Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 4:8

Και οι ψυχές, συντρέχοντας με τους αγγέλους, και οι πατριάρχες ανέβαιναν, και τα πάντα από παντού αντηχούσαν με ευφροσύνη και ψαλμούς, για τη νίκη που επιτεύχθηκε κατά του θανάτου. Και όπως ακριβώς στην περίπτωση του Δαβίδ, όταν έπεσε ο Γολιάθ, οι γυναίκες χορεύοντας με τύμπανα τον προϋπαντούσαν και έλεγαν: «Ο Δαβίδ επάταξε τις μυριάδες του», κάτι παρόμοιο συνέβη και με τον θάνατο του Σωτήρος. Διότι, όταν Αυτός αναστήθηκε, όλοι τον προϋπαντούσαν με χορούς, με ωδές και τύμπανα, λέγοντας μεταξύ τους: «Ελάτε να αγαλλιαστούμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε προς τον Θεό του Ιακώβ.» Άλλοι δε χόρευαν, λέγοντας: «Ανέβηκε στα ύψη, αιχμαλώτισε την αιχμαλωσία, έδωσε δώρα στους ανθρώπους.» Ήδη δε κάποιοι προσκαλούσαν τους πάντες στο θέαμα, λέγοντας: «Αλαλάξτε στον Θεό, όλη η γη, ψάλτε στο όνομά Του»· και πάλι, «Ελάτε και δείτε τα έργα του Κυρίου· είναι φοβερός στις βουλές του υπεράνω των υιών των ανθρώπων, καταργώντας τους πολέμους έως τα πέρατα της γης.» Διότι δεν υπάρχει πλέον έχθρα και πόλεμος, αλλά τα πάντα ειρηνεύουν, καθώς ο εχθρός κείτεται νεκρός, και εκείνος που άλλοτε τυραννούσε είναι δεμένος χέρια και πόδια. Άλλοι πάλι, γνωρίζοντας τη θρασύτητα του διαβόλου και τα μεγάλα στρατεύματά του, και βλέποντάς τον τώρα νεκρό, έλεγαν γεμάτοι θαυμασμό: «Πώς έπεσε από τον ουρανό ο εωσφόρος, που ανέτειλε το πρωί;» Και, «Πώς συνετρίβη και θρυμματίστηκε η σφύρα όλης της γης;»

Τι σημαίνει το «αιχμαλώτευσε αιχμαλωσία»; Σημαίνει ότι από την παράβαση του Αδάμ, ο εχθρός μάς αιχμαλώτισε και μας είχε υποχείριά του. Επομένως, όταν οι ψυχές εξέρχονταν από το σώμα των ανθρώπων, πήγαιναν στον άδη, διότι ο παράδεισος ήταν κλειστός. Ανεβαίνοντας, λοιπόν, ο Χριστός στο ύψος του αγίου και ζωοποιού σταυρού, μας λύτρωσε με το δικό Του αίμα από την αιχμαλωσία με την οποία μας είχε αιχμαλωτίσει ο εχθρός εξαιτίας της παραβάσεως· δηλαδή μας άρπαξε πάλι από τα χέρια του εχθρού και τρόπον τινά μας ανταιχμαλώτισε, αφού νίκησε και κατέβαλε εκείνον που μας είχε αιχμαλωτίσει.

Γι' αυτό και έχει λεχθεί: «Αφού ανέβηκε στο ύψος, αιχμαλώτισε αιχμαλωσία, έδωσε δώρα στους ανθρώπους». Ποια είναι δε αυτά, παρά τα μέσω του Αγίου Πνεύματος χαρίσματα, τα οποία κατέβασε από τον ουρανό; Γι' αυτό και εδώ, στο κείμενο του Ακύλα, αναφέρεται: «Ποιος ανέβηκε στον ουρανό και κατέβασε;».

Ύμνος ωδής του Δαβίδ, όταν ανοικοδομήθηκε ο οίκος μετά την αιχμαλωσία· χωρίς επιγραφή στους Εβραίους. Ψαλμός 95ος. 1. Ούτε αυτός ο ψαλμός φέρει επιγραφή στους Εβραίους, παρά μόνο στους Εβδομήκοντα. Την επιγραφή αυτή εύλογα την απέρριψε ο Ιουδαίος, διότι ελέγχεται από αυτήν, καθώς ο ψαλμός έχει γραφτεί σαφώς για τον λαό. Επειδή ο Δαβίδ, του οποίου ωδή είναι ο ψαλμός, τυγχάνει πολύ προγενέστερος της αιχμαλωσίας, μετά την οποία η επιγραφή αναφέρει ότι ανοικοδομήθηκε ο οίκος. Επομένως, ως αιχμαλωσία εννοεί εκείνη για την οποία εκθέτει τα εξής και ο Παύλος: «Ανεβαίνοντας στα ύψη αιχμαλώτισε αιχμαλωσία, έδωσε χαρίσματα στους ανθρώπους». Και ως ανοικοδόμηση του οίκου ονομάζει τη σάρκωση του Θεού. Διότι λέει ο Ίδιος για τη δική Του σάρκα:

Διότι ιδού, και τώρα κάτι παρόμοιο προτείνει, προσευχόμενος να υψωθεί ο Θεός στους ουρανούς· καίτοι Αυτός βρίσκεται παντοτινά στα ύψη, όπως λέει ο Ησαΐας: «Άγιος ο Κύριος που κατοικεί στα ύψη». Και ο Δαβίδ λέει το εξής: «Εσύ μόνος είσαι Ύψιστος πάνω σε όλη τη γη». Αλλά ύψωση του Θεού στους ουρανούς ονομάζει την ανάβαση του Μονογενούς στον ουρανό μαζί με τη σάρκα. «Για να ελευθερωθούν οι αγαπητοί σου». Αγαπητοί του Θεού είναι οι άνθρωποι που σώθηκαν από Αυτόν μέσω της αγάπης Του προς το δικό μας γένος· τους οποίους, αφού ανυψώθηκε στον ουρανό, ελευθέρωσε από την αρχαία αιχμαλωσία, όπως λέει ο Παύλος: «Αφού ανέβηκε στο ύψος, αιχμαλώτισε την αιχμαλωσία, έδωσε δώρα στους ανθρώπους». Και δεν θα έκανε λάθος κανείς αν ονόμαζε «δεξιά του Θεού» το Άγιο Πνεύμα, επειδή ονομάζεται και «δάκτυλος του Θεού», εφόσον η Αγία Τριάδα έχει μία ουσία, δύναμη και ενέργεια.

βʹ. Και γιατί ο ένας έλαβε περισσότερο, ενώ ο άλλος λιγότερο; Αυτό δεν έχει καμία σημασία, λέγει, αλλά το ζήτημα είναι αδιάφορο· διότι ο καθένας συντελεί στην οικοδομή. Και μέσω αυτού αποδεικνύει ότι δεν έλαβε ο ένας περισσότερο και ο άλλος λιγότερο εξαιτίας της δικής του αξίας, αλλά για χάρη των άλλων, σύμφωνα με το μέτρο που ο ίδιος καθόρισε· επειδή και αλλού λέγει: «Τα δε μέλη τα τοποθέτησε το καθένα από αυτά, όπως ακριβώς ο ίδιος θέλησε». Και δεν αναφέρει τον λόγο, για να μην καταβάλει το φρόνημα των ακροατών. Γι' αυτό λέγει: «Ανεβαίνοντας στα ύψη, αιχμαλώτισε αιχμαλωσία και έδωσε δώρα στους ανθρώπους». Σαν να έλεγε: Γιατί μεγαλοφρονείς; Το παν είναι έργο του Θεού. Ο μεν Προφήτης λέγει στον Ψαλμό: «Έλαβες δώρα μεταξύ των ανθρώπων»· αυτός όμως λέγει: «Έδωσε δώρα στους ανθρώπους». Αυτό ταυτίζεται με εκείνο. Παρόμοιο είναι και το: «Το δε ανέβηκε τι άλλο σημαίνει, παρά ότι πρώτα κατέβηκε στα κατώτερα μέρη της γης;».

Αυτό ακριβώς είπε και ο μακάριος Αμβακούμ: «Κάλυψε τους ουρανούς η αρετή του, και από τη σύνεσή του είναι πλήρης η γη». Αυτό είπε και ο μακάριος Δαβίδ στον όγδοο ψαλμό: «Κύριε, Κύριέ μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη· διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών». Επομένως, το «Υψώσου» λέγεται αντί του: αποδείξου υψηλός και υπέρτερος όλων, και ας μάθει όλη η γη τη δική σου δόξα. «Για να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου· σώσε με τη δεξιά σου και εισάκουσέ με». Διότι ζητά να έλθει γρήγορα η χάρη, και Εκείνος που υψώνεται στους ουρανούς να φανερώσει τη δόξα Του σε όλη τη γη, ώστε να λυτρωθούν εκείνοι που μπορούν να πουν: «Καθώς μας εξέλεξε στο πρόσωπό του προ καταβολής κόσμου, για να είμαστε άγιοι και άμωμοι ενώπιόν του με αγάπη, προορίζοντάς μας για υιοθεσία μέσω του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας». Αγαπητοί δε του Θεού είναι οι άνθρωποι που σώθηκαν μέσω της αγάπης Του προς το δικό μας γένος, τους οποίους, αφού υψώθηκε στον ουρανό, ελευθέρωσε από την αρχαία αιχμαλωσία, όπως λέει ο Παύλος: «Ανεβαίνοντας στα ύψη, αιχμαλώτισες την αιχμαλωσία, έλαβες χαρίσματα μεταξύ των ανθρώπων». Ως «δεξιά του Θεού» ονομάζει την αγαθή ενέργεια ή το Άγιο Πνεύμα· επειδή ονομάζεται και «δάκτυλος Θεού», εφόσον η Τριάδα έχει μία ουσία, δύναμη και ενέργεια.

Και το μεν κατά σώμα, όταν δεν είναι παρόν το κατά πνεύμα, αποτελεί μάλλον αιτία διχόνοιας· το δε κατά πνεύμα, όταν δεν διατηρείται και το κατά σώμα, λίγο-λίγο αμαυρώνεται. «Ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα, ένας Θεός και Πατέρας όλων, ο οποίος είναι υπεράνω όλων, και διά μέσου όλων, και μέσα σε όλους μας.» Από παντού εισηγείται την ένωση. Ένας Κύριος λοιπόν, τον οποίο επικαλούμαστε· μία πίστη, διά της οποίας εισαχθήκαμε· ένα βάπτισμα, διά του οποίου καθαριστήκαμε. Ένας ο Πατέρας που είναι υπεράνω όλων, ο οποίος και ενεργεί διά μέσου όλων μέσω του Λόγου που προέρχεται από Αυτόν, και βρίσκεται μέσα σε όλους μέσω του δικού Του Πνεύματος. Θέλοντας δε να καταυγάσει μέσα μας η ομοίωση της θείας ενότητας, κήρυξε τα ιδιώματα της Τριάδος στον έναν Θεό. «Στον καθένα από εμάς δόθηκε χάρη σύμφωνα με το μέτρο της δωρεάς του Χριστού. Γι’ αυτό λέγει: Αφού ανέβηκε στα ύψη, αιχμαλώτισε αιχμαλωσία.» Αν και είναι διαφορετικά, λέγει, τα χαρίσματα, εφόσον η χάρη μετριέται ανάλογα με τη δύναμη και την πρόθεση του καθενός, εντούτοις ας μην διαμελίζονται τα στοιχεία της ενότητας. «Και έδωσε δώρα στους ανθρώπους.» Φανερώνει, λέγει, και ο ψαλμωδός το πλήθος των δώρων, τα οποία δόθηκαν μετά την άνοδο του Σωτήρος, όταν εκείνους που είχαν αιχμαλωτιστεί από τον θάνατο, τους ανταιχμαλώτισε μέσω της δικής Του ζωής και αναβιώσεως.

Αυτό το ρητό ο θείος Παύλος το ανέφερε για την κατάβαση και ανάβαση του Χριστού. Γι' αυτό και δεν λέει «έλαβες δώρα μεταξύ των ανθρώπων», αλλά «έδωσες δώρα στους ανθρώπους». «Ακόμη και εκείνους που απειθούν για να κατασκηνώσουν», δηλαδή τους απειθούντες Ιουδαίους, λόγω της υποσχέσεως προς τους Πατέρες τούς επιτρέπει να κατοικήσουν στη γη της επαγγελίας· «Ευλογητός ο Κύριος και Θεός», δηλαδή αξιέπαινος και πάνδοξος, ο οποίος δεν αθετεί στο ελάχιστο την υπόσχεσή του. «Ευλογητός ο Κύριος ημέρα με την ημέρα» και η αίνεσή του δεν έχει διακοπή. «Θα μας κατευοδώσει ο Θεός της σωτηρίας μας», ο οποίος μας λυτρώνει και μας σώζει από κάθε πειρασμό. «Ο Θεός μας είναι ο Θεός που σώζει· και στον Κύριο ανήκουν κατεξοχήν οι διέξοδοι του θανάτου», δηλαδή είναι αδύνατον να εξέλθει η ψυχή από το σώμα χωρίς τη δική του προσταγή. «Όμως ο Θεός θα συντρίψει» και θα αφανίσει «τα κεφάλια των εχθρών του», όποτε το θελήσει, «την τριχωτή κορυφή της κεφαλής εκείνων που πορεύονται μέσα στα αμαρτήματά τους».

Εφ. 4,4 Ή ως όντες «ένα πνεύμα» και «ένα σώμα»· διότι έτσι προσκληθήκατε. Εφ. 4,8 «Αναβαίνοντας σε ύψος». Εννοεί το ύψος του σταυρού, όπως ο ίδιος υποσχέθηκε: «όταν υψωθώ, θα τους ελκύσω όλους προς τον εαυτό μου». «Αιχμαλώτισε» μεν τον διάβολο, «έδωσε» δε αντί για τιμωρία «δώρα» και χαρίσματα στους αιχμαλωτισθέντες, επειδή αυτός που αναβαίνει, είτε κατά το ότι αναβαίνει λαμβάνει την αρχή του να βρεθεί ψηλά, όπως όταν κάποιος αρχίζει να ανεβαίνει μη όντας από την αρχή ψηλά, είτε δεν λαμβάνει τώρα την αρχή της ανόδου αλλά από την αρχή ήταν ψηλά, και αφού κατέβηκε από εκεί τώρα πάλι ανεβαίνει. Και λέγοντας «αναβάς», ερμηνεύει πώς πρέπει να νοηθεί το «αναβάς»: ότι δεν ανεβαίνει έχοντας αρχίσει τώρα, λέει —διότι ήταν εξ αρχής στο ύψος της θεϊκής αξίας και της πατρικής δόξας— αλλά επειδή, από την κατά την οικονομία συγκατάβαση και μέχρι την κάθοδο στον άδη, ανήλθε πάλι στην πρέπουσα φανέρωση του θεϊκού ύψους, λέγεται ότι «ανέβηκε». Εφ. 4,10 «Ο ίδιος», λέει, «είναι που κατέβηκε και που ανέβηκε»· διότι κατεβαίνει στην σάρκωση ως Θεός, αλλά ανεβαίνει ως άνθρωπος. Και κατεβαίνει στον άδη ως άνθρωπος, αλλά ανασταίνεται ως Θεός. Και όχι μόνο αυτό, αλλά γίνεται και «υπεράνω των ουρανών», και όχι απλώς, αλλά «πάνω από όλους», αξιώνοντας το ανθρώπινο πρόσλημμά μας της εκεί διαμονής και καθέδρας.

Εκείνος, λοιπόν, που συνηγορεί υπέρ των παθών της ατιμίας ως φυσικών και όχι ως επίκτητων, μετέτρεψε «την αλήθεια του Θεού στο δικό του ψεύδος». Διότι, όπως προείπαμε, ο άχραντος και καθαρός κατασκεύασε και την εικόνα Του όμοια με τον εαυτό Του, «με τον φθόνο όμως του διαβόλου εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο». Επειδή, λοιπόν, το γένος των ανθρώπων, αφού συνελήφθη σε ανομίες και γεννήθηκε σε αμαρτίες, αποξενώθηκε από τη μήτρα και πλανήθηκε από την κοιλιά, και αφού βασίλευσε η αμαρτία από τον Αδάμ μέχρι την παρουσία του Χριστού και σε αυτούς που δεν είχαν αμαρτήσει, ήλθε ιλεούμενος «ο αμνός του Θεού για να σηκώσει την αμαρτία του κόσμου», δένοντας με τη δική του δύναμη τον ισχυρό, και διαρπάζοντας έτσι εμάς, τα αιχμαλωτισμένα σκεύη του, σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί: «αιχμαλώτισε την αιχμαλωσία». Εάν, λοιπόν, φροντίζουμε να ανακληθούμε από την αιχμαλωσία και να φορέσουμε «την εικόνα του επουρανίου» και να παραστήσουμε τα μέλη μας δούλα στη δικαιοσύνη και στον αγιασμό, όπως ακριβώς τα παραστήσαμε στην αμαρτία, ας πιστέψουμε ότι οφείλουμε, περπατώντας στο φως, να βλέπουμε απρόσκοπτα τα θαυμάσια του Θεού, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «άνοιξε τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου». Διότι, όπως στα αισθητά εκείνος που περπατά στο φως δεν σκοντάφτει, έτσι και στα νοητά εκείνος που βρίσκεται σε τέλειο αγιασμό δεν διαλογίζεται πονηρά, ούτε σκέφτεται φαύλα.