Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 5:13

Γνωρίζοντας αυτό ο απόστολος έλεγε: «Διότι αυτά που γίνονται κρυφά από αυτούς είναι αισχρό ακόμη και να τα λέει κανείς· όλα όμως όταν ελέγχονται από το φως, φανερώνονται». Γι' αυτό ο προφήτης παρακαλώντας έλεγε: «Από τα κρυφά μου καθάρισέ με». Είμαι ένα ρυπαρό σκεύος, λερωμένος εσωτερικά με φαύλους λογισμούς· επειδή εναποθέτεις μέσα μου τα μύρα και τα αρώματα των μυστηρίων σου, «από τα κρυφά μου καθάρισέ με». Η συνείδησή μου έχει καταγραφεί με το μελάνι των αμαρτιών.

«και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό»· διότι και η Αρχή. Και «Θεός ήταν ο Λόγος», ακολούθως· διότι το γεννηθέν εκ Θεού είναι Θεός. «Ούτος ήταν εν αρχή προς τον Θεό», έδειξε την τάξη της προβολής. «Τα πάντα έγιναν δι' αυτού και χωρίς αυτόν δεν έγινε ουδέ ένα»· διότι για όλους τους Αιώνες μετά από αυτόν, ο Λόγος υπήρξε αίτιος της μορφής και της γένεσής τους. Αλλά «εκείνο που έχει γίνει εν αυτώ, λέγει, είναι ζωή». Εδώ υπέδειξε και συζυγία· διότι είπε ότι τα πάντα έγιναν δι' αυτού, ενώ η ζωή εν αυτώ. Αυτή λοιπόν που έγινε εν αυτώ είναι πιο οικεία σε αυτόν από όσα έγιναν δι' αυτού· διότι συνυπάρχει με αυτόν και δι' αυτού καρποφορεί. Επειδή, δηλαδή, προσθέτει «και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων», λέγοντας «Άνθρωπο» τώρα, υπέδειξε και την Εκκλησία ομωνύμως με τον Άνθρωπο, ώστε μέσω του ενός ονόματος να δηλώσει την κοινωνία της συζυγίας· διότι από τον Λόγο και τη Ζωή προέρχεται ο Άνθρωπος και η Εκκλησία. Και αποκάλεσε τη Ζωή φως των ανθρώπων, επειδή αυτοί φωτίστηκαν από αυτήν, πράγμα που σημαίνει ότι έλαβαν μορφή και φανερώθηκαν. Αυτό λέει και ο Παύλος: «διότι καθετί που φανερώνεται είναι φως». Επειδή λοιπόν η Ζωή φανέρωσε και γέννησε τόσο τον Άνθρωπο όσο και την Εκκλησία, ονομάστηκε φως τους. Σαφώς, λοιπόν, ο Ιωάννης μέσω αυτών των λόγων έχει δηλώσει, μεταξύ των άλλων, και τη δεύτερη τετράδα: Λόγο και Ζωή, Άνθρωπο και Εκκλησία. Αλλά βεβαίως υπέδειξε και την πρώτη τετράδα.

Αυτά είναι που μολύνουν τον άνθρωπο. Αυτούς, λοιπόν, τους αμαρτωλούς της γης, δηλαδή αυτούς που προέρχονται από τη γήινη σάρκα, με κάθε σκέψη περί Θεού τους εξαφανίζει από την ίδια του την υπόσταση εκείνος που καθαρίζει τον εαυτό του. Πρωί, επομένως, και όρθρος γίνεται στην ψυχή με κάθε ανατολή σωτηρίου δόγματος, κατά την οποία πρέπει να εξαφανίζονται όλοι οι λογισμοί που εργάζονται την ανομία. Διότι, εάν δεν αποκοπούν τα πρώτα κινήματα της ψυχής προς την πονηρία, είναι αναπόφευκτο οι ενθυμήσεις να προχωρήσουν σε πράξη· για παράδειγμα, αμαρτωλός της γης είναι ο λογισμός που υποβάλλει τη μοιχεία, ο οποίος ενεργεί ώστε κάποιος να κοιτάξει μια γυναίκα για να την επιθυμήσει. Αυτός ο λογισμός, εάν δεν θανατωθεί μέσα από την ψυχή σαν με κάποιο ξίφος, δηλαδή με τον λόγο που αποκόπτει και αφανίζει τα πάθη, και εάν αυτό δεν γίνει το πρωί, δηλαδή κατά τη φανερή αποκάλυψή του (διότι καθετί που φανερώνεται είναι φως), μετά την κατά καρδίαν μοιχεία, θα προαγάγει τον άνθρωπο και σε μεγαλύτερη από αυτήν αμαρτία, παρακινώντας τον προς τη σωματική πράξη. Αυτό, λοιπόν, λέγει ο Δαβίδ: Τους αμαρτωλούς και εμπαθείς λογισμούς, οι οποίοι βλαστάνουν από το γεώδες σώμα, τους τιμωρούσα με τις πρωινές προσευχές και την προσήλωση στον Θεό· και με το φως της γνώσεως και με τη φανέρωση δια της εξομολογήσεως, διέκρινα και εξολόθρευα τα πάθη του σώματος και τους άνομους λογισμούς από την καρδιά μου.

Ορθώς λοιπόν είπε: «Εν αρχή ην ο Λόγος»· διότι ήταν μέσα στον Υιό· «και ο Λόγος ην προς τον Θεόν»· διότι (ήταν εκεί) και η αρχή. «Και Θεός ην ο Λόγος», κατά λογική ακολουθία· διότι αυτό που έχει γεννηθεί από τον Θεό, είναι Θεός. «Ούτος ην εν αρχή προς τον Θεόν»· με αυτό έδειξε την τάξη της προβολής. «Πάντα δι' αυτού εγένετο, και χωρίς αυτού εγένετο ουδέ εν»· διότι ο Λόγος έγινε ο αίτιος της μορφής και της γένεσης για όλους τους Αιώνες που ακολούθησαν μετά από αυτόν. Αλλά «ό,τι έγινε μέσα σε αυτόν», λέει, «είναι ζωή»· εδώ υπέδειξε και τη συζυγία. Διότι, είπε, τα πάντα μεν έχουν γίνει μέσω αυτού, η ζωή όμως έγινε μέσα σε αυτόν. Αυτή λοιπόν, που έγινε μέσα σε αυτόν, είναι πιο οικεία σε αυτόν από όσα έγιναν μέσω αυτού· διότι συνυπάρχει μαζί του και καρποφορεί μέσω αυτού. Διότι επειδή προσθέτει στη συνέχεια, «και η ζωή ην το φως των ανθρώπων», αναφέροντας τώρα τη λέξη Άνθρωπος, υπέδειξε ομώνυμα με τον Άνθρωπο και την Εκκλησία, ώστε διά του ενός ονόματος να δηλώσει την κοινωνία της συζυγίας. Επειδή από τον Λόγο και τη Ζωή προέρχονται ο Άνθρωπος και η Εκκλησία. Ονόμασε δε τη Ζωή φως των ανθρώπων, επειδή αυτοί φωτίστηκαν από αυτήν, το οποίο σημαίνει ότι έλαβαν μορφή και φανερώθηκαν. Αυτό ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Διότι καθετί που φανερώνεται είναι φως». Επειδή, λοιπόν, η Ζωή φανέρωσε και γέννησε και τον Άνθρωπο και την Εκκλησία, λέγεται ότι είναι το φως τους. Με σαφήνεια, επομένως, φανέρωσε ο Ιωάννης διά των λόγων αυτών, εκτός των άλλων, και τη δεύτερη τετράδα: Λόγο και Ζωή, Άνθρωπο και Εκκλησία.

Όλα δε, όταν ελέγχονται από το φως, φανερώνονται. Ακούστε, παρακαλώ, όλοι όσοι δεν θέλετε να σας μισούν μάταια. Αρπάζει κάποιος, και δεν τον ελέγχεις; Αλλά φοβάσαι το μίσος. Αν και το να συμβαίνει αυτό δεν σημαίνει ότι σε μισούν μάταια· αλλά, ενώ ελέγχεις δίκαια, φοβάσαι το μίσος; Έλεγξε τον αδελφό, αποδέξου την έχθρα εξαιτίας της αγάπης προς τον Χριστό, εξαιτίας της αγάπης προς τον ίδιο τον αδελφό· εμπόδισέ τον ενώ κατακρημνίζεται στο βάραθρο. Διότι το να μοιράζεσαι κοινό τραπέζι και καλά λόγια και προσφωνήσεις και απολαύσεις, δεν αποτελεί ισχυρό γνώρισμα φιλίας. Τέτοια δώρα ας προσφέρουμε στους φίλους μας, ώστε να αποσπάσουμε την ψυχή τους από την οργή του Θεού· βλέποντάς τους να κείτονται μέσα στο καμίνι της κακίας, ας τους ανορθώσουμε.

Με αυτό εννοεί ότι, από τα αμαρτήματα, άλλα μεν εδώ διαπράττονται κρυφά και άλλα φανερά· εκεί όμως δεν θα είναι έτσι· διότι δεν υπάρχει κανείς που να μην έχει επίγνωση μέσα του για το αμάρτημά του. Γι' αυτό λέει: «Όλα όμως, όταν ελέγχονται από το φως, φανερώνονται».

Αλλά πρέπει η αναγέννησή μας στο φως να μαρτυρείται με τα έργα μας, και εμείς οι ίδιοι να γινόμαστε νόμος για τους εαυτούς μας, προβάλλοντας την αγαθή μας πολιτεία ως έλεγχο της πονηρής ζωής των ανθρώπων: «Διότι αυτά που πράττουν κρυφά, είναι αισχρό ακόμη και να τα λέει κανείς. Όλα όμως, όταν ελέγχονται, φανερώνονται από το φως. Διότι καθετί που φανερώνεται, είναι φως. Γι' αυτό λέει: Ξύπνα εσύ που κοιμάσαι, και ανάστηθι από τους νεκρούς, και θα σε φωτίσει ο Χριστός. Προσέχετε, λοιπόν, πώς ακριβώς πορεύεστε». Ο έλεγχος με τον λόγο, λέει, δεν είναι τόσο ισχυρός, όσο εκείνος που γίνεται με τα έργα· διότι είναι αισχρό ακόμη και να αναφέρει κανείς με τον λόγο όσα πράττουν, τα οποία άλλωστε και οι ίδιοι, επειδή ντρέπονται, τα συγκαλύπτουν.

Επομένως, με την πνευματική βία που προέρχεται από την αγάπη και με την προσευχή που πηγάζει από την ταπείνωση, με την αποφυγή των αισθητών πραγμάτων, με την απομάκρυνση από τη συμβίωση με τους αμελέστερους, με την αποφυγή της κατάκρισης, με την ταπείνωση, με τη συναναστροφή με τους ενάρετους και με την υπακοή, ας κατεργαστούμε τη σωτηρία μας, χωρίς να κρύβουμε τους λογισμούς και τα πάθη που βρίσκονται μέσα μας. Διότι καθετί που κρύβεται είναι φαύλο, ενώ εκείνο που φανερώνεται είναι φως. Επειδή το φίδι δεν γεννά στο φως του ήλιου, αλλά στις φωλιές, ούτε ο σπόρος αναπτύσσεται όταν μένει πάνω στο έδαφος, αλλά όταν κρύβεται κάτω από το χώμα. Έτσι και οι πονηροί λογισμοί, όταν δεν φανερώνονται, καρποφορούν προς φθορά, ενώ οι αγαθοί προς ζωήν αιώνιον. Αυτήν είθε να αξιωθούμε να επιτύχουμε όλοι μας με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο ανήκει η δόξα στον Πατέρα, καθώς και στο πανάγιο και αγαθό και ζωοποιό και ομοούσιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ο ηγούμενος: Κανέναν δεν αποστέλλουμε, σε κανέναν δεν γράφουμε, ούτε μας ενδιαφέρει. Ο οικονόμος: Καλά τα λέει, διότι εάν αποκαλυφθούν οι άνθρωποι, θα πεθάνουν και πάλι, εάν πιάσουν τα γράμματα, κινδυνεύουμε όλοι. Ο Ιωσήφ: Εάν εδώ μεν αδυνατείτε να πράξετε τούτο φανερά, και εκεί δεν τολμάτε να στείλετε κάποιους, πώς εμείς να σας δεχθούμε κρυφά; Αλλά κρυφή ομολογία πίστεως δεν έχουμε μάθει να αποδεχόμαστε, επειδή δεν αρμόζει καθόλου, διότι ο τύπος του θείου σταυρού και η ομολογία της πίστεως πρέπει ενώπιον όλων ο μεν να γίνεται, η δε να λέγεται. Διότι «με το στόμα», λέει, γίνεται η ομολογία, «και με την καρδιά πιστεύουμε προς δικαιοσύνη» και «καθένας που πράττει φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως», για να μη φανερωθούν τα έργα του, «κάθε τι δε που φανερώνεται είναι φως». Και ο Κύριος επίσης αποφάνθηκε: «όποιος ντραπεί για εμένα και τους λόγους μου σε τούτη τη γενεά τη μοιχαλίδα και αμαρτωλή, και ο Υιός του ανθρώπου θα ντραπεί για αυτόν» και τα εξής. Και πώς θα μπορέσετε να συγκαλύψετε αυτό που σχεδόν όλη η οικουμένη γνώριζε ακόμη και πριν συμβεί;

«Διότι άλλοτε μεν ήσασταν σκότος, τώρα όμως είστε φως εν Κυρίω. Να πολιτεύεσθε ως τέκνα φωτός· διότι ο καρπός του φωτός συνίσταται σε κάθε αγαθοσύνη, δικαιοσύνη και αλήθεια. Να εξετάζετε τι είναι ευάρεστο στον Κύριο και να μην συμμετέχετε στα άκαρπα έργα του σκότους, αλλά μάλλον να τα ελέγχετε. Διότι όσα γίνονται κρυφά από αυτούς είναι αισχρό ακόμη και να τα λέει κανείς. Όλα όμως, όταν ελέγχονται από το φως, φανερώνονται». Αυτά μεν λέει ο Απόστολος. Εάν όμως, ενώ εκτίουν ποινή ακριβώς σε αυτόν τον καιρό της οργής εξαιτίας της προηγούμενης πλεονεξίας τους που εκδηλώθηκε σε καιρό ειρήνης, κάποιοι εκτραπούν πάλι προς την πλεονεξία, αποκομίζοντας κέρδη από το αίμα και τον όλεθρο ανθρώπων που έχασαν τις εστίες τους, ή αιχμαλώτων που φονεύθηκαν, τι άλλο πρέπει να προσδοκούμε, παρά ότι, εφόσον αγωνίζονται υπέρ της πλεονεξίας, θα συσσωρεύσουν οργή και στους εαυτούς τους και σε ολόκληρο τον λαό;

Εφεσ. 4,21-23 «Σύμφωνα με την προηγούμενη. Διδαχθήκατε να απεκδυθείτε, διδαχθήκατε να ενδυθείτε»· διότι το «διδαχθήκατε» νοείται από κοινού. «Τον παλαιό άνθρωπο»· δηλαδή τον «παλαιό άνθρωπο σύμφωνα με την προηγούμενη διαγωγή». Εφεσ. 5,11-14 «Και να μη συμμετέχετε. Τα έργα του σκότους» το είπε, ονομάζοντας γενικά κάθε αμαρτία. Γιατί όμως, λέει, δεν εξέτασα λεπτομερώς κάθε πράξη τους ονομαστικά; Διότι και μόνο με το να τις λέει κανείς, γεμίζει αισχρότητα και αυτός που τις περιγράφει. Ή διαφορετικά· «ελέγχετε», λέει, με την αντιπαραβολή του δικού σας βίου. Διότι ούτε λέω να τους ελέγχετε περιγράφοντας λεπτομερώς τις πράξεις τους και ονειδίζοντάς τους —αφού γνωρίζω ότι για τους σπουδαίους θεωρείται αισχρότητα ακόμη και το να τις μνημονεύουν καθόλου— διότι, λέει, δεν θα ελεγχθούν καθόλου λιγότερο από τα δικά σας έργα που αστράφτουν από τις αρετές, παρά αν κάποιος τους αποκάλυπτε με λόγια. Αλλά μάλλον όλα τα έργα τους ελέγχονται και αποκαλύπτονται και φανερώνονται μέσα από το φως του δικού σας βίου, και όταν φανερώνονται, φωτίζονται και οδηγούνται στο καλύτερο και μεταβάλλονται. Διότι η φανέρωση των κρυφών πραγμάτων μέσα από την ενάρετη πολιτεία προτρέπει σε κατάκριση της αμαρτίας, και αυτή γίνεται η αρχή της επιστροφής. Αυτή δε καταλήγει στην άσκηση της αρετής, πράγμα που είναι «φως», ως πρόξενος του φωτός του παραδείσου.

Και πάλι είναι φως, επειδή, ενώ προηγουμένως το ηγεμονικό μας μέρος ήταν τυφλό απέναντι στα πάθη, αυτό καταυγάζοντάς το, το κάνει να βλέπει καθαρά την ασχημοσύνη, την αισχρότητα και την αμορφία που υπάρχει στην αμαρτία. Το δε «διότι καθετί που φανερώνεται είναι φως», είτε πρέπει να εκληφθεί όπως έχει ειπωθεί, είτε ως αποδεικτικό του ότι οι ενάρετοι μπορούν, μέσω του δικού τους βίου, να ελέγχουν τον τρόπο ζωής των φαύλων. Διότι, λέει, φανερώνεται μεν ο βίος του ενάρετου, και όταν φανερώνεται είναι φως, και όταν λάμπει το φως, το σκοτάδι ελέγχεται, το οποίο είναι ο βίος των φαύλων. «Απεναντίας δε μάλλον να τα ελέγχετε». Ή ως εξής: να ελέγχετε εσείς οι ίδιοι μέσω του δικού σας λαμπρού και ενάρετου βίου, και μην περιμένετε να καταγγείλουν οι ίδιοι τον εαυτό τους και να διακωμωδήσουν τα δικά τους έργα και να τα φέρουν στο φως για να βελτιωθούν έτσι. Διότι, έστω και αν πράττουν όσα δεν επιτρέπονται, εντούτοις, γνωρίζοντας την αισχρότητά τους λόγω της έμφυτης γνώσης, ντρέπονται, αν και θα έπρεπε να αποκαλύπτουν την ασχημοσύνη τους. «Διότι καθετί που φανερώνεται». Το ότι, λέει, αυτό που φανερώνεται και αποκαλύπτεται γίνεται φως, το μαρτυρεί και η γραφική χρήση· διότι λέει «ξύπνα εσύ που κοιμάσαι», δηλαδή: αναστήσου από την κατάκλιση και την προσκόλληση στα πάθη. «Και αναστήσου από τους νεκρούς»· άφησέ τα νεκρά και αισχρά, όπως ακριβώς είναι, να φανερωθούν. Και αν γίνουν αυτά, «θα σε καταυγάσει» τότε και θα σε φωτίσει και θα σε λαμπρύνει ο «Χριστός», ώστε αυτό που φανερώνεται γίνεται φως και φωτίζεται.

Στα ορατά πράγματα, δικό της έργο έχει η νύχτα και δικό της έργο η ημέρα. Και τα μεν έργα της νύχτας είναι πονηρά· διότι σε αυτήν οι κακούργοι επιδεικνύουν την ανομία, επειδή, βοηθούμενοι από το σκοτάδι, επιβουλεύονται και κλέβουν, φονεύουν και μοιχεύουν αδίστακτα, χωρίς να ελέγχονται από κανέναν. Τα δε έργα της ημέρας είναι φωτεινά, έργα δικαιοσύνης και θεοσεβείας, διότι όλα όσα γίνονται στο φως «είναι φως», καθώς έχουν εργαστεί εν Θεώ. Έτσι και εκείνοι που εργάζονται την ανομία σαν μέσα στη νύχτα, τώρα μεν διαφεύγουν την προσοχή πολλών, αργότερα όμως «τα πάντα, όταν ελέγχονται από το φως, φανερώνονται». Διότι εκείνοι που από τώρα συλλαμβάνουν τον σπόρο του πονηρού στις καρδιές τους, καθώς ο νους τους ενώνεται με τα αισχρά έργα του πονηρού, σπεύδουν να περάσουν απαρατήρητοι και να κρύψουν τα πονηρά τους έργα, αλλά δεν μπορούν να κρυφτούν από τον Θεό· «διότι τα πάντα είναι γυμνά και τετραχηλισμένα ενώπιόν του», «προς τον οποίο έχουμε να δώσουμε λόγο». Διότι το σκοτάδι που τώρα έχει καλύψει την ψυχή και την καρδιά, εκείνη την ημέρα θα συγκαλύψει και θα συσκιάσει και το σώμα· διότι κατακαλύπτεται από τους σκοτεινούς κόλπους του πονηρού, ενώ τα καλά έργα των δικαίων θα εκλάμψουν σαν τον ήλιο, διότι ούτε αυτά μπορούν να κρυφτούν.

Στον Βασίλειο, το πνευματικό τέκνο. Επιθυμούσαμε να δούμε εδώ μαζί με τον κύριο Γρηγόριο και εσένα, αγαπημένο τέκνο, αλλά επειδή αυτό δεν έγινε, παρηγορούμαστε για την απουσία σου με γράμματα, κάνοντάς σου γνωστό ότι σε έχουμε πάντοτε στην ταπεινή μας καρδιά, επιθυμώντας τη σωτηρία τόσο τη δική σου όσο και των αδελφών και τέκνων που είναι μαζί σου· διότι για τον πατέρα δόξα είναι η καλή φήμη του γιου και ιερό καύχημα η σεμνή του διαγωγή. Σε παρακαλώ, λοιπόν, εν Κυρίω να φροντίζεις όχι μόνο για τη δική σου ευστάθεια, αλλά και για την επιμέλεια των αδελφών, όντας ποθητός και ποθώντας, στεργόμενος και στέργοντας· διότι όπου υπάρχει πνευματική αγάπη, εκεί στο μέσον βρίσκεται ο Χριστός, όπως ακριβώς υποσχέθηκε. Ως καλός καθοδηγητής οδήγησε τα αρνία του Χριστού με συμπάθεια, με επιείκεια, περιθάλποντάς τα ως δικά σου μέλη· γνωρίζω ποιος είσαι, ότι είσαι απαθής, ότι δείχνεις συγκατάβαση, αλλά βεβαίως και ότι τηρείς με ακρίβεια τις εντολές του Θεού. Ας είναι η ψυχή όλων μία με το να είναι όλα κοινά, ας υπάρχει εξαγόρευση, επειδή καθετί που φανερώνεται είναι φως, όπως και το αντίστροφο, ας υπάρχει υπακοή, μέσω της οποίας ο ληστής δεν βρίσκει είσοδο εξαπάτησης, ας υπάρχει ταπείνωση, την οποία ενδυόμενος ο Θεός έγινε άνθρωπος, καθιστώντας έτσι τους ανθρώπους θεούς.