Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 5:18

Λαμβάνω το πρόβατο και το καταναλώνω μαζί με τον Λόγο· και δεν τρώγω μόνο το πρόβατο, αλλά και τον Λόγο που οδηγείται ως πρόβατο στη σφαγή. Γι' αυτό ορθώς λέγει: Έφαγα τον άρτο μου μαζί με το μέλι μου, και ήπια τον οίνο μου μαζί με το γάλα μου· και αμέσως λέγει: Φάγετε, οι πλησίον μου, και πίετε, και μεθύστε, αδελφοί. Δες τον Σωτήρα πώς παραγγέλλει στα νήπια να φάνε· στους μεγαλύτερους λέγει, Και πίετε· ενώ στους τέλειους έλεγε, Και μεθύστε, αδελφοί. Αναμφίβολα ο Παύλος, όντας τέλειος και έχοντας μεθύσει με αυτήν τη θεία μέθη, έλεγε: Διότι, είτε βρεθήκαμε σε έκσταση, για τον Θεό έγινε, είτε σωφρονούμε, για εσάς. Μην νομίσεις όμως γι' αυτόν ότι βρισκόταν σε έκσταση από τον οίνο· διότι ο ίδιος παρήγγειλε: Μην μεθάτε με οίνο, στον οποίο υπάρχει ασωτία· αλλά, Να χρησιμοποιείς λίγο οίνο για το στομάχι σου, γράφει στον Τιμόθεο· αν λοιπόν το παραγγέλλει σε άλλους, πόσο μάλλον στον εαυτό του; Διότι εκείνος ήταν μεθυσμένος με την καλή και θεία μέθη που προέρχεται από τον Λόγο. Είθε να συγκαταλεχθούμε και εμείς μαζί του στη βασιλεία των ουρανών εν Χριστώ Ιησού. Αμήν.

Ερώτηση: Πες μου, Πάτερ, πώς οφείλω να απαντώ σε αυτούς που έρχονται, είτε είναι κοσμικοί, είτε Πατέρες, είτε αδελφοί; Απόκριση: Πορευόμενος με σοφία, να δέχεσαι τους πάντες απρόσκοπτα, κατά τον Απόστολο: «Ο οποίος ήταν αρεστός και σε Ιουδαίους και σε Έλληνες, και στην Εκκλησία του Θεού». Για την αγάπη του Χριστού, όμως, υπενθυμίζω στον κύριό μου ότι η εποχή έχει ρέψει προς την ανάπαυση του σώματος και τον χορτασμό της κοιλιάς, τα οποία γεννούν όλα τα πάθη. Γι' αυτό, να φυλάγεσαι από εκείνους που έρχονται με αυτή την πρόφαση, είτε είναι κοσμικοί είτε αδελφοί είτε Πατέρες. Και αν συμβεί να έλθουν, ούτε να τους περιποιηθείς πλουσιοπάροχα ούτε να τους διώξεις. Εάν όμως είναι άνθρωπος που ασχολείται αποκλειστικά με αυτό, κόψε τον. Και δεν αγνοείς καθόλου τη διαγωγή του αββά, πώς συμπεριφερόταν σε αυτούς που έρχονταν. Σε συμφέρει να αποκληθείς φειδωλός, χωρίς να είσαι τέτοιος, παρά να αποκληθείς τρυφηλός. Λοιπόν, να τους δέχεσαι με σεμνότητα, βρίσκοντας προφάσεις για τον εαυτό σου, ώστε να αρκεστείς στα λίγα. Εάν όμως κάποιος σε πιέσει, πες του ότι: Έχω εντολή από τους Πατέρες και τον Απόστολο, διότι ο Απόστολος λέει: «Μη μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία». Οι Πατέρες λένε: «Παρακαλούμε κάθε άνθρωπο που θέλει να δείξει μετάνοια στον Θεό, να φυλάξει τον εαυτό του από την πολυοινία, η οποία γεννά όλα τα πάθη». Φύλαξε λοιπόν τον εαυτό σου από εκείνους που λένε: Εάν δεν πιεις εσύ, δεν πίνω ούτε εγώ, εάν δεν φας εσύ, δεν τρώω ούτε εγώ.

Αλλά ποιος να τα πει αυτά στους οινοπλήκτους; Διότι νιώθουν βαρύ το κεφάλι τους από την κραιπάλη, νυστάζουν, χασμουριούνται, βλέπουν θολά, έχουν ναυτία. Γι' αυτό δεν ακούν τους δασκάλους που από παντού τους φωνάζουν: «Μη μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία»· και πάλι: «Ακόλαστο πράγμα είναι το κρασί και υβριστική η μέθη».

Και πάλι ο ίδιος λέει: αυτό που σε άλλες γενεές δεν έγινε γνωστό στους υιούς των ανθρώπων, όπως αποκαλύφθηκε τώρα στους αγίους του αποστόλους και προφήτες μέσω του Πνεύματος, και τα εξής. Και πάλι: γι' αυτό, καθώς λέει το Άγιο Πνεύμα. Και πάλι: μαρτυρεί σε εμάς και το Άγιο Πνεύμα. Και πάλι απευθύνεται στους οπλίτες της δικαιοσύνης λέγοντας: και δεχθείτε την περικεφαλαία της σωτηρίας και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού, με κάθε προσευχή και δέηση. Και πάλι: μη μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία, αλλά να πληρούστε με το Πνεύμα, μιλώντας μεταξύ σας με ψαλμούς και ύμνους και πνευματικές ωδές. Και πάλι: η χάρη του Κυρίου Ιησού και η αγάπη του Θεού και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος να είναι μαζί με όλους σας.

Ακούστε και τρομάξτε όσοι επιθυμείτε να είστε Χριστιανοί, και απομακρυνθείτε από τα έργα των εθνικών. Γίνετε, λοιπόν, μιμητές του Θεού. Πάλι ο Παύλος διακηρύσσει: η πορνεία και κάθε είδους ακαθαρσία ή πλεονεξία ούτε καν να αναφέρεται μεταξύ σας, καθώς και η αισχρότητα, η μωρολογία ή η ευτραπελία. Μην μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία. Γίνετε μιμητές μου.

Κεφάλαιο πστ'. Μην εξαπατάσαι, αδελφέ, με τον χορτασμό της κοιλιάς, και μην μεθάς με οίνο, στον οποίο υπάρχει ασωτία· διότι δεν έχεις κανένα όφελος, παρά μόνο το να πράττεις το θέλημα του Κυρίου.

«Και εσείς θα έχετε θλίψη· πάλι όμως θα σας δω, και θα χαρεί η καρδιά σας, και τη χαρά σας κανείς δεν θα την αφαιρέσει από εσάς». Και αφού στηρίξει τον αδελφό με λόγο αληθείας, κατά τη δωρεά της χάριτος, ευχαριστούν και οι δύο τον Κύριο. Αν μάλιστα συμβεί και να γευθούν τροφή μαζί, τρώνε και πίνουν με κάθε σεμνότητα, για την υποταγή της σάρκας και για να μη μεθούν με οίνο, μέσα στον οποίο υπάρχει ασωτία. Και αφού επιτελέσει το έργο του Κυρίου, επιστρέφει στο κελλί του, δοξάζοντας τον Θεό για τη μεταβολή του αδελφού· διότι στον Θεό ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Παραγγέλλει δε και μέσω του Αποστόλου, λέγοντας: μη γίνεστε άφρονες, αλλά να κατανοείτε ποιο είναι το θέλημα του Κυρίου. Και μη μεθάτε με οίνο, στον οποίο υπάρχει ασωτία.

Ο Μωυσής, νηστεύοντας επί σαράντα ημέρες πάνω στο όρος, ανυψώθηκε στο ύψος της θεοπτίας και έλαβε τις πλάκες της θεοσέβειας. Αντιθέτως, ο λαός των Εβραίων που βρισκόταν κάτω, μεθώντας, κατρακύλησε στην ασέβεια και κατασκεύασε χυτό είδωλο μόσχου, παρόμοιο με τον αιγυπτιακό θεό Άπιδα. Και αν ο Μωυσής δεν στεκόταν ενώπιον του Θεού, αφού πρώτα εξιλέωσε την αμαρτία με την ανελέητη σφαγή μεταξύ των ομοεθνών, ο Θεός δεν θα τους σπλαγχνιζόταν καθόλου. Εάν λοιπόν και εμείς έχουμε ανάγκη το έλεος του Θεού, ας μη μεθούμε με κρασί, ούτε να βαραινόμαστε από τον υπερβολικό χορτασμό, καταστάσεις στις οποίες ενυπάρχει η ασωτία και η ασέβεια. Θεόπτης αναδείχθηκε και ο Ηλίας, αλλά αφού προηγουμένως καθάρθηκε και αυτός μέσω της νηστείας. Αξιώθηκε θεοπτίας και ο Δανιήλ, καθώς και της οπτασίας ενός εκ των αρχαγγέλων που του αποκάλυψε τη γνώση των μελλόντων, αφού όμως προηγουμένως παρέμεινε τελείως άσιτος για είκοσι ολόκληρες ημέρες. Επίσης, ένας άλλος προφήτης φονεύθηκε από λιοντάρι, αλλά επειδή έφαγε παρά το θέλημα του Θεού. Γνωρίζετε όλοι τον Ησαύ, τον γιο του Ισαάκ, ο οποίος εξαιτίας της γαστριμαργίας στερήθηκε και τα πρωτοτόκια και την πατρική ευχή. Ας φοβηθούμε λοιπόν μήπως και εμείς, παραδιδόμενοι σε αυτή τη γαστριμαργία, εκπέσουμε από εκείνη την υποσχεθείσα ευλογία και την κληρονομιά του Ύψιστου Πατέρα.

Και, «Μην μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία», αναφέρει η θεία Γραφή. Και η ίδια η φύση, όταν καταπονείται από την αμετρία, γίνεται διδάσκαλος της ευεξίας.

Όσοι νικιέστε από τη μέθη και με τη δική σας θέληση αποκόπτετε τους εαυτούς σας από την άφθαρτη βασιλεία των ουρανών, ακούστε τον προφήτη που κηρύττει: Αλίμονο σε αυτούς που μεθούν· και τον Απόστολο που λέει, ότι οι μέθυσοι δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού· και πάλι που παραγγέλλει: Μη μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία· και εγκαταλείποντας το κρασί, ή μάλλον τη μέθη που σας αποκλείει έξω από τη βασιλεία, ποθήστε εκείνο το κρασί που ο Θεός μάς κέρασε μέσα από τις άγιες Γραφές, σύμφωνα με τον προφήτη, κρασί κατανύξεως· το οποίο αφού το πιείτε, μετανοήστε με κατάνυξη και δάκρυα· διότι είναι γλυκά τα λόγια του Κυρίου. Όσοι έχετε εναποθέσει την εμπιστοσύνη σας στη σάρκα και στη δική σας ματαιότητα, ακούστε τον Θεό που βοά διά στόματος των αγίων: Κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου είναι σαν άνθος χορταριού· και πάλι, σε αυτόν που κάνει τη σάρκα στήριγμα του βραχίονά του, να γνωρίζει ότι είναι μάταιη η σωτηρία που προέρχεται από άνθρωπο.

Έτσι και εμείς ονομάζουμε τις εποχές πονηρές. Γι' αυτό, λέει, μη γίνεσθε άφρονες, αλλά να κατανοείτε ποιο είναι το θέλημα του Κυρίου. Και μη μεθάτε με οίνο, στον οποίο υπάρχει ασωτία. Διότι η αμετρία σε αυτόν κάνει τους ανθρώπους θυμώδεις, θρασείς, ασταθείς, οργίλους και σκληρούς. Για ευφροσύνη έχει δοθεί ο οίνος, όχι για μέθη· τώρα όμως το να μη μεθά κανείς φαίνεται ότι αποτελεί δείγμα ανανδρίας και γελοιότητας. Ποια ελπίδα σωτηρίας υπάρχει λοιπόν; Γελοιότητα, πες μου, το να μη μεθά κανείς, εκεί όπου περισσότερο από όλα η μέθη θα όφειλε να αποτελεί γελοιότητα; Διότι, βεβαίως, και για τον ιδιώτη είναι καλό να βρίσκεται μακριά από τη μέθη· πολύ περισσότερο όμως για τον στρατιώτη, που αναστρέφεται ανάμεσα σε ξίφη, σε αίματα, σε σφαγές· πολύ περισσότερο για τον στρατιώτη, όταν και από αλλού εξάπτεται ο θυμός του, από την εξουσία, από την επιβολή της δύναμης, από το να βρίσκεται συνεχώς σε επιβουλές και μάχες. Θέλεις να μάθεις πού είναι καλός ο οίνος; Άκουσε τη Γραφή που λέει: «Δώστε οίνο σε εκείνους που βρίσκονται σε λύπη, και μέθη σε εκείνους που βρίσκονται σε οδύνη». Δικαιολογημένα· διότι γνωρίζει να μαλακώνει το τραχύ και το σκυθρωπό, και να απομακρύνει τη συννεφιά της θλίψης. «Οίνος ευφραίνει καρδίαν ανθρώπου», λέει. Πώς λοιπόν προέρχεται η μέθη από τον οίνο; Διότι δεν είναι δυνατόν το ίδιο πράγμα να προκαλεί τα αντίθετα προς τον εαυτό του. Επομένως, η μέθη δεν προέρχεται από τον οίνο, αλλά από την αμετρία. Ο οίνος για κανέναν άλλο λόγο δεν μας έχει δοθεί, παρά μόνο για την υγεία του σώματος· αλλά και σε αυτό στέκεται εμπόδιο η αμετρία.

βʹ. Διότι για αυτόν τον λόγο ο Θεός έπλασε τα σώματά μας σύμμετρα και έτσι ώστε να χορταίνουν με λίγα, παιδαγωγώντας μας ήδη μέσα από αυτό, ότι μας έφτιαξε κατάλληλους για μία άλλη ζωή. Και επιθυμούσε βέβαια να μας τη δώσει εξ αρχής, επειδή όμως καταστήσαμε τους εαυτούς μας ανάξιους, το ανέβαλε· και κατά τον χρόνο της αναβολής, ούτε και σε αυτόν μας αφήνει να απολαμβάνουμε χωρίς μέτρο· διότι ένα κύπελλο κρασί και ένα ψωμί αρκούν για να χορτάσουν το στομάχι του ανθρώπου. Και αυτόν που κυριαρχεί σε όλα τα άλογα ζώα, τον έπλασε αναλογικά με λιγότερες ανάγκες από αυτά, και με σώμα μικρό, μη δηλώνοντας τίποτε άλλο παρά τούτο: ότι σπεύδουμε προς μία άλλη ζωή. «Μη μεθάτε με κρασί», λέει, «στο οποίο υπάρχει ασωτία». Διότι δεν σώζει, αλλά καταστρέφει, όχι μόνο το σώμα, αλλά και την ψυχή.

Αλλά να πληρούσθε με το Πνεύμα, μιλώντας μεταξύ σας με ψαλμούς και ύμνους και ωδές πνευματικές, άδοντας και ψάλλοντας μέσα στην καρδιά σας προς τον Κύριο, ευχαριστώντας πάντοτε για όλα τον Θεό και Πατέρα στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, υποτασσόμενοι ο ένας στον άλλον με φόβο Χριστού. Θέλεις, λέγει, να ευφραίνεσαι; Θέλεις να δαπανάς την ημέρα σου; Εγώ σου δίνω ποτό πνευματικό· διότι η μέθη αποκόπτει ακόμη και την καθαρή άρθρωση της γλώσσας μας, κάνοντάς μας να ψελλίζουμε, και διαστρέφει τα μάτια και γενικά τα πάντα.

«Αλλά να πληρούστε», λέει, «με το Πνεύμα». Άραγε εξαρτάται αυτό από εμάς; Και βέβαια εξαρτάται από εμάς. Διότι, όταν αποδιώξουμε από την ψυχή μας το ψέμα, την πικρία, την πορνεία, την ακαθαρσία και την πλεονεξία, όταν γίνουμε χρηστοί, εύσπλαχνοι, συγχωρώντας ο ένας τον άλλον, όταν δεν υπάρχει ελαφρολογία, όταν καταστήσουμε τους εαυτούς μας άξιους, τι είναι αυτό που εμποδίζει το Άγιο Πνεύμα να επέλθει και να επιφοιτήσει; Και δεν θα επέλθει απλώς, αλλά θα πληρώσει την καρδιά μας. Εφόσον δε θα υπάρχει πλέον τόσο φως μέσα μας, η αρετή δεν θα μας είναι πια δυσκατόρθωτη, αλλά απλή και εύκολη.

Αυτό το πράττουν και οι γυναίκες, και οι οδοιπόροι, και οι γεωργοί, και οι ναυτικοί, οι οποίοι σπεύδουν να παρηγορήσουν τον κόπο από τις εργασίες τους με το άσμα, διότι η ψυχή, εάν ακούσει μέλος και ωδή, μπορεί να υποφέρει ευκολότερα καθετί το οχληρό και το επίπονο. Επειδή, λοιπόν, η ψυχή μας έχει φυσική οικειότητα προς αυτό το είδος της τέρψης, προκειμένου να μην εισαγάγουν οι δαίμονες πορνικά άσματα και ανατρέψουν τα πάντα, ο Θεός ανήγειρε ως τείχος προστασίας τους ψαλμούς, ώστε τούτο να είναι συγχρόνως και ευχαρίστηση και ωφέλεια. Διότι από τα κοσμικά άσματα προκαλείται βλάβη και όλεθρος, και πολλά δεινά μπορούν να εισαχθούν· επειδή τα πιο ασελγή και παράνομα από αυτά τα άσματα, όταν εντυπώνονται στα μέρη της ψυχής, την καθιστούν πιο ασθενή και μαλθακή. Από τους πνευματικούς ψαλμούς, αντίθετα, είναι πολύ το κέρδος, πολλή η ωφέλεια, πολύς ο αγιασμός, και θα μπορούσε να καταστεί η βάση κάθε φιλοσοφίας, καθώς τα λόγια εξαγνίζουν την ψυχή και το Άγιο Πνεύμα επιφοιτά ταχέως στην ψυχή που ψάλλει τέτοια άσματα. Διότι το γεγονός ότι όσοι ψάλλουν με σύνεση ελκύουν τη χάρη του Πνεύματος, άκου τι λέει ο Παύλος: «Μη μεθύσκεσθε με οίνο, στον οποίο υπάρχει ασωτία, αλλά πληρούσθε με το Πνεύμα». Και προσέθεσε μάλιστα τον τρόπο αυτής της πληρώσεως: «Άδοντες και ψάλλοντες στις καρδιές σας προς τον Κύριο». Τι σημαίνει το «Στις καρδιές σας»;

ΚΑΤΑ ΙΟΥΔΑΙΩΝ. Λόγος όγδοος. αʹ. Παρήλθε η νηστεία των Ιουδαίων, ή μάλλον η μέθη των Ιουδαίων. Διότι είναι δυνατόν να μεθά κανείς και χωρίς κρασί, είναι δυνατόν και ενώ είναι κανείς νηφάλιος να συμπεριφέρεται ως μεθυσμένος και να ξεφαντώνει μέσα στην ασωτία. Εάν δεν ήταν δυνατόν να μεθά κανείς χωρίς κρασί, δεν θα έλεγε ο προφήτης: «Αλίμονο σε εκείνους που μεθούν όχι από κρασί»· εάν δεν ήταν δυνατόν να μεθά κανείς χωρίς κρασί, δεν θα έλεγε ο Παύλος: «Μη μεθάτε με κρασί». Ακριβώς επειδή είναι δυνατόν να μεθύσει κανείς και με άλλον τρόπο, είπε: «Μη μεθάτε με κρασί». Διότι είναι δυνατόν, πράγματι είναι δυνατόν να μεθύσει κανείς και από την οργή, και από την άτοπη επιθυμία, και από τη φιλαργυρία, και από την κενοδοξία, και από μύρια άλλα πάθη.

Και ότι είναι δυνατόν να μεθύσει κανείς και με άλλον τρόπο, όχι μόνο με κρασί, άκουσε τι λέει ο Παύλος: «Μη μεθάτε με κρασί»· δείχνοντας ότι μπορεί να μεθύσει κανείς και διαφορετικά: «Μη μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία». Θαυμάσια, με έναν σύντομο λόγο, διατύπωσε ολόκληρη την κατηγορία εναντίον της μέθης. Τι σημαίνει, «Μη μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία»; Ασώτους ονομάζουμε εκείνους από τους νέους, οι οποίοι, αφού παρέλαβαν την πατρική κληρονομιά, τα σκορπίζουν όλα με μιας, χωρίς να υπολογίζουν σε ποιον πρέπει να δώσουν και πότε να δώσουν, αλλά απλώς μοιράζουν και ενδύματα και χρυσό και άργυρο και όλο τον πατρικό πλούτο σε πόρνες και ακόλαστους. Τέτοιο πράγμα είναι η μέθη· διότι, αφού παραλάβει τη διάνοια των μεθυσμένων σαν άλλος άσωτος νέος και αιχμαλωτίσει τη λογική, μας αναγκάζει να σκορπίσουμε απερίσκεπτα και χωρίς καμία σύνεση όλη την περιουσία των νοημάτων μας. Αυτός που μεθά δεν γνωρίζει τι πρέπει να πει και τι να αποσιωπήσει, αλλά το στόμα του είναι διαρκώς χωρίς θύρα· δεν υπάρχει κανένας σύρτης, ούτε πόρτα στα χείλη του. Ο μεθυσμένος δεν ξέρει να διαχειριστεί τα λόγια του με σωστή κρίση, δεν ξέρει πώς να διαθέσει τον πλούτο της διάνοιας, δεν ξέρει ποια πρέπει να κρατήσει μέσα του και ποια να αναλώσει, αλλά τα πάντα γι' αυτόν είναι σπατάλη και έξοδο. Η μέθη είναι εκούσια μανία, προδοσία των λογισμών· η μέθη είναι συμφορά που προκαλεί το γέλιο, ασθένεια που χλευάζεται, δαίμονας που επιλέγεται οικειοθελώς, και κατάσταση χειρότερη από την παραφροσύνη.

Δεν απευθύνομαι σε εσάς· μη γένοιτο· διότι είμαι απόλυτα πεπεισμένος ότι η ψυχή σας είναι καθαρή από το νόσημα και το πάθος αυτό, και τεκμήριο αυτής της υγείας αποτελεί η παρουσία σας εδώ, η πρόθυμη συνάθροιση και η νηφάλια ακρόαση· διότι κανείς που μεθά με κρασί δεν μπορεί να επιθυμεί τα θεία λόγια. Μη μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία, αλλά να πληρούστε από το Πνεύμα. Αυτή είναι η καλή μέθη· βύθισε την ψυχή σου στο Πνεύμα, για να μην τη βυθίσεις στη μέθη. Προκατάλαβε τη διάνοια και τους λογισμούς σου, ώστε να μη βρει χώρο το αναίσχυντο εκείνο πάθος.

Γι' αυτό δεν είπε: «Να μετέχετε του Πνεύματος», αλλά: «Να πληρούσθε Πνεύματος». Γέμισε τη διάνοιά σου μέχρι επάνω με το Πνεύμα, σαν ένα ποτήρι, ώστε να μην μπορέσει πλέον ο διάβολος να ρίξει τίποτα μέσα. Διότι δεν πρέπει πλέον απλώς να μετέχουμε στο Πνεύμα, αλλά να πληρούμαστε από το Πνεύμα, με ψαλμούς, με ύμνους και με πνευματικές ωδές, από τα οποία γεμίσατε σήμερα. Γι' αυτό τρέφω πεποίθηση για τη σωφροσύνη σας. Υπάρχει σε εμάς ένα καλό ποτήρι μέθης, υπάρχει ένα ποτήρι μέθης που επιφέρει σωφροσύνη και όχι παράλυση. Ποιο είναι όμως αυτό; Το πνευματικό ποτήρι, το άχραντο ποτήρι του Δεσποτικού αίματος.

Διότι, ενώ κατασπαράσσεται καθημερινά από αυτά τα πάθη, δεν το αντιλαμβάνεται, μέχρις ότου κατακρημνιστεί στον ίδιο τον βυθό της κακίας και περιβάλει τον εαυτό του με ανίατα δεινά. Ας αποφύγουμε, λοιπόν, παρακαλώ, και τη μέθη από το κρασί και τη σκότιση των λογισμών που προκαλείται μέσα μας από τα άτοπα πάθη, και ας ακούσουμε τον κοινό διδάσκαλο της οικουμένης να λέει: «Μη μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία». Είδες πώς μας κατέστησε σαφές μέσω αυτού του λόγου ότι υπάρχει και άλλος τρόπος να μεθύσει κανείς; Διότι, εάν δεν υπήρχε και άλλου είδους μέθη, για ποιον λόγο, όταν είπε: «μη μεθάτε», πρόσθεσε: «με κρασί»;

Και παρατήρησε την υπερβολή της σοφίας του και την ακρίβεια της διδασκαλίας του από τη συνέχεια των λόγων του· διότι, αφού είπε: «μη μεθάτε με κρασί», πρόσθεσε: «στο οποίο υπάρχει ασωτία», δείχνοντάς μας σχεδόν ότι η αμετρία σε αυτό γίνεται για εμάς η αιτία όλων των κακών. «Στο οποίο υπάρχει», λέει, «ασωτία», δηλαδή μέσω του οποίου χάνουμε τον πλούτο της αρετής.

Η τρυφή παρακίνησε κάποτε τον Ισραήλ σε ειδωλολατρικό χορό· διότι η μέθη αιχμαλώτισε τον νου του. Διότι, όπως λέει η Γραφή, «κάθισε ο λαός να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν». Ας τηρούμε, λοιπόν, την αυτάρκεια αναφορικά με τις ανάγκες μας· το σώμα ας συντηρείται με τροφή. Αναζητώντας την παρηγοριά της ανάπαυσης, ας μην λυγίσουμε από το βάρος της υπερφαγίας· ας επιβάλλουμε μέτρο στην τροφή μας. Ας αποφύγουμε την απρέπεια της μέθης, και δεν θα διατρέξουμε κανέναν κίνδυνο. Ας υπακούσουμε στον Παύλο που προτρέπει: «Να μη μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία, αλλά να πληρούστε με Πνεύμα Άγιο»· στον Οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες.

Όποιος αποφεύγει, λέει, να προφέρει σκληρό λόγο, είναι συνετός· κηρήθρες μελιού είναι οι καλοί λόγοι, και η γλύκα τους είναι ίαση της ψυχής· υπάρχουν κάποιοι που όταν μιλούν πληγώνουν σαν μαχαίρια, ενώ οι γλώσσες των σοφών θεραπεύουν. Είναι καλό επίσης να αφιερώνεται κανείς στις θείες ωδές με μέτρο· διότι μια τέτοια πνευματική φαιδρότητα αγιάζει την ψυχή, σύμφωνα με τον Απόστολο: «Να πληρούσθε», λέει, «από το Πνεύμα, άδοντας και ψάλλοντας στις καρδιές σας προς τον Κύριο». Είναι καλό, λοιπόν, να προσέρχεται κανείς με προθυμία σε μια τέτοια ευφροσύνη, και να μην είναι διστακτικός απέναντι στη θεία ωδή εξαιτίας ενός πικρού και σκληρού χαρακτήρα, σαν να μην καταδέχεται να προσφέρει τη φωνή του για τη μελωδία του Θεού. Διότι απέναντι σε ένα τέτοιο θείο πνεύμα και απέναντι στην ιερή συναναστροφή πρέπει να έχει κανείς διάθεση φαιδρή, χωρίς να παρασύρεται σε επιδείξεις καλλιφωνίας, ούτε να συμπεριφέρεται με μαλθακότητα στις θείες ωδές, ούτε να κάνει επιτηδευμένους μελωδικούς λαρυγγισμούς και να κοιτάζει εδώ κι εκεί για να επαινεθεί, αλλά να ευφραίνεται εν Θεώ, και να φροντίζει να αρέσει μόνο σε Αυτόν. Και μάλιστα σε αυτό ακριβώς το σημείο πρέπει να βρίσκεται το ιλαρό συγκερασμένο με το σεμνό, καθώς ο φόβος προς τον Θεό μάς παρέχει τη σεμνότητα, ενώ η θεία ωδή μάς οδηγεί στη φαιδρότητα, και δημιουργεί μέσα μας τη μίμηση της αιώνιας χαράς, μέσα στην οποία θα ζήσουν τη μέλλουσα ζωή κοντά στον Κύριο όσοι πολιτεύθηκαν ενάρετα· στον Οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Αναφέρεται, λέει, σε αυτόν που βρίσκεται μέσα στις αμαρτίες. «Όχι ως άσοφοι, αλλά ως σοφοί, εξαγοραζόμενοι τον καιρό, διότι οι ημέρες είναι πονηρές. Γι' αυτό, μην γίνεστε άφρονες, αλλά να κατανοείτε ποιο είναι το θέλημα του Κυρίου. Και μη μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία, αλλά να πληρούσθε με το Πνεύμα, μιλώντας μεταξύ σας με ψαλμούς και ύμνους και πνευματικές ωδές, άδοντας και ψάλλοντας». Μην παρασύρεστε, λέει, ως άσοφοι, αλλά ως σοφοί να φυλάγετε τη δική σας οδό, ώστε να μην παρασυρθείτε από την πονηρία του καιρού. «Με την καρδιά σας προς τον Κύριο». Αυτό το λέει, για να κατευθύνεται όλος ο νους μας προς τον Κύριο, και να μην ψάλλουμε μόνο με τα χείλη. «Ευχαριστώντας πάντοτε για όλα, στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, τον Θεό και Πατέρα». Αρμόζει να επιτελούμε τα μυστήρια στον Θεό, υμνώντας τον και εξιστορώντας τις ευεργεσίες που επιτελεί ο Χριστός. «Υποτασσόμενοι ο ένας στον άλλον με φόβο Θεού». Όπως ακριβώς η εξέγερση του ενός εναντίον του άλλου προκαλεί διάσταση, έτσι και η υποταγή δημιουργεί ένωση. Πρέπει δε να υποτασσόμαστε ο ένας στον άλλον για τον Χριστό, προσφέροντας τούτο ως λατρεία προς τον Χριστό. «Οι γυναίκες να υποτάσσεστε στους δικούς σας άνδρες όπως στον Κύριο· διότι ο άνδρας είναι κεφαλή της γυναίκας, όπως και ο Χριστός είναι κεφαλή της Εκκλησίας, και αυτός είναι ο σωτήρας του σώματος· αλλά όπως ακριβώς η Εκκλησία υποτάσσεται στον Χριστό, έτσι και οι γυναίκες να υποτάσσονται στους δικούς τους άνδρες στα πάντα. Οι άνδρες, να αγαπάτε τις γυναίκες σας».

Διότι, όταν οι μήνιγγες γεμίσουν από τις αναθυμιάσεις που ανεβάζει ο οίνος καθώς εξατμίζεται, το μεν κεφάλι πλήττεται από αφόρητους πόνους· μη δυνάμενο δε να σταθεί όρθιο πάνω στους ώμους, πέφτει πότε από τη μία και πότε από την άλλη πλευρά, γλιστρώντας πάνω στους σπονδύλους. Αλλά ποιος να τα πει αυτά στους μεθυσμένους; Διότι έχουν βαρύ κεφάλι από την κραιπάλη, νυστάζουν, χασμουριούνται, βλέπουν θολά, νιώθουν ναυτία. Γι' αυτό δεν ακούνε τους διδασκάλους που τους φωνάζουν δυνατά από παντού: «Μη μεθύσκεσθε με οίνο, στον οποίο υπάρχει ασωτία». Από εκεί προέρχονται οι τρόμοι και οι ασθένειες, καθώς τους κόβεται η αναπνοή από την υπερβολή του οίνου, και καθώς παραλύουν τα νεύρα, προκαλείται κλονισμός σε ολόκληρο τον όγκο του σώματος. Γιατί επισύρεις στον εαυτό σου την κατάρα του Κάιν, τρέμοντας και περιφερόμενος σε όλη σου τη ζωή; Μέχρι πότε οίνος; Μέχρι πότε μέθη; Κινδυνεύεις πλέον να είσαι βούρκος αντί για άνθρωπος· τόσο πολύ αναμείχθηκες με το κρασί και σάπισες μαζί του από την καθημερινή κραιπάλη, αναδίδοντας δυσοσμία κρασιού, και μάλιστα αλλοιωμένου.

Η έπαρση, κατά το ρητό των αρχαίων, αποτελεί αποκοπή της προκοπής. Διότι αυτός που κυριεύεται από έπαρση δεν επιδέχεται βελτίωση. Η έπαρση είναι από τη φύση της ακάθαρτη. ΤΙΤΛΟΣ Ζ΄. — Περί του οίνου και της χρήσεώς του. «Ο οίνος ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου.» «Ακόλαστο πράγμα είναι ο οίνος και υβριστικό η μέθη· και κάθε άφρων εμπλέκεται με αυτά.» «Δώστε οίνο σε αυτούς που βρίσκονται σε λύπες και σε αυτούς που είναι σε οδύνη, για να ξεχάσουν την πενία τους και να μην θυμούνται πλέον τους πόνους τους.» «Ο οίνος και οι γυναίκες κάνουν τους συνετούς να αποστατήσουν.» «Μην κάνεις τον γενναίο στην οινοποσία. Διότι ο οίνος κατέστρεψε πολλούς. Ο οίνος δημιουργήθηκε εξ αρχής για ευφροσύνη και όχι για μέθη. Αγαλλίαση της καρδιάς και ευφροσύνη της ψυχής είναι ο οίνος όταν πίνεται.» «Μην μεθάτε με οίνο, στον οποίο υπάρχει ασωτία.» «Μην πίνεις πλέον μόνο νερό, αλλά να χρησιμοποιείς λίγο οίνο, εξαιτίας του στομάχου σου και των συχνών σου ασθενειών.» Ο οίνος είναι δώρο από τον Θεό, το οποίο έχει δοθεί για παρηγοριά της ασθένειας σε αυτούς που σωφρονούν.

Αφού λοιπόν, αγαπητοί μου αδελφοί, αυτά και άλλα πάρα πολλά και πιο φοβερά μας διακηρύσσουν οι θεοκήρυκες, ας φοβηθούμε την απειλή, ας αποφύγουμε τις πονηρές πράξεις, ας προστρέξουμε στη μετάνοια, ας μάθουμε να κάνουμε το καλό, ας απομακρυνθούμε από το κακό, ας πράξουμε το αγαθό, ας συγκρατήσουμε τη γλώσσα από το κακό και τα χείλη από το να μιλούν με δόλο, ας απορρίψουμε τον φθόνο, ας απομακρύνουμε τη μνησικακία, ας αγαπήσουμε ο ένας τον άλλον γνήσια ως αδελφοί. Ας αγωνιστούμε, για να σωθούμε. Ας αγαπήσουμε την πτωχεία που είναι πρόξενος της βασιλείας. Ας μισήσουμε τη φιλαργυρία που είναι πρόξενος καταδίκης. Ας αγαπήσουμε την ησυχία που είναι πρόξενος θεογνωσίας. Ας μισήσουμε την ταραχή που είναι πρόξενος κολάσεως. Ας αγαπήσουμε την εγκράτεια και τη νηστεία που είναι πρόξενοι καθάρσεως. Ας μισήσουμε τη γαστριμαργία που είναι πρόξενος μολυσμών. Ας αγαπήσουμε την υδροποσία, στην οποία υπάρχει σωφροσύνη. Όσοι είμαστε υγιείς στο σώμα ας μισήσουμε την υπερβολή του κρασιού, «στο οποίο υπάρχει ασωτία», όπως διδάσκει ο Παύλος. Ας αγαπήσουμε την εργασία, δηλαδή τα σωτήρια έργα. Ας μισήσουμε τα ολέθρια πάθη, μέσω των οποίων προκαλείται η απώλεια. Ας μισήσουμε τον κόσμο (διότι είναι τόπος πειρασμών). Ας αγαπήσουμε τον Θεό (διότι είναι ο Σωτήρας όλων). «Ιδού, τώρα είναι καιρός ευπρόσδεκτος» για όσους θέλουν να μετανοήσουν. Ιδού καιρός σωτηρίας για όσους επιθυμούν τη σωτηρία. Ιδού καιρός εργασίας για τους εργάτες της αρετής. Ιδού, ο οικοδεσπότης είναι παρών και συμφωνεί για το δηνάριο.

Εφ. 5,17—21 «Αλλά να κατανοείτε.» Να πορεύεστε κατανοώντας —διότι εννοείται από κοινού, όπως ακριβώς και το «να πληρούσθε» πάλι εννοείται από κοινού— διότι αποδίδεται στο «λαλούντες» και «άδοντες» και «ψάλλοντες» και «ευχαριστούντες», καθώς και στο «υποτασσόμενοι.»

Αλλά τι χρειάζονται οι μύθοι, ο Φρύγας, τα σταφύλια και τέτοιου είδους αναφορές; «Μη μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία» και «μην πλανάσθε· ούτε ειδωλολάτρες ούτε άρπαγες ούτε μέθυσοι θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». Αυτά δεν είναι μύθος, που εξαπατά την ακοή θέλγοντάς την και αναμειγνύει την παραίνεση με τη μυθοπλασία, και μέσω αυτού του θέλγητρου προσελκύει και μαλακώνει την απείθεια και τον ατίθασο χαρακτήρα αυτού που αγαπά το κρασί· διότι αυτός δεν έφερε δεσποτική απόφαση που να προκαλεί φόβο με τη δύναμη της εξουσίας, αλλά αποτελούσε απλώς νουθεσίες μιας φιλάνθρωπης ανθρώπινης επινόησης. Αλλά ποιος εκφέρει τις αποφάσεις που μόλις αναφέρθηκαν; Ο Παύλος, εκείνος ο ουράνιος άνθρωπος, τα δόγματα του οποίου είναι αδύνατον να καταφρονήσει κανείς, εκτός αν προηγουμένως αποσκιρτήσει από το ποίμνιο των Χριστιανών. Ο Παύλος, το στόμα του Χριστού, ο στύλος της Εκκλησίας, ο διδάσκαλος της οικουμένης, και όλος ο χορός των αγίων που μαθήτευσαν σε αυτόν, οι οποίοι, επειδή θαύμασαν τον κοινό νομοθέτη, αγκάλιασαν την εντολή και, έχοντας αποδεχθεί τον φόβο, τον μετέβαλαν σε μια υψηλότερη στοργή.

Να φοβάστε τον Θεό, να έχετε ορθή πίστη, να απέχετε από σαρκικές επιθυμίες, πορνεία, μοιχεία, ακαθαρσία και κάθε άλλη ασέλγεια, να προτιμάτε δε να πράττετε τα θεία, να ελεείτε τον φτωχό, να δείχνετε επιείκεια στους δούλους, να τείνετε χείρα βοηθείας στον πλησίον, να ταπεινοφρονείτε, να είστε συγκρατημένοι και να μην παρασύρεστε στις αισθήσεις, μέσω των οποίων αναδύεται ο θάνατος της αμαρτίας, να επιδιώκετε την αυτάρκεια, να μη μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει, για να μιλήσω αποστολικά, η ασωτία, να μην είστε φιλάργυροι, πράγμα που αποτελεί τη ρίζα όλων των κακών, να αφιερώνετε τον χρόνο σας σε δεήσεις, σε αναγνώσεις, σε ψαλμωδίες, στη μνήμη του θανάτου, από την οποία προέρχεται η κατάνυξη της ψυχής και τα δάκρυα (διότι ο παρών βίος, ω χριστιανοί, είναι για δάκρυα και όχι για γέλια), με κανέναν τρόπο να μην ορκίζεστε και να μην προφέρετε με το στόμα σας ως όρκο το πολυτίμητο όνομα του Θεού (διότι δεν είναι δυνατόν να σωθεί αυτός που ορκίζεται), να είστε καθαροί από τον φθόνο του Κάιν, από την ολέθρια καταλαλιά, από το θεομίσητο μίσος, από τη λοιδορία η οποία θέτει τον άνθρωπο εκτός της βασιλείας των ουρανών, να τιμάτε τον βασιλιά, τους γονείς σας, να αγαπάτε τη σύζυγό σας σαν τον εαυτό σας και να μη γνωρίζετε άλλη γυναίκα πορνικά, πράγμα για το οποίο έρχεται η οργή του Θεού (διότι τους πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός), να ανατρέφετε τα παιδιά σας ένθεα και να θέτετε τον εαυτό σας ως παράδειγμα για τη δική τους σύνεση, και όλα όσα άλλα απαιτεί ο λόγος των εντολών για τη σωτηρία της ψυχής.