Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 4:7

Α. Το να πολιτεύεται κανείς και να ζει κατά Θεόν, και να έχει καύχημά του τον Θεό, δεν θα έλεγες, φίλε μου, ότι ταιριάζει απόλυτα στους αγίους; Β. Βεβαιότατα. Α. Εμπρός λοιπόν, πες μου τούτο. Β. Ποιο; Α. Δεν είναι αλήθεια ότι «κάθε καλή δόση και κάθε τέλειο δώρημα έρχεται από άνωθεν, καταβαίνοντας από τον Πατέρα των φώτων», και πως ο λόγος της σοφίας είναι το πιο πολύτιμο από όλα; Β. Συμφωνώ· διότι έτσι λέει η Ιερή Γραφή. Α. Δες λοιπόν ότι ο Υιός είναι ο διανομέας και χορηγός –και μάλιστα εξουσιαστικά– των αγαθών που έρχονται σε εμάς άνωθεν και από τον Πατέρα· διότι ο Παύλος είπε: «Στον καθένα από εμάς δόθηκε η χάρη σύμφωνα με το μέτρο της δωρεάς του Χριστού». Και εξάλλου κάπου αλλού, όταν ο Θεός μιλούσε στον ιερότατο Μωυσή είπε: «Ποιος έδωσε στόμα στον άνθρωπο, και ποιος έκανε τον βαρύκοο και τον κωφό, αυτόν που βλέπει και τον τυφλό; Δεν τα έκανα εγώ, ο Κύριος και Θεός; Και τώρα πήγαινε, και εγώ θα ανοίξω το στόμα σου»· ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός μιλούσε πάλι κάπου στους αγίους αποστόλους λέγοντας: «Βάλτε λοιπόν στις καρδιές σας να μην προμελετάτε τι θα απολογηθείτε· διότι εγώ θα σας δώσω στόμα και σοφία, στην οποία δεν θα μπορέσουν να αντισταθούν ούτε να αντιμιλήσουν όλοι οι αντίπαλοί σας». Και ενώ ο μακάριος Δαβίδ ψάλλει ότι ο Θεός είναι κριτής, έχοντας σταθερή την πεποίθηση ότι σε Αυτόν ανήκει η εξουσία να διανέμει στον καθένα τις αμοιβές για όσα πράττει και να δικαιώνει όσους Εκείνος επιλέγει («Διότι ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει;»)

ΟΜΙΛΙΑ ΙΑ΄. Ένα σώμα και ένα πνεύμα, όπως ακριβώς κληθήκατε σε μία ελπίδα της κλήσεώς σας· ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα· ένας Θεός, Πατέρας όλων, ο οποίος είναι υπεράνω όλων, και διά μέσου όλων, και μέσα σε όλους. Στον καθένα από εμάς όμως δόθηκε η χάρη σύμφωνα με το μέτρο της δωρεάς του Χριστού.

Δεν είπε: «Σύμφωνα με την πίστη του καθενός», για να μην οδηγήσει σε απογοήτευση εκείνους που δεν αξιώθηκαν μεγάλων χαρισμάτων. Αλλά τι είπε; «Σύμφωνα με το μέτρο της δωρεάς του Χριστού». Τα πιο θεμελιώδη από όλα, λέει, είναι κοινά σε όλους: το βάπτισμα, η σωτηρία δια της πίστεως, το να έχουμε τον Θεό ως Πατέρα, το να μετέχουμε όλοι στο ίδιο Πνεύμα. Αν, πάλι, κάποιος διαθέτει κάτι περισσότερο όσον αφορά το χάρισμα, μην λυπάσαι, επειδή και ο κόπος που απαιτείται από αυτόν είναι μεγαλύτερος· άλλωστε, και από εκείνον που έλαβε τα πέντε τάλαντα, ζητήθηκαν άλλα πέντε, ενώ εκείνος που έλαβε τα δύο πρόσφερε μόνο δύο, και δεν υστέρησε σε τίποτα από τον πρώτο. Γι' αυτόν τον λόγο και εδώ, με την ίδια αιτιολογία, παρηγορεί τον ακροατή.

Και το μεν κατά σώμα, όταν δεν είναι παρόν το κατά πνεύμα, αποτελεί μάλλον αιτία διχόνοιας· το δε κατά πνεύμα, όταν δεν διατηρείται και το κατά σώμα, λίγο-λίγο αμαυρώνεται. «Ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα, ένας Θεός και Πατέρας όλων, ο οποίος είναι υπεράνω όλων, και διά μέσου όλων, και μέσα σε όλους μας.» Από παντού εισηγείται την ένωση. Ένας Κύριος λοιπόν, τον οποίο επικαλούμαστε· μία πίστη, διά της οποίας εισαχθήκαμε· ένα βάπτισμα, διά του οποίου καθαριστήκαμε. Ένας ο Πατέρας που είναι υπεράνω όλων, ο οποίος και ενεργεί διά μέσου όλων μέσω του Λόγου που προέρχεται από Αυτόν, και βρίσκεται μέσα σε όλους μέσω του δικού Του Πνεύματος. Θέλοντας δε να καταυγάσει μέσα μας η ομοίωση της θείας ενότητας, κήρυξε τα ιδιώματα της Τριάδος στον έναν Θεό. «Στον καθένα από εμάς δόθηκε χάρη σύμφωνα με το μέτρο της δωρεάς του Χριστού. Γι’ αυτό λέγει: Αφού ανέβηκε στα ύψη, αιχμαλώτισε αιχμαλωσία.» Αν και είναι διαφορετικά, λέγει, τα χαρίσματα, εφόσον η χάρη μετριέται ανάλογα με τη δύναμη και την πρόθεση του καθενός, εντούτοις ας μην διαμελίζονται τα στοιχεία της ενότητας. «Και έδωσε δώρα στους ανθρώπους.» Φανερώνει, λέγει, και ο ψαλμωδός το πλήθος των δώρων, τα οποία δόθηκαν μετά την άνοδο του Σωτήρος, όταν εκείνους που είχαν αιχμαλωτιστεί από τον θάνατο, τους ανταιχμαλώτισε μέσω της δικής Του ζωής και αναβιώσεως.

Και ο μέγας Παύλος λέει: «Στον καθένα μας δόθηκε η χάρη σύμφωνα με το μέτρο της δωρεάς του Χριστού». Έπειτα, αναπτύσσοντας τη δωρεά του Χριστού, λέει: «Αυτός έδωσε άλλους μεν ως αποστόλους, άλλους ως προφήτες, άλλους ως ευαγγελιστές, άλλους ως ποιμένες και δασκάλους, για τον καταρτισμό των αγίων στο έργο της διακονίας, για την οικοδομή του σώματος του Χριστού, μέχρι να φτάσουμε όλοι μαζί» —δηλαδή όχι ο καθένας ξεχωριστά, αλλά θα ήταν ευκταίο έστω και όλοι μαζί— «στην ενότητα της πίστης και στην επίγνωση του Υιού του Θεού, δηλαδή στο να γίνουμε τέλειος άνθρωπος, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού». Και πάλι αλλού λέει: «Στον καθένα δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος για το κοινό συμφέρον. Διότι σε άλλον δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσης σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον πίστη με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον χαρίσματα θεραπειών με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον ενέργειες θαυματουργικών δυνάμεων, σε άλλον προφητείες, σε άλλον διάκριση πνευμάτων, και σε άλλον διάφορα είδη γλωσσών. Όλα όμως αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο τα μοιράζει ξεχωριστά στον καθένα όπως ακριβώς θέλει». Δώρα λοιπόν λαμβάνουμε από το Πνεύμα του πληρώματος του Χριστού, όχι το ίδιο το Πνεύμα και πλήρωμα.

Τα δώρα, λοιπόν, άλλοτε μεν λέγεται ότι καταπέμπονται από τον Πατέρα —όπως λέγει ο θείος Ιάκωβος: «κάθε καλή δόση και κάθε τέλειο δώρημα είναι άνωθεν, και κατεβαίνει από τον Πατέρα των φώτων»— άλλοτε δε ότι δίδονται από τον Υιό —όπως λέγει ο μέγας Παύλος: «κατά το μέτρο της δωρεάς του Χριστού. Διότι αυτός έδωσε το ένα και το άλλο»— και άλλοτε ότι ενεργούνται και διαιρούνται από το Πνεύμα —όπως λέγει πάλι ο ίδιος απόστολος: «όλα δε αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, που τα διανέμει ξεχωριστά στον καθένα, όπως αυτό βούλεται». Από αυτά είναι φανερό, ότι τα χαρίσματα είναι κοινά δώρα ολόκληρης της Θεότητας, εφόσον από εκεί και καταπέμπονται και δωρίζονται και ενεργούνται και διανέμονται, από τη μία βασιλεία και εξουσία και αρχή και δύναμη. Επομένως, δεν έχει ειπωθεί από κανέναν από τους αποστόλους ότι το ίδιο το Πνεύμα εκπορεύεται από τον Υιό. Όχι βέβαια, δεν μπορεί να ειπωθεί αυτό, δεν μπορεί. Μάλλον λοιπόν όλοι συμφωνούν, λέγοντας ότι η γέννηση του Υιού και η εκπόρευση του Πνεύματος προέρχονται από τον Πατέρα, και αποδίδοντας την πατρική αιτία μόνο σε αυτόν, όπως ήδη ο θείος Ιάκωβος τον ονόμασε Πατέρα των φώτων. Και ποια είναι αυτά τα φώτα; Προφανώς ο Υιός και το Πνεύμα. Ή μάλλον, εάν σε κάποιον φαίνεται σωστό, το μεν «κάθε καλή δόση» ας θεωρηθεί ότι έχει ειπωθεί για τα χαρίσματα, το δε «κάθε τέλειο δώρημα» για το ίδιο το ολόκληρο και παντελές Πνεύμα, όπως ακριβώς και το «κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα» έχει ειπωθεί σαφέστερα για τον Χριστό.