Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 5:1

Διότι και μεταξύ των ανθρώπων θα βρεθούν πολλοί όμοιοι με τον Πατέρα, πάρα πολλοί βέβαια που έγιναν μάρτυρες, και πριν από αυτούς οι απόστολοι και οι προφήτες, και πάλι πριν από αυτούς οι πατριάρχες· πολλοί μάλιστα και τώρα φύλαξαν την εντολή του Σωτήρος και έγιναν οικτίρμονες, όπως ο Πατέρας που βρίσκεται στους ουρανούς, και τήρησαν το: «Γίνετε, λοιπόν, μιμητές του Θεού, ως τέκνα αγαπητά, και να περιπατείτε με αγάπη, όπως ακριβώς και ο Χριστός μάς αγάπησε». Πολλοί επίσης έγιναν μιμητές του Παύλου, όπως και εκείνος του Χριστού· και όμως, κανείς από αυτούς δεν είναι ούτε Λόγος, ούτε Σοφία, ούτε μονογενής Υιός, ούτε εικόνα, ούτε κανείς από αυτούς αποτόλμησε να πει: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», ή «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα». Αλλά για όλους αυτούς βέβαια έχει ειπωθεί: «Ποιος είναι όμοιός σου μεταξύ των θεών, Κύριε;» και, «Ποιος θα ομοιωθεί με τον Κύριο μεταξύ των υιών του Θεού;»· ενώ για Εκείνον, ότι είναι η μόνη αληθινή και κατά φύση εικόνα του Πατρός. Διότι, αν και πλαστήκαμε κατ' εικόνα, και ονομαστήκαμε εικόνα και δόξα του Θεού, ωστόσο και πάλι δεν έχουμε αυτήν τη χάρη της κλήσης από τον εαυτό μας, αλλά εξαιτίας της εικόνας και αληθινής δόξας του Θεού που ενοίκησε μέσα μας, η οποία είναι ο Λόγος Του, ο οποίος για χάρη μας αργότερα έγινε σάρκα.

Εκείνος λοιπόν που δεν παρέμεινε, αλλά παραφρόνησε, άκουσε: «πώς έπεσε από τον ουρανό ο εωσφόρος, που ανατέλλει το πρωί;» Πώς λοιπόν, εφόσον έτσι έχουν τα πράγματα, μόνο αυτός είναι Υιός μονογενής και Λόγος και Σοφία; Ή πώς, ενώ υπάρχουν τόσοι πολλοί που είναι όμοιοι με τον Πατέρα, μόνο αυτός είναι «εικόνα»; Διότι και ανάμεσα στους ανθρώπους θα βρεθούν πολλοί όμοιοι με τον Πατέρα, πάρα πολλοί που αναδείχθηκαν μάρτυρες, και πριν από αυτούς οι απόστολοι και οι προφήτες, και πριν από αυτούς πάλι οι πατριάρχες· πολλοί δε και σήμερα τήρησαν την εντολή του Σωτήρα, γινόμενοι «οικτίρμονες» «όπως ο Πατέρας ο εν τοις ουρανοίς», και τηρώντας το: «γίνετε λοιπόν μιμητές του Θεού ως τέκνα αγαπητά και περιπατείτε εν αγάπη, καθώς και ο Χριστός μας αγάπησε». «Μιμητές» επίσης του Παύλου έχουν γίνει πολλοί, όπως και εκείνος «του Χριστού». Και όμως, κανείς από αυτούς δεν είναι ούτε Λόγος, ούτε Σοφία, ούτε μονογενής Υιός, ούτε εικόνα, ούτε κάποιος από αυτούς αποτόλμησε να πει: «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα» ή «εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα», αλλά για όλους αυτούς έχει ειπωθεί: «ποιος είναι όμοιός σου ανάμεσα στους θεούς, Κύριε;» ή «ποιος θα εξομοιωθεί με τον Κύριο ανάμεσα στους υιούς του Θεού;». Για αυτόν όμως έχει ειπωθεί ότι αποτελεί τη μόνη αληθινή και κατά φύση εικόνα του Πατέρα.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΟϚ΄. Ποιοι είναι οι εχθροί τους οποίους διαταχθήκαμε να αγαπούμε; Και πώς θα αγαπήσουμε τους εχθρούς; Μόνο με ευεργεσίες προς αυτούς, ή και με την ίδια την εσωτερική διάθεση; Και είναι άραγε δυνατόν αυτό; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Χαρακτηριστικό του εχθρού είναι το να βλάπτει και να επιβουλεύεται. Επομένως, ο καθένας που με οποιονδήποτε τρόπο βλάπτει κάποιον, θα μπορούσε να ονομαστεί εχθρός· κατεξοχήν δε αυτός που αμαρτάνει. Διότι, στο μέτρο που εξαρτάται από αυτόν, βλάπτει με διάφορους τρόπους και επιβουλεύεται αυτόν που τον συναναστρέφεται ή τον συναντά. Επειδή δε ο άνθρωπος αποτελείται από σώμα και ψυχή, ως προς την ψυχή ας αγαπούμε αυτούς τους ανθρώπους ελέγχοντάς τους, νουθετώντας τους και παρακινώντας τους με κάθε τρόπο σε επιστροφή στον Θεό· ως προς το σώμα δε, ευεργετώντας τους, όταν στερούνται τα αναγκαία για τη ζωή. Το ότι δε η αγάπη έγκειται στη διάθεση, είναι σε όλους φανερό. Και το ότι αυτό είναι δυνατόν, το έδειξε και το δίδαξε ο Κύριος, ο οποίος απέδειξε την αγάπη του Πατρός και τη δική Του με την υπακοή Του μέχρι θανάτου υπέρ των εχθρών, και όχι υπέρ των φίλων, όπως μαρτυρεί ο Απόστολος λέγοντας: «Αποδεικνύει δε ο Θεός τη δική Του αγάπη σε εμάς, διότι, ενώ εμείς ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς». Και σε εμάς το ίδιο ακριβώς συνιστά λέγοντας: «Γίνετε λοιπόν μιμητές του Θεού, ως τέκνα αγαπητά, και περιπατείτε εν αγάπη, καθώς και ο Χριστός μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό Του για εμάς, ως προσφορά και θυσία στον Θεό».

Ερώτηση ΣΟΣΤ΄. Τι σημαίνει αυτό που ειπώθηκε από τον Απόστολο: «για να δοκιμάζετε ποιο είναι το θέλημα του Θεού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο»; Απόκριση. Πολλά είναι αυτά που θέλει ο Θεός· άλλα μεν τα θέλει με μακροθυμία και χρηστότητα, τα οποία είναι και ονομάζονται αγαθά, άλλα δε κατ' οργήν εξαιτίας των αμαρτιών μας, τα οποία ονομάζονται κακά. Διότι λέγει: «Εγώ είμαι αυτός που φέρνει την ειρήνη και κτίζει τα κακά». Κακά δε, όχι εκείνα για τα οποία τιμωρούμαστε, αλλά εκείνα διά των οποίων παιδαγωγούμαστε. Και αυτά που παιδαγωγούν, και διά της κακώσεως οδηγούν σε μετάνοια και επιστροφή, αποβαίνουν σε αγαθό. Όσα, λοιπόν, θέλει ο Θεός μακροθυμώντας και δείχνοντας χρηστότητα, αυτά είναι αναγκαίο να τα θέλουμε και να τα μιμούμαστε και εμείς. Διότι λέγει: «Να γίνεστε οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας είναι οικτίρμων». Και ο Απόστολος επίσης λέγει: «Γίνεστε μιμητές του Θεού, ως τέκνα αγαπητά· και περιπατείτε εν αγάπη, όπως ακριβώς και ο Χριστός μάς αγάπησε». Όσα όμως επιφέρει κατ' οργήν εξαιτίας των αμαρτιών μας, τα οποία λέγονται κακά, όπως είπα, με την έννοια της κακώσεως, δεν επιτρέπεται σε καμία περίπτωση να τα πράττουμε και εμείς. Διότι δεν σημαίνει ότι, επειδή είναι θέλημα του Θεού το να καταστρέφονται πολλές φορές οι άνθρωποι από λιμό, ή λοιμό, ή πόλεμο, ή κάτι άλλο παρόμοιο, πρέπει εμείς να υπηρετούμε αυτό το θέλημα. Διότι για τέτοια πράγματα ο Θεός έχει χρησιμοποιήσει και κακούς υπηρέτες, σύμφωνα με αυτό που έχει γραφτεί: «Εξαπέστειλε εναντίον τους την οργή του θυμού Του, θυμό και οργή και θλίψη, αποστολή που έγινε διά μέσου πονηρών αγγέλων».

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ακούσατε ότι ελέχθη στους αρχαίους: Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου, και θα μισήσεις τον εχθρό σου. Εγώ όμως σας λέω: Να αγαπάτε τους εχθρούς σας. Και λίγο παρακάτω: Να είστε λοιπόν εσείς τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι τέλειος. ΙΩΑΝΝΗΣ. Διότι τόσο αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή. Αυτή είναι η δική μου εντολή, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, όπως εγώ σας αγάπησα. Μεγαλύτερη αγάπη από αυτή δεν έχει κανείς, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του. ΛΟΥΚΑΣ. Και θα είστε υιοί του Υψίστου, διότι αυτός είναι αγαθός προς τους αχάριστους και τους πονηρούς. Να γίνεστε λοιπόν οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας είναι οικτίρμων. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Αποδεικνύει δε τη δική του αγάπη ο Θεός σε εμάς, επειδή, ενώ ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς. ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ. Να γίνεστε λοιπόν μιμητές του Θεού ως τέκνα αγαπητά, και να πορεύεστε με αγάπη, όπως και ο Χριστός μας αγάπησε, και παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς ως προσφορά και θυσία στον Θεό.

Α— Διότι υποστηρίζουμε ότι τα ανθρώπινα είναι δικά Του κατά οικονομική οικείωση, και μαζί με τη σάρκα και τα ιδιώματά της, επειδή κανένας άλλος Υιός δεν νοείται από εμάς εκτός από Αυτόν, αλλά ο ίδιος ο Κύριος μας έσωσε, δίνοντας το ίδιο Του το αίμα ως αντάλλαγμα για τη ζωή όλων. «Διότι εξαγοραστήκαμε με τίμημα, όχι με φθαρτά, με ασήμι ή χρυσό, αλλά με το τίμιο αίμα του Χριστού, ως αμνού άμωμου και άσπιλου, ο οποίος προσέφερε τον εαυτό Του για εμάς εις οσμήν ευωδίας στον Θεό και Πατέρα.» Και ως προς αυτό θα μας βεβαιώσει γράφοντας ο νομομαθέστατος Παύλος: «Γίνετε, λοιπόν, μιμητές του Θεού ως αγαπητά τέκνα, και να πορεύεστε με αγάπη, καθώς και ο Χριστός μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό Του για εμάς ως προσφορά και θυσία στον Θεό εις οσμήν ευωδίας.» Και επειδή ο Χριστός έγινε για εμάς «ευωδία», αποδεικνύοντας στο πρόσωπό Του ότι η ανθρώπινη φύση είναι αναμάρτητη, αποκτήσαμε παρρησία δι' Αυτού και εν Αυτώ προς τον εν τοις ουρανοίς Πατέρα και Θεό. Διότι είναι γραμμένο: «Έχοντας λοιπόν, αδελφοί, παρρησία για την είσοδο στα Άγια με το αίμα του Χριστού, μέσω μιας νέας και ζωντανής οδού την οποία εγκαινίασε για εμάς διά του καταπετάσματος, δηλαδή της σάρκας Του.»

ΑΛΛΟ. «Γίνεσθε λοιπόν μιμητές του Θεού, ως τέκνα αγαπητά, και περιπατείτε με αγάπη, καθώς και ο Χριστός μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς.» Δες λοιπόν πάλι πώς αναγνωρίζει και ονομάζει Θεό τον Χριστό. Διότι, αφού είπε ότι πρέπει να γίνουμε μιμητές του Θεού, αμέσως παραθέτει αυτόν, και διδάσκει πώς πρέπει να τον μιμούμαστε, λέγοντας: «Καθώς και ο Χριστός μας αγάπησε, και έδωσε τον εαυτό του για εμάς.» Εφόσον λοιπόν ο Χριστός είναι εκ φύσεως Θεός και ονομάζεται Θεός, και αυτό από εκείνον στον οποίο εμπιστεύθηκε το Ευαγγέλιο ο Θεός και Πατέρας, ποιος θα ανεχθεί αυτούς που ισχυρίζονται διαφορετικά πράγματα; Και αυτός που είναι εκ φύσεως Θεός, πώς θα μπορούσε να είναι κτίσμα ή δημιούργημα;

Και ποιο ακριβώς είναι αυτό το θέλημα του Πατρός, ο Ίδιος μας το αποκάλυψε μυσταγωγικά στα Ευαγγέλια λέγοντας: «Κατέβηκα από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε. Και αυτό είναι το θέλημα εκείνου που με έστειλε, ώστε κάθε τι που μου έχει δώσει, να μην χάσω τίποτα από αυτό, αλλά να το αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα.» Διότι προσέφερε τον εαυτό του για εμάς ως οσμή ευωδίας, και γι' αυτό ακριβώς ονομάστηκε και αρχιερέας. Επομένως, αυτός είναι ο αρχιερέας, αυτός είναι και το σύνθετο και λεπτό θυμίαμα· και αυτό θα το μαρτυρήσει ο Παύλος λέγοντας: «Ας είναι χάρη στον Θεό, ο οποίος πάντοτε μας οδηγεί σε θρίαμβο εν Χριστώ και φανερώνει δι' ημών την οσμή της γνώσεώς του σε κάθε τόπο, διότι είμαστε ευωδία Χριστού στον Θεό, ανάμεσα σε εκείνους που σώζονται και σε εκείνους που χάνονται· στους μεν είμαστε οσμή θανάτου που οδηγεί στον θάνατο, στους δε οσμή ζωής που οδηγεί στη ζωή.» Μας προτρέπει δε και εμάς λέγοντας: «Γίνετε λοιπόν μιμητές του Θεού ως αγαπητά τέκνα, και περιπατείτε με αγάπη, καθώς και ο Χριστός μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς ως προσφορά και θυσία στον Θεό σε οσμή ευωδίας.» Και καθορίζει σαφώς τον καιρό του θυμιάματος, νομοθετώντας ότι όλα πρέπει να γίνονται με τάξη και ευπρέπεια, και μέσω των οποίων η δύναμη των εσωτερικών θεωριών μας θα βρισκόταν σε καλή κατάσταση. «

Κανένας σάπιος λόγος ας μην βγαίνει από το στόμα σας. Πού είναι αυτοί που τραγουδούν τα άσματα των δαιμόνων και νομίζουν ότι μιμούνται τον Παύλο; Ακούστε τον Παύλο που φωνάζει: κανένας σάπιος λόγος ας μην βγαίνει από το στόμα σας, αλλά μόνο όποιος είναι καλός για πνευματική οικοδομή. Κάθε πικρία και θυμός και οργή και κραυγή και βλασφημία ας απομακρυνθεί από εσάς μαζί με κάθε κακία. Πες, Παύλε, τα ανώτερα. Είπες, γίνετε μιμητές μου, πες και τα ανώτερα: γίνετε λοιπόν μιμητές του Θεού ως αγαπητά τέκνα.

Ακούστε και τρομάξτε όσοι επιθυμείτε να είστε Χριστιανοί, και απομακρυνθείτε από τα έργα των εθνικών. Γίνετε, λοιπόν, μιμητές του Θεού. Πάλι ο Παύλος διακηρύσσει: η πορνεία και κάθε είδους ακαθαρσία ή πλεονεξία ούτε καν να αναφέρεται μεταξύ σας, καθώς και η αισχρότητα, η μωρολογία ή η ευτραπελία. Μην μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία. Γίνετε μιμητές μου.

Ότι οι Χριστιανοί δεν πρέπει να επιδίδονται σε ελαφρότητες και διασκεδάσεις. Ότι δεν πρέπει να επιδίδονται σε ελαφρότητες και διασκεδάσεις οι Χριστιανοί όλοι το γνωρίζουμε, καθώς το ακούμε από τις θείες Γραφές και κυρίως από τον Κύριο, ο οποίος λέει στο Ευαγγέλιο με απειλή: αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι εκεί θα πενθήσετε και θα κλάψετε. Και πάλι λέει: μην παρασύρεστε σε μετεωρισμούς· διότι όλα αυτά τα κάνουν τα έθνη. Ο δε προφήτης Ησαΐας, ή μάλλον ο Θεός μέσω του προφήτη, λέει: αλίμονο σε αυτούς που πίνουν το κρασί τους με τύμπανα και αυλούς και κιθάρες. Ο δε μακάριος Δαβίδ, αποστρεφόμενος τον μετεωρισμό και καυχώμενος εν Κυρίω, έλεγε: Κύριε, δεν υψώθηκε η καρδιά μου, ούτε μετεωρίστηκαν τα μάτια μου. Ο δε Ιάκωβος, ο αδελφός του Κυρίου, λέει: πενθήστε και κλάψτε· το γέλιο σας ας μεταστραφεί σε πένθος, και η χαρά σε κατήφεια. Ο δε μακάριος απόστολος Παύλος αποκαλεί ειδωλολάτρες αυτούς που διασκεδάζουν ελαφρά, λέγοντας: μη γίνεστε ειδωλολάτρες, καθώς είναι γεγραμμένο. Και πάλι λέει: κανένας σάπιος λόγος ας μην εκπορεύεται από το στόμα σας, αλλά μάλλον λόγος αγαθός. Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, να τα κάνετε όλα για τη δόξα του Θεού. Και πάλι ο ίδιος λέει: αδελφοί, γίνεστε μιμητές του Θεού, και να ζείτε με αγάπη. Η δε πορνεία και κάθε ακαθαρσία ή πλεονεξία ούτε καν να ακούγεται ως όνομα ανάμεσά σας· το ίδιο και η αισχρότητα ή η μωρολογία ή η ευτραπελία, τα οποία δεν σας αρμόζουν, αλλά αντίθετα να υπάρχει ευχαριστία.

Διότι, για να σε συγχωρήσει, θυσίασε τον Υιό. Εσύ όμως, ενώ βλέπεις πολλές φορές ότι η συγχώρηση είναι και ακίνδυνη και ανέξοδη, δεν την παρέχεις. Γίνετε λοιπόν μιμητές του Θεού, ως τέκνα αγαπητά, και περιπατείτε εν αγάπη, όπως ακριβώς και ο Χριστός μας αγάπησε, και παρέδωσε τον Εαυτό Του για χάρη μας ως προσφορά και θυσία στον Θεό, σε οσμή ευωδίας. Για να μη νομίσεις ότι το γεγονός αυτό οφειλόταν σε ανάγκη, άκουσε πώς δεν μίλησε απλώς, αλλά είπε ότι παρέδωσε τον Εαυτό Του· σαν να έλεγε: Ο Δεσπότης σε αγάπησε ενώ ήσουν εχθρός, αγάπησε εσύ τον φίλο σου· ή μάλλον ούτε και έτσι θα μπορέσεις, εντούτοις κάνε ό,τι δύνασαι. Ω! Τι θα μπορούσε να είναι πιο μακάριο από αυτή τη φωνή; Είτε βασιλεία αναφέρεις είτε οτιδήποτε άλλο, τίποτα δεν είναι ίσο. Τον Θεό μιμείσαι, με τον Θεό εξομοιώνεσαι, όταν του προσφέρεις συγχώρηση. Περισσότερο πρέπει να συγχωρούμε τα αμαρτήματα, παρά τα χρήματα.

Διότι, εάν μεν χαρίσεις χρήματα, δεν μιμήθηκες τον Θεό· εάν όμως συγχωρήσεις αμαρτήματα, μιμείσαι τον Θεό. Εξάλλου, πώς θα μπορέσεις να πεις, «Είμαι φτωχός και δεν μπορώ να συγχωρήσω», όταν δεν συγχωρείς ακόμη και εκείνα που μπορείς να συγχωρήσεις, και θεωρείς ότι αυτό είναι ζημία, και όχι μάλλον πλούτος, όχι περιουσία, όχι ευπορία; «Γίνεσθε λοιπόν μιμηταί του Θεού». Ιδού και άλλη προτροπή, ευγενέστερη. «Ως τέκνα αγαπητά», λέγει. Έχετε και άλλη υποχρέωση να τον μιμηθείτε, όχι μόνο επειδή ευεργετηθήκατε, αλλά και επειδή γίνατε τέκνα του. «Ως τέκνα αγαπητά». Διότι, επειδή δεν μιμούνται όλοι οι υιοί τους πατέρες τους, παρά μόνον οι αγαπητοί, για τον λόγο αυτό λέγει: «Ως τέκνα αγαπητά».

Και δεν το πράττει αυτό επειδή υπερηφανεύεται για τον εαυτό του, αλλά για να δείξει ότι η αρετή είναι κάτι το εύκολο. Γ΄. Διότι μη μου πεις: «Δεν μπορώ να σε μιμηθώ· διότι εσύ είσαι διδάσκαλος, και μάλιστα μεγάλος». Διότι δεν είναι τόσο μεγάλη η απόσταση μεταξύ εμού και υμών, όσο είναι η απόσταση του Χριστού προς εμένα· αλλά παρ' όλα αυτά εγώ Εκείνον τον μιμήθηκα. Όταν λοιπόν γράφει προς τους Εφεσίους, δεν θέτει ως ενδιάμεσο τον εαυτό του, αλλά αμέσως τους κατευθύνει όλους εκεί, λέγοντας: «Γίνεσθε μιμηταί τοῦ Θεοῦ»· εδώ όμως, επειδή ο λόγος του απευθυνόταν προς αδυνάμους, παρενέβαλε τον εαυτό του. Και εξάλλου αποδεικνύει ότι είναι δυνατόν και με αυτόν τον τρόπο να μιμηθεί κανείς τον Χριστό.

Γι' αυτό, ενώ έχει πει πολλά και πολλές φορές, πουθενά δεν λέει: «Για να γίνετε όμοιοι με τον Πατέρα σας»· αλλά όταν είπε: «Να προσεύχεσθε υπέρ εκείνων που σας κακομεταχειρίζονται, να ευεργετείτε αυτούς που σας μισούν», τότε επισύναψε αυτό το έπαθλο. Διότι τίποτα δεν μας φέρνει τόσο κοντά στον Θεό και δεν μας καθιστά ομοίους Του, όσο αυτό το κατόρθωμα. Γι' αυτό και ο Παύλος, όταν λέει: «Γίνεσθε μιμητές του Θεού», εννοεί να γίνεστε μιμητές Του ως προς αυτό.

Του ιδίου, εγκώμιο στον άγιο απόστολο Παύλο, λόγος τρίτος Ο μακάριος Παύλος, επιδεικνύοντας τη δύναμη της ανθρώπινης προθυμίας, και το ότι μπορούμε να υψωθούμε μέχρι τον ίδιο τον ουρανό, αφήνοντας κατά μέρος τους αγγέλους και τους αρχαγγέλους και τις άλλες ουράνιες δυνάμεις, άλλοτε μεν προτρέπει να γίνουμε μιμητές του Χριστού έχοντας ως πρότυπο μόνο τον εαυτό του, λέγοντας: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού»· άλλοτε δε, χωρίς τη δική του μεσολάβηση, τους ανεβάζει προς τον ίδιο τον Θεό λέγοντας: «Γίνεστε λοιπόν μιμητές του Θεού, ως τέκνα αγαπητά». Έπειτα, δείχνοντας ότι τίποτα δεν κατορθώνει τόσο πολύ αυτή τη μίμηση, όσο το να ζει κανείς με τρόπο κοινωφελή και να αποβλέπει στο κοινό καλό όλων, πρόσθεσε: «Να πορεύεσθε με αγάπη». Γι' αυτό, αφού είπε: «Να γίνεστε μιμητές μου», αμέσως ομιλεί περί αγάπης, δείχνοντας ότι αυτή προπάντων η αρετή μάς κάνει να βρισκόμαστε κοντά στον Θεό· καθώς οι άλλες είναι κατώτερές της, και όλες στρέφονται γύρω από τον άνθρωπο· όπως για παράδειγμα η μάχη ενάντια στις επιθυμίες, ο πόλεμος ενάντια στη γαστριμαργία, ο αγώνας κατά της φιλαργυρίας, η πάλη με τον θυμό. Το να αγαπά όμως κανείς, αυτό είναι γνώρισμα κοινό σε εμάς και στον Θεό. Γι' αυτό και ο Χριστός έλεγε: «Να προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας κατατρέχουν, για να γίνετε όμοιοι με τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς».

Να θυμάσαι ότι δεν θα αργήσει ο καιρός που πρέπει να πεθάνεις και να κριθείς, και μην πάψεις να το επαναλαμβάνεις αυτό στην ψυχή σου. Γράψε αυτόν τον μικρό λόγο στην καρδιά σου· δέσε τον γύρω από τον λαιμό σου. Είναι ανώτερος από το βασιλικό διάδημα· διότι αυτό οδηγεί στην κόλαση, ενώ εκείνος προξενεί αιώνια ζωή. Αυτά να μελετάς· σε αυτά να μένεις πάντοτε. Εάν βρίσκεσαι σε αυτά, δεν θα βρεθείς ποτέ στα αντίθετα· αν όμως με αυτά δεν νιώθεις κατάνυξη, με τι θα αλατιστεί η καρδιά σου; Επειδή λοιπόν είναι κοντά η ημέρα του Κυρίου, ας φοβηθούμε και ας ησυχάσουμε. Εκείνος που θέλει να είναι άμεμπτος στα έργα, στα λόγια και στους λογισμούς, τι άλλο οφείλει να κάνει, παρά να ησυχάζει διαρκώς, να προσεύχεται, να σιωπά και να περιφρονεί όλα τα επίγεια; Διότι όποιος επιθυμεί να το κατορθώσει αυτό, καθιστά τον εαυτό του θεό πάνω στη γη, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Γίνεσθε μιμητές του Θεού». Ιδού, γίναμε τέκνα του Θεού· τι είναι πιο δίκαιο, από το να μιμείται ο υιός τον πατέρα;

Κάθε, λέει, πικρία και οργή και θυμός και κραυγή ας αφαιρεθεί από εσάς, μαζί με κάθε κακία· να γίνεστε δε μεταξύ σας χρηστοί, εύσπλαγχνοι, συγχωρώντας ο ένας τον άλλον· εάν κάποιος έχει μομφή εναντίον κάποιου, όπως ακριβώς και ο Θεός σας συγχώρησε εν Χριστώ. Γίνετε, λοιπόν, μιμητές του Θεού. Βλέπετε τι λογής είναι ο πράος; Τίνος ονομάζεται μιμητής; Όχι των αγγέλων, όχι των αρχαγγέλων, αλλά του Δεσπότη των πάντων. Αν και εκείνοι είναι πραότατοι και γεμάτοι από κάθε αρετή· παρ' όλα αυτά ο Παύλος ονόμασε τους ήμερους ανθρώπους ζηλωτές του Θεού, ώστε, μέσω του μεγέθους αυτής της τιμής, να διδάξει τους ακροατές να είναι πραότατοι, προκειμένου καθένας που υβρίζεται ή πάσχει κάτι άλλο δεινό, να υπομένει με πραότητα τις λοιδορίες και να συγκρατεί την οργή του, γνωρίζοντας ότι, με το να συγκρατεί την οργή του, πρόκειται να ακολουθήσει τον Θεό. Διότι ποια είναι άραγε τα έργα του Θεού; Από ψηλά βλέπει και ακούει τα πάντα, ενώ ανάμεσα σε όσα λέγονται και πράττονται στη γη, συμβαίνουν πολλά αδικήματα. Υπάρχουν δε κάποιοι που έχουν φτάσει σε τέτοιο σημείο ασέβειας, ώστε να βλασφημούν τον Θεό όταν θλίβονται από τις καταστάσεις της ζωής, και κοιτάζοντας προς τον ουρανό δεν παραλείπουν καμία υβριστική λέξη· ο Θεός όμως τους ανέχεται, και παρότι έχει τόσο μεγάλη δύναμη για να τιμωρήσει τους ασεβείς, δεν τους τιμωρεί. Εάν δε ο Θεός τιμωρούσε όλους όσους αμαρτάνουν, ελάχιστοι θα ήταν αυτοί που θα διασώζονταν, και οι ζωντανοί δεν θα αρκούσαν καν για τις ταφές των νεκρών. Γι' αυτό λέει ο Δαβίδ: Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄. «Γίνετε λοιπόν μιμητές του Θεού, ως τέκνα αγαπητά, και να πορεύεστε με αγάπη, όπως ακριβώς και ο Χριστός μας αγάπησε, και παρέδωσε τον εαυτό Του για χάρη μας ως προσφορά και θυσία στον Θεό, σε οσμή ευωδίας». Πρέπει, λέει, να μιμούμαστε τον Θεό στο να συγχωρούμε όσους αμαρτάνουν απέναντί μας, ώστε να είμαστε μιμητές του Θεού.

«Να οργίζεστε, αλλά να μην αμαρτάνετε. Ας μη δύει ο ήλιος με την οργή σας, και να μη δίνετε τόπο στον διάβολο. Να γίνεστε ο ένας προς τον άλλον καλοί, εύσπλαχνοι, συγχωρώντας ο ένας τον άλλον, όπως ακριβώς και ο Χριστός συγχώρεσε εμάς. Γίνετε, λοιπόν, μιμητές του Θεού, ως τέκνα αγαπητά, και να πορεύεστε με αγάπη, όπως ακριβώς και ο Χριστός μάς αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς ως προσφορά και θυσία στον Θεό, για οσμή ευωδίας.» «Εκείνους που αμαρτάνουν να τους ελέγχεις μπροστά σε όλους, ώστε και οι υπόλοιποι να έχουν φόβο.» «Ποιος είναι αυτός που θα σας κάνει κακό, εάν γίνετε ζηλωτές του αγαθού; Αλλά, ακόμη κι αν πάσχετε για τη δικαιοσύνη, είστε μακάριοι.»

«Γίνετε, λοιπόν, μιμητές του Θεού, ως αγαπημένα παιδιά, και να πορεύεστε με αγάπη, όπως ακριβώς και ο Χριστός μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό του για χάρη μας ως προσφορά και θυσία στον Θεό για οσμή ευωδίας.» «Πάνω από όλα να επιδιώκετε την αγάπη, διότι αυτή είναι ο σύνδεσμος της τελειότητας. Και η ειρήνη του Θεού κυριαρχεί στις καρδιές σας.» «Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο.» «Ο καρπός της δικαιοσύνης σπέρνεται μέσα σε ειρήνη για εκείνους που ειρηνοποιούν.» «Εκείνος που αγαπά τον αδελφό του, μένει στο φως.» «Να αγαπάτε από καθαρή καρδιά.» «Η αγάπη καλύπτει πλήθος αμαρτιών.» «Παιδιά μου, ας μην αγαπάμε μόνο με τα λόγια ούτε με τη γλώσσα, αλλά με έργα και με την αλήθεια. Και από αυτό θα γνωρίσουμε ότι προερχόμαστε από την αλήθεια.» «Αγαπητοί, ας αγαπάμε ο ένας τον άλλον, διότι η αγάπη προέρχεται από τον Θεό· και καθένας που αγαπά, έχει γεννηθεί από τον Θεό και γνωρίζει τον Θεό. Εκείνος που δεν αγαπά, δεν γνώρισε τον Θεό, διότι ο Θεός είναι αγάπη. Δεν υπάρχει φόβος μέσα στην αγάπη· αντίθετα, η τέλεια αγάπη διώχνει έξω τον φόβο· και εκείνος που φοβάται, δεν έχει φτάσει στην τελειότητα της αγάπης.»

Τολμά ο Παύλος ακόμη και να μην ονομάζει άνθρωπο τον Ιησού, όχι με την έννοια ότι δεν είναι άνθρωπος, αλλά επειδή είναι και Θεός. Γράφει, λοιπόν, προς τους Γαλάτες: «Ο Παύλος, απόστολος όχι από ανθρώπους ούτε μέσω ανθρώπου, αλλά μέσω του Ιησού Χριστού», και πάλι: «Σας κάνω γνωστό το ευαγγέλιο που κηρύχθηκε από εμένα, ότι δεν είναι κατά άνθρωπο· διότι ούτε εγώ το παρέλαβα από άνθρωπο ούτε το διδάχθηκα, αλλά μέσω αποκαλύψεως του Ιησού Χριστού». Έχει γραφεί: «Ούτε άγγελος, ούτε απεσταλμένος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος μας έσωσε». Λέει ο Παύλος: «Γίνετε μιμητές του Θεού ως τέκνα αγαπητά και περιπατείτε με αγάπη, όπως ακριβώς και ο Χριστός μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς». Αυτός που λυπάται και απεύχεται το ποτήριο, πώς «παρέδωσε τον εαυτό του», εάν ήταν μόνο άνθρωπος;

Πώς όμως γίνεται αυτό; Ο μακάριος Παύλος στέλνοντας επιστολή ως απόστολος, και προτρέποντας τους πάντες στη μίμηση του Θεού και του εαυτού του, λέει: «Γίνετε λοιπόν μιμητές του Θεού, ως αγαπητά τέκνα». Έπειτα πάλι δηλώνοντας ότι τίποτα δεν κατορθώνει τόσο αυτή τη μίμηση, όσο το να ζει κανείς για το κοινό όφελος και να αποβλέπει στο τι είναι χρήσιμο για τους πάντες, πρόσθεσε: «περιπατείτε εν αγάπη». Και πολύ σωστά, αφού είπε «να γίνεστε μιμητές μου», αμέσως κάνει λόγο για την αγάπη, δείχνοντας ότι αυτή η αρετή περισσότερο από κάθε άλλη μάς κάνει να βρισκόμαστε κοντά στον Θεό. Διότι όλες οι άλλες, όντας κατώτερες από αυτήν, περιστρέφονται γύρω από τους ανθρώπους, όπως ο αγώνας ενάντια στις επιθυμίες, ο πόλεμος ενάντια στη γαστριμαργία, η παράταξη ενάντια στη φιλαργυρία, η πάλη ενάντια στον θυμό. Το να αγαπούμε όμως, αυτό είναι κοινό σε εμάς και στον Θεό. Γι' αυτό και ο Χριστός έλεγε: «Να προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας κατατρέχουν, για να γίνετε όμοιοι με τον Πατέρα μας που είναι στους ουρανούς». Και πάλι ο απόστολος: «Ο σκοπός της παραγγελίας είναι αγάπη από καθαρή καρδιά και αγαθή συνείδηση». Και πάλι: «Έγινα στους Ιουδαίους ως Ιουδαίος, για να κερδίσω Ιουδαίους. Και σε εκείνους που είναι υπό τον νόμο ως υπό τον νόμο, και στους ασθενείς ως ασθενής, στους πάντες έγινα τα πάντα, για να σώσω τους πάντες ή έστω μερικούς». Και αλλού: «Για να παρουσιάσω κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ».

Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε το σχήμα μας έχει ονομαστεί αγγελικό, ώστε οπωσδήποτε να μιμούμαστε κατά το δυνατόν την πολιτεία των αγγέλων. Και ας μην σας παραξενεύει ακούγοντας ότι πρέπει να μιμούμαστε και τους αγγέλους, διότι οφείλουμε να μιμούμαστε και τον ίδιο τον Θεό, κατ' εικόνα του οποίου δημιουργηθήκαμε. «Γίνεσθε», λέει, «μιμητές του Θεού ως τέκνα αγαπητά» και πάλι: «Γίνεσθε μιμητές μου, όπως και εγώ του Χριστού». Διότι εικονίζει τον Θεό και μιμείται τον Θεό εκείνος που πράττει το αγαθό, εκείνος που κυριαρχεί ορθά επί των ανόσιων παθών, εκείνος που συγκρατεί όλη την ορμή των μελών και τα κατευθύνει προς το λιμάνι της σωτηρίας. Διότι το σχήμα είναι αγγελικό και αγγελικά πρέπει να συμπεριφερόμαστε, μήπως τυχόν το μολύνουμε και δεν μας ωφελήσει σε τίποτα αυτή η μεγάλη υπόσχεση, όπως ακριβώς και τους δαίμονες, οι οποίοι αμάρτησαν πριν γίνουν δαίμονες, δεν τους ωφέλησε το γεγονός ότι ήταν και ονομάζονταν άγγελοι, αλλά μάλλον καταδικάστηκαν ακόμη περισσότερο εξαιτίας αυτού ακριβώς: ότι δηλαδή, ενώ έλαβαν και αξιώθηκαν άυλη και ελεύθερη φύση, στράφηκαν από το ανώτερο στο κατώτερο, όχι επειδή τους έσυρε κάποια βία, αλλά επειδή τους εξαπάτησε η μοχθηρία της προαίρεσής τους.

Πώς θα ακολουθήσει, θα προφθάσει και θα συνοδοιπορήσει με αυτούς εκείνος που διάγει τον βίο του όχι μόνο με αμέλεια, όπως κι εγώ, αλλά και μέσα στην εμπάθεια, όπως προαναφέρθηκε; Εάν δε κάποιος πει, «και ποιος δύναται να μιμηθεί τον Αντώνιο και τους αγίους που ανέφερες», ας ακούσει και τον Παύλο, ο οποίος προτρέπει να μην μιμούμαστε απλώς αγίους, αλλά τον ίδιο τον Θεό: «Να γίνεστε», λέγει, «μιμητές του Θεού, ως τέκνα αγαπητά, και να περιπατείτε εν αγάπη, καθώς και ο Χριστός μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό του υπέρ ημών». Εάν, λοιπόν, προτραπήκαμε να μιμούμαστε τον Θεό μέσω της καθαρότητας του βίου και των αγαθών έργων, τίποτα δεν εμποδίζει να μιμούμαστε, κατά το δυνατόν, τον υψηλό βίο των προαναφερθέντων οσίων. Εάν, επομένως, επιθυμούμε να τους δούμε και μαζί τους να εισέλθουμε στα αγαθά που έχουν ετοιμαστεί για εκείνους, ας απομακρύνουμε τους εαυτούς μας από τα ολέθρια πάθη και ας βαδίσουμε οπίσω από τους αγίους, λίγο-λίγο, με ταπεινό φρόνημα, με υπακοή και με σύμμετρη νηστεία. Και είθε ο Κύριος να δώσει προθυμία, ισχύ και αγαθή ευδοκία, και με τη χάρη Του και τη θεόσδοτη συνέργεια θα τους ακολουθήσουμε, θα τους προφθάσουμε και θα συνοδοιπορήσουμε με αυτούς, και μαζί τους θα απολαύσουμε τα αγαθά που τους επιφυλάσσονται, με τις ευπρόσδεκτες ευχές και μεσιτείες τους και με τη θεία χάρη· αμήν.

Ας μιμηθούμε αυτούς που με αδιάκριτη υπακοή πορεύτηκαν ευθεία τον ασκητικό δρόμο. Και αν θέλετε, ας μιμηθούμε εκείνον που παραγγέλλει: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού»· και που πάλι λέει: «Γίνετε λοιπόν μιμητές του Θεού, ως αγαπητά τέκνα, και να ζείτε με αγάπη, όπως και ο Χριστός μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό Του για εμάς ως θυσία και προσφορά στον Θεό, εις οσμήν ευωδίας». Έπειτα, αφού ο μεν Χριστός έδωσε τον εαυτό Του ως θυσία και προσφορά στον Θεό για εμάς, εμείς δεν θα υπομείνουμε με ευχαριστία ούτε την οποιαδήποτε θλίψη; Ο Χριστός ονειδίστηκε, σύμφωνα με τα γεγραμμένα: «Οι ονειδισμοί εκείνων που σε ονείδιζαν έπεσαν πάνω μου»· και εμείς δεν υποφέρουμε ούτε τη μικρή προσβολή και επίπληξη του πλησίον; Και πώς θα είμαστε μαζί με τους αγίους, εμείς που δεν ακολουθούμε τα ίχνη τους; Πώς δε θα συμβασιλεύσουμε με τον Χριστό, εμείς που δεν συμμορφωνόμαστε προς τον θάνατό Του ούτε γινόμαστε κοινωνοί των αχράντων Του παθημάτων; «Και αν ο δίκαιος με δυσκολία σώζεται, ο ασεβής και ο αμαρτωλός πού θα εμφανιστεί;» Βλέπετε την ακρίβεια του ότι «ο δίκαιος με δυσκολία σώζεται»; Πώς θα μπορούσε όμως να είναι δίκαιος ο ανυπόμονος, εκείνος που αποφεύγει τους κόπους, αυτός που ανακαλεί στη μνήμη του παλιές πίκρες, και εξαιτίας αυτού εξάπτεται και ταράσσεται, και δεν έχει την ειρήνη προς τον Θεό; Επομένως, είναι αναπόφευκτο, πράττοντας αυτά, να αποκοπούμε από την κοινοβιακή ενότητα· είναι αναπόφευκτο να υποπέσουμε σε αιώνια καταδίκη, παρασυρόμενοι από όλα αυτά.