Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 4:29

ΕΡΩΤΗΣΗ ΚΓ΄. Μέχρι ποια λόγια κρίνεται η αργολογία; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Γενικά κάθε λόγος, ο οποίος δεν συντελεί στην προκειμένη εν Κυρίω ανάγκη, είναι αργός. Και τόσο μεγάλος είναι ο κίνδυνος ενός τέτοιου λόγου, ώστε, ακόμη και αν είναι αγαθό αυτό που λέγεται, εάν δεν χρησιμοποιείται προς οικοδομήν της πίστεως, εκείνος που μίλησε δεν εξασφαλίζεται από την αγαθότητα του λόγου, αλλά, επειδή δεν κατηύθυνε αυτό που ειπώθηκε προς οικοδομήν, λυπεί το Άγιο Πνεύμα του Θεού. Διότι αυτό δίδαξε σαφώς ο Απόστολος, λέγοντας: «Κανένας σαπρός λόγος ας μην εκπορεύεται από το στόμα σας, αλλά εάν υπάρχει κάποιος αγαθός προς οικοδομήν της πίστεως, ας λέγεται για να δώσει χάρη σε εκείνους που ακούν»· και προσέθεσε τούτο: «Και μη λυπείτε το Άγιο Πνεύμα του Θεού, με το οποίο σφραγιστήκατε». Το να λυπήσει δε κανείς το Άγιο Πνεύμα του Θεού, πόσο μεγάλο κακό είναι, τι χρειάζεται καν να το λέμε;

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΗʹ. Αν είναι καλό να ασκεί κανείς γενικά τη σιωπή. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Το καλό της σιωπής δοκιμάζεται ανάλογα με την κατάλληλη στιγμή και το πρόσωπο, όπως διδασκόμαστε από τη θεόπνευστη Γραφή. Ως προς την κατάλληλη στιγμή μεν, όπως όταν λέει: «Ο συνετός εκείνον τον καιρό θα σιωπήσει, διότι ο καιρός είναι πονηρός»· και πάλι: «Έβαλα φύλακα στο στόμα μου, όταν στάθηκε ο αμαρτωλός απέναντί μου». Ως προς το πρόσωπο δε, όπως όταν γράφει ο Απόστολος: «Εάν όμως αποκαλυφθεί κάτι σε άλλον που κάθεται, ο πρώτος ας σιωπήσει»· και πάλι: «Οι γυναίκες σας μέσα στις εκκλησίες ας σιωπούν». Υπάρχουν μάλιστα περιπτώσεις που και για τους πιο ασυγκράτητους στη γλώσσα, οι οποίοι δεν μπορούν να τηρήσουν το, «Κανένας σάπιος λόγος ας μην εκπορεύεται από το στόμα σας, αλλά μόνον όποιος είναι αγαθός, για την οικοδομή της πίστεως», είναι αναγκαία η τέλεια σιωπή, έως ότου μέσω αυτής θεραπευθούν από το πάθος της προπετείας στα λόγια, και μπορέσουν να μάθουν εν ησυχία πότε, τι, και πώς πρέπει να μιλούν, ώστε, καθώς είναι γραμμένο, να «δώσει χάρη σε αυτούς που ακούν».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΟΗ΄. Πώς το πνεύμα κάποιου προσεύχεται, ενώ ο νους του είναι άκαρπος; ΑΠΟΚΡΙΣΗ Αυτό ελέχθη για εκείνους οι οποίοι αναπέμπουν τις προσευχές σε γλώσσα την οποία αγνοούν οι ακροατές. Διότι λέγει: «Εάν προσεύχομαι σε άλλη γλώσσα, το πνεύμα μου προσεύχεται, ο δε νους μου είναι άκαρπος». Διότι, όταν μεν τα λόγια της προσευχής είναι άγνωστα στους παρισταμένους, ο νους εκείνου που προσεύχεται είναι άκαρπος, καθώς κανείς δεν ωφελείται· όταν όμως οι παριστάμενοι κατανοούν την προσευχή, η οποία έχει τη δύναμη να ωφελήσει τους ακροατές, τότε αυτός που προσεύχεται έχει ως καρπό τη βελτίωση των ωφελουμένων. Το ίδιο ισχύει ομοίως και για κάθε εκφώνηση των λόγων του Θεού. Διότι είναι γεγραμμένο: «Αλλά όποιος λόγος είναι αγαθός προς οικοδομήν της πίστεως».

Ότι πρέπει να αποστρέφεται κανείς αυτόν που καταλαλεί τον αδελφό του. Ότι δεν πρέπει να ξεστομίζει κανείς ευτράπελα. Ότι δεν πρέπει να γελά, ούτε να ανέχεται τους γελοιαστές. Ότι δεν πρέπει να αργολογεί κανείς, λέγοντας κάτι που δεν είναι ούτε προς ωφέλεια αυτών που ακούν, ούτε προς την αναγκαία και επιτρεπόμενη από τον Θεό χρεία· ώστε και εκείνοι που εργάζονται να φροντίζουν, στο μέτρο του δυνατού, να εργάζονται με ησυχία, και να απευθύνουν ακόμη και τους αγαθούς λόγους προς εκείνους στους οποίους έχει εμπιστευθεί, κατόπιν δοκιμασίας, να οικονομούν τον λόγο προς οικοδομή της πίστεως, για να μη λυπείται το Άγιο Πνεύμα του Θεού.

Ότι δεν πρέπει να εκστομίζεται λόγος αργός, από τον οποίο δεν προκύπτει κανένα όφελος. Διότι το να μη λαλεί κανείς προς οικοδομήν της πίστεως, ή και να μην πράττει το ίδιο το αγαθό, λυπεί το Άγιο Πνεύμα του Θεού.

Κεφάλαιο Β΄ ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Σας λέγω δε, ότι για κάθε αργό λόγο που θα πουν οι άνθρωποι, θα αποδώσουν λόγο γι' αυτόν κατά την ημέρα της κρίσεως. ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ. Κανένας λόγος σαπρός ας μην εκπορεύεται από το στόμα σας, αλλά μόνο αν υπάρχει κάποιος αγαθός για την οικοδομή της πίστεως, ώστε να μεταδώσει χάρη σε όσους ακούν· και μη λυπείτε το Πνεύμα το Άγιο του Θεού, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως.

Είναι σαν να έλεγε: Έχω συνηθίσει να είμαι φιλομαθής ερευνητής, και με μεγάλη ευχαρίστηση μαθαίνω τα σκοτεινά και τα πλέον δυσνόητα θεωρήματα. Εάν όμως προκύψει ανάγκη να τα διασαφηνίσω, δηλαδή να τα καταστήσω φανερά στους πολλούς, το πράττω με ευχαρίστηση. Διότι ο λόγος μου δεν θα είναι χωρίς χάρη, αλλά σαν κάποια ωδή ψαλτηρίου. Και με τη λέξη πρόβλημα, λέει, εννοεί όσα προτίθεμαι να πω. Πάντοτε, άλλωστε, ο λόγος των αγίων είναι συγκερασμένος με τέρψη. Διότι έτσι κάπου γράφει και ο πάνσοφος Παύλος, ότι «Ο λόγος σας να είναι με χάρη, αρτυμένος με αλάτι», ώστε να μεταδώσει χάρη σε όσους ακούν.

Επομένως, εφόσον πρόκειται να δώσουμε λόγο για τη ζωή μας, ας φροντίσουμε να επιδιώκουμε τα καυχήματα της επιείκειας και ο καθένας ας λαμπρύνει τη δική του ζωή μέσω κάθε αρετής. Ας διατηρήσουμε την ευγένεια του σώματος, ας πάψουμε από κάθε φαύλη και βδελυρή ηδονή, ας φανούμε ανώτεροι από τη μικροψυχία προς τους αδελφούς μας. Ας συγκρατήσουμε τις ορμές του θυμού και ας απέχει ο όρκος στο όνομα του Θεού, και, όπως λέει ο πάνσοφος Παύλος, «Ο λόγος σας ας είναι με χάρη, αρτυμένος με αλάτι, για να δώσει χάρη σε αυτούς που ακούνε». Ας βρεθούμε χρηστοί και εύσπλαχνοι προς αυτούς που έχουν ανάγκη. Ας ευεργετήσουμε τα ορφανά, ας ανακουφίσουμε τις χήρες, ας επισκεφθούμε τους φυλακισμένους. Ας θυμηθούμε όσους βρίσκονται σε ασθένειες, εφόσον και εμείς οι ίδιοι βρισκόμαστε στο σώμα.

Το λιβάνι και το αλάτι είναι αυτά που προστίθενται πάνω τους, με το λιβάνι να υποδηλώνει την ευωδία μέσα στον αγιασμό και την ευωδία του Χριστού, και το αλάτι να φανερώνει τη φρόνηση. Διότι ο λόγος των αγίων δεν είναι ασύνετος ή μωρός, αλλά είναι αρτυμένος με χάρη και με αλάτι, σύμφωνα με όσα έχουν γραφεί, και μεταδίδει χάρη σε όσους τον ακούν. Άλλωστε, έχει ειπωθεί προς αυτούς και από τον Χριστό: «Εσείς είστε το αλάτι της γης». Και παρατίθενται κατά την ημέρα του Σαββάτου.

Δεν αποτελεί όμως αρετή αυτό, το να απέχει δηλαδή κανείς από το μυσαρό έργο, αλλά να κάνει προκλητικές κινήσεις που παρασύρουν τον άλλον στο πάθος. Διότι έχει γραφτεί: Να αγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου, και τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου. Απόφευγε τα ανώφελα λόγια, για να μην πέσεις σε αισχρούς λογισμούς. Διότι, όπως ακριβώς τα καλά λόγια ωφελούν την ψυχή, έτσι και τα μη αγαθά την διαστρέφουν, σύμφωνα με τον Απόστολο. Διότι λέγει: φθείρουν τα καλά ήθη οι κακές συναναστροφές. Γι' αυτό πάλι λέγει: κανένας σαπρός λόγος ας μην εκπορεύεται από το στόμα σας, παρά μόνο αν υπάρχει κάποιος αγαθός για την αναγκαία οικοδομή, ώστε να μεταδώσει χάρη σε όσους ακούν. Και μην λυπείτε το Πνεύμα το Άγιο του Θεού, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως.

Διότι είναι αψευδής εκείνος που είπε: «όποιος υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, και όποιος ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί». Τα δε λόγια μας μεταξύ μας ας μην αναφέρονται σε κοσμικά πράγματα, αλλά στην ωφέλεια της ψυχής, στην αμοιβαία πνευματική οικοδομή, στα πνευματικά κατορθώματα και σε κάθε αγαθό έργο, όπως είναι γραμμένο: «για να μεταδώσουν χάρη σε εκείνους που ακούνε». Και «μην λυπείτε το Άγιο Πνεύμα του Θεού, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως». Διότι σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Κανένας σάπιος λόγος ας μην βγαίνει από το στόμα σας. Πού είναι αυτοί που τραγουδούν τα άσματα των δαιμόνων και νομίζουν ότι μιμούνται τον Παύλο; Ακούστε τον Παύλο που φωνάζει: κανένας σάπιος λόγος ας μην βγαίνει από το στόμα σας, αλλά μόνο όποιος είναι καλός για πνευματική οικοδομή. Κάθε πικρία και θυμός και οργή και κραυγή και βλασφημία ας απομακρυνθεί από εσάς μαζί με κάθε κακία. Πες, Παύλε, τα ανώτερα. Είπες, γίνετε μιμητές μου, πες και τα ανώτερα: γίνετε λοιπόν μιμητές του Θεού ως αγαπητά τέκνα.

Ότι οι Χριστιανοί δεν πρέπει να επιδίδονται σε ελαφρότητες και διασκεδάσεις. Ότι δεν πρέπει να επιδίδονται σε ελαφρότητες και διασκεδάσεις οι Χριστιανοί όλοι το γνωρίζουμε, καθώς το ακούμε από τις θείες Γραφές και κυρίως από τον Κύριο, ο οποίος λέει στο Ευαγγέλιο με απειλή: αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι εκεί θα πενθήσετε και θα κλάψετε. Και πάλι λέει: μην παρασύρεστε σε μετεωρισμούς· διότι όλα αυτά τα κάνουν τα έθνη. Ο δε προφήτης Ησαΐας, ή μάλλον ο Θεός μέσω του προφήτη, λέει: αλίμονο σε αυτούς που πίνουν το κρασί τους με τύμπανα και αυλούς και κιθάρες. Ο δε μακάριος Δαβίδ, αποστρεφόμενος τον μετεωρισμό και καυχώμενος εν Κυρίω, έλεγε: Κύριε, δεν υψώθηκε η καρδιά μου, ούτε μετεωρίστηκαν τα μάτια μου. Ο δε Ιάκωβος, ο αδελφός του Κυρίου, λέει: πενθήστε και κλάψτε· το γέλιο σας ας μεταστραφεί σε πένθος, και η χαρά σε κατήφεια. Ο δε μακάριος απόστολος Παύλος αποκαλεί ειδωλολάτρες αυτούς που διασκεδάζουν ελαφρά, λέγοντας: μη γίνεστε ειδωλολάτρες, καθώς είναι γεγραμμένο. Και πάλι λέει: κανένας σάπιος λόγος ας μην εκπορεύεται από το στόμα σας, αλλά μάλλον λόγος αγαθός. Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, να τα κάνετε όλα για τη δόξα του Θεού. Και πάλι ο ίδιος λέει: αδελφοί, γίνεστε μιμητές του Θεού, και να ζείτε με αγάπη. Η δε πορνεία και κάθε ακαθαρσία ή πλεονεξία ούτε καν να ακούγεται ως όνομα ανάμεσά σας· το ίδιο και η αισχρότητα ή η μωρολογία ή η ευτραπελία, τα οποία δεν σας αρμόζουν, αλλά αντίθετα να υπάρχει ευχαριστία.

Εμείς όμως ας προχωρήσουμε στη συνέχεια του κειμένου, μέσω της οποίας μου φαίνεται ότι το νόημα, όταν εξετάζεται σύμφωνα με την υψηλότερη φιλοσοφία, βρίσκεται σε οικεία σχέση με το ρητό. Διότι έχει τεθεί πρώτα ο καιρός της σιωπής και μετά τη σιωπή έδωσε τον καιρό της ομιλίας. Πότε, λοιπόν, και για ποια πράγματα είναι προτιμότερη η σιωπή; Κάποιος από αυτούς που αποβλέπουν στο ήθος θα μπορούσε να πει ότι σε πολλές περιπτώσεις η σιωπή είναι πιο ευπρεπής από τον λόγο, όπως ακριβώς διακρίνει τον κατάλληλο καιρό της σιωπής και του λόγου ο Παύλος, άλλοτε νομοθετώντας τη σιωπή και άλλοτε επιτρέποντας την ομιλία. «Κανένας σαπρός λόγος ας μην εκπορεύεται από το στόμα σας»· αυτός είναι ο νόμος της σιωπής. «Αλλά εάν υπάρχει κάποιος καλός για την οικοδομή της πίστεως, ώστε να δώσει χάρη σε όσους ακούν»· αυτός είναι ο καιρός της ομιλίας. «Οι γυναίκες ας σιωπούν μέσα στις εκκλησίες»· πάλι έδωσε στη σιωπή τον καιρό της. «Αν όμως θέλουν να μάθουν κάτι από όσα αγνοούν, ας ρωτούν τους δικούς τους άνδρες στο σπίτι»· πάλι υπέδειξε την ευκαιρία του λόγου. «Μην ψεύδεσθε μεταξύ σας»· και αυτή είναι ευκαιρία σιωπής. «Ας λέει ο καθένας την αλήθεια στον πλησίον του»· πάλι η εξουσία του λόγου. Και πολλά τέτοια μπορεί να αναφέρει κανείς και από την παλαιότερη Γραφή: «Όταν στάθηκε ο αμαρτωλός απέναντί μου, κώφευσα και ταπεινώθηκα και σιώπησα από αγαθά», και «Σαν τον κουφό δεν άκουγα και σαν τον άλαλο που δεν ανοίγει το στόμα του».

Ας μετανοήσουμε, λοιπόν, αδελφοί, και ας επιδείξουμε καρπούς άξιους της μετάνοιας. Ας απομακρυνθούμε ο καθένας από τις πονηρίες του. Ας μάθουμε να λέμε και να κάνουμε τα καλά. Ας ετοιμάσουμε τους εαυτούς μας για την υποδοχή του ουράνιου σπόρου, του λόγου της ζωής. Ας σταματήσουμε τη γλώσσα μας από τα κακά (από ποια είναι αυτά; από την αργολογία, τη λοιδορία, την καταλαλιά), και τα χείλη μας από το να λένε όρκους και ψέματα και φλυαρίες. Ίσως αυτά είναι τα πονηρά πουλιά του ουρανού που αναφέρονται στην παραβολή, τα οποία καταβροχθίζουν και αφανίζουν τον καλό σπόρο. Διότι κάθε λέξη είναι σαν ένα εναέριο πουλί, γι' αυτό και υπάρχουν κάποιοι που ονόμασαν τα λόγια φτερωτά. Και ο πονηρός λόγος που βγαίνει από τον πονηρό θησαυρό της καρδιάς, σαν από κάποια φωλιά, και αφήνεται ελεύθερος μέσω του στόματος, αφαιρεί τον αγιασμό από την ψυχή. Γι' αυτό και ο Κύριος αλλού λέει: «αυτά που εκπορεύονται από το στόμα, εκείνα είναι που μολύνουν τον άνθρωπο». Ας μην βγαίνει, λοιπόν, σάπιος λόγος από το στόμα σας, αλλά λόγος που είναι ικανός να οικοδομήσει όσους τον ακούνε.

Εάν λοιπόν κάποιος ξεστομίζει από οργή αυτήν την απαγορευμένη λέξη, αποκαλώντας «μωρό» εκείνον που λόγω ευσεβείας έχει γίνει οικείος ως αδελφός, ας φρίξει ενώπιον της δεσποτικής αποφάσεως και ας μην αφήνει την οργή του να εκδηλώνεται σε τέτοιο βαθμό· αλλά ακόμη και αν δεν το λέει από οργή, ούτε και έτσι είναι ανεύθυνα τέτοιου είδους λόγια. Διότι λέει: «Κανένας σάπιος λόγος ας μην βγαίνει από το στόμα σας, παρά μόνο όποιος είναι καλός για την οικοδομή, ώστε να μεταδώσει χάρη σε αυτούς που τον ακούν», «η δε πορνεία και η πλεονεξία και κάθε ακαθαρσία ούτε καν να αναφέρεται μεταξύ σας, όπως ακριβώς αρμόζει σε αγίους· το ίδιο και η αισχρότητα, η μωρολογία ή η ευτραπελία, τα οποία είναι ανάρμοστα».

Διότι εκείνος μεν άκουσε για τα σφάλματα που πραγματικά είχε, αυτός όμως για όσα δεν είχε· ώστε στον πρώτο δεν προστέθηκε τίποτε περισσότερο που να προκαλεί ντροπή, στον δεύτερο όμως η προσθήκη της απρέπειας είναι μεγάλη. Ας υποθέσουμε, πάλι, πως έχουν διαπραχθεί κάποιες πράξεις και τις γνωρίζει μόνο αυτός που υβρίζει· έπειτα, ενώ πριν σιωπούσε για αυτές, αρχίζει να τις διαπομπεύει ως ύβρη· και έτσι αυτός ο ίδιος ατιμάζεται περισσότερο. Πώς; Επειδή γίνεται κήρυκας της κακίας, αποκτώντας τη φήμη άπιστου και ασυνείδητου ανθρώπου· και αμέσως θα δεις τους πάντες να τον κατηγορούν και να λένε παντού τα εξής: «Ακόμη κι αν γνώριζε για φόνο», λένε, «έπρεπε να τα φανερώσει όλα;» Και αυτόν μεν τον αποστρέφονται σαν να μην είναι καν άνθρωπος, τον μισούν και λένε ότι είναι θηρίο ωμό και απάνθρωπο· ενώ στον άλλον δείχνουν περισσότερη συγκατάβαση παρά σε εκείνον. Διότι δεν μισούμε τόσο αυτούς που φέρουν τραύματα, όσο αυτούς που βιάζονται να τα αποκαλύψουν και να τα επιδεικνύουν. Έτσι και αυτός πρόσβαλε όχι μόνο εκείνον, αλλά και τον εαυτό του, και τους ακροατές, και την κοινή φύση των ανθρώπων· πλήγωσε τον ακροατή, δεν έκανε κανένα καλό. Γι' αυτό λέει ο Παύλος: «Αν υπάρχει κάποιος καλός λόγος για οικοδομή, ας λεχθεί για να μεταδώσει χάρη σε αυτούς που ακούνε». Ας αποκτήσουμε εύφημη γλώσσα, για να είμαστε επιθυμητοί και αγαπητοί. Αλλά βέβαια η κακία έχει προχωρήσει σε τέτοιο βαθμό, ώστε πολλοί να υπερηφανεύονται για εκείνα τα οποία θα έπρεπε να κρύβουν από ντροπή. Διότι οι απειλές που εκτοξεύουν οι περισσότεροι είναι τέτοιου είδους: «Δεν μπορεί να αντέξει τη γλώσσα μου», λέει.

Εκείνος που είναι προπετής στα λόγια και εκστομίζει αβασάνιστα ό,τι του έρχεται, ας μιμηθεί πάλι τον μακάριο προφήτη και ας λέει: «Τοποθέτησε, Κύριε, φρουρά στο στόμα μου και θύρα προστασίας γύρω από τα χείλη μου»· και ποτέ να μην προφέρει τα λόγια του επιπόλαια και στην τύχη, αλλά ας ακούει τον Παύλο που λέει: «Κάθε κραυγή, και θυμός, και βλασφημία, και αισχρολογία, και ευτραπελία ας απομακρυνθεί από εσάς, μαζί με κάθε κακία»· και πάλι: «Μόνο αν υπάρχει κάποιος αγαθός λόγος για την αναγκαία οικοδομή, ώστε να δώσει χάρη σε εκείνους που ακούν».

Αυτό ακριβώς συμβουλεύει και ο Παύλος λέγοντας: Κανένας σαπρός λόγος ας μην εξέρχεται από το στόμα σας. Γι' αυτό τον λόγο, παραμένοντας καθαρός από κάθε τέτοιο πάθος, ο μακάριος Ματθαίος έλεγε: Τότε, αφού πήγε στους αρχιερείς ένας από τους δώδεκα, ο ονομαζόμενος Ιούδας Ισκαριώτης, είπε: Τι θέλετε να μου δώσετε, και εγώ θα σας τον παραδώσω; Ω της μιαρής φωνής! Ω της παράλογης τόλμης! Αναλογιζόμενος αυτά τρέμω, αγαπητοί μου, πώς ξεπήδησε η φωνή από το στόμα του, πώς κίνησε τη γλώσσα του, πώς δεν αποχωρίστηκε η ψυχή από το σώμα του, πώς δεν μούδιασαν τα χείλη του, πώς δεν παραφρόνησε η διάνοιά του.

Διότι είναι δυνατόν, είναι δυνατόν να απαλλαγούμε από το έγκλημα, όχι μόνο με το να σταματήσουμε να αμαρτάνουμε, αλλά και με το να πράξουμε κάποιο καλό. Βλέπετε πώς πρέπει να απαλλασσόμαστε από τα αμαρτήματα; Έκλεψαν, αυτό σημαίνει να διαπράξουν το αμάρτημα· δεν έκλεψαν πλέον, αυτό δεν σημαίνει ότι εξάλειψαν το αμάρτημα· αλλά πώς; Εάν κοπίασαν και μετέδωσαν σε άλλους· έτσι εξάλειψαν το αμάρτημα. Δεν θέλει απλώς να εργαζόμαστε, αλλά να κοπιάζουμε, ώστε να μπορούμε να μεταδίδουμε σε άλλους· διότι και αυτός που κλέβει εργάζεται, αλλά εργάζεται το κακό. Κανένας σαπρός λόγος ας μην εκπορεύεται από το στόμα σας. Ποιος είναι ο σαπρός λόγος; Αυτός που αλλού ονομάζει αργό, η καταλαλιά, η αισχρολογία, η ευτραπελία, η μωρολογία. Βλέπεις πώς εκκόπτει τις ρίζες της οργής, το ψεύδος, την κλοπή, την άκαιρη συνομιλία;

Το δε «ας μην κλέβει πλέον», δεν το λέει τόσο για να δείξει επιείκεια σε εκείνους, όσο για να καταστήσει πράους τους αδικημένους, προτρέποντάς τους να αρκούνται στο να μην υποστούν πλέον τα ίδια. Πολύ ορθά όμως διδάσκει και σχετικά με τα λόγια. Διότι δεν λογοδοτούμε μόνο για τις πράξεις, αλλά και για τα λόγια μας. Αλλά, όπως λέει, «αν υπάρχει κάποιος καλός λόγος, ας λέγεται για την αναγκαία οικοδομή, ώστε να μεταδώσει χάρη σε αυτούς που ακούν».

Αυτό ας μην πράττει τίποτα από όσα δεν είναι αρεστά σε Αυτόν, αλλά ας ψάλλει ψαλμωδίες, ύμνους και ωδές πνευματικές. «Για να μεταδώσει χάρη», λέγει, «σε εκείνους που ακούν», προς οικοδομή και όχι προς καταστροφή, προς έπαινο και όχι προς κατηγορία, όχι για επιβουλές, αλλά για το εντελώς αντίθετο.

Ο γάμος αποτελεί τύπο της παρουσίας του Χριστού, και εσύ μεθάς; Πες μου, εάν έβλεπες την εικόνα του βασιλιά, άραγε θα την ατίμαζες; Σε καμία περίπτωση. Φαίνεται, βεβαίως, ότι τα όσα συμβαίνουν στον γάμο είναι αδιάφορα, όμως αποτελούν αιτίες μεγάλων κακών. Τα πάντα είναι γεμάτα παρανομία. Αισχρότητα και μωρολογία και ευτραπελία ας μην εκπορεύεται, λέει, από το στόμα σας.

Δεν βλέπεις στους γυμνικούς αγώνες πόσο μεγάλη φροντίδα δείχνουν για τον εαυτό τους όσοι αναλαμβάνουν την πάλη εναντίον ανθρώπων, και με πόση εγκράτεια επιδεικνύουν τη σωματική τους άσκηση; Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και εδώ. Επειδή η πάλη μας δεν είναι εναντίον ανθρώπων, αλλά εναντίον των πνευμάτων της πονηρίας, ας είναι και η δική μας άσκηση και εγκράτεια πνευματική· διότι και τα όπλα μας, με τα οποία μας έντυσε ο Δεσπότης, είναι πνευματικά. Ας έχει, λοιπόν, και ο οφθαλμός όρια και κανόνες, ώστε να μην ορμάει άκριτα σε καθετί που παρουσιάζεται μπροστά του· και η γλώσσα ας έχει τείχος, ώστε να μην προτρέχει της διανοίας. Διότι για τον λόγο αυτόν έχουν δημιουργηθεί τα δόντια και τα χείλη, για την ασφάλεια της γλώσσας, προκειμένου να μην εξέρχεται ποτέ η γλώσσα ανοίγοντας απερίσκεπτα τις θύρες, αλλά αφού πρώτα ρυθμίσει καλά τα του εαυτού της, τότε να προβάλλει με κάθε ευπρέπεια, και να προφέρει τέτοια λόγια που να μεταδίδουν χάρη σε αυτούς που τα ακούν, και να φθέγγεται εκείνα που συντελούν στην οικοδομή των ακροατών. Και το άτακτο γέλιο πρέπει να αποφεύγεται εντελώς, και το βάδισμα να είναι ήρεμο και ήσυχο, και η ενδυμασία σεμνή, και γενικά, αρμόζει σε εκείνον που έχει εγγραφεί στο στάδιο της αρετής να ρυθμίζεται απόλυτα σε όλα του· διότι η ευταξία των εξωτερικών μελών αποτελεί μια εικόνα της καταστάσεως της ψυχής.

Γι' αυτό και ο Προφήτης έλεγε: «Η καρδιά μου ανέβλυσε λόγο αγαθό», υποδεικνύοντάς μας την τροφή της τράπεζας από την οποία πάντοτε μετείχε. Πειθόμενος σε αυτό και ο Παύλος, προέτρεπε λέγοντας: «Κανένας σάπιος λόγος ας μην εκπορεύεται από το στόμα σας, παρά μόνο αν υπάρχει κάποιος αγαθός». Και ποιος είναι ο σάπιος, λέει; Εάν μάθεις τον αγαθό, τότε θα γνωρίσεις και τον σάπιο· διότι τον έθεσε σε αντιδιαστολή προς εκείνον. Το ποιος λοιπόν είναι ο αγαθός, δεν θα χρειαστεί καθόλου να το μάθεις από εμένα· διότι ο ίδιος ερμήνευσε σε εμάς τη φύση του. Διότι αφού είπε, «αν υπάρχει κάποιος αγαθός», πρόσθεσε, «προς οικοδομήν της Εκκλησίας», δείχνοντας ότι αυτός είναι αγαθός, δηλαδή εκείνος που οικοδομεί τον πλησίον. Όπως ακριβώς λοιπόν εκείνος που οικοδομεί είναι αγαθός, έτσι και εκείνος που γκρεμίζει είναι σάπιος και φαύλος.

Και εσύ, λοιπόν, αγαπητέ, εάν μεν έχεις να πεις κάτι τέτοιο, το οποίο μπορεί να κάνει καλύτερο αυτόν που ακούει, μην κρατήσεις τον λόγο σου σε καιρό σωτηρίας. Εάν, όμως, δεν έχεις τίποτε τέτοιο, παρά μόνο λόγια πονηρά και διεφθαρμένα, σώπασε, μην κατηγορήσεις τον πλησίον. Διότι αυτός ο λόγος είναι σαθρός, και δεν οικοδομεί τον ακροατή, αλλά αντιθέτως τον καταστρέφει. Επειδή, εάν μεν εκείνος φροντίζει για την αρετή, πολλές φορές παρασύρεται στην αλαζονεία· εάν πάλι είναι αμελής, γίνεται ακόμη πιο ράθυμος. Εάν πρόκειται να ξεστομίσεις λόγο αισχρό και γεμάτο αστεϊσμούς, σώπασε. Διότι και αυτός ο λόγος είναι σαθρός, αφού καθιστά πιο ακόλαστους και αυτόν που μιλά και αυτόν που ακούει, και ανάβει μέσα στον καθένα τις πονηρές επιθυμίες. Όπως ακριβώς, λοιπόν, τα ξύλα γίνονται τροφή και καύσιμη ύλη για τη φωτιά, έτσι γίνονται και τα λόγια για τις πονηρές σκέψεις. Γι' αυτό δεν πρέπει οπωσδήποτε να εκφράζουμε όλα όσα έχουμε στη διάνοιά μας· απεναντίας, πρέπει να φροντίζουμε να εξορίζουμε ακόμη και από την ίδια τη διάνοια τις πονηρές επιθυμίες και κάθε αισχρή σκέψη. Εάν, όμως, κάποτε από απροσεξία δεχθούμε ρυπαρούς λογισμούς, ποτέ να μην τους εκφέρουμε δια της γλώσσας, αλλά να τους αποπνίγουμε δια της σιωπής.

Τι εννοώ; Να απασχολούμε τη γλώσσα μας μόνο σε ύμνους και δοξολογίες, στην ανάγνωση των θείων λογίων και σε πνευματικές συζητήσεις· «διότι», λέει, «κάθε λόγος ας είναι αγαθός προς οικοδομήν, ώστε να μεταδώσει χάρη σε όσους τον ακούν· και μη λυπείτε το Πνεύμα του Θεού, με το οποίο έχετε σφραγιστεί». Βλέπετε ότι το να μην τα πράττουμε αυτά συντελεί στη λύπη του Αγίου Πνεύματος; Γι' αυτό, σας παρακαλώ, ας φροντίζουμε να μην πράττουμε τίποτα από όσα λυπούν το Άγιο Πνεύμα, αλλά ακόμη κι αν παραστεί ανάγκη να βγούμε έξω, ας μην επιδιώκουμε τις επιβλαβείς συγκεντρώσεις ούτε τις ανόητες συναναστροφές που είναι γεμάτες φλυαρίες, αλλά προπάντων ας μην είναι τίποτα για εμάς πιο προτιμητέο από την εκκλησία του Θεού και τους ευκτήριους οίκους, καθώς και από τις συνάξεις που περιλαμβάνουν πνευματικές συζητήσεις.

Δεν πρέπει να επικαλύπτονται οι πύλες μόνο με φύλλα χρυσού, αλλά να είναι κατασκευασμένες εξ ολοκλήρου από χρυσό, παχιές και συμπαγείς, και να έχουν στερεωμένους εξωτερικά πολύτιμους λίθους αντί για κοινούς. Μοχλός δε αυτών των πυλών ας είναι ο σταυρός του Κυρίου, κατασκευασμένος εξ ολοκλήρου από πολύτιμους λίθους και τοποθετημένος οριζόντια στη μέση των πυλών. Όταν, λοιπόν, κατασκευάσουμε τις πύλες τόσο παχιές και χρυσές και τοποθετήσουμε τον μοχλό, ας καταστήσουμε άξιους και τους πολίτες· ποιους, δηλαδή, εννοούμε; Εκπαιδεύοντας το παιδί να εκφέρει λόγια σεμνά και ευσεβή. Και ας εφαρμόσουμε αυστηρή αποπομπή των ξένων, ώστε να μην εισχωρήσουν ανάμεσα σε αυτούς τους πολίτες ανάμικτοι και διεφθαρμένοι άνθρωποι: τους υβριστικούς και λοίδορους λόγους, τους ανόητους, τους αισχρούς, τους βιωτικούς, τους κοσμικούς, όλους ας τους αποδιώξουμε. Και κανείς ας μην διαβαίνει αυτές τις πύλες, παρά μόνο ο βασιλιάς. Και σε αυτόν και σε όλους τους δικούς του ας παραμένει ανοιχτή αυτή η πύλη, ώστε να λέγεται και για αυτήν: «Αυτή είναι η πύλη του Κυρίου, δίκαιοι θα εισέλθουν από αυτήν». Και, σύμφωνα με τον μακάριο Παύλο: «Αν υπάρχει κάποιος αγαθός λόγος, ας λέγεται προς οικοδομήν, ώστε να μεταδώσει χάρη σε αυτούς που τον ακούν». Τα λόγια ας είναι ευχαριστία, ύμνοι σεμνοί· ας συνομιλούν πάντοτε για τον Θεό, για την άνω φιλοσοφία.

Λέει λοιπόν η διδασκαλία που έχει ήδη φθάσει σε εσάς, εάν πράγματι ήλθε σύμφωνα με τον Χριστό, ότι δεν επιτρέπει τη φιλήδονη και εν άγνοια ζωή, η οποία δεν έχει τίποτα το αγαθό ούτε το αληθινό. Διότι εκείνος που έμαθε σύμφωνα με τον Χριστό, έχει μάθει το αγαθό και το αληθινό, διδασκόμενος να μεταβάλλει την παλαιότητα του σαρκικού βίου στην καινότητα του Πνεύματος. «Οργίζεσθε και μην αμαρτάνετε· ο ήλιος ας μη δύει με τον παροργισμό σας. Ούτε να δίνετε τόπο στον διάβολο. Αυτός που κλέβει, ας μην κλέβει πλέον, αλλά μάλλον ας κοπιάζει, εργαζόμενος το αγαθό με τα χέρια του, για να έχει να μεταδίδει σε εκείνον που έχει ανάγκη. Κανένας σκληρός λόγος ας μην εκπορεύεται από το στόμα σας, αλλά εάν υπάρχει κάποιος αγαθός, για την οικοδομή της ανάγκης, ώστε να δώσει χάρη σε αυτούς που ακούν.» Εάν και περιπέσει κάποιος σε οργή, λέει, ας μην επικρατεί ώστε να οδηγήσει στην αμαρτία, αλλά και πριν φθάσει η επόμενη ημέρα, ας παύει. Διότι, εάν αυτά επικρατούν μέσα σας, όντας διδάγματα του διαβόλου, ο δάσκαλος θα εισέλθει μέσω των δικών του διδαγμάτων. «Και μη λυπείτε το Πνεύμα του Θεού, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως.» Το Πνεύμα θα σας αποστραφεί, λέει, σαν να λυπάται, διότι ενώ σας δόθηκε σαν σφραγίδα για ένωση, δεν βρίσκει κατάλληλους για ένωση αυτούς που δέχθηκαν τη χάρη για να διαφύγουν την κόλαση της διαφθοράς. «Κάθε πικρία και θυμός και οργή και βλασφημία ας αφαιρεθεί από εσάς μαζί με κάθε κακία.»

ΤΙΤΛ. ΜΔʹ. — Περί αδελφών. «Δεν θα μισήσεις τον αδελφό σου στη διάνοιά σου.» «Ιδού, τι καλό ή τι ευχάριστο υπάρχει, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί ενωμένοι.» «Οι αδελφοί σε καιρό ανάγκης ας είναι χρήσιμοι.» «Αδελφός που βοηθείται από αδελφό είναι σαν πόλη ισχυρή και ψηλή. Και είναι δυνατός σαν καλοθεμελιωμένο βασίλειο.» «Καθένας που μισεί τον φτωχό αδελφό του, βρίσκεται μακριά από τη φιλία.» «Καλύτερα φίλος που βρίσκεται κοντά, παρά αδελφός που κατοικεί μακριά.» «Αδελφοί και βοήθεια σε καιρό θλίψης.» «Μην ανταλλάξεις τον γνήσιο αδελφό με χρυσάφι του Σουφίρ.» ΤΙΤΛ. ΜΕʹ. — Περί αυτών που ζητούν, δηλαδή των προσαιτών. «Παιδί μου, μη ζήσεις ζωή επαιτείας. Διότι είναι καλύτερο να πεθάνεις παρά να επαιτείς. Στο στόμα του αναιδούς ανθρώπου η ελεημοσύνη της επαιτείας θα φανεί γλυκιά, αλλά μέσα στην κοιλιά του θα καεί σαν φωτιά.» ΤΙΤΛ. ΜΣΤʹ. — Περί αισχρολογίας. «Οι κακές συναναστροφές φθείρουν τα χρηστά ήθη.» «Κανένας σάπιος λόγος ας μην βγαίνει από το στόμα σας, αλλά μόνο όποιος είναι αγαθός για την οικοδομή της όποιας ανάγκης, ώστε να μεταδώσει χάρη σε εκείνους που ακούν.» «Η αισχρότητα και η μωρολογία ή η ευτραπελία, τα οποία δεν αρμόζουν, ούτε καν να αναφέρονται μεταξύ σας, όπως ταιριάζει σε αγίους.» «Αισχρολογία ας μη βγαίνει από το στόμα σας.» Η συνήθεια των λόγων είναι ο δρόμος που οδηγεί στις πράξεις.

Δεν φρίττεις, άνθρωπε, ακούγοντας τον Θεό να σου λέει καθημερινά μέσα από όλη τη Θεία Γραφή: «Κανένας σάπιος λόγος ας μην βγαίνει από το στόμα σας. Διότι, αλήθεια σας λέω, και για κάθε ανώφελο λόγο θα δώσετε λόγο, και για κρύο νερό θα λάβετε μισθό»; Δεν ακούς ότι ο Θεός είναι κριτής και των εννοιών και των λογισμών της καρδιάς; Τι λέει δηλαδή; «Εκείνος που κοιτάζει γυναίκα για να την επιθυμήσει, έχει ήδη μοιχεύσει μαζί της μέσα στην καρδιά του.» Είδες πώς κρίνεται ως μοιχός εκείνος που κοιτάζει με επιθυμία το πρόσωπο κάποιου; Έτσι να ξέρεις με βεβαιότητα, ω άνθρωπε, ότι και εκείνος που κυριεύεται από την επιθυμία των χρημάτων κρίνεται ως φιλάργυρος, έστω και αν δεν κατέχει απολύτως τίποτα, και εκείνος που ορέγεται πολυτελή και πολλά φαγητά είναι γαστρίμαργος, έστω και αν λόγω φτώχειας τρέφεται μόνο με ψωμί και νερό, και πόρνος είναι εκείνος που για πολύ χρόνο συγκατατίθεται και μολύνεται από τους λογισμούς, έστω και αν δεν δει ποτέ πρόσωπο ανθρώπου. Έτσι και εκείνος που λέει μέσα στην καρδιά του: «Κακώς έγινε αυτό και παράλογα συνέβη εκείνο» και: «Γιατί έγινε το τάδε; Και γιατί δεν έγινε εκείνο;» —ας μην πλανάται, θα λογιστεί ως καταλαλητής και θα κριθεί ως κατακριτής, έστω και αν δεν βγάλει λέξη από το στόμα του, ούτε ακούσει κανείς τη φωνή του.

Δεν φρίττεις, άνθρωπε, ακούγοντας τον Θεό να σου λέει καθημερινά μέσα από όλη τη θεία Γραφή: Σαπρός λόγος ας μην βγαίνει από το στόμα σας; Διότι, αλήθεια σας λέω, και για κάθε αργό λόγο θα δώσετε λόγο, και για ένα ποτήρι κρύο νερό θα λάβετε μισθό; Δεν ακούς ότι ο Θεός είναι κριτής και των εννοιών και των λογισμών της καρδιάς; Διότι, τι λέει; Εκείνος που κοιτάζει γυναίκα για να την επιθυμήσει, έχει ήδη μοιχεύσει μαζί της στην καρδιά του. Είδες πώς κρίνεται ως μοιχός εκείνος που κοιτάζει με επιθυμία το πρόσωπο κάποιου; Έτσι να γνωρίζεις με βεβαιότητα, άνθρωπε, ότι και εκείνος που κυριεύεται από την επιθυμία των χρημάτων κρίνεται ως φιλάργυρος, έστω κι αν δεν κατέχει απολύτως τίποτα, και εκείνος που ορέγεται πολυτελή και πολλά φαγητά είναι γαστρίμαργος, έστω κι αν από τη φτώχεια τρέφεται μόνο με ψωμί και νερό, και πόρνος είναι εκείνος που συνδυάζεται επί πολύ με τους λογισμούς και μολύνεται, έστω κι αν δεν δει ποτέ του πρόσωπο ανθρώπου. Έτσι και εκείνος που λέει στην καρδιά του: «Κακώς έγινε αυτό και παράλογα συνέβη εκείνο» και «Γιατί έγινε τούτο και τούτο; Και για ποιο λόγο δεν συνέβη εκείνο;» —ας μην πλανάται, θα είναι καταλαλητής και θα κριθεί ως κατακριτής, έστω κι αν δεν βγάλει λέξη από το στόμα του, ούτε ακούσει κανείς τη φωνή του.

Ας φοβηθούμε, λοιπόν, το παράδειγμα, ας αγωνιστούμε για τις ψυχές μας πριν έλθει η ώρα του θανάτου, για να μην αποκοπούμε ως άκαρποι και ατελεσφόρητοι από την αγαθή άμπελο, που είναι ο Χριστός. Γι' αυτό ήλθα, λέει ο Κύριος, όχι για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να τον σώσω· και πάλι λέει: εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν δικαιολογία για την αμαρτία τους· και πάλι: ο λόγος, τον οποίο ελάλησα, εκείνος θα τον κρίνει κατά την εσχάτη ημέρα. Ήδη, αγαπητέ, ο καλός Θεός μας εξεπλήρωσε τα πάντα για εμάς· εμφανίστηκε επί της γης, έλαβε μορφή δούλου, έγινε υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού, και αυτά ενώ είναι ο Κύριος της δόξης και συγκρατεί τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς του, ανακαλώντας μας από τη φθορά που μας επήλθε εξαιτίας του πρωτοπλάστου, και όχι μόνο αυτό, αλλά και θεώνοντάς μας διά της αγίας του σαρκός, του οποίου αξιωθήκαμε να ονομαζόμαστε αδελφοί και σύσσωμοι και συμμέτοχοι και συγκληρονόμοι. Πρέπει, λοιπόν, να φυλάσσουμε τους εαυτούς μας με κάθε προσοχή. Ανάμεσα σε παγίδες διαβαίνεις καθώς περπατάς μέσα στην πόλη· πρόσεξε να μην πιαστείς. Με φόβο Κυρίου ας είναι η συναναστροφή σου, μαζί με αγαθούς άνδρες· απόφευγε αυτούς που ζουν απρόσεκτα, απόφευγε τα παιχνίδια και τους νεανικούς αστεϊσμούς, απόφευγε τις κραιπάλες και την φθοροποιό πολυποσία. Κανένας σάπιος λόγος ας μην βγαίνει από το στόμα σου, παρά μόνο ό,τι είναι καλό για την οικοδομή αυτών που ακούν.

Επειδή, λοιπόν, όπως είναι αυτός που άρχει, τέτοιος είναι και αυτός που άρχεται, παρακαλώ, όσοι έχουμε τεθεί ως κεφαλή και κανόνας για τους άλλους, ας ζήσουμε με οσιότητα, δικαιοσύνη και ευσέβεια, κατευθύνοντας μέσω του εαυτού μας τους άλλους στην ορθοτομία τόσο του λόγου όσο και του βίου. Ας μην υπάρχει, λοιπόν, καμία απρεπής κραυγή, ούτε φιλόνεικη συζήτηση, ούτε σαθρός λόγος να εκπορεύεται από το στόμα σας, «αλλά μόνο λόγος αγαθός, προς οικοδομήν της χρείας», για να μην κατακριθεί το έργο σας εξαιτίας αυτών· αντιθέτως, ευαρεστώντας σε όλα τον Κύριο και αγαθό Θεό μας, είθε να επιτύχουμε τα αγαθά που μας έχουν υποσχεθεί, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Δεν πρέπει αυτά, αδελφοί μου, να γίνονται έτσι, ούτε είναι αυτά χαρακτηριστικά γνωρίσματα της μοναχικής πολιτείας, ούτε είναι μικρό αμάρτημα το έγκλημα της λοιδορίας. Διότι λέει: «Οι λοίδοροι δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». Αλλά ούτε και ο γογγυσμός είναι μικρό αμάρτημα. Διότι λέει: «Ούτε να γογγύζετε, καθώς γόγγυσαν μερικοί από αυτούς και εξολοθρεύτηκαν από τον ολοθρευτή». Αλλά ούτε και η ματαιολογία είναι μικρό έγκλημα. Διότι λέει: «Κανένας σάπιος λόγος ας μην βγαίνει από το στόμα σας, αλλά μόνο όποιος είναι αγαθός για την οικοδομή της ανάγκης, ώστε να μεταδώσει χάρη σε εκείνους που ακούνε. Και μην λυπείτε το Πνεύμα το άγιο του Θεού, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως». Δεν βλέπετε την απειλή, ότι παροργίζουμε το Πνεύμα του Θεού ματαιολογώντας; Δεν φοβόμαστε ότι θα δώσουμε λόγο την ημέρα της κρίσεως ακόμη και για κάθε αργό λόγο, όπως απείλησε ο Κύριος; Γιατί λοιπόν δεν προσέχουμε τους εαυτούς μας; Και γιατί δεν προετοιμαζόμαστε ώστε να βρεθούμε έτοιμοι για τα επερχόμενα;

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΜΣΤ' ΠΕΡΙ ΕΙΡΗΝΗΣ ΚΑΙ ΠΡΑΟΤΗΤΟΣ, ΕΠΙΕΙΚΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΘΕΝΙΑΣ. Αδελφοί και πατέρες, ούτε εγώ πρέπει να χορταίνω από τη σωτήρια διδασκαλία ούτε εσείς από την ωφέλιμη ακρόαση· αλλά αμφότεροι οφείλουμε να έχουμε τέτοια έντονη επιθυμία για το καθένα από αυτά, όπως ακριβώς εκείνοι που διψούν να αντλήσουν νερό. Και αυτό είναι σημάδι προκοπής, και αυτή αποτελεί σωτήρια υπόθεση· διότι τα λόγια ανοίγουν τον δρόμο προς τις πράξεις, τα αγαθά προς τα αγαθά, και τα αντίθετα προς τα αντίθετα. Επομένως, εφόσον εμείς επιθυμούμε να πράττουμε τα αγαθά, ας αναστρεφόμαστε με αγαθούς λόγους και ενάρετες ομιλίες, ώστε να μην αστοχήσουμε ως προς το πρέπον· διότι και ο ίδιος ο Απόστολος, διδάσκοντας αυτό το πράγμα, λέει τα εξής: «Κανένας σάπιος λόγος ας μην βγαίνει από το στόμα σας, αλλά μόνο όποιος είναι αγαθός για την αναγκαία πνευματική οικοδομή, ώστε να δώσει χάρη σε εκείνους που ακούν· και μην λυπείτε το Άγιο Πνεύμα του Θεού, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως.» Και πάλι λέει: «Κάθε πικρία και θυμός και οργή και κραυγή και βλασφημία ας αφαιρεθεί από εσάς μαζί με κάθε κακία· και να γίνεστε μεταξύ σας καλοί, εύσπλαγχνοι, συγχωρώντας ο ένας τον άλλον, καθώς και ο Θεός σας συγχώρεσε δια του Χριστού.» Βλέπετε τι παραγγέλλει; Πόση είναι η ακρίβεια της εντολής; Και σε ποιους τα απευθύνει αυτά; Όχι σε μοναχούς, αλλά απλώς σε όλους τους κοσμικούς.

Διότι ούτε, όταν καταλάβει ένα μέρος, αρκείται, αλλά προχωρεί πάντοτε προς το χειρότερο, μέχρι να επιφέρει τον θάνατο της αμαρτίας. Για παράδειγμα, προσπαθεί πρώτα να δεχτούμε εμείς την προσβολή, έπειτα να πούμε μέσα στην καρδιά μας κάτι πονηρό. Έπειτα, αφού με αυτόν τον τρόπο μολύνει και φαρμακώσει την ψυχή, την βγάζει από την κατά φύση κατάστασή της, και την κάνει άμυαλη, παράλογη και τυφλή, ώστε να επιθυμεί όσα δεν πρέπει, αντί για το φως το σκοτάδι, αντί για την γλυκύτητα την πικρία, αντί για την ζωή τον θάνατο. Και τέτοιος είναι ο όλεθρος του πειραστή. Εμείς όμως, αδελφοί, με κάθε προφύλαξη ας διαφυλάξουμε τις ψυχές μας, μη δίνοντας τόπο στον διάβολο, αλλά απορρίπτοντας αμέσως την προσβολή. Εάν όμως ηττηθούμε σε αυτό, τουλάχιστον ας μη μολυνθούμε. Εάν όμως πάθουμε και αυτό, τουλάχιστον ας μην παραμείνουμε σε αυτή την κατάσταση και παρασυρθούμε στην διάπραξη της αμαρτίας. Συμβαίνει δε να το παθαίνουμε αυτό εξαιτίας των προλήψεων, από τις παλαιές αναμνήσεις. Αλλά ας αποφύγουμε τις προλήψεις. Ας αποφύγουμε τις νεανικές αναμνήσεις. Διότι, με το να μεταφερόμαστε εκεί μέσω της αναπόλησης, τι άλλο μπορούμε να πούμε παρά ότι επιστρέψαμε με την καρδιά μας στην Αίγυπτο; Αυτό πρέπει να προσέχουμε όσον αφορά τον εσωτερικό άνθρωπο. Ως προς τον εξωτερικό όμως, όπως διδάσκει ο Απόστολος: «Κανένας σάπιος λόγος ας μην εκπορεύεται από το στόμα σας, αλλά μόνο όποιος είναι αγαθός για την οικοδομή της χρείας, ώστε να δώσει χάρη σε αυτούς που ακούνε. Και μην λυπείτε το Άγιο Πνεύμα του Θεού, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως».