Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 5:16

Διότι τότε υπάρχει ησυχία, όταν σηκώσει τον σταυρό. Εάν λοιπόν δείξεις συγκατάβαση, βρίσκεις βοήθεια. Εάν όμως κρατήσεις τον εαυτό σου νομίζοντας δήθεν ότι θα υψωθείς πάνω από το μέτρο, μάθε τούτο, ότι έχασες και αυτό που έχεις. Μήτε λοιπόν μέσα, μήτε έξω, αλλά να πορεύεσαι στη μέση, κατανοώντας ποιο είναι το θέλημα του Θεού, «διότι οι ημέρες είναι πονηρές». Ερώτηση του ιδίου προς τον ίδιο: Σαφήνισέ μου, δέσποτα, πώς εννοείται το μήτε μέσα μήτε έξω, αλλά στη μέση; Μήπως άραγε πρέπει να ορίζουμε ορισμένες ημέρες για την ησυχία και ορισμένες για τη μέριμνα;

Γράψε στον αδελφό Ιωάννη: Ιδού, σου στέλνω τρεις μαρτυρίες από τη δύναμη του Θεού και από τις Γραφές του Αγίου Πνεύματος, με τις οποίες αφυπνίζω τον νου σου σε εγρήγορση Θεού και σε νοήματα του Αγίου Πνεύματος, για να γνωρίσεις τι συμβαίνει σχετικά με τον παρόντα καιρό. Η πρώτη μαρτυρία είναι αυτή που είπε ο Θεός διά του αγίου προφήτη Ησαΐα: «Βάδιζε λαέ μου, είσελθε στα ταμεία σου, κλείσε για λίγο τη θύρα σου, κρύψου για πολύ μικρό διάστημα, μέχρι να παρέλθει η οργή του Κυρίου.» Η δε δεύτερη μαρτυρία είναι αυτή: «Εξέλθετε από το μέσον τους και αποχωριστείτε, και ακάθαρτο μην αγγίζετε, λέει ο Κύριος, και εγώ θα σας δεχθώ. Και θα είμαι σε εσάς Πατέρας, και εσείς θα είστε σε εμένα γιοι και θυγατέρες, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας.» Τρίτη μαρτυρία: «Προσέχετε πώς περπατάτε, όχι ως άσοφοι αλλά ως σοφοί, εξαγοραζόμενοι τον καιρό, διότι οι ημέρες είναι πονηρές.» Εγώ δε σου λέω, τρέξε προς όσα βρίσκονται μπροστά σου, και τελείωσε το έργο σου ταχέως, ενθυμούμενος τον Κύριό σου που λέει: «Κανείς που έβαλε το χέρι του στο άροτρο και στράφηκε προς τα πίσω δεν είναι κατάλληλος για τη βασιλεία των ουρανών» και το «Άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς και έλα να ευαγγελιστείς τη βασιλεία των ουρανών». Διότι εγώ βλέπω τον ησύχιο βίο σου, που σε περιμένει εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες.

Ποιος είναι ο άνθρωπος που επιθυμεί ζωή, που αγαπά να δει αγαθές ημέρες; Εάν κάποιος επιθυμεί, λέει, ζωή, δεν εννοεί αυτήν την κοινή που ζουν και τα άλογα ζώα, αλλά την όντως ζωή που δεν διακόπτεται από τον θάνατο. Διότι τώρα, λέει, πεθαίνετε, και η ζωή μας είναι κρυμμένη μαζί με τον Χριστό στον Θεό· όταν δε φανερωθεί ο Χριστός, η ζωή μας, τότε και εσείς θα φανερωθείτε μαζί Του μέσα σε δόξα. Επομένως, και η όντως ζωή είναι ο Χριστός, και η δική μας διαγωγή εν Αυτώ είναι η αληθινή ζωή. Παρομοίως δε, άλλες είναι οι αγαθές ημέρες, τις οποίες ως υπόσχεση προβάλλει ο Προφήτης. Ποιος είναι ο άνθρωπος που επιθυμεί ζωή, που αγαπά να δει αγαθές ημέρες; Διότι οι ημέρες αυτού του αιώνα είναι πονηρές, επειδή και αυτός ο αιώνας, ο οποίος αποτελεί το μέτρο του κόσμου (για τον οποίο έχει ειπωθεί ότι «όλος ο κόσμος κείτεται εν τω πονηρώ»), εξομοιώνεται με τη φύση του κόσμου τον οποίο καταμετρά. Και μέρη αυτού του χρόνου είναι αυτές οι ημέρες. Γι' αυτό λέει ο Απόστολος: «Εξαγοραζόμενοι τον καιρό, διότι οι ημέρες είναι πονηρές». Αλλά και ο Ιακώβ λέει: «Οι ημέρες των ετών μου είναι λίγες και πονηρές». Επομένως, τώρα δεν βρισκόμαστε στη ζωή, αλλά στον θάνατο.

Προσέχετε, λοιπόν, πώς ακριβώς πορεύεστε· όχι ως άσοφοι, αλλά ως σοφοί, εξαγοραζόμενοι τον καιρό, διότι οι ημέρες είναι πονηρές. Γι' αυτό μη γίνεστε άφρονες, αλλά να κατανοείτε ποιο είναι το θέλημα του Θεού. Ότι δεν πρέπει να πολυπραγμονούμε για όσα δεν μας αφορούν.

Επομένως, η γνώση σε αυτές τις περιπτώσεις σημαίνει την ένωση και την οικειότητα. Συνηθίζουμε εξάλλου και εμείς να λέμε πολλές φορές σε αυτούς που μας προσβάλλουν το «Δεν σε ξέρω», όχι επειδή τους αγνοούμε εντελώς, αλλά επειδή θέλουμε να τους αποξενώσουμε από την αγάπη και τη σχέση μαζί μας. Γνωρίζει λοιπόν τους δρόμους και τις πράξεις των αγίων, δηλαδή τις επιβλέπει με ευχαρίστηση· διότι είναι αγαθές και γεμάτες από κάθε έπαινο. <Δεν θα καταντροπιαστούν σε πονηρό καιρό.> (A f. 196 b, B f. 128 b) Πονηρό καιρό ονομάζει σε αυτές τις περιπτώσεις τον καιρό των διωγμών και των δυσκολιών, δηλαδή των πειρασμών. Διότι κάπως έτσι και ο πάνσοφος Παύλος γράφει σε κάποιους, άλλοτε: «Ότι ο καιρός είναι πονηρός» και άλλοτε πάλι: «Εξαγοραζόμενοι τον καιρό, διότι οι ημέρες είναι πονηρές». Όταν λοιπόν συναντήσουν πονηρό καιρό, λέει, δεν θα καταντροπιαστούν πέφτοντας σε σφάλμα και γλιστρώντας από την ευπρέπεια που τους ταιριάζει· διότι ο Θεός των όλων θα τους χαρίσει τη μητέρα και τροφό όλων των αρίστων, την καρτερία και την υπομονή.

Και αν αυτός που μας κατείχε μας πούλησε, το έπραξε λόγω απορίας, πιεζόμενος ίσως από κάποιον δανειστή. Αλλά δεν έχουν έτσι τα πράγματα. Διότι ούτε είπε «αγόρασε», αλλά «εξαγόρασε». Παρόμοια με αυτό, ο ίδιος άγιος απόστολος λέει: «εξαγοραζόμενοι τον καιρό, διότι οι ημέρες είναι πονηρές». Και εμείς δεν αγοράζουμε ημέρες, ούτε δίνουμε αντίτιμο για τις ημέρες, αλλά το είπε αυτό υποδηλώνοντας όσα επιτυγχάνονται μέσω της υπομονής * και τον αναβλητικό χαρακτήρα της μακροθυμίας. Επομένως, το «εξαγόρασε» υποδήλωσε τον σκοπό της ανάληψης της ένσαρκης παρουσίας στον κόσμο για χάρη μας, 〈μέσω〉 της οποίας ο απαθής Θεός ανέλαβε να πάθει για εμάς, παραμένοντας στην οικεία απάθεια της θεότητάς Του, και * αυτό ακριβώς που ανέλαβε να πάθει για εμάς, όχι αγοράζοντάς μας από ξένους, αλλά αναλαμβάνοντας με ελεύθερη προαίρεση και όχι από ανάγκη την υπόθεση του σταυρού για χάρη μας. Από αυτό αναιρείται πλήρως η διδασκαλία του Μαρκίωνα. Και υπάρχουν πολλά για την ανατροπή της μεθόδευσης και της δραματουργίας του, τα οποία πηγάζουν από ευσεβή συλλογισμό και εύλογη έμφαση κατά την αναίρεση των απόψεών του. 9. Θα έλθω όμως στα όσα έχουν γραφτεί από αυτόν, ή μάλλον σε όσα έχουν παραποιηθεί. Διότι αυτός δέχεται ως Ευαγγέλιο μόνο το κατά Λουκάν, το οποίο έχει περικόψει από την αρχή, αφαιρώντας τα περί της σύλληψης του Σωτήρα και της ένσαρκης παρουσίας Του.

Λ'. ΠΕΡΙ ΚΑΘΕ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΣΟΦΙΣΤΕΙΑΣ Και σε εμάς έχει ειπωθεί για κάθε ανθρώπινη σοφιστεία: «Διότι η σοφία αυτού του κόσμου είναι μωρία ενώπιον του Θεού. Επειδή έχει γραφεί: Θα καταστρέψω τη σοφία των σοφών, και τη σύνεση των συνετών θα αθετήσω. Πού είναι ο σοφός; Πού ο γραμματέας; Πού ο συζητητής αυτού του αιώνα;». Αλλά και για το ότι εκείνοι που φιλοσοφούν κατά Θεόν δεν πρέπει να έχουν κανένα μικρόπρεπο φρόνημα, διδασκόμαστε σε όσα έχουν ειπωθεί: «Επειδή εμείς δεν προσέχουμε τα βλεπόμενα, αλλά τα μη βλεπόμενα· διότι τα βλεπόμενα είναι πρόσκαιρα, ενώ τα μη βλεπόμενα αιώνια». Και για το ότι η κακία περιστρέφεται γύρω από τη γη και τον θνητό βίο, λέει κάπου ο θείος λόγος: «Εξαγοραζόμενοι τον καιρόν, διότι οι ημέρες είναι πονηρές·» και: «Αρκετή είναι στην ημέρα η κακία της». Λέει δε και ο προφήτης: «Η κατάρα και η κλοπή και η μοιχεία και ο φόνος έχουν διαχυθεί πάνω στη γη, και αίματα αναμειγνύονται με αίματα». Για το ότι πρέπει να φύγουμε από εδώ προς τον Θεό λέει ο Μωυσής: «Οπίσω Κυρίου του Θεού σου θα πορευθείς και σε Αυτόν θα προσκολληθείς». Ο ίδιος δε διδάσκει να μιμούμαστε τον Θεό, λέγοντας: «Άγιοι θα είστε, διότι ο Κύριος ο Θεός ημών είναι άγιος». Γνωρίζοντας δε και ο Δαβίδ ότι ο Θεός είναι δίκαιος και παροτρύνοντάς μας να γίνουμε και εμείς οι ίδιοι μιμητές του, λέει: «Δίκαιος είναι ο Κύριος και αγάπησε τη δικαιοσύνη».

Έπειτα, ο Ιούδας του Ιακώβου λέγει παρόμοια με αυτά: «Στους έσχατους χρόνους θα υπάρξουν εμπαικτές, οι οποίοι θα πορεύονται σύμφωνα με τις δικές τους ασεβείς επιθυμίες». Αυτοί είναι εκείνοι που ποιμαίνουν τον εαυτό τους χωρίς φόβο. Γνώρισες τη συμφωνία και την ομόνοια της διδασκαλίας των θεολόγων και των αποστόλων. Άκουσε λοιπόν και τον Παύλο που λέγει με παρρησία, πώς τους αποκαλύπτει φανερά. «Προσέχετε τους κακούς εργάτες. Προσέχετε την κατατομή». «Προσέχετε μήπως σας παρασύρει κάποιος με τη φιλοσοφία και με κενή απάτη». «Προσέχετε, πώς ακριβώς πορεύεστε, διότι οι ημέρες είναι πονηρές». Λοιπόν, ποιος θα έχει δικαιολογία, ακούγοντας αυτά στην Εκκλησία, τόσο από τους προφήτες και τους αποστόλους όσο και από τον ίδιο τον Κύριο, και δεν θα φροντίσει για την επιμέλεια της ψυχής του, τον καιρό της συντέλειας και την ώρα εκείνη κατά την οποία πρόκειται να παρασταθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού; Αλλά, δίνοντας ένα τέλος στον λόγο, ας στρέψουμε τη διήγηση στα επόμενα που πρόκειται να λεχθούν από εμάς. Φέρνω δε στο μέσο έναν αξιόπιστο μάρτυρα, τον προφήτη Δανιήλ, ο οποίος εξήγησε το όνειρο του Ναβουχοδονόσορα και, από την αρχή των βασιλέων έως τη συντέλεια, υπέδειξε την αλάνθαστη οδό σε όσους επιθυμούν να την βαδίσουν, τη φανέρωση δηλαδή της αλήθειας. Διότι τι λέγει ο προφήτης;

Ομιλία ΙΘ΄. Προσέχετε, λοιπόν, με ακρίβεια πώς πορεύεστε, όχι ως άσοφοι, αλλά ως σοφοί, αξιοποιώντας τον χρόνο, διότι οι ημέρες είναι πονηρές. Γι' αυτό, μην γίνεστε άφρονες, αλλά να κατανοείτε ποιο είναι το θέλημα του Κυρίου.

Δηλαδή, εκτός από το κήρυγμα, από πουθενά αλλού να μη δώσετε αφορμή για έχθρα εναντίον σας· αυτή ας είναι η μόνη αιτία της έχθρας. Κανείς να μη σας κατηγορεί για τίποτε άλλο, αλλά να επιδεικνύετε κάθε τιμή και υπακοή, όταν αυτό δεν βλάπτει καθόλου το κήρυγμα, όταν δεν εμποδίζει καθόλου την ευσέβεια. Διότι, λέει, αποδώστε σε όλους τις οφειλές, σε όποιον οφείλετε τον φόρο, τον φόρο, σε όποιον το τέλος, το τέλος. Επειδή, όταν μας δουν να είμαστε επιεικείς στα άλλα ζητήματα, θα ντραπούν. Όχι ως άσοφοι, αλλά ως σοφοί, εξαγοραζόμενοι τον καιρό.

Έτσι και εσύ, έχεις μεγάλη οικία και αληθινή πίστη· επέρχονται για να σου τα πάρουν όλα· δώσε οτιδήποτε κι αν σου απαιτήσει κανείς, διέσωσε μόνο το κεφάλαιο, εννοώ την πίστη. Διότι οι ημέρες, λέει, είναι πονηρές. Τι είναι η πονηρία της ημέρας; Η πονηρία της ημέρας οφείλει να σχετίζεται με την ίδια την ημέρα. Αν μάθεις τι είναι το πονηρό για το καθένα από όσα υπάρχουν σε εμάς, θα κατανοήσεις και τι είναι η πονηρία της ημέρας. Τι είναι η πονηρία του σώματος; Η ασθένεια. Και τι είναι η πονηρία της ψυχής; Η κακία. Τι είναι η πονηρία του νερού; Η πικρία.

Νίκα τον κακό με το αγαθό, παρακίνησέ τον προς το αγαθό, διάλυσε τον θυμό του με την πραότητα, δείξε του ότι άδικα καταδιώκει τον Χριστό που βρίσκεται μέσα σου, αποδεικνύοντας ότι ο ίδιος δεν είσαι άξιος καταδιώξεως. Αλλά είναι αδιόρθωτος, και δεν αλλάζει με τη δική σου πραότητα. Ενώ δηλαδή και τα θηρία ακόμη μεταβάλλονται και αποκτούν ανθρώπινη ημερότητα, εκείνος έχει γίνει αγριότερος από τα θηρία. Μη φιλονικείς με έναν τέτοιον άνθρωπο, ούτε να αντιπαραθέτεις θυμό στον θυμό· αλλά απόφευγέ τον, όπως ο σοφός κυβερνήτης του πλοίου αποφεύγει τους επικίνδυνους βράχους. Προφυλάξου από αυτόν όπως από την κωφή οχιά που βουλώνει τα αυτιά της, η οποία δεν πρόκειται να εισακούσει τη φωνή αυτού που την γητεύει. Εξαγόρασε τον καιρό, διότι οι ημέρες είναι πονηρές. Να πορεύεσαι με σοφία, γνωρίζοντας ότι είσαι ξένος και πάροικος και παρεπίδημος πάνω στη γη, όπως ακριβώς όλοι οι πατέρες σου. Ως πρόβατο ανάμεσα σε λύκους απεστάλης και εσύ, όπως ακριβώς και οι απόστολοι· μη γίνεσαι λύκος αντί για πρόβατο. Όταν έρχεσαι σε αντιπαράθεση με λύκους, να προφυλάσσεσαι με όση δύναμη διαθέτεις, για να μην χάσεις τον θησαυρό της δικαιοσύνης. Να φυλάγεσαι από εκείνους που διαρπάζουν· όντας φρόνιμος σαν το φίδι, να προφυλάσσεσαι από τις επιβουλές. Εάν όμως σε βλάψει ο λύκος, και αν ακόμη πρόκειται να σε κατασπαράξει, προετοιμάσου να το υπομείνεις, έχοντας στον νου σου τον λόγο: «Γίναμε σαν πρόβατα προορισμένα για σφαγή»· αποβλέποντας στον ίδιο τον Κύριο, ο Οποίος οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και όπως ο αμνός στέκεται άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει.

Προσέχετε πώς πορεύεστε, διότι οι ημέρες είναι πονηρές. Και ο Ιωάννης λέγει: Προσέχετε τον εαυτό σας, για να μη χάσετε εκείνα για τα οποία κοπιάσατε, διότι πολλοί πλάνοι βγήκαν στον κόσμο. Και υπάρχουν πολλά τέτοια παραγγέλματα στις θείες Γραφές, τόσο της Παλαιάς όσο και της Καινής Διαθήκης, τα οποία φωνάζουν και μας αφυπνίζουν από τη ραθυμία μας. Εμείς όμως πράττουμε το αντίθετο, όπως ακριβώς είπε ο προφήτης Ησαΐας, ότι άκουσαν βαριά με τα αυτιά τους και έκλεισαν τα μάτια τους. Ω, πόσα και πόσο σπουδαία λόγια ακούμε και δεν τα κατανοούμε! Γι' αυτό και θα είμαστε αναπολόγητοι κατά την ημέρα της κρίσεως, όταν έλθει Εκείνος που φωτίζει τα κρυπτά του σκότους και φανερώνει τις βουλές των καρδιών· όταν στηθεί το κριτήριο και ανοιχθούν τα βιβλία, τα οποία τώρα, όταν τα ακούμε, τα χλευάζουμε και δεν τα αποδεχόμαστε.

Προσέχετε ακριβώς πώς συμπεριφέρεστε, διότι οι ημέρες είναι πονηρές. Ποιος θα έχει δικαιολογία για την αμέλειά του, όταν ακούει τόσες πολλές παραγγελίες; Και αλλού πάλι: Μην αποδέχεστε αιρετικό άνθρωπο μετά από μία και δεύτερη νουθεσία· και πάλι: Μην παρασύρεστε από ποικίλες και ξένες διδασκαλίες· και πάλι: Οι αιρετικοί άνθρωποι θα προκόψουν προς το χειρότερο, πλανώντας και πλανώμενοι· και αλλού: Για τους μιασμένους και τους απίστους τίποτα δεν είναι καθαρό. Ακούστε πάλι, εσείς που τελείτε τα δείπνα της αγάπης μαζί τους· πώς θα ξεφύγετε από την οργή που έρχεται εναντίον σας, εσείς που μολύνεστε μαζί με αυτούς στα φαγητά και στα ποτά; Πώς τολμάτε να προσέρχεστε στα θεία και φρικτά μυστήρια του Χριστού; Ή δεν ακούσατε τον μακάριο Παύλο να βροντοφωνάζει ότι: Δεν μπορείτε να πίνετε το ποτήριο του Κυρίου και το ποτήριο των δαιμόνων· δεν μπορείτε να μετέχετε στην τράπεζα του Κυρίου και στην τράπεζα των δαιμονίων.

Αναφέρεται, λέει, σε αυτόν που βρίσκεται μέσα στις αμαρτίες. «Όχι ως άσοφοι, αλλά ως σοφοί, εξαγοραζόμενοι τον καιρό, διότι οι ημέρες είναι πονηρές. Γι' αυτό, μην γίνεστε άφρονες, αλλά να κατανοείτε ποιο είναι το θέλημα του Κυρίου. Και μη μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία, αλλά να πληρούσθε με το Πνεύμα, μιλώντας μεταξύ σας με ψαλμούς και ύμνους και πνευματικές ωδές, άδοντας και ψάλλοντας». Μην παρασύρεστε, λέει, ως άσοφοι, αλλά ως σοφοί να φυλάγετε τη δική σας οδό, ώστε να μην παρασυρθείτε από την πονηρία του καιρού. «Με την καρδιά σας προς τον Κύριο». Αυτό το λέει, για να κατευθύνεται όλος ο νους μας προς τον Κύριο, και να μην ψάλλουμε μόνο με τα χείλη. «Ευχαριστώντας πάντοτε για όλα, στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, τον Θεό και Πατέρα». Αρμόζει να επιτελούμε τα μυστήρια στον Θεό, υμνώντας τον και εξιστορώντας τις ευεργεσίες που επιτελεί ο Χριστός. «Υποτασσόμενοι ο ένας στον άλλον με φόβο Θεού». Όπως ακριβώς η εξέγερση του ενός εναντίον του άλλου προκαλεί διάσταση, έτσι και η υποταγή δημιουργεί ένωση. Πρέπει δε να υποτασσόμαστε ο ένας στον άλλον για τον Χριστό, προσφέροντας τούτο ως λατρεία προς τον Χριστό. «Οι γυναίκες να υποτάσσεστε στους δικούς σας άνδρες όπως στον Κύριο· διότι ο άνδρας είναι κεφαλή της γυναίκας, όπως και ο Χριστός είναι κεφαλή της Εκκλησίας, και αυτός είναι ο σωτήρας του σώματος· αλλά όπως ακριβώς η Εκκλησία υποτάσσεται στον Χριστό, έτσι και οι γυναίκες να υποτάσσονται στους δικούς τους άνδρες στα πάντα. Οι άνδρες, να αγαπάτε τις γυναίκες σας».

«Καιρός πολέμου, και καιρός ειρήνης.» «Γιατί αποσιωπήσατε την ασέβεια και τρυγήσατε τις αδικίες της;» «Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα παιδείας, για να γνωρίζω πότε πρέπει να αρθρώσω λόγο.» «Να τηρείς τον κατάλληλο καιρό, και να φυλάγεσαι από το κακό.» —«Μην κάνεις τον σοφό σε ακατάλληλη στιγμή.» —«Μην εμποδίσεις τον λόγο σε καιρό σωτηρίας.» «Ο σοφός άνθρωπος θα σιωπήσει μέχρι την κατάλληλη στιγμή. Από το στόμα του ανόητου θα αποδοκιμαστεί η παραβολή· διότι δεν πρόκειται να την πει στον κατάλληλο καιρό της.» «Να χαίρεστε με όσους χαίρονται, και να κλαίτε με όσους κλαίνε. Προσέχετε πώς πορεύεστε, όχι ως άσοφοι, αλλά ως σοφοί· εξαγοραζόμενοι τον καιρό, διότι οι ημέρες είναι πονηρές. Γι' αυτό μην γίνεστε άφρονες, αλλά να κατανοείτε ποιο είναι το θέλημα του Θεού.» «Να πορεύεστε με σοφία προς τους έξω, εξαγοραζόμενοι τον καιρό. Ο λόγος σας να είναι πάντοτε με χάρη, αρτυμένος με αλάτι, ώστε να γνωρίζετε πώς πρέπει να απαντάτε στον καθένα.» Είναι σφοδρός ο πόθος; Άδραξε αυτό που ποθείς. Όσο ο σίδηρος είναι θερμός, ας σκληρυνθεί στο ψυχρό, μήπως και παρεμβληθεί κάτι ενδιάμεσα και ανακόψει τον πόθο.

Να δίνεις σε όποιον σου ζητά, και να μην αποστραφείς εκείνον που θέλει να δανειστεί από εσένα. Ακούσατε ότι ειπώθηκε: «Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου και θα μισήσεις τον εχθρό σου». Εγώ όμως σας λέω: Να αγαπάτε τους εχθρούς σας, να ευλογείτε αυτούς που σας καταριούνται, να ευεργετείτε αυτούς που σας μισούν, ώστε να γίνετε υιοί του Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς, διότι ανατέλλει τον ήλιο του πάνω σε πονηρούς και αγαθούς, και βρέχει σε δικαίους και αδίκους. «Εσείς είστε το φως του κόσμου. Δεν μπορεί να κρυφτεί μια πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε βουνό, ούτε ανάβουν λύχνο και τον τοποθετούν κάτω από το μόδιο, αλλά πάνω στον λυχνοστάτη, και φέγγει σε όλους όσους βρίσκονται στο σπίτι. Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.» «Φροντίζοντας να πράττετε το καλό ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων.» «Ας πορευθούμε με ευπρέπεια όπως ταιριάζει στην ημέρα· όχι με γλέντια και μεθύσια, όχι με ακολασίες και ασέλγειες, όχι με φιλονικία και φθόνο· αλλά ενδυθείτε τον Κύριο Ιησού Χριστό, και μην φροντίζετε για την ικανοποίηση των επιθυμιών της σάρκας.» «Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού. Να μην γίνεστε αιτία προσκόμματος ούτε στους Ιουδαίους, ούτε στους Έλληνες, ούτε στην Εκκλησία του Θεού.» «Προσέχετε, λοιπόν, με ακρίβεια πώς πορεύεστε, όχι ως άσοφοι, αλλά ως σοφοί· αξιοποιώντας τον χρόνο σας, επειδή οι ημέρες είναι πονηρές.»

ΛΟΓΟΣ ΙΒ'. Εις το ρητό του Αποστόλου που λέει: «Εξαγοραζόμενοι τον καιρό, διότι οι ημέρες είναι πονηρές». Και πώς εξαγοράζει κανείς με φρόνηση τον χρόνο της παρούσας ζωής. Τίποτα άλλο από όλα τα πράγματα δεν είναι τόσο ωφέλιμο για την ψυχή, η οποία επιλέγει να μελετά τον νόμο του Θεού νύχτα και μέρα, όσο η έρευνα των θείων Γραφών. Διότι μέσα σε αυτές είναι κρυμμένο το νόημα της χάριτος του Πνεύματος, το οποίο κάνει τη νοερή της αίσθηση να πληρούται από κάθε αγαλλίαση, και, αφού την ανυψώσει ολοκληρωτικά από τα γήινα και από την ταπεινότητα των ορατών, την καθιστά αγγελοειδή και συνδιαιτητή με τους ίδιους τους αγγέλους. Αλλά ας δούμε τι μας λέει καθημερινά ο θείος Απόστολος και ας εξετάσουμε με σύνεση μερικά από τα θεόπνευστα λόγια του, ώστε να αποκτήσουμε τον πλούτο που είναι αποταμιευμένος σε αυτά και να γευτούμε από εκεί τη χάρη του Πνεύματος, προς αστείρευτη ευφροσύνη και απόλαυση της ψυχής. Τι είναι λοιπόν αυτό που ερευνάται από εμάς;

Αυτό προτρέπει ο Παύλος λέγοντας: «Εξαγοραζόμενοι τον καιρό, επειδή οι ημέρες είναι πονηρές». Αλλά παρατηρώντας τα βιοτικά πράγματα, ας κατανοήσουμε καλά και τούτο. Διότι, όπως ακριβώς κάθε έμπορος, τεχνίτης και γεωργός, αλλά βεβαίως και κάθε άλλος που εξασκεί οποιαδήποτε τέχνη, χρειάζεται τη μέγιστη προθυμία και πολλή επιμέλεια στο έργο του, σε τέτοιο βαθμό ώστε, αν αμελήσει έστω και για μικρό χρονικό διάστημα ή για μια σύντομη ώρα, υφίσταται μεγάλη ζημιά, έτσι συμβαίνει να γίνεται και με τους πνευματικούς αγώνες, τα έργα και τις πράξεις.

Αλλά ας εξετάσουμε περαιτέρω το νόημα. Τι λέει λοιπόν; «Εξαγοραζόμενοι τον καιρόν, διότι οι ημέρες είναι πονηρές»; Πώς λοιπόν εξαγοράζει κανείς τον καιρό, και ποιος είναι αυτός, και ποιες είναι οι πονηρές ημέρες εξαιτίας των οποίων οφείλουμε να εξαγοράζουμε τον καιρό; Καιρός για πραγματεία κάθε ανθρώπου είναι αυτός ο χρόνος της παρούσας ζωής. Οι ημέρες δε αυτής της ζωής είναι ολοφάνερα πονηρές για εκείνους που δεν τις χρησιμοποιούν καλά. Καθένας λοιπόν που πολιτεύεται στον βίο με σωφροσύνη και δικαιοσύνη, έχοντας υγιές φρόνημα, και υπομένει με ανδρεία και υπομονή ψυχής τα επίπονα και λυπηρά των πειρασμών και των θλίψεων που του έρχονται, είτε από ορατούς είτε από αόρατους εχθρούς, εξαγοράζει τον καιρό συνετά και αξιοποιεί τις πονηρές ημέρες της παρούσας ζωής. Και για να γίνει αυτό σαφέστερο, θα μιλήσω με βάση όσα συμβαίνουν καθημερινά στον βίο.

Το μόνο που έχω να πω για την κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε είναι ότι, αν δεν ήταν ο Κύριος μαζί μας, θα μας είχαν καταπιεί ζωντανούς οι αμαρτωλοί που τεκταίνονται πάνω στις πλάτες μας τα κατασκευάσματα της κακής τους οικοδομής, αυτοί που δεν γνωρίζουν καθόλου κρίση και έλεος, όπως λέει ο Σολομών. Ας μη στερηθούμε λοιπόν, με τις δικές σας προσευχές, τον Κύριο που αντιπαλεύει σε αυτά, αλλά είθε να είναι μαζί μας μέχρι να συντελεστούν τα έργα του πονηρού αιώνα, σύμφωνα με τη μεγάλη υπόσχεση, και είθε να μη νυστάξει ούτε να αποκοιμηθεί ο Άγιος του Ισραήλ που φυλάσσει τα δικά μας. Διότι, αν Εκείνος δεν φυλάξει, εις μάτην εμείς θα αγρυπνούμε, επειδή οι ημέρες είναι πονηρές και κάθε αδελφός με δόλο θα υποσκελίσει τον πλησίον του, και εχθροί είναι οι οικείοι, και οι πράκτορές μας διαρκώς μας καταπιέζουν, και όντως περιφρόνηση ξεχύθηκε πάνω στους άρχοντες, και χάθηκε ο ευλαβής από τη γη, και όλοι αρπάζουν το δέρμα από τις σάρκες, και καθένας οικοδομεί τη δική του Σιών με αρπαγές και αδικίες, και μύριες θυγατέρες της βδέλλας εμφανίστηκαν αντί για τρεις· τόσο πολύτοκη έχει γίνει τώρα, συλλαμβάνοντας διαρκώς πόνους εναντίον μας και γεννώντας ανομίες. Και εξαιτίας αυτών έχω γίνει σαν τερέβινθος που απέβαλε τα φύλλα της και σαν κήπος που δεν έχει νερό, και με τα βιβλία συναναστρέφομαι μόλις μια φορά τον χρόνο, ενώ μελετώ διαρκώς τις φροντίδες που προέρχονται από εκείνους που μας αδικούν και πώς θα μπορούσα να τους κατευνάσω με πιο πλούσια δώρα.