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός». Σας παρακαλώ, λοιπόν, με κάθε πραότητα να προσέχουμε ο ένας τον άλλον. Διότι στον μεν παρόντα βίο δελεαζόμαστε με το φαγητό, το ποτό και με ποικίλες ηδονές, στον δε μέλλοντα υπάρχει κρίση και δίκη. Ας μη δώσουμε, λοιπόν, τόπο στον διάβολο.

Λέει λοιπόν η διδασκαλία που έχει ήδη φθάσει σε εσάς, εάν πράγματι ήλθε σύμφωνα με τον Χριστό, ότι δεν επιτρέπει τη φιλήδονη και εν άγνοια ζωή, η οποία δεν έχει τίποτα το αγαθό ούτε το αληθινό. Διότι εκείνος που έμαθε σύμφωνα με τον Χριστό, έχει μάθει το αγαθό και το αληθινό, διδασκόμενος να μεταβάλλει την παλαιότητα του σαρκικού βίου στην καινότητα του Πνεύματος. «Οργίζεσθε και μην αμαρτάνετε· ο ήλιος ας μη δύει με τον παροργισμό σας. Ούτε να δίνετε τόπο στον διάβολο. Αυτός που κλέβει, ας μην κλέβει πλέον, αλλά μάλλον ας κοπιάζει, εργαζόμενος το αγαθό με τα χέρια του, για να έχει να μεταδίδει σε εκείνον που έχει ανάγκη. Κανένας σκληρός λόγος ας μην εκπορεύεται από το στόμα σας, αλλά εάν υπάρχει κάποιος αγαθός, για την οικοδομή της ανάγκης, ώστε να δώσει χάρη σε αυτούς που ακούν.» Εάν και περιπέσει κάποιος σε οργή, λέει, ας μην επικρατεί ώστε να οδηγήσει στην αμαρτία, αλλά και πριν φθάσει η επόμενη ημέρα, ας παύει. Διότι, εάν αυτά επικρατούν μέσα σας, όντας διδάγματα του διαβόλου, ο δάσκαλος θα εισέλθει μέσω των δικών του διδαγμάτων. «Και μη λυπείτε το Πνεύμα του Θεού, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως.» Το Πνεύμα θα σας αποστραφεί, λέει, σαν να λυπάται, διότι ενώ σας δόθηκε σαν σφραγίδα για ένωση, δεν βρίσκει κατάλληλους για ένωση αυτούς που δέχθηκαν τη χάρη για να διαφύγουν την κόλαση της διαφθοράς. «Κάθε πικρία και θυμός και οργή και βλασφημία ας αφαιρεθεί από εσάς μαζί με κάθε κακία.»

«Να οργίζεστε, αλλά να μην αμαρτάνετε. Ας μη δύει ο ήλιος με την οργή σας, και να μη δίνετε τόπο στον διάβολο. Να γίνεστε ο ένας προς τον άλλον καλοί, εύσπλαχνοι, συγχωρώντας ο ένας τον άλλον, όπως ακριβώς και ο Χριστός συγχώρεσε εμάς. Γίνετε, λοιπόν, μιμητές του Θεού, ως τέκνα αγαπητά, και να πορεύεστε με αγάπη, όπως ακριβώς και ο Χριστός μάς αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς ως προσφορά και θυσία στον Θεό, για οσμή ευωδίας.» «Εκείνους που αμαρτάνουν να τους ελέγχεις μπροστά σε όλους, ώστε και οι υπόλοιποι να έχουν φόβο.» «Ποιος είναι αυτός που θα σας κάνει κακό, εάν γίνετε ζηλωτές του αγαθού; Αλλά, ακόμη κι αν πάσχετε για τη δικαιοσύνη, είστε μακάριοι.»

Διότι η ροπή του θυμού του είναι η πτώση του.» «Απομάκρυνε τον θυμό από την καρδιά σου.» «Ο φθόνος και ο θυμός ελαττώνουν τις ημέρες.» «Κύριε παντοκράτορα, ο Θεός της σωτηρίας μου, μην με παραδώσεις σε ψυχή αναιδούς ανθρώπου.» «Καθένας που οργίζεται αναίτια εναντίον του αδελφού του, θα είναι ένοχος στην κρίση.» «Να οργίζεστε, και να μην αμαρτάνετε· ο ήλιος ας μη δύει επάνω στον θυμό σας, ούτε να δίνετε τόπο στον διάβολο. Κάθε πικρία, και οργή, και βλασφημία ας απομακρυνθεί από εσάς, μαζί με κάθε κακία.» «Η οργή του ανθρώπου δεν κατεργάζεται τη δικαιοσύνη του Θεού.» Αλίμονο σε εκείνους που μεθούν, όχι από κρασί. Ο θυμός είναι μέθη της ψυχής, που την κάνει παράφρονα όπως το κρασί. Η λύπη είναι και αυτή μέθη, η οποία καταποντίζει τη διάνοια.

Γι' αυτό, τέκνα μου, ας φυλαγόμαστε· διότι όταν οι ασεβείς καταπίπτουν, λέει, οι δίκαιοι θα κυριευθούν από φόβο. Προσέχετε τον εαυτό σας, σας παρακαλώ, και μην δίνετε τόπο στον διάβολο, αλλά ο φόβος του Θεού ας σας φρουρεί στα πάντα. Επιθυμώ διακαώς για εσάς να είστε καταρτισμένοι, αλλά προσέχετε, διότι η γνώση γεμίζει με υπερηφάνεια τους απρόσεκτους και η υπερηφάνεια κατακρημνίζει. Σε εσάς, λοιπόν, είθε και η γνώση να προστεθεί και η ταπείνωση να υψωθεί.

Και γενικά, μπορεί να δει κανείς πολλή προθυμία και επιμέλεια αυτές τις άγιες ημέρες. Ο αληθινός υποτακτικός όμως, που ζει εν υπακοή, δεν αγωνίζεται μόνο σε κάποιον συγκεκριμένο χρόνο, αλλά διεξάγει πάντοτε τον ίδιο αγώνα. Ποιος είναι δε αυτός ο αγώνας; Το να μην πορεύεται σύμφωνα με το δικό του θέλημα, αλλά να ρυθμίζεται από τις οδηγίες εκείνου που τον καθοδηγεί. Αυτό είναι ανώτερο από κάθε άλλη άσκηση και φέρει διάδημα μαρτυρίου, πέρα από το ότι και για εσάς υπάρχει η αλλαγή των τροφών και η αύξηση των γονυκλισιών και ο πολλαπλασιασμός των ψαλμωδιών, σύμφωνα με την παράδοση που έχει οριστεί από την αρχή. Γι' αυτό παρακαλώ, ας υποδεχθούμε με χαρά το δώρο των νηστειών, χωρίς να έχουμε σκυθρωπό πρόσωπο, όπως διδασκόμαστε, αλλά ας τις διανύσουμε με ιλαρότητα καρδιάς ως άκακοι, χωρίς καταλαλιά, χωρίς οργή, χωρίς πονηριά, χωρίς φθόνο. Μάλλον, λοιπόν, ας είμαστε ειρηνικοί μεταξύ μας και αγαπητικοί, επιεικείς, εύπειθοι, γεμάτοι έλεος και αγαθούς καρπούς, διατηρώντας την κατάλληλη ησυχία, επειδή ο θόρυβος είναι βλαβερός στη συνοδία, και αρθρώνοντας τον πρέποντα λόγο, επειδή η άλογη ησυχία είναι ανωφελής. Πάνω από όλα, ας επιτηρούμε άγρυπνα τους λογισμούς μας, μη ανοίγοντας την πόρτα στα πάθη και μη δίνοντας τόπο στον διάβολο. «Εάν», λέει, «επιτεθεί εναντίον σου το πνεύμα του εξουσιάζοντος, να μη βρει τόπο σε εσένα»· συνεπώς, ο εχθρός έχει την εξουσία να υποβάλλει λογισμούς, όχι όμως και να εισέρχεται.

Διότι ούτε, όταν καταλάβει ένα μέρος, αρκείται, αλλά προχωρεί πάντοτε προς το χειρότερο, μέχρι να επιφέρει τον θάνατο της αμαρτίας. Για παράδειγμα, προσπαθεί πρώτα να δεχτούμε εμείς την προσβολή, έπειτα να πούμε μέσα στην καρδιά μας κάτι πονηρό. Έπειτα, αφού με αυτόν τον τρόπο μολύνει και φαρμακώσει την ψυχή, την βγάζει από την κατά φύση κατάστασή της, και την κάνει άμυαλη, παράλογη και τυφλή, ώστε να επιθυμεί όσα δεν πρέπει, αντί για το φως το σκοτάδι, αντί για την γλυκύτητα την πικρία, αντί για την ζωή τον θάνατο. Και τέτοιος είναι ο όλεθρος του πειραστή. Εμείς όμως, αδελφοί, με κάθε προφύλαξη ας διαφυλάξουμε τις ψυχές μας, μη δίνοντας τόπο στον διάβολο, αλλά απορρίπτοντας αμέσως την προσβολή. Εάν όμως ηττηθούμε σε αυτό, τουλάχιστον ας μη μολυνθούμε. Εάν όμως πάθουμε και αυτό, τουλάχιστον ας μην παραμείνουμε σε αυτή την κατάσταση και παρασυρθούμε στην διάπραξη της αμαρτίας. Συμβαίνει δε να το παθαίνουμε αυτό εξαιτίας των προλήψεων, από τις παλαιές αναμνήσεις. Αλλά ας αποφύγουμε τις προλήψεις. Ας αποφύγουμε τις νεανικές αναμνήσεις. Διότι, με το να μεταφερόμαστε εκεί μέσω της αναπόλησης, τι άλλο μπορούμε να πούμε παρά ότι επιστρέψαμε με την καρδιά μας στην Αίγυπτο; Αυτό πρέπει να προσέχουμε όσον αφορά τον εσωτερικό άνθρωπο. Ως προς τον εξωτερικό όμως, όπως διδάσκει ο Απόστολος: «Κανένας σάπιος λόγος ας μην εκπορεύεται από το στόμα σας, αλλά μόνο όποιος είναι αγαθός για την οικοδομή της χρείας, ώστε να δώσει χάρη σε αυτούς που ακούνε. Και μην λυπείτε το Άγιο Πνεύμα του Θεού, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως».