Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 4:3

Δες δε πώς γράφει και στους Γαλάτες, λέγοντας: «Για να έλθει η ευλογία του Αβραάμ εν Χριστώ Ιησού, ώστε να λάβουμε την επαγγελία του Πνεύματος δια της πίστεως»· και πάλι: «Επειδή δε είστε υιοί, εξαπέστειλε ο Θεός το Πνεύμα του Υιού του στις καρδιές σας, το οποίο κράζει: Αββά, ο Πατήρ. Ώστε δεν είσαι πλέον δούλος, αλλά υιός. Και αν είσαι υιός, είσαι και κληρονόμος του Θεού δια του Χριστού». Στους δε Εφεσίους έλεγε τα εξής: «Και μην λυπείτε το Πνεύμα το άγιο του Θεού, με το οποίο σφραγισθήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως»· και πάλι: «Φροντίζοντας να τηρείτε την ενότητα του Πνεύματος μέσω του συνδέσμου της ειρήνης». Προς δε τους Φιλιππησίους έγραφε με παρρησία: «Τι σημασία έχει λοιπόν; Πλην του ότι με κάθε τρόπο, είτε με πρόφαση είτε με αλήθεια, ο Χριστός κηρύττεται, και σε αυτό χαίρομαι, αλλά και θα χαρώ. Διότι γνωρίζω ότι αυτό θα μου αποβεί σε σωτηρία, δια της δικής σας δεήσεως και της επιχορηγίας του Πνεύματος του Ιησού Χριστού, σύμφωνα με την έντονη προσδοκία και την ελπίδα μου, ότι σε τίποτα δεν θα ντροπιαστώ»· και πάλι: «Διότι εμείς είμαστε η περιτομή, εμείς που λατρεύουμε με το Πνεύμα του Θεού και καυχόμαστε εν Χριστώ Ιησού».

Πρόσεξε δε πώς γράφει και στους Γαλάτες λέγοντας: «Για να έλθει η ευλογία του Αβραάμ εν Χριστώ Ιησού, ώστε να λάβουμε την επαγγελία του Πνεύματος δια της πίστεως»· και πάλι: «Επειδή δε είστε υιοί, εξαπέστειλε ο Θεός το Πνεύμα του Υιού του στις καρδιές σας, το οποίο κράζει· Αββά, ο Πατήρ. Ώστε δεν είσαι πλέον δούλος, αλλά υιός. Και εάν είσαι υιός, είσαι και κληρονόμος του Θεού δια του Χριστού». Στους δε Εφεσίους έλεγε τα εξής: «Και μη λυπείτε το άγιο Πνεύμα του Θεού, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως»· και πάλι: «Να φροντίζετε να τηρείτε την ενότητα του Πνεύματος δια του συνδέσμου της ειρήνης». Προς δε τους Φιλιππησίους έγραφε με παρρησία: «Τι σημασία έχει; Αρκεί ότι με κάθε τρόπο, είτε με πρόφαση είτε με αλήθεια, κηρύττεται ο Χριστός, και για αυτό χαίρομαι, αλλά και θα χαρώ. Διότι γνωρίζω ότι αυτό θα αποβεί προς σωτηρία μου, δια της δικής σας δεήσεως και της επιχορηγίας του Πνεύματος του Ιησού Χριστού, σύμφωνα με τη θερμή προσδοκία και την ελπίδα μου, ότι σε τίποτα δεν θα ντροπιαστώ»· και πάλι: «Διότι εμείς είμαστε η περιτομή, εμείς που λατρεύουμε με το Πνεύμα του Θεού και καυχόμαστε εν Χριστώ Ιησού».

Θα έπρεπε, λοιπόν, να γράψουμε γι' αυτά τα ζητήματα εκτενέστερα, επειδή όμως απευθυνόμαστε σε εσάς που ήδη τα γνωρίζετε, για τον λόγο αυτόν τα υπαγορεύσαμε συνοπτικά, ευχόμενοι να διαφυλάσσεται μεταξύ όλων «ο σύνδεσμος της ειρήνης» και όλοι τα μέλη της καθολικής εκκλησίας «να λέγουν το ίδιο» και «να φρονούν το ίδιο». Και δεν ενεργούμε ως διδάσκαλοι, αλλά ως υπενθυμίζοντες. Εξάλλου, δεν είμαστε μόνο εμείς που γράφουμε, αλλά και όλοι οι επίσκοποι της Αιγύπτου και των Λιβυών, οι οποίοι ανέρχονται περίπου σε ενενήντα. Διότι όλων μας ένα είναι αυτό το φρόνημα και πάντοτε υπογράφουμε ο ένας εκ μέρους του άλλου, εάν συμβεί να μην είναι κάποιος παρών.

Ερώτηση ΣΚΕ΄. Αφού ο Κύριος είπε: «Όπου είναι δύο ή τρεις συναγμένοι στο δικό μου όνομα, εκεί είμαι ανάμεσά τους», πώς θα μπορέσουμε να αξιωθούμε κάτι τέτοιο; Απόκριση. Όσοι συνάγονται στο όνομα κάποιου, οφείλουν οπωσδήποτε να γνωρίζουν τον σκοπό εκείνου που τους συγκέντρωσε και, σύμφωνα με αυτόν, να καταρτίζουν τους εαυτούς τους, ώστε να βρουν τη χάρη της ευαρέστησης και να μην υποπέσουν σε κατάκριση εξαιτίας κακίας ή αμέλειας. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που προσκαλούνται από κάποιον, εάν ο σκοπός αυτού που τους κάλεσε είναι ο θερισμός, προετοιμάζουν τους εαυτούς τους για αυτό· εάν πάλι ο σκοπός είναι το χτίσιμο, ετοιμάζονται για την οικοδομή· έτσι και εμείς, που κληθήκαμε από τον Κύριο, οφείλουμε να θυμόμαστε τα λόγια του Αποστόλου: «Σας παρακαλώ, λοιπόν, εγώ, ο δέσμιος για χάρη του Κυρίου, να περπατήσετε άξια της κλήσεως με την οποία κληθήκατε, με κάθε ταπεινοφροσύνη και πραότητα, με μακροθυμία, ανεχόμενοι ο ένας τον άλλον με αγάπη, φροντίζοντας με ζήλο να διατηρείτε την ενότητα του πνεύματος με τον σύνδεσμο της ειρήνης. Ένα σώμα και ένα πνεύμα, όπως ακριβώς προσκληθήκατε με μία ελπίδα της κλήσεώς σας». Πιο ξεκάθαρα, όμως, μας τα παρουσιάζει όλα ο Κύριος μέσω της υποσχέσεως που δίνει προς τον καθένα άτομο ξεχωριστά, λέγοντας: «Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και θα έρθουμε σε αυτόν και θα κάνουμε την κατοικία μας μαζί του».

Προς Εφεσίους. Σας παρακαλώ, λοιπόν, εγώ, ο δέσμιος για χάρη του Κυρίου, να πορευθείτε επάξια της κλήσεως με την οποία κληθήκατε, με κάθε ταπεινοφροσύνη και πραότητα, με μακροθυμία, ανεχόμενοι ο ένας τον άλλον με αγάπη, φροντίζοντας με ζήλο να διατηρείτε την ενότητα του Πνεύματος μέσω του συνδέσμου της ειρήνης. Ένα είναι το σώμα και ένα το Πνεύμα, όπως ακριβώς κληθήκατε με μία ελπίδα της κλήσεώς σας. Προς Εφεσίους. Να είστε, λοιπόν, μεταξύ σας χρηστοί, εύσπλαχνοι, συγχωρώντας ο ένας τον άλλον, όπως ακριβώς και ο Θεός σας συγχώρεσε διά του Χριστού. Γίνετε, λοιπόν, μιμητές του Θεού, ως τέκνα αγαπητά, και να πορεύεσθε με αγάπη, όπως ακριβώς και ο Χριστός μάς αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό Του για χάρη μας ως προσφορά και θυσία στον Θεό, για οσμή ευωδίας.

Είθε δε να ήταν δυνατόν, όχι μόνο όσοι είναι συγκεντρωμένοι μαζί στο ίδιο χωριό να ζουν κατ' αυτόν τον τρόπο, αλλά και περισσότερες αδελφότητες, εγκατεστημένες σε διάφορους τόπους, να οικοδομούνται υπό την ενιαία μέριμνα εκείνων που μπορούν αμερόληπτα και σοφά να διαχειρίζονται τις υποθέσεις όλων, μέσα στην ενότητα του πνεύματος και τον σύνδεσμο της ειρήνης.

Έπειτα, εφόσον ο ίδιος ο μονογενής Υιός του Θεού, ο Κύριος και Θεός μας Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, διακηρύσσει: «Κατέβηκα από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε»· και ότι «Από τον εαυτό μου δεν κάνω τίποτα»· και, «Έλαβα εντολή για το τι να πω και τι να λαλήσω»· και εφόσον το Άγιο Πνεύμα, το οποίο διανέμει μεν τα μεγάλα και θαυμαστά χαρίσματα και ενεργεί τα πάντα σε όλους, δεν λαλεί τίποτα από τον εαυτό του, αλλά λαλεί όσα ακούσει από τον Κύριο· πώς δεν είναι κατά πολύ περισσότερο αναγκαίο ολόκληρη η Εκκλησία του Θεού, αγωνιζόμενη να τηρεί την ενότητα του πνεύματος διά του συνδέσμου της ειρήνης, να εκπληρώνει εκείνο που αναφέρεται στις Πράξεις, ότι «Το πλήθος εκείνων που πίστεψαν είχε μία καρδιά και μία ψυχή»; Χωρίς δηλαδή κανένας να προβάλλει το δικό του θέλημα, αλλά όλοι μαζί να αναζητούν εντός του ενός Αγίου Πνεύματος το θέλημα του ενός Κυρίου, του Ιησού Χριστού, ο οποίος είπε: «Κατέβηκα από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε»· προς τον Οποίο λέει: «Δεν παρακαλώ μόνο για τούτους, αλλά και για εκείνους που θα πιστέψουν σε εμένα μέσω του λόγου τους, ώστε να είναι όλοι ένα».

Διότι έχουμε καταστεί ο καθένας χωριστά σαν την άμμο, χωρίς να είμαστε ενωμένοι μεταξύ μας, αλλά διαιρεμένοι ο καθένας για τον εαυτό του. Διότι ούτε οικοδομή είναι δυνατόν να σταθεί, εάν αφαιρεθούν οι σύνδεσμοι, ούτε η Εκκλησία να αυξηθεί σε ύψος, εάν δεν είναι συνδεδεμένη με τον σύνδεσμο της ειρήνης και της αγάπης.

Γι' αυτό, λέει, να προσλαμβάνετε ο ένας τον άλλον, καθώς ακριβώς και ο Χριστός προσέλαβε εσάς προς δόξαν του Θεού. Θα προσλάβουμε δε ο ένας τον άλλον, επιλέγοντας να φρονούμε τα ίδια, βαστάζοντας τα βάρη ο ένας του άλλου, και τηρώντας «την ενότητα του πνεύματος μέσω του συνδέσμου της ειρήνης». Έτσι μας προσέλαβε και ο Θεός εν Χριστώ· διότι είναι αληθινός ο λόγος ότι έτσι αγαπήθηκε ο κόσμος από τον Θεό και Πατέρα, ώστε να παραδοθεί υπέρ ημών και αυτός ο Υιός. Διότι δόθηκε ως αντάλλαγμα για τη ζωή όλων μας, και έχουμε λάβει την καταλλαγή από τον θάνατο, και έχουμε λυτρωθεί από τον θάνατο και την αμαρτία. Και διασαφηνίζει απολύτως τον σκοπό της θείας οικονομίας λέγοντας ότι ο Χριστός έγινε διάκονος της περιτομής υπέρ της αλήθειας, και τα εξής. Επειδή, δηλαδή, είχε προαναγγελθεί από τον Θεό στους πατέρες των Ιουδαίων ότι θα ευλογήσει το σπέρμα που θα προέλθει από αυτούς και θα το κάνει ωσάν «τα άστρα του ουρανού στο πλήθος», γι' αυτό φανερώθηκε με σάρκα και έγινε άνθρωπος ο Λόγος που είναι Θεός, όντας αυτός που συνέχει ολόκληρη την κτίση στην ύπαρξή της και απονέμει στα όντα το ευ είναι ως Θεός. Ήλθε δε σε αυτόν τον κόσμο ένσαρκος, όχι βέβαια για να διακονηθεί, όπως λέει ο ίδιος, «αλλά για να διακονήσει και να δώσει την ψυχή του λύτρο αντί πολλών». Επιπλέον, ομολογούσε σαφώς ότι έφτασε εδώ για να εκπληρώσει την υπόσχεση προς τον Ισραήλ· διότι έλεγε: «Δεν απεστάλην παρά μόνον για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ».

Διότι ο Χριστός είναι ο σύνδεσμος της ενότητας, υπάρχοντας ταυτόχρονα και Θεός και άνθρωπος. Αναφορικά δε με την εν Πνεύματι ένωση, ακολουθώντας την ίδια ακριβώς οδό των εννοιών, θα πούμε και πάλι ότι όλοι μας, αφού δεχθήκαμε ένα και το αυτό Πνεύμα, εννοώ βεβαίως το Άγιο, ενωνόμαστε στενά κατά κάποιον τρόπο και μεταξύ μας και με τον Θεό. Διότι, αν και εμείς είμαστε πολλοί ξεχωριστά ο καθένας, και στον καθένα ο Χριστός κατοικίζει το Πνεύμα του Πατρός και το δικό Του, εντούτοις αυτό είναι ένα και αμέριστο, συνέχοντας σε ενότητα τα πνεύματα που είναι αποκομμένα από την μεταξύ τους ενότητα —ως προς την ύπαρξη τουλάχιστον, όπως λέμε, με βάση την ιδιαιτερότητα της υπόστασης— και δι' εαυτού κάνει να αναφαίνονται όλοι μέσα Του ως κάτι ένα. Διότι, όπως ακριβώς η δύναμη της αγίας σαρκός καθιστά σύσσωμους εκείνους στους οποίους θα εισέλθει, με τον ίδιο νομίζω τρόπο το ένα και αμέριστο Πνεύμα του Θεού, το οποίο ενοίκησε σε όλους, συνάγει τους πάντες προς την πνευματική ενότητα. Γι' αυτόν τον λόγο και πάλι ο θεσπέσιος Παύλος μας παραγγέλλει: «Να ανέχεστε ο ένας τον άλλον με αγάπη, φροντίζοντας με ζήλο να διατηρείτε την ενότητα του Πνεύματος με τον σύνδεσμο της ειρήνης. Ένα σώμα και ένα πνεύμα, όπως ακριβώς προσκληθήκατε με μία ελπίδα της κλήσεώς σας· ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα, ένας Θεός και Πατέρας όλων, ο οποίος είναι πάνω από όλους και διαμέσου όλων και μέσα σε όλους».

Ελάτε λοιπόν, αγαπητοί, εφόσον υπάρχει ακόμα καιρός σωτηρίας, ας φροντίσουμε να αποβάλουμε κάθε ρυπαρότητα και κάθε κακία, και ας αγωνιστούμε τον καλόν αγώνα, ώστε να επιτύχουμε την αιώνια ζωή, στην οποία και κληθήκαμε, και ομολογήσαμε την καλή ομολογία, έχοντας λάβει το σχήμα της αγιωσύνης. Ας πολιτευθούμε, λοιπόν, επάξια αυτής της κλήσεως, και με κάθε ταπεινοφροσύνη και μακροθυμία ας ανεχόμαστε ο ένας τον άλλον μέσα στην αγάπη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, και ας σπεύσουμε να διατηρούμε την ενότητα του Πνεύματος μέσω του συνδέσμου της ειρήνης. Ας μην κάνουμε τίποτα από εριστικότητα ή κενοδοξία. Ας μη φυτρώσει μέσα μας ρίζα πικρίας, ούτε να υποδουλώσουμε τους εαυτούς μας στα πονηρά πάθη, δηλαδή στη γαστριμαργία, η οποία είναι μητέρα της ακολασίας. Κανείς μας ας μη μιμείται τον Ησαύ, ο οποίος, αγαπώντας την κοπριά των εντέρων, πούλησε τα πρωτοτόκιά του, θεωρώντας ως θεό την κοιλιά του. Διότι αυτά που ήταν αφιερωμένα στον Θεό, τα πρόδωσε για τη γαστριμαργία, έχοντας βεβηλωθεί με αυτά και έχοντας γίνει ξένος προς τον Θεό. Ας μην του μοιάσουμε, λοιπόν, αυτόν που ονομάστηκε από τον Απόστολο πόρνος και βέβηλος. Διότι λέει, να μην υπάρχει κανένας πόρνος ή βέβηλος όπως ο Ησαύ, αλλά ας ζηλώσουμε τον απλό και άκακο βίο του Ιακώβ, ώστε μαζί του να κληρονομήσουμε την ευλογία· διότι, λέει, ο Ιακώβ ήταν άνθρωπος άκακος και ειλικρινής, που κατοικούσε σε σπίτι.

Ας αγωνιστούμε, λοιπόν, αγαπητοί, ώστε μέσω αυτής της καλής υπακοής και υποταγής να κληρονομήσουμε την αιώνια ζωή, και ας μην καταστήσουμε τους εαυτούς μας υπόλογους στον θάνατο της παρακοής και της ανυποταξίας. Έχοντας δε τον φόβο του Κυρίου, ας πειθαρχήσουμε στα διδάγματα του Αποστόλου, καθώς λέγει: να υποτάσσεστε ο ένας στον άλλον με φόβο Θεού, φροντίζοντας με σπουδή να τηρείτε την ενότητα του Πνεύματος μέσω του συνδέσμου της ειρήνης. Διότι η ειρήνη αποτελεί την προϋπόθεση κάθε αγαθής ελπίδας. Η ειρήνη είναι θάνατος του θανάτου, πένθος του Διαβόλου, αφανισμός των δαιμόνων.

Πώς λοιπόν δεν ήταν επόμενο εμείς, οι μαθητές του Χριστού, Εκείνου που κενώθηκε για χάρη μας μέχρι να λάβει μορφή δούλου και που μας συνήγαγε κοντά Του ενώ ήμασταν ξένοι προς τα επουράνια, να στηρίζουμε και να περιβάλλουμε με αγάπη ο ένας τον άλλον, και να διατηρούμε την ενότητα του Πνεύματος μέσα στον σύνδεσμο της ειρήνης, η οποία αποτελεί το μυστήριο, ή μάλλον το κεφάλαιο, του νόμου και των προφητών;

Όμως, εάν η αγάπη αποβάλει εντελώς τον φόβο, σύμφωνα με το γεγραμμένο, και ο φόβος μεταποιηθεί και γίνει αγάπη, τότε εκείνο που σώζεται βρίσκεται να είναι μία μονάδα, μέσα στη σύμφυση με το μόνο Αγαθό, επειδή όλοι έχουν ενωθεί μεταξύ τους μέσω της τελειότητας της περιστεράς. Διότι κάτι τέτοιο κατανοούμε από τον ακόλουθο λόγο, ο οποίος λέει: «Μία είναι η περιστερά μου, η τελεία μου· είναι η μοναδική για τη μητέρα της, είναι η εκλεκτή για εκείνη που την γέννησε». Αυτό ακριβώς ερμηνεύεται σε εμάς με μεγαλύτερη σαφήνεια στο Ευαγγέλιο μέσω της φωνής του Κυρίου. Διότι, εναποθέτοντας στους μαθητές του κάθε δύναμη μέσω της ευλογίας, χαρίζει στους αγίους και τα υπόλοιπα αγαθά μέσω των λόγων του προς τον Πατέρα, και προσθέτει το κορύφωμα των αγαθών: το να μη διασπώνται πλέον πολλαχώς από καμία διαφορά των προαιρέσεων στην κρίση τους περί του καλού, αλλά να γίνουν όλοι ένα, έχοντας συμφυεί με το ένα και μόνο Αγαθό, ώστε μέσω της ενότητας του Αγίου Πνεύματος, καθώς λέει ο Απόστολος, αφού συνδεθούν σφιχτά με τον σύνδεσμο της ειρήνης, να γίνουν όλοι ένα σώμα και ένα πνεύμα μέσω της μίας ελπίδας στην οποία κλήθηκαν. Θα ήταν όμως καλύτερο να παραθέσουμε επί λέξει τα ίδια τα θεία λόγια του Ευαγγελίου: «Για να είναι όλοι ένα, όπως εσύ, Πατέρα, είσαι μέσα σε εμένα και εγώ μέσα σε εσένα, ώστε να είναι και αυτοί ένα μέσα σε εμάς».

Δέσε, λοιπόν, τα χέρια με την επιείκεια. Πάλι άνθισε το ωραίο όνομα, ο δεσμός· τον αφήσαμε, και αυτός πάλι επανήλθε σε εμάς. Καλός είναι εκείνος ο δεσμός, καλός και τούτος· και εκείνος γεννιέται από τούτον. Συνέδεσε τον εαυτό σου με τον αδελφό· οι τέτοιοι άνθρωποι, αυτοί δηλαδή που είναι συνδεδεμένοι με την αγάπη, τα υπομένουν όλα ελαφρά. Πρόσδεσε τον εαυτό σου σε εκείνον, και εκείνον σε εσένα· και για τα δύο εσύ είσαι κυρίαρχος· διότι, όποιον θελήσω να κάνω φίλο, θα μπορέσω. Με ευκολία, εφόσον δείχνουμε προθυμία. Αποδεικνύει ότι το ζήτημα δεν είναι απλό, ούτε αποτελεί έργο του τυχόντος. «Καταβάλλοντας κάθε προσπάθεια», λέει, «για να διατηρείτε την ενότητα του Πνεύματος».

Γ΄. Τι είναι η ενότητα του πνεύματος; Όπως ακριβώς στο σώμα το πνεύμα είναι αυτό που συγκρατεί τα πάντα και καθιστά ένα ενιαίο σύνολο αυτό που απαρτίζεται από διάφορα μέλη, έτσι ακριβώς συμβαίνει και εδώ. Διότι γι' αυτόν τον λόγο δόθηκε το Πνεύμα, για να ενώσει εκείνους που απέχουν μεταξύ τους λόγω διαφορετικής καταγωγής και τρόπου ζωής. Διότι ο γέροντας και ο νέος, ο φτωχός και ο πλούσιος, το παιδί και ο έφηβος, η γυναίκα και ο άνδρας, και κάθε ψυχή γίνονται ένα, και μάλιστα σε μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι αν αποτελούσαν ένα σώμα. Επειδή εκείνη η πνευματική συγγένεια είναι πολύ μεγαλύτερη από τούτη τη σωματική, και η ακρίβεια της ενώσεως είναι ανώτερη. Διότι η συνάφεια των ψυχών είναι πιο στέρεη, καθόσον η ψυχή είναι απλή και μονοειδής. Πώς όμως διαφυλάσσεται αυτή η ενότητα; Με τον σύνδεσμο της ειρήνης.

Στη μετάληψη του Χριστού βρίσκεται η αληθινή γνώση. Μέσω δε της γνώσεως, η αγάπη, η οποία υπάρχει μέσα στην ψυχή και γίνεται αντιληπτή, δημιουργεί μια άρρητη γνώση, την οποία μάλιστα ονομάζει ανώτερη από τη φανερή και από εκείνη που αποκτάται μέσω των λόγων. «Για να πληρωθείτε με όλο το πλήρωμα του Θεού.» Ώστε, λέει, με την προσθήκη της αγιαζόμενης ουράνιας Εκκλησίας, να συγκροτείται όλο το πλήρωμα του Θεού τόσο μέσω των επουρανίων όσο και των επιγείων. «Σε Εκείνον δε που δύναται να πράξει τα πάντα υπερεκπερισσού από όσα ζητούμε ή σκεπτόμαστε, σύμφωνα με τη δύναμη που ενεργείται μέσα μας, σε Αυτόν ανήκει η δόξα μέσα στην Εκκλησία και εν Χριστώ Ιησού, σε όλες τις γενεές του αιώνος των αιώνων. Αμήν.» ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄. «Σας παρακαλώ, λοιπόν, εγώ ο δέσμιος εν Κυρίω.» Ούτε στον εαυτό του αποδίδει ο Παύλος την πλήρη κατανόηση των πάντων, αλλά την αναθέτει στον Θεό, ο Οποίος και χαρίζει ανώτερα από όσα ζητούμε· επειδή και η δύναμη που μας χορηγείται τώρα δεν μας αποδίδει ακόμη το σύνολο της χάριτος. Λέγοντας δε εν Χριστώ Ιησού, εννοεί την αληθινή δόξα, και στην Εκκλησία το ομοίωμα. «Να πορευθείτε αξίως της κλήσεως με την οποία προσκληθήκατε, με κάθε ταπεινοφροσύνη και πραότητα· με μακροθυμία να ανέχεστε ο ένας τον άλλον με αγάπη, επιδεικνύοντας σπουδή στο να τηρείτε την ενότητα του Πνεύματος μέσω του συνδέσμου της ειρήνης.» Έχετε κληθεί σε άγια ζωή, λέει, και αυτή η κλήση απαιτεί το πνευματικό· το οποίο και αναγνωρίζεται ως το αντίθετο του σαρκικού.

Και φανερώνεται ότι είστε επιστολή του Χριστού, η οποία διακονήθηκε από εμάς, γραμμένη όχι με μελάνι, αλλά με το Πνεύμα του ζωντανού Θεού, όχι σε πέτρινες πλάκες, αλλά σε σάρκινες πλάκες της καρδιάς. Και «όταν όμως επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα· ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα· και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία· και όλοι εμείς, με ανακαλυμμένο πρόσωπο, αντικατοπτρίζοντας τη δόξα του Κυρίου, μεταμορφωνόμαστε στην ίδια εικόνα, από δόξα σε δόξα, όπως ακριβώς ενεργεί ο Κύριος, που είναι Πνεύμα». Και, «με μακροθυμία, με χρηστότητα, με Πνεύμα Άγιο, με αγάπη ανυπόκριτη». Και στην προς Γαλάτας: «Αυτό μόνο θέλω να μάθω από εσάς: από τα έργα του νόμου λάβατε το Πνεύμα, ή από την ακοή της πίστεως;». Και, «για να έλθει η ευλογία του Αβραάμ δια του Ιησού Χριστού, ώστε να λάβουμε την ευλογία του Πνεύματος μέσω της πίστεως». Και, «ο καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη» και τα εξής. Και, «εάν ζούμε με το Πνεύμα, με το Πνεύμα και ας πορευόμαστε». Και στην προς Εφεσίους: «και ερχόμενος ευαγγελίστηκε ειρήνη σε εσάς, σε όσους ήταν μακριά και σε όσους ήταν κοντά· διότι μέσω αυτού έχουμε την προσαγωγή και οι δύο, με ένα Πνεύμα, προς τον Πατέρα». Και, «μη λυπείτε το Πνεύμα το Άγιο του Θεού, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως». Και, «επιδιώκοντας με σπουδή να τηρείτε την ενότητα του Πνεύματος μέσω του συνδέσμου της ειρήνης».

Εφεσ. 4,3-4 «Με προθυμία να τηρείτε την ενότητα του πνεύματος.» Με το να συνδέεστε μεταξύ σας ειρηνικά ως «ένα σώμα» και ως «ένα πνεύμα»· διότι αυτό είναι «η ενότητα του πνεύματος» με την οποία εκείνο μας ένωσε και στην οποία «κληθήκατε. Ή φροντίζοντας» να διατηρείτε και να φυλάσσετε ο ένας τον άλλον ως «ένα σώμα και ένα πνεύμα» σύμφωνα με «την ενότητα του πνεύματος», όπως ακριβώς μας ένωσε το Άγιο Πνεύμα, «όπως και κληθήκατε.» Αυτή την ένωση τη διαφυλάσσει ο σύνδεσμος της αγάπης. Αλλά αν μεν νοηθεί όπως το πρώτο, η σύνταξη θα είναι απλώς ελλειπτική, παραλείποντας την πρόθεση «κατά», όπως: καθ' ένα σώμα και καθ' ένα πνεύμα. Αν όμως νοηθεί όπως το δεύτερο, έχει τρεις γραμματικούς τρόπους: το υπερβατό, το από κοινού με σχήμα ζεύγματος και, τρίτον, το ελλειπτικό, όπου και εδώ παραλείπεται η ίδια πρόθεση, δηλαδή: κατά την ενότητα, ενώ η αντωνυμία «αλλήλων» λαμβάνεται από κοινού με σχήμα ζεύγματος, διότι θα υπονοηθεί ως «αλλήλους». Το δε υπερβατό σχήμα είναι σαφές.

Εκείνος που διαβάζει ας περιβάλλει εκείνον που προσεύχεται με αγάπη και χαρά, αναλογιζόμενος τούτο, ότι «προσεύχεται υπέρ εμού», και εκείνος που προσεύχεται ας αναλογίζεται για εκείνον που εργάζεται τούτο, ότι «ό,τι πράττει, το πράττει προς κοινή ωφέλεια». Και έτσι, η πολλή ομοφωνία, η ειρήνη και η συμφωνία μπορούν να τους συγκρατούν «εν τω συνδέσμω της ειρήνης», και να συμβιώνουν μεταξύ τους με ακεραιότητα, απλότητα και κατά την ευδοκία του Θεού. Το δε σημαντικότερο από όλα είναι βεβαίως η επιμονή στην προσευχή. Πλην όμως, ένα πράγμα ζητείται: να έχει κάποιος τον θησαυρό στην ψυχή του, και τη ζωή, η οποία είναι ο Κύριος, στον νου του· ώστε είτε εργάζεται, είτε προσεύχεται, είτε διαβάζει, να κατέχει εκείνο το απόκτημα που δεν παρέρχεται, το οποίο είναι το Άγιο Πνεύμα.

ΛΟΓΟΣ ΜΓ'. Να μην είμαστε ράθυμοι τις ημέρες των εορτών. ΠΑΤΕΡΕΣ ΜΟΥ, ΑΔΕΛΦΟΙ ΚΑΙ ΤΕΚΝΑ, Ιδού, εορτάσαμε την κυρία των ημερών, το Πάσχα, και λαμπρυνθήκαμε με τις θείες μυσταγωγίες, και ασπαστήκαμε τον αγιασμό του Πνεύματος, μέσα στον σύνδεσμο της ειρήνης και την προς αλλήλους πνευματική αγάπη.