Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 4:9

Επειδή όμως λέγεται γι' αυτόν ότι «υψώθηκε» και ότι ο Θεός «του χάρισε», και οι αιρετικοί νομίζουν ότι αυτά αποτελούν ελάττωμα ή πάθος της ουσίας του Λόγου, είναι αναγκαίο να εξηγήσουμε πώς λέγονται και αυτά. Διότι λέγεται ότι ο ίδιος υψώθηκε από τα «κατώτερα μέρη της γης», επειδή και ο θάνατος λέγεται ότι είναι δικός του. Και τα δύο λέγονται γι' αυτόν, επειδή δικό του και όχι κάποιου άλλου ήταν το σώμα που υψώθηκε από τους νεκρούς και αναλήφθηκε στους ουρανούς. Και εφόσον πάλι το σώμα είναι δικό του και ο Λόγος δεν βρίσκεται εκτός αυτού, είναι φυσικό, όταν υψώνεται το σώμα, να λέγεται ότι και ο ίδιος υψώνεται ως άνθρωπος εξαιτίας του σώματος. Αν, λοιπόν, δεν έγινε άνθρωπος, ας μη λέγονται αυτά γι' αυτόν· αν όμως «ο Λόγος έγινε σάρκα», είναι ανάγκη να λέγονται γι' αυτόν η ανάσταση και η ύψωση όπως για έναν άνθρωπο, ώστε αφενός ο θάνατος, ο οποίος λέγεται δικός του, να αποτελέσει λύτρο για την αμαρτία των ανθρώπων και κατάργηση του θανάτου, και αφετέρου η ανάσταση και η ύψωση να παραμείνουν βέβαιες για εμάς μέσω αυτού. Και για τα δύο έχει λεχθεί: «ο Θεός τον υπερύψωσε» και «ο Θεός του χάρισε», ώστε και από αυτό να δείξει πάλι ότι δεν είναι ο Πατέρας αυτός που έγινε σάρκα, αλλά ο Λόγος του είναι εκείνος που έγινε άνθρωπος, ο οποίος «λαμβάνει» ανθρωπίνως από τον Πατέρα και «υψώνεται» από αυτόν, όπως έχει ειπωθεί. Είναι δε φανερό και κανείς δεν θα μπορούσε να αμφιβάλλει, ότι όσα δίνει ο Πατέρας, τα δίνει μέσω του Υιού.

Περί του Υιού. «Αυτός που ανήλθε, είναι ο ίδιος που και κατήλθε στα κατώτερα μέρη της γης, για να πληρώσει τα πάντα.»

Για τον λόγο αυτόν τους πρόσταξε να σηκώσουν τις άνω πύλες, και μάλιστα να γνωρίζουν σαφώς ότι ο Θεός, ο οποίος ανέβαινε στους ουρανούς με τη δική μας ανθρώπινη μορφή, πορευόταν προς τη δόξα που ταίριαζε και ενυπήρχε ουσιωδώς σε αυτόν και μόνο. Διότι έλεγε: «Σηκώστε, άρχοντες, τις πύλες σας, και υψωθείτε πύλες αιώνιες, για να εισέλθει ο Βασιλιάς της δόξας». Και όταν τα άνω πνεύματα ρωτούσαν ή και δίσταζαν, επειδή δεν γνώριζαν σαφώς ποιος είναι αυτός ο Βασιλιάς της δόξας, μάθαιναν ότι είναι ο Κύριος των δυνάμεων, και ο Κύριος ο δυνατός στον πόλεμο. Γράφει δε και ο πάνσοφος Παύλος: «Για να γνωριστεί τώρα στις αρχές και στις εξουσίες η πολυποίκιλη σοφία του Θεού, σύμφωνα με την αιώνια πρόθεση την οποία πραγματοποίησε μέσω του Χριστού». Διδάσκονταν λοιπόν να αλαλάζουν προς αυτόν και οι νοερές δυνάμεις, και η αποκάλυψη μέσω του Πνεύματος ήταν σε αυτές σαν τον διαπεραστικό ήχο κάποιας σάλπιγγας, που αποκάλυπτε το βαθύ μυστήριο της ενανθρωπήσεως. Ήταν επομένως αναγκαίο μαζί με τα άνω πνεύματα να αλαλάζουν δοξαστικά και οι σεσωσμένοι, και να ψάλλουν διαρκώς, προσφέροντάς του ακατάπαυστη την υμνωδία. Εξάλλου, λέγοντας το «ανέβηκε», διδάσκουν ότι κατέβηκε. Διότι κατανοώντας το αυτό με τον ίδιο τρόπο και ο πάνσοφος Παύλος λέει: «Το δε Ανέβηκε, τι σημαίνει παρά ότι και κατέβηκε πρώτα στα κατώτερα μέρη της γης;»

Αυτά με κανέναν τρόπο δεν θα μπορέσουν να τα διαστρεβλώσουν οι σοφιστές της κακίας, όσο κι αν φιλοσοφήσουν το ψεύδος του πατέρα τους. Διότι ο Κύριος, ο οποίος ανυψώθηκε και υψώθηκε πάνω από τους ουρανούς, είναι βέβαιο ότι, αφού πρώτα κατέβηκε στη γη, κατόπιν ανέβηκε στους ουρανούς.

Μετά δε την απαλλαγή από τα επίγεια, οι μεν θεοφιλείς θα έχουν ως κατοικία τον ουρανό, αφού υψωθούν στα ανώτερα και αρπαγούν μέσα σε νεφέλες σε συνάντηση του Κυρίου, και έτσι θα βρίσκονται πάντοτε μαζί με τον Κύριο. Οι δε ασεβείς και οι αμαρτωλοί θα κατέβουν στα κατώτατα της γης. Έχοντάς τα αυτά υπόψη του, ο Απόστολος έλεγε: «Εκείνος που κατέβηκε στα κατώτερα της γης, αυτός είναι που ανέβηκε υπεράνω όλων των ουρανών, για να γεμίσει τα πάντα». Διότι και μέχρι τα κατώτατα της γης κατέβηκε ο Σωτήρας και Κύριός μας, για να γεμίσει τα πάντα με τη σωτήρια δύναμή Του. Αυτό φανερώνει και στον Ιώβ ο Κύριος όταν του ομιλεί, λέγοντας: «Ήλθες στη γη της θάλασσας, και περπάτησες στα ίχνη της αβύσσου. Σου ανοίγονται με φόβο οι πύλες του θανάτου, και οι πυλωροί του άδη, βλέποντάς σε, έφριξαν». Όμως, Αυτός μεν κατέβηκε μέχρις εκεί κάτω, για να αξιώσει ελευθερίας τις ψυχές των αγίων που από παλιά κρατούνταν εκεί· οι δε ασεβείς, αφού κατέλθουν στα κατώτατα της γης, θα παραδοθούν στην εξουσία της ρομφαίας.

Ο θείος απόστολος, λοιπόν, διδάσκοντάς μας γι' αυτόν, λέει ότι αυτός που κατέβηκε στα κατώτερα μέρη της γης, ο ίδιος είναι και εκείνος που ανέβηκε υπεράνω των ουρανών. Αφού προέταξε το ότι κατέβηκε, και έπειτα προσέθεσε το ότι ανέβηκε, αναφέρει ότι στη συνέχεια κατέβηκε· διότι, μετά την εκ νεκρών ανάσταση, αφού είπε στη Μαρία: «Μη με αγγίζεις, γιατί δεν έχω αναβεί ακόμη προς τον Πατέρα μου», ύστερα από αυτά εμφανίστηκε στους μαθητές επί σαράντα ημέρες συναναστρεφόμενος μαζί τους· έχοντας δηλαδή αναβεί προς τον Πατέρα, και κατελθώντας πάλι χάριν της οικονομίας που επιτελούσε.

Αυτήν, λοιπόν, την κληρονομία που του δόθηκε από τον Πατέρα, την υπέταξε στους αποστόλους και τους προφήτες του, με το να υποταχθούν στα λόγια τους εκείνοι που πίστεψαν σε αυτόν, σύμφωνα με τα προαναφερθέντα θεσπίσματα. Και αφού τα κατόρθωσε όλα αυτά κατά την παρουσία του ανάμεσα στους ανθρώπους ο Θεός Λόγος, για τον οποίο έχουμε πραγματευτεί πάρα πολλά, «ανέβηκε με αλαλαγμό». Ερμηνεύοντας δε αυτό το χωρίο, ο απόστολος λέει: «Το δε "ανέβηκε" τι άλλο σημαίνει, παρά ότι κατέβηκε πρώτα στα κατώτατα της γης; Αυτός που κατέβηκε είναι ο ίδιος με αυτόν που ανέβηκε υπεράνω των ουρανών». Και αναφέρει ότι ανέβηκε «με αλαλαγμό» εξαιτίας της θεολογίας προς αυτόν από τους αγγέλους που τον συνόδευαν τιμητικά κατά την άνοδό του, οι οποίοι και έλεγαν: «Σηκώστε τις πύλες σας, άρχοντες, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξης». Ως «φωνή σάλπιγγας», εξάλλου, δεν θα έσφαλλες αν ονόμαζες το ευαγγελικό κήρυγμα που αντήχησε σε όλη την οικουμένη.

Κοίταξε πόσο χαμηλά βρισκόταν πεσμένος και πού ανέβηκε· ούτε ήταν δυνατόν να κατέβει σε χαμηλότερο σημείο από εκείνο που κατέβηκε ο άνθρωπος, ούτε να ανεβεί σε ψηλότερο από εκείνο στο οποίο τον ανέβασε και πάλι. Και δηλώνοντας αυτά, ο Παύλος έλεγε: «Εκείνος που κατέβηκε είναι ο ίδιος με εκείνον που ανέβηκε». Και πού κατέβηκε; Στα κατώτερα μέρη της γης, και ανέβηκε υπεράνω όλων των ουρανών. Μάθε ποιος ανέβηκε, ή ποια φύση, ή σε ποια κατάσταση βρισκόταν πριν από αυτό· διότι με ευχαρίστηση ενδιατρίβω στην ευτέλεια του γένους μας, ώστε να κατανοήσω σε ύψιστο βαθμό την τιμή που προήλθε από τη φιλανθρωπία του Δεσπότη.

βʹ. Και γιατί ο ένας έλαβε περισσότερο, ενώ ο άλλος λιγότερο; Αυτό δεν έχει καμία σημασία, λέγει, αλλά το ζήτημα είναι αδιάφορο· διότι ο καθένας συντελεί στην οικοδομή. Και μέσω αυτού αποδεικνύει ότι δεν έλαβε ο ένας περισσότερο και ο άλλος λιγότερο εξαιτίας της δικής του αξίας, αλλά για χάρη των άλλων, σύμφωνα με το μέτρο που ο ίδιος καθόρισε· επειδή και αλλού λέγει: «Τα δε μέλη τα τοποθέτησε το καθένα από αυτά, όπως ακριβώς ο ίδιος θέλησε». Και δεν αναφέρει τον λόγο, για να μην καταβάλει το φρόνημα των ακροατών. Γι' αυτό λέγει: «Ανεβαίνοντας στα ύψη, αιχμαλώτισε αιχμαλωσία και έδωσε δώρα στους ανθρώπους». Σαν να έλεγε: Γιατί μεγαλοφρονείς; Το παν είναι έργο του Θεού. Ο μεν Προφήτης λέγει στον Ψαλμό: «Έλαβες δώρα μεταξύ των ανθρώπων»· αυτός όμως λέγει: «Έδωσε δώρα στους ανθρώπους». Αυτό ταυτίζεται με εκείνο. Παρόμοιο είναι και το: «Το δε ανέβηκε τι άλλο σημαίνει, παρά ότι πρώτα κατέβηκε στα κατώτερα μέρη της γης;».

«Αυτός που κατέβηκε είναι ο ίδιος που και ανέβηκε υπεράνω όλων των ουρανών, για να πληρώσει τα πάντα». Όταν τα ακούς αυτά, μην θεωρείς ότι πρόκειται για τοπική μετάβαση. Διότι αυτό που αναπτύσσει στην Προς Φιλιππησίους Επιστολή, το ίδιο πράττει και εδώ. Όπως ακριβώς εκεί, προτρέποντας στην ταπεινοφροσύνη, προβάλλει ως παράδειγμα τον Χριστό, έτσι ακριβώς κάνει και εδώ, λέγοντας: «Κατέβηκε στα κατώτερα μέρη της γης». Διότι, εάν δεν εννοούσε αυτό, θα ήταν περιττός αυτός ο λόγος που λέει: «Αφού έγινε υπήκοος μέχρι θανάτου».

Με την αναφορά στην άνοδο, υπονοεί την κάθοδο. Ως «κατώτερα μέρη της γης» εννοεί τον θάνατο, σύμφωνα με την αντίληψη των ανθρώπων, όπως ακριβώς έλεγε και ο Ιακώβ: «Θα κατεβάσετε τα γηρατειά μου με οδύνη στον Άδη»· και πάλι στον ψαλμό: «Θα ομοιωθώ με εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο», δηλαδή, με τους νεκρούς. Γιατί όμως αναλύει αυτό το χωρίο εδώ; Και ποια αιχμαλωσία εννοεί; Την αιχμαλωσία του διαβόλου· διότι έπιασε αιχμάλωτο τον τύραννο, τον διάβολο εννοώ, και τον θάνατο, και την κατάρα, και την αμαρτία. Βλέπεις τα σκύλα και τα λάφυρα;

Το δε «ανέβηκε» τι άλλο σημαίνει, παρά ότι και κατέβηκε; Αυτό στρέφεται εναντίον των οπαδών του Παύλου του Σαμοσατέως. Αυτός που κατέβηκε, είναι ο ίδιος που ανέβηκε υπεράνω των ουρανών, για να πληρώσει τα πάντα. Κατέβηκε, λέει, στα κατώτερα μέρη της γης, κάτω από τα οποία δεν υπάρχουν άλλα· και ανέβηκε υπεράνω όλων, πάνω από το οποίο δεν υπάρχει τίποτε άλλο.

Λέγοντας δε το «έδωσε», αντί για το «έλαβε» που αναφέρεται στον ψαλμό, αποδεικνύει ότι όσα λέγονται για τον Χριστό κατά τη σάρκα δεν αναιρούν τα πνευματικά και θεία, ούτε ότι το «έλαβε», που λέγεται ανθρωπίνως, αναιρεί το «έδωσε», που λέγεται θεϊκώς. «Το δε "ανέβηκε", τι άλλο σημαίνει, παρά ότι και κατέβηκε πρώτα στα κατώτερα μέρη της γης; Εκείνος που κατέβηκε είναι ο ίδιος που και ανέβηκε υπεράνω των ουρανών, για να πληρώσει τα πάντα». Δεν είναι δυνατόν, λέει, να ανέβει ο Θεός, εάν δεν έχει κατέβει, και είναι φανερό ότι εκεί γίνεται η ανάβαση, από όπου προήλθε η κατάβαση.

Επειδή λοιπόν κατέβηκε από τον ουρανό, ανεβαίνει υπεράνω όλων των ουρανών· έχοντας κατέβει όχι μόνο στη γη, αλλά και κάτω από τη γη. Και κατέβηκε γι' αυτόν τον λόγο, ώστε τα πάντα να είναι γεμάτα από τη θεότητα. «Και αυτός έδωσε άλλους μεν ως αποστόλους, άλλους ως προφήτες, άλλους ως ευαγγελιστές και άλλους ως ποιμένες και διδασκάλους, για τον καταρτισμό των αγίων στο έργο της διακονίας, προς οικοδομή του σώματος του Χριστού, μέχρι να φτάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού· ώστε να μην είμαστε πλέον νήπιοι, που κλυδωνίζονται και παρασύρονται από κάθε άνεμο διδασκαλίας, μέσα από την απάτη των ανθρώπων και την πανουργία τους που μεθοδεύει την πλάνη».

Έτσι, λοιπόν, αφού ο θεοφάντορας αποφαίνεται κατ' αυτόν τον τρόπο, οι θεολόγοι, τοποθετώντας τον Υιό μεταξύ του Πατρός και του Πνεύματος, επιδιώκουν να παραστήσουν ότι η χάρη των αγαθών που έρχονται σε εμάς από τον Πατέρα, καθώς και η δική μας οικείωση με τον Πατέρα, ενεργούνται μέσω αυτού, και όχι για να αποδείξουν ότι αυτός είναι το αίτιο του Πνεύματος. Επιπλέον, παραδίδοντας στην Εκκλησία του Χριστού την τάξη της ομολογίας και της μυήσεως, ώστε να μην βαπτίζουν κάποιοι με αλλόκοτο έθιμο, ή να προφέρουν άτακτα την ομολογία της πίστεως, δεν αναφέρονται στη στάση και την τάξη εντός της υπέρθεης Τριάδας, η οποία γνωρίζεται μόνο από την ίδια. Διότι λέει ο Γρηγόριος ο Θεολόγος στον δεύτερο από τους Ειρηνικούς του λόγους: «σχετικά με τα θεία πρόσωπα, έτσι φρονούμε και αυτή την άποψη έχουμε, ότι δηλαδή το πώς έχουν αυτά ως προς τη φύση και την τάξη, το παραχωρούμε να το γνωρίζει μόνο η ίδια η Τριάδα, καθώς και εκείνοι οι κεκαθαρμένοι στους οποίους η Τριάδα θα το αποκαλύψει, είτε τώρα είτε ύστερα»· λέγοντας «ύστερα», εννοεί τον άπλετο αιώνα που ακολουθεί μετά τον παρόντα αιώνα. Πώς άλλωστε θα δώσουμε γενικά χώρο σε μια τέτοια τάξη όσον αφορά την αχώρητη Τριάδα, την οποία τόσο στο σύνολό της συγχρόνως, όσο και το κάθε πρόσωπό της ξεχωριστά, ολόκληρος αυτός ο κόσμος και όλος ο υπερουράνιος χώρος πάνω από εμάς δεν αντέχει να χωρέσει; Ή μήπως ξεχάσαμε ότι ο μεν Πατέρας λέει για τον εαυτό του «τον ουρανό και τη γη εγώ τα πληρώ»· ο δε απόστολος λέει για τον Υιό, «αυτός που ανέβηκε είναι ο ίδιος που κατέβηκε στα κατώτερα μέρη της γης, για να τα πληρώσει όλα;».

Γίνεται δε Άγγελος της Μεγάλης Βουλής του Θεού εκείνος που γνώρισε τον λόγο του μυστηρίου και υψώνεται τόσο πολύ, με έργο και με λόγο, μέσα από όλα ακατάπαυστα, μέχρι να φθάσει Εκείνον που κατήλθε τόσο πολύ προς αυτόν. κδ. Εάν για εμάς ο Λόγος του Θεού κατήλθε κατ' οικονομίαν στα κατώτερα μέρη της γης και ανήλθε υπεράνω όλων των ουρανών, Εκείνος που είναι απολύτως ακίνητος κατά τη φύση Του μέσα στον εαυτό Του, προενεργώντας κατ' οικονομίαν ως άνθρωπος τα όσα πρόκειται να συμβούν, ας αναλογιστεί με μυστική χαρά εκείνος που αγαπά τη φιλία της γνώσης, ποιο είναι το, σύμφωνα με την επαγγελία, τέλος εκείνων που αγαπούν τον Κύριο. κε. Εάν γι' αυτόν τον λόγο ο Θεός Λόγος του Θεού και Πατρός έγινε Υιός ανθρώπου και άνθρωπος, για να κάνει τους ανθρώπους θεούς και υιούς του Θεού, ας πιστέψουμε ότι θα βρεθούμε εκεί όπου είναι τώρα ο ίδιος ο Χριστός ως κεφαλή ολόκληρου του σώματος, ο οποίος έγινε για εμάς πρόδρομος προς τον Πατέρα αναλαμβάνοντας την ανθρώπινη φύση μας. Διότι μέσα στη σύναξη των θεών που σώζονται θα ίσταται στο μέσο ο Θεός, διανέμοντας τα αξιώματα της εκεί μακαριότητας, χωρίς να τον χωρίζει καμία τοπική απόσταση από τους αξίους.

Επειδή, λοιπόν, οι αιώνες που είχαν προοριστεί σύμφωνα με τη θεία πρόθεση για την πραγμάτωση του να γίνει ο Θεός άνθρωπος έχουν φτάσει στο τέλος τους σε εμάς, καθώς ο Θεός ενέργησε αληθινά και εκπλήρωσε την τέλεια ενανθρώπησή Του, πρέπει στο εξής να αναμένουμε τους άλλους αιώνες που πρόκειται να έρθουν για την πραγμάτωση της μυστικής και απόρρητης θέωσης των ανθρώπων, κατά τους οποίους ο Θεός θα δείξει σε εμάς τον υπερβάλλοντα πλούτο της χρηστότητάς Του, ενεργώντας τελείως τη θέωση σε όσους είναι άξιοι. Διότι, εάν ο Ίδιος έφερε εις πέρας τη μυστική ενέργεια της ενανθρώπησης, αφού εξομοιώθηκε με εμάς κατά πάντα εκτός μόνο από την αμαρτία και κατέβηκε στα κατώτερα μέρη της γης, εκεί όπου η τυραννία της αμαρτίας είχε εξωθήσει τον άνθρωπο, οπωσδήποτε θα φέρει εις πέρας και τη μυστική ενέργεια της θέωσης του ανθρώπου, εξομοιώνοντας τον άνθρωπο με τον Εαυτό Του κατά πάντα, εκτός βέβαια μόνο από την κατ' ουσίαν ταύτιση προς Αυτόν, και θα τον ανεβάσει υπεράνω όλων των ουρανών, εκεί όπου το εκ φύσεως μεγαλείο της χάριτος, λόγω της άπειρης αγαθότητας, προσκαλεί τον άνθρωπο που βρίσκεται κάτω· πράγμα το οποίο διδάσκοντας μυστικά ο μέγας Απόστολος λέει, ότι στους επερχόμενους αιώνες θα φανερωθεί σε εμάς ο υπερβάλλων πλούτος της χρηστότητας του Θεού.

Διότι τι το δύσκολο υπάρχει για τον Θεό να εισέλθει στον θάνατο και πάλι στον βαθύ κόλπο της καρδιάς, και από εκεί να ανακαλέσει τον νεκρωμένο Αδάμ; Επειδή σε αυτόν τον ορατό αιώνα υπάρχουν οικίες και οικοδομήματα όπου κατοικεί η ανθρωπότητα· υπάρχουν και μέρη όπου βρίσκονται θηρία, λέοντες ή δράκοντες και άλλα ιοβόλα θηρία. Εάν λοιπόν ο ήλιος, ο οποίος είναι κτίσμα, εισέρχεται πανταχόθεν μέσα από τα παράθυρα ή τις θύρες, καθώς και στα σπήλαια των λεόντων και στις τρύπες των ερπετών, και εξέρχεται χωρίς να βλάπτεται καθόλου, πόσο μάλλον ο Θεός και Δεσπότης των πάντων εισέρχεται στις φωλιές και στους οίκους όπου έχει κατασκηνώσει ο θάνατος, καθώς και στις ψυχές, και λυτρώνοντας από εκεί τον Αδάμ δεν υφίσταται καμία βλάβη από τον θάνατο. Ακόμη και η βροχή, κατερχόμενη από τον ουρανό, καταφέρνει να κατέβει «στα κατώτερα μέρη της γης», και από εκεί ύγρανε τις ξεραμένες ρίζες, τις ανακαίνισε και δημιούργησε εκεί ένα νέο γέννημα.

Διότι, όπως ακριβώς ο Κύριος, όταν κατήλθε στη γη, υπέμεινε πολλά πάθη, αφού υβρίστηκε, ατιμάστηκε και σταυρώθηκε, και έπειτα κατήλθε «στα κατώτερα μέρη της γης» για τη δική του κληρονομιά (δηλαδή τις πιστές και άξιες γι' αυτόν ψυχές), έτσι και οι Χριστιανοί υπομένουν πολλά πάθη, αγωνιζόμενοι μέχρι θανάτου ενάντια στην κακία για την επουράνια κληρονομιά τους, η οποία είναι ο ίδιος ο Κύριος.