Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 5:19

Η αγαθότητα γεννά την αγνεία, ενώ η οξυχολία γεννά τα πάθη. Η σκληροκαρδία γεννά την οργή, ενώ η ακηδία γεννά την ένδεια. Ο υπερβολικός ύπνος προκαλεί ταραχή των παθών, ενώ η σωτηρία της ψυχής είναι η έμμετρη αγρυπνία. Ο ύπνος μέχρι κόρου προκαλεί πλήθος φαντασιών, ενώ το άνθος του νου είναι η αγρυπνία εν προσευχή. Ο πολύς ύπνος παχαίνει την καρδιά, ενώ η αγρυπνία τη λεπτύνει· και αγρυπνία εννοώ εκείνη που γίνεται κατά Θεόν με ψαλμούς, ύμνους και πνευματικές ωδές. Διότι είναι προτιμότερος ο ύπνος εν σιωπή από εκείνους που αγρυπνούν με ματαιολογίες.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΜΖʹ. Εκείνος που απασχολείται με την εργασία του κελαριού, ή του μαγειρείου, ή με κάτι άλλο παρόμοιο, εάν δεν προφθάσει να παρευρεθεί στον κανόνα της ψαλμωδίας και της προσευχής, άραγε δεν υφίσταται καμία ζημία στην ψυχή του; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Ο καθένας στη δική του εργασία τηρεί τον δικό του κανόνα, ως μέλος του σώματος· και ζημιώνεται βέβαια ο ίδιος εάν αμελήσει αυτό που του έχει ανατεθεί, αλλά εάν επιβουλεύεται το κοινό έργο, κινδυνεύει ακόμη περισσότερο. Επομένως, ως προς τη διάνοια ας εκπληρώνει το γεγραμμένο: «Να υμνείτε και να ψάλλετε μέσα στις καρδιές σας προς τον Κύριο». Εάν όμως σωματικώς δεν προφθάνει να συγκεντρωθεί μαζί με τους υπολοίπους, ας μην έχει καμία αμφιβολία, εφαρμόζοντας το ρητό: «Ο καθένας σε ό,τι κλήθηκε, σε αυτό ας παραμένει». Πρέπει όμως να προφυλάσσεται κανείς, μήπως, ενώ έχει τη δυνατότητα να ολοκληρώσει αυτό που του έχει ανατεθεί εγκαίρως, αποτελώντας παράδειγμα και για τους άλλους, προφασιστεί την απασχόληση με το έργο του, γινόμενος πρόσκομμα για τους υπολοίπους, και πέσει έτσι στο κρίμα εκείνων που αμελούν.

Επειδή όμως μερικοί, με την πρόφαση των προσευχών και της ψαλμωδίας, αποφεύγουν τις εργασίες, πρέπει να γνωρίζουν ότι, ενώ για διάφορα άλλα πράγματα υπάρχει ξεχωριστός καιρός για το καθένα, σύμφωνα με τον Εκκλησιαστή που λέει: «Υπάρχει καιρός για κάθε πράγμα»· για την προσευχή όμως και την ψαλμωδία, όπως άλλωστε και για πολλά άλλα, κάθε καιρός είναι κατάλληλος. Ώστε, την ώρα που κινεί κανείς τα χέρια του για τις εργασίες, πότε με τη γλώσσα, όταν αυτό είναι δυνατό και κυρίως όταν είναι χρήσιμο για την οικοδομή της πίστεως, και πότε, εάν αυτό δεν είναι δυνατό, με την καρδιά, να ανυμνεί τον Θεό με ψαλμούς και ύμνους και ωδές πνευματικές. Όπως έχει γραφεί, να εκπληρώνει την προσευχή και κατά τη διάρκεια του έργου· ευχαριστώντας μεν Εκείνον που έδωσε και τη δύναμη των χεριών για τα έργα και τη σοφία της διανοίας για την απόκτηση της γνώσης, και ο Οποίος μας χάρισε την ύλη, τόσο εκείνη των εργαλείων όσο και εκείνη που χρησιμοποιείται στις τέχνες τις οποίες τυχόν εξασκούμε· προσευχόμενοι δε να κατευθυνθούν τα έργα των χεριών μας προς τον σκοπό της ευαρεστήσεως του Θεού.

Και πάλι ο ίδιος λέει: αυτό που σε άλλες γενεές δεν έγινε γνωστό στους υιούς των ανθρώπων, όπως αποκαλύφθηκε τώρα στους αγίους του αποστόλους και προφήτες μέσω του Πνεύματος, και τα εξής. Και πάλι: γι' αυτό, καθώς λέει το Άγιο Πνεύμα. Και πάλι: μαρτυρεί σε εμάς και το Άγιο Πνεύμα. Και πάλι απευθύνεται στους οπλίτες της δικαιοσύνης λέγοντας: και δεχθείτε την περικεφαλαία της σωτηρίας και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού, με κάθε προσευχή και δέηση. Και πάλι: μη μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία, αλλά να πληρούστε με το Πνεύμα, μιλώντας μεταξύ σας με ψαλμούς και ύμνους και πνευματικές ωδές. Και πάλι: η χάρη του Κυρίου Ιησού και η αγάπη του Θεού και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος να είναι μαζί με όλους σας.

Αυτόν, αδελφοί, ας μην παύσουμε ποτέ να τον μελετούμε, και στα σπίτια, και στους δρόμους, και όταν κοιμόμαστε, και όταν σηκωνόμαστε· μιλώντας μεταξύ μας με ψαλμούς και ύμνους και πνευματικές ωδές. Ο ψαλμός είναι η χαρά των φιλοθέων. Αυτός εξορίζει την αργολογία, σταματά το γέλιο, υπενθυμίζει την κρίση, διεγείρει την ψυχή προς τον Θεό, συγχορεύει με τους Αγγέλους. Όπου υπάρχει ψαλμός με κατάνυξη, εκεί είναι και ο Θεός μαζί με τους Αγγέλους· όπου όμως υπάρχουν άσματα του αλλοτρίου, εκεί υπάρχει η οργή του Θεού, και συμφορά είναι η ανταπόδοση του γέλιου. Όπου υπάρχουν ιερά βιβλία και αναγνώσματα, εκεί υπάρχει ευφροσύνη των δικαίων και σωτηρία των ακροατών· όπου όμως υπάρχουν κιθάρες και χοροί, εκεί υπάρχει σκοτισμός ανδρών και γυναικών, και γιορτή του Διαβόλου.

Μη στερηθείς τη Θεία Λειτουργία εξαιτίας της άπληστης κοιλιάς σου, ασχολούμενος στο μαγειρείο, αλλά ας τα αφήσουμε αυτά σε εκείνους για τους οποίους θεός είναι η κοιλιά και η δόξα τους. Εμείς, όμως, όλοι μαζί, μικροί και μεγάλοι, άνδρες και γυναίκες, μοναχοί και μοναχές, ας τιμήσουμε χριστιανικά και με ευλάβεια τις εορτές του Κυρίου, όπως διδαχθήκαμε, με ψαλμούς, με ύμνους και με ωδές πνευματικές. Ας στεφανώσουμε τις εισόδους μας ως Χριστιανοί, και όχι ως Έλληνες, με δάφνες ή με άνθη ή με άλλες ύλες, κάτι που αποτελεί γνώρισμα των Ελλήνων και των Ιουδαίων. Και η μεν σκιά του Νόμου αποπέμπεται, η δε αλήθεια άνθισε, καθώς ακούμε τον Απόστολο να λέει: ήδη τα παλαιά παρήλθαν. Ιδού, τα πάντα έχουν γίνει καινούργια. Η πλάνη των ειδώλων καταργήθηκε, ο θάνατος σκυλεύτηκε, η αιχμαλωσία στον Άδη ανακλήθηκε, τα βασίλεια της πολυθεϊστικής πλάνης συντρίφθηκαν, ο άνθρωπος ελευθερώθηκε, ο Θεός εβασίλευσε, η κτίση ευφραίνεται, ο σταυρός κυριαρχεί, τον οποίο προσκυνούν όλα τα έθνη και οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες. Στον οποίο και καυχόμαστε, μαζί με τον μακάριο Παύλο, λέγοντας: Σε εμάς ας μη γένοιτο να καυχηθούμε για τίποτε άλλο, παρά μόνο για τον σταυρό του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.

Εσύ, λοιπόν, ως καλός οικονόμος, δώσε τις τροφές της ψυχής στην ψυχή και του σώματος στο σώμα. Μη θρέψεις μόνο το σώμα σου, αφήνοντας την ψυχή σου έρημη να λιμοκτονεί. Μην αφήσεις λοιπόν την ψυχή σου να νεκρωθεί, αλλά θρέψε την με τα λόγια του Θεού, με ψαλμούς και ύμνους και ωδές πνευματικές, με αναγνώσματα των θείων Γραφών, με νηστείες, με αγρυπνίες, με προσευχές, με δάκρυα, με ελπίδα και μελέτη των μελλοντικών αγαθών. Αυτά και τα παρόμοια με αυτά είναι τροφή και ζωή της ψυχής.

Και για τον λόγο αυτό έλεγε ο Ιησούς: Εσύ λοιπόν, ως οικονόμος, δώσε τα της ψυχής στην ψυχή, και τα του σώματος στο σώμα· μην τρέφεις μόνο το σώμα σου και αφήνεις την ψυχή έρημη και να λιμοκτονεί. Για μια τέτοια ψυχή λέει ο Απόστολος: εκείνη που ζει μέσα στην τρυφή, αν και ζει, είναι νεκρή. Μην αφήσεις λοιπόν την ψυχή σου να νεκρωθεί από την πείνα, αλλά θρέψε την με τα λόγια του Θεού· με ψαλμούς και ύμνους και ωδές πνευματικές· με αναγνώσματα των θείων Γραφών· με νηστείες και αγρυπνίες· με δάκρυα και ελεημοσύνη· με την ελπίδα και τη μελέτη των μελλοντικών αγαθών, των αιώνιων και άφθαρτων.

Ο αγρυπνών μοναχός με ψαλμούς, ύμνους και πνευματικές ωδές, εκδιώκει τις νυχτερινές φαντασιώσεις. Ο μοναχός που υπερηφανεύεται για τα κατορθώματά του και κοιμάται, υφαίνει ιστούς αράχνης. Ο γενναίος μοναχός με τον σταυρό του Χριστού διαφεύγει τις διαβολικές παγίδες. Ο γήινος μοναχός, που είναι προσκολλημένος στη γη, είναι σε όλα σατανικός. Το φρόνημα του μοναχού ας είναι πάντοτε στραμμένο στην πράξη των αγαθών έργων. Γυμναστήριο του μοναχού είναι οι αλλεπάλληλοι λογισμοί. Η εγρήγορση του πιστού μοναχού καταπραΰνει τους ρυπαρούς λογισμούς. Αγρός του μοναχού είναι η αγαθή ψυχή που καρποφορεί σύμφωνα με το Ευαγγέλιο. Ο μοναχός που την καλλιεργεί, θα φάει τον καρπό της. Γλυκός είναι στο στόμα ο καρπός, που αποτελεί τον μισθό των έργων του.

ΤΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΝΥΣΣΗΣ ΕΙΣ ΤΟ ΑΓΙΟ ΚΑΙ ΣΩΤΗΡΙΟ ΠΑΣΧΑ Η αληθινή κατάπαυση του Σαββάτου, η οποία δέχθηκε την ευλογία του Θεού και κατά την οποία ο Κύριος αναπαύθηκε από τα έργα Του για τη σωτηρία του κόσμου, τηρώντας το Σάββατο με την απραξία του θανάτου, έφθασε ήδη στο πέρας της και φανέρωσε τη δική της χάρη στους οφθαλμούς, στις ακοές και στην καρδιά, καθώς η εορτή τελέσθηκε μέσα μας δι᾽ όλων αυτών: με όσα είδαμε, με όσα ακούσαμε και με τη χαρά που δεχθήκαμε στην καρδιά μας. Διότι, αφενός, το φως που αντικρίζαμε με τα μάτια μάς φώτιζε μέσα στη νύχτα μέσω των λαμπάδων σαν πύρινη νεφέλη και, αφετέρου, ο λόγος που αντηχούσε στα αυτιά μας ολονυχτίς με ψαλμούς, ύμνους και πνευματικές ωδές, εισρέοντας στην ψυχή μέσω της ακοής σαν κάποιο ρεύμα χαράς, μας γέμισε με αγαθές ελπίδες. Η δε καρδιά, φαιδρυνόμενη από όσα λέγονταν και όσα βλέπονταν, αποτύπωνε την άρρητη μακαριότητα, χειραγωγούμενη από τα ορατά προς το αόρατο, έτσι ώστε τα αγαθά αυτής της καταπαύσεως να αποτελούν εικόνα εκείνων των αγαθών, τα οποία «ούτε οφθαλμός είδε ούτε αυτί άκουσε ούτε σε καρδιά ανθρώπου ανέβηκαν», επιβεβαιώνοντας από μόνα τους την ανείπωτη ελπίδα των αποκειμένων αγαθών.

Οι παρθένες και όσες έχετε αφιερωθεί στον μοναχικό βίο, και όσες από τον έγγαμο βίο, πράττοντας ορθά, επιστρέψατε στην παρθενική συμβίωση, και γενικά όσες από πόθο μετανοίας επιλέξατε να συγκατοικήσετε σε αυτήν, να ζείτε σε όλα κατά Θεόν, χάρη στην Παρθένο που γεννήθηκε προσφάτως για εμάς και η οποία γέννησε μέσα στον χρόνο, κατά σάρκα και εν παρθενία, Αυτόν που γεννήθηκε προ αιώνων από παρθένο Πατέρα, ζώντας μόνο για εκείνην και για τον Θεό που σαρκώθηκε από αυτήν, προσβλέποντας μόνο σε Αυτόν, καθιστώντας μόνο Αυτόν δική σας τρυφή, χαίροντας με την ελπίδα, υπομένοντας τη θλίψη, υπακούοντας στις προεστώσες, διακονώντας η μία την άλλη, επιδιώκοντας την ειρήνη μεταξύ σας, αφοσιούμενες αδιάκοπα με προσοχή και προσευχή και κατάνυξη ψυχής σε ψαλμούς, ύμνους και πνευματικές ωδές, ούσες αγνές και παρθένες και στο σώμα και στην ψυχή, σε όλες τις αισθήσεις και στη διάνοια, και επιδεικνύοντας σε όλα πνευματικό και παρθενικό φρόνημα και τρόπο ζωής.

Αυτήν την ειρήνη, αδελφοί, ας διαφυλάξουμε μέσα μας με όση δύναμη διαθέτουμε. Διότι αυτήν λάβαμε ως κληρονομιά από τον Σωτήρα μας, ο οποίος γεννήθηκε προσφάτως και μας έδωσε το Πνεύμα της υιοθεσίας, μέσω της οποίας γινόμαστε κληρονόμοι του Θεού και συγκληρονόμοι του Χριστού. (Ας ειρηνεύουμε, λοιπόν, με τον Θεό, πράττοντας τα ευάρεστα σε αυτόν, ζώντας με σωφροσύνη, λέγοντας την αλήθεια, κάνοντας το δίκαιο, «επιμένοντας σε προσευχές και δεήσεις», «υμνώντας και ψάλλοντας μέσα στις καρδιές μας», και όχι μόνο με τα χείλη.)

Αλλά να πληρούσθε με το Πνεύμα, μιλώντας μεταξύ σας με ψαλμούς και ύμνους και ωδές πνευματικές, άδοντας και ψάλλοντας μέσα στην καρδιά σας προς τον Κύριο, ευχαριστώντας πάντοτε για όλα τον Θεό και Πατέρα στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, υποτασσόμενοι ο ένας στον άλλον με φόβο Χριστού. Θέλεις, λέγει, να ευφραίνεσαι; Θέλεις να δαπανάς την ημέρα σου; Εγώ σου δίνω ποτό πνευματικό· διότι η μέθη αποκόπτει ακόμη και την καθαρή άρθρωση της γλώσσας μας, κάνοντάς μας να ψελλίζουμε, και διαστρέφει τα μάτια και γενικά τα πάντα.

Αυτό το πράττουν και οι γυναίκες, και οι οδοιπόροι, και οι γεωργοί, και οι ναυτικοί, οι οποίοι σπεύδουν να παρηγορήσουν τον κόπο από τις εργασίες τους με το άσμα, διότι η ψυχή, εάν ακούσει μέλος και ωδή, μπορεί να υποφέρει ευκολότερα καθετί το οχληρό και το επίπονο. Επειδή, λοιπόν, η ψυχή μας έχει φυσική οικειότητα προς αυτό το είδος της τέρψης, προκειμένου να μην εισαγάγουν οι δαίμονες πορνικά άσματα και ανατρέψουν τα πάντα, ο Θεός ανήγειρε ως τείχος προστασίας τους ψαλμούς, ώστε τούτο να είναι συγχρόνως και ευχαρίστηση και ωφέλεια. Διότι από τα κοσμικά άσματα προκαλείται βλάβη και όλεθρος, και πολλά δεινά μπορούν να εισαχθούν· επειδή τα πιο ασελγή και παράνομα από αυτά τα άσματα, όταν εντυπώνονται στα μέρη της ψυχής, την καθιστούν πιο ασθενή και μαλθακή. Από τους πνευματικούς ψαλμούς, αντίθετα, είναι πολύ το κέρδος, πολλή η ωφέλεια, πολύς ο αγιασμός, και θα μπορούσε να καταστεί η βάση κάθε φιλοσοφίας, καθώς τα λόγια εξαγνίζουν την ψυχή και το Άγιο Πνεύμα επιφοιτά ταχέως στην ψυχή που ψάλλει τέτοια άσματα. Διότι το γεγονός ότι όσοι ψάλλουν με σύνεση ελκύουν τη χάρη του Πνεύματος, άκου τι λέει ο Παύλος: «Μη μεθύσκεσθε με οίνο, στον οποίο υπάρχει ασωτία, αλλά πληρούσθε με το Πνεύμα». Και προσέθεσε μάλιστα τον τρόπο αυτής της πληρώσεως: «Άδοντες και ψάλλοντες στις καρδιές σας προς τον Κύριο». Τι σημαίνει το «Στις καρδιές σας»;

Στον ΡΜΣΤ΄ Ψαλμό. Αινείτε τον Κύριο, διότι είναι αγαθό πράγμα ο ψαλμός. 1. Πρωτύτερα, στον εκατοστό τεσσαρακοστό τέταρτο ψαλμό έλεγε: «Μέγας ο Κύριος και σφόδρα αινετός», και αναφέρεται εκτενώς στη δόξα Του. Εδώ, όμως, αποδεικνύει ότι και αυτή καθαυτή η αίνεση είναι καλό πράγμα, και ότι ο ψαλμός αποτελεί αιτία αναρίθμητων αγαθών. Διότι αποσπά τη διάνοια από τα γήινα, δίνει φτερά στην ψυχή, την ελαφρώνει και την ανυψώνει. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Άδοντες και ψάλλοντες στις καρδιές σας προς τον Κύριο».

Γι' αυτό δεν είπε: «Να μετέχετε του Πνεύματος», αλλά: «Να πληρούσθε Πνεύματος». Γέμισε τη διάνοιά σου μέχρι επάνω με το Πνεύμα, σαν ένα ποτήρι, ώστε να μην μπορέσει πλέον ο διάβολος να ρίξει τίποτα μέσα. Διότι δεν πρέπει πλέον απλώς να μετέχουμε στο Πνεύμα, αλλά να πληρούμαστε από το Πνεύμα, με ψαλμούς, με ύμνους και με πνευματικές ωδές, από τα οποία γεμίσατε σήμερα. Γι' αυτό τρέφω πεποίθηση για τη σωφροσύνη σας. Υπάρχει σε εμάς ένα καλό ποτήρι μέθης, υπάρχει ένα ποτήρι μέθης που επιφέρει σωφροσύνη και όχι παράλυση. Ποιο είναι όμως αυτό; Το πνευματικό ποτήρι, το άχραντο ποτήρι του Δεσποτικού αίματος.

Όποιος αποφεύγει, λέει, να προφέρει σκληρό λόγο, είναι συνετός· κηρήθρες μελιού είναι οι καλοί λόγοι, και η γλύκα τους είναι ίαση της ψυχής· υπάρχουν κάποιοι που όταν μιλούν πληγώνουν σαν μαχαίρια, ενώ οι γλώσσες των σοφών θεραπεύουν. Είναι καλό επίσης να αφιερώνεται κανείς στις θείες ωδές με μέτρο· διότι μια τέτοια πνευματική φαιδρότητα αγιάζει την ψυχή, σύμφωνα με τον Απόστολο: «Να πληρούσθε», λέει, «από το Πνεύμα, άδοντας και ψάλλοντας στις καρδιές σας προς τον Κύριο». Είναι καλό, λοιπόν, να προσέρχεται κανείς με προθυμία σε μια τέτοια ευφροσύνη, και να μην είναι διστακτικός απέναντι στη θεία ωδή εξαιτίας ενός πικρού και σκληρού χαρακτήρα, σαν να μην καταδέχεται να προσφέρει τη φωνή του για τη μελωδία του Θεού. Διότι απέναντι σε ένα τέτοιο θείο πνεύμα και απέναντι στην ιερή συναναστροφή πρέπει να έχει κανείς διάθεση φαιδρή, χωρίς να παρασύρεται σε επιδείξεις καλλιφωνίας, ούτε να συμπεριφέρεται με μαλθακότητα στις θείες ωδές, ούτε να κάνει επιτηδευμένους μελωδικούς λαρυγγισμούς και να κοιτάζει εδώ κι εκεί για να επαινεθεί, αλλά να ευφραίνεται εν Θεώ, και να φροντίζει να αρέσει μόνο σε Αυτόν. Και μάλιστα σε αυτό ακριβώς το σημείο πρέπει να βρίσκεται το ιλαρό συγκερασμένο με το σεμνό, καθώς ο φόβος προς τον Θεό μάς παρέχει τη σεμνότητα, ενώ η θεία ωδή μάς οδηγεί στη φαιδρότητα, και δημιουργεί μέσα μας τη μίμηση της αιώνιας χαράς, μέσα στην οποία θα ζήσουν τη μέλλουσα ζωή κοντά στον Κύριο όσοι πολιτεύθηκαν ενάρετα· στον Οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Αναφέρεται, λέει, σε αυτόν που βρίσκεται μέσα στις αμαρτίες. «Όχι ως άσοφοι, αλλά ως σοφοί, εξαγοραζόμενοι τον καιρό, διότι οι ημέρες είναι πονηρές. Γι' αυτό, μην γίνεστε άφρονες, αλλά να κατανοείτε ποιο είναι το θέλημα του Κυρίου. Και μη μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία, αλλά να πληρούσθε με το Πνεύμα, μιλώντας μεταξύ σας με ψαλμούς και ύμνους και πνευματικές ωδές, άδοντας και ψάλλοντας». Μην παρασύρεστε, λέει, ως άσοφοι, αλλά ως σοφοί να φυλάγετε τη δική σας οδό, ώστε να μην παρασυρθείτε από την πονηρία του καιρού. «Με την καρδιά σας προς τον Κύριο». Αυτό το λέει, για να κατευθύνεται όλος ο νους μας προς τον Κύριο, και να μην ψάλλουμε μόνο με τα χείλη. «Ευχαριστώντας πάντοτε για όλα, στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, τον Θεό και Πατέρα». Αρμόζει να επιτελούμε τα μυστήρια στον Θεό, υμνώντας τον και εξιστορώντας τις ευεργεσίες που επιτελεί ο Χριστός. «Υποτασσόμενοι ο ένας στον άλλον με φόβο Θεού». Όπως ακριβώς η εξέγερση του ενός εναντίον του άλλου προκαλεί διάσταση, έτσι και η υποταγή δημιουργεί ένωση. Πρέπει δε να υποτασσόμαστε ο ένας στον άλλον για τον Χριστό, προσφέροντας τούτο ως λατρεία προς τον Χριστό. «Οι γυναίκες να υποτάσσεστε στους δικούς σας άνδρες όπως στον Κύριο· διότι ο άνδρας είναι κεφαλή της γυναίκας, όπως και ο Χριστός είναι κεφαλή της Εκκλησίας, και αυτός είναι ο σωτήρας του σώματος· αλλά όπως ακριβώς η Εκκλησία υποτάσσεται στον Χριστό, έτσι και οι γυναίκες να υποτάσσονται στους δικούς τους άνδρες στα πάντα. Οι άνδρες, να αγαπάτε τις γυναίκες σας».

Σε σένα προσηλωνόμαστε και εμείς σήμερα, ω Δέσποινα, Δέσποινα, και πάλι θα το πω, Δέσποινα, Θεοτόκε απειρόγαμε, έχοντας εξαρτήσει τις ψυχές μας από την ελπίδα σε σένα σαν από κάποια ισχυρότατη και αδιάρρηκτη άγκυρα, αναθέτοντας σε σένα τον νου, την ψυχή, το σώμα, ολόκληρο τον εαυτό μας, και τιμώντας σε με ψαλμούς και ύμνους και πνευματικές ωδές, όσο είναι εφικτό· διότι το να σε τιμήσουμε επάξια είναι ανέφικτο. Διότι εάν, όπως μας δίδαξε ο ιερός λόγος, η τιμή προς τους ομοδούλους αποτελεί απόδειξη της αφοσίωσης προς τον κοινό Δεσπότη, η ευλάβεια προς εσένα που γέννησες τον Δεσπότη, πώς είναι δυνατόν να παραβλεφθεί;

Στον νόμο, καθένας που άγγιζε νεκρό θεωρούνταν ακάθαρτος, όμως αυτοί δεν είναι νεκροί. Διότι από τότε που η ίδια η Ζωή, ο αίτιος της ζωής, συγκαταλέχθηκε στους νεκρούς, αυτούς που κοιμήθηκαν με την ελπίδα της ανάστασης και με την πίστη σε Αυτόν δεν τους ονομάζουμε πλέον νεκρούς. Πώς είναι άλλωστε δυνατόν ένα νεκρό σώμα να θαυματουργεί; Πώς λοιπόν μέσω αυτών εκδιώκονται δαίμονες, θεραπεύονται ασθενείς, αναβλέπουν τυφλοί, καθαρίζονται λεπροί, απομακρύνονται πειρασμοί και θλίψεις, και κάθε αγαθή δωρεά κατεβαίνει από τον Πατέρα των φώτων μέσω αυτών σε όσους ζητούν με ακλόνητη πίστη; Πόσα δεν θα έκανες για να βρεις έναν προστάτη, ώστε να σε παρουσιάσει σε έναν θνητό βασιλιά και να τον παρακαλέσει εκ μέρους σου; Άραγε, δεν πρέπει να τιμούμε τους προστάτες ολόκληρου του γένους, αυτούς που απευθύνουν δεήσεις στον Θεό υπέρ ημών; Βεβαίως και πρέπει να τους τιμούμε, ανεγείροντας ναούς προς δόξαν Θεού στο όνομά τους, προσφέροντας καρπούς, τιμώντας τις μνήμες τους και ευφραινόμενοι πνευματικά σε αυτές, ώστε η ευφροσύνη να είναι ταιριαστή με εκείνους που μας συγκαλούν, για να μην τύχει και, προσπαθώντας να τους ευαρεστήσουμε, τελικά τους παροργίσουμε. Διότι με όσα ευαρεστείται ο Θεός, με αυτά θα ευφρανθούν και οι δούλοι Του· και όσα αποστρέφεται ο Θεός, αυτά θα τα αποστραφούν και οι υπερασπιστές Του. Επομένως, «με ψαλμούς και ύμνους και πνευματικές ωδές», με κατάνυξη και με ελεημοσύνη προς όσους έχουν ανάγκη, ας τιμήσουμε εμείς οι πιστοί τους αγίους, με έργα δηλαδή με τα οποία κατεξοχήν ευαρεστείται και ο Θεός.

Όσο τουλάχιστον μπορώ να γνωρίζω εγώ ο αμαθής, για να αρχίσω από τα κατώτερα και πιο υλικά: Γνωρίζοντας ο Θεός το παχύ και φιλόσαρκο και εντελώς επιρρεπές προς την ύλη φρόνημα του ισραηλιτικού λαού, καθώς και την έλλειψη διάκρισής του· πρώτον μεν, για να αναπαυθεί ο δούλος και το υποζύγιο, όπως είναι γραμμένο· επειδή ο άνθρωπος που είναι «δίκαιος σπλαχνίζεται τις ψυχές των ζώων του», και συγχρόνως, ώστε, βρίσκοντας ελεύθερο χρόνο από τον περισπασμό της ύλης, να συνάγονται προς τον Θεό «με ψαλμούς και ύμνους και ωδές πνευματικές», αναλώνοντας όλη την έβδομη ημέρα στη μελέτη των θείων Γραφών και αναπαυόμενοι εν τω Θεώ. Διότι, όταν δεν υπήρχε νόμος, ούτε θεόπνευστη Γραφή, ούτε το Σάββατο ήταν αφιερωμένο στον Θεό. Όταν όμως δόθηκε η θεόπνευστη Γραφή μέσω του Μωυσή, αφιερώθηκε το Σάββατο στον Θεό, ώστε κατά τη διάρκειά του να ενδιατρίψουν στη μελέτη της όσοι δεν αφιερώνουν όλο τους τον βίο στον Θεό, όσοι δεν υπηρετούν τον Δεσπότη με πόθο ως πατέρα, αλλά, σαν αγνώμονες δούλοι, για να αποκόπτουν έστω ένα μικρό και ελάχιστο μέρος της ζωής τους για τον Θεό, και αυτό από φόβο για τις ευθύνες και τις τιμωρίες εξαιτίας της παράβασης· «διότι ο νόμος δεν έχει θεσπιστεί για τον δίκαιο», αλλά για τους αδίκους. Επειδή πρώτος ο Μωυσής, παραμένοντας κοντά στον Θεό νηστεύοντας σαράντα ημέρες και πάλι άλλες σαράντα, οπωσδήποτε κακουχούσε τον εαυτό του με τη νηστεία και τα Σάββατα, παρόλο που ο νόμος προστάζει να μην κακουχούν τον εαυτό τους την ημέρα του Σαββάτου.

Εφ. 5,17—21 «Αλλά να κατανοείτε.» Να πορεύεστε κατανοώντας —διότι εννοείται από κοινού, όπως ακριβώς και το «να πληρούσθε» πάλι εννοείται από κοινού— διότι αποδίδεται στο «λαλούντες» και «άδοντες» και «ψάλλοντες» και «ευχαριστούντες», καθώς και στο «υποτασσόμενοι.»