Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 5:2

Διότι και μεταξύ των ανθρώπων θα βρεθούν πολλοί όμοιοι με τον Πατέρα, πάρα πολλοί βέβαια που έγιναν μάρτυρες, και πριν από αυτούς οι απόστολοι και οι προφήτες, και πάλι πριν από αυτούς οι πατριάρχες· πολλοί μάλιστα και τώρα φύλαξαν την εντολή του Σωτήρος και έγιναν οικτίρμονες, όπως ο Πατέρας που βρίσκεται στους ουρανούς, και τήρησαν το: «Γίνετε, λοιπόν, μιμητές του Θεού, ως τέκνα αγαπητά, και να περιπατείτε με αγάπη, όπως ακριβώς και ο Χριστός μάς αγάπησε». Πολλοί επίσης έγιναν μιμητές του Παύλου, όπως και εκείνος του Χριστού· και όμως, κανείς από αυτούς δεν είναι ούτε Λόγος, ούτε Σοφία, ούτε μονογενής Υιός, ούτε εικόνα, ούτε κανείς από αυτούς αποτόλμησε να πει: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», ή «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα». Αλλά για όλους αυτούς βέβαια έχει ειπωθεί: «Ποιος είναι όμοιός σου μεταξύ των θεών, Κύριε;» και, «Ποιος θα ομοιωθεί με τον Κύριο μεταξύ των υιών του Θεού;»· ενώ για Εκείνον, ότι είναι η μόνη αληθινή και κατά φύση εικόνα του Πατρός. Διότι, αν και πλαστήκαμε κατ' εικόνα, και ονομαστήκαμε εικόνα και δόξα του Θεού, ωστόσο και πάλι δεν έχουμε αυτήν τη χάρη της κλήσης από τον εαυτό μας, αλλά εξαιτίας της εικόνας και αληθινής δόξας του Θεού που ενοίκησε μέσα μας, η οποία είναι ο Λόγος Του, ο οποίος για χάρη μας αργότερα έγινε σάρκα.

Εκείνος λοιπόν που δεν παρέμεινε, αλλά παραφρόνησε, άκουσε: «πώς έπεσε από τον ουρανό ο εωσφόρος, που ανατέλλει το πρωί;» Πώς λοιπόν, εφόσον έτσι έχουν τα πράγματα, μόνο αυτός είναι Υιός μονογενής και Λόγος και Σοφία; Ή πώς, ενώ υπάρχουν τόσοι πολλοί που είναι όμοιοι με τον Πατέρα, μόνο αυτός είναι «εικόνα»; Διότι και ανάμεσα στους ανθρώπους θα βρεθούν πολλοί όμοιοι με τον Πατέρα, πάρα πολλοί που αναδείχθηκαν μάρτυρες, και πριν από αυτούς οι απόστολοι και οι προφήτες, και πριν από αυτούς πάλι οι πατριάρχες· πολλοί δε και σήμερα τήρησαν την εντολή του Σωτήρα, γινόμενοι «οικτίρμονες» «όπως ο Πατέρας ο εν τοις ουρανοίς», και τηρώντας το: «γίνετε λοιπόν μιμητές του Θεού ως τέκνα αγαπητά και περιπατείτε εν αγάπη, καθώς και ο Χριστός μας αγάπησε». «Μιμητές» επίσης του Παύλου έχουν γίνει πολλοί, όπως και εκείνος «του Χριστού». Και όμως, κανείς από αυτούς δεν είναι ούτε Λόγος, ούτε Σοφία, ούτε μονογενής Υιός, ούτε εικόνα, ούτε κάποιος από αυτούς αποτόλμησε να πει: «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα» ή «εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα», αλλά για όλους αυτούς έχει ειπωθεί: «ποιος είναι όμοιός σου ανάμεσα στους θεούς, Κύριε;» ή «ποιος θα εξομοιωθεί με τον Κύριο ανάμεσα στους υιούς του Θεού;». Για αυτόν όμως έχει ειπωθεί ότι αποτελεί τη μόνη αληθινή και κατά φύση εικόνα του Πατέρα.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΟϚ΄. Ποιοι είναι οι εχθροί τους οποίους διαταχθήκαμε να αγαπούμε; Και πώς θα αγαπήσουμε τους εχθρούς; Μόνο με ευεργεσίες προς αυτούς, ή και με την ίδια την εσωτερική διάθεση; Και είναι άραγε δυνατόν αυτό; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Χαρακτηριστικό του εχθρού είναι το να βλάπτει και να επιβουλεύεται. Επομένως, ο καθένας που με οποιονδήποτε τρόπο βλάπτει κάποιον, θα μπορούσε να ονομαστεί εχθρός· κατεξοχήν δε αυτός που αμαρτάνει. Διότι, στο μέτρο που εξαρτάται από αυτόν, βλάπτει με διάφορους τρόπους και επιβουλεύεται αυτόν που τον συναναστρέφεται ή τον συναντά. Επειδή δε ο άνθρωπος αποτελείται από σώμα και ψυχή, ως προς την ψυχή ας αγαπούμε αυτούς τους ανθρώπους ελέγχοντάς τους, νουθετώντας τους και παρακινώντας τους με κάθε τρόπο σε επιστροφή στον Θεό· ως προς το σώμα δε, ευεργετώντας τους, όταν στερούνται τα αναγκαία για τη ζωή. Το ότι δε η αγάπη έγκειται στη διάθεση, είναι σε όλους φανερό. Και το ότι αυτό είναι δυνατόν, το έδειξε και το δίδαξε ο Κύριος, ο οποίος απέδειξε την αγάπη του Πατρός και τη δική Του με την υπακοή Του μέχρι θανάτου υπέρ των εχθρών, και όχι υπέρ των φίλων, όπως μαρτυρεί ο Απόστολος λέγοντας: «Αποδεικνύει δε ο Θεός τη δική Του αγάπη σε εμάς, διότι, ενώ εμείς ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς». Και σε εμάς το ίδιο ακριβώς συνιστά λέγοντας: «Γίνετε λοιπόν μιμητές του Θεού, ως τέκνα αγαπητά, και περιπατείτε εν αγάπη, καθώς και ο Χριστός μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό Του για εμάς, ως προσφορά και θυσία στον Θεό».

Ερώτηση ΣΟΣΤ΄. Τι σημαίνει αυτό που ειπώθηκε από τον Απόστολο: «για να δοκιμάζετε ποιο είναι το θέλημα του Θεού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο»; Απόκριση. Πολλά είναι αυτά που θέλει ο Θεός· άλλα μεν τα θέλει με μακροθυμία και χρηστότητα, τα οποία είναι και ονομάζονται αγαθά, άλλα δε κατ' οργήν εξαιτίας των αμαρτιών μας, τα οποία ονομάζονται κακά. Διότι λέγει: «Εγώ είμαι αυτός που φέρνει την ειρήνη και κτίζει τα κακά». Κακά δε, όχι εκείνα για τα οποία τιμωρούμαστε, αλλά εκείνα διά των οποίων παιδαγωγούμαστε. Και αυτά που παιδαγωγούν, και διά της κακώσεως οδηγούν σε μετάνοια και επιστροφή, αποβαίνουν σε αγαθό. Όσα, λοιπόν, θέλει ο Θεός μακροθυμώντας και δείχνοντας χρηστότητα, αυτά είναι αναγκαίο να τα θέλουμε και να τα μιμούμαστε και εμείς. Διότι λέγει: «Να γίνεστε οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας είναι οικτίρμων». Και ο Απόστολος επίσης λέγει: «Γίνεστε μιμητές του Θεού, ως τέκνα αγαπητά· και περιπατείτε εν αγάπη, όπως ακριβώς και ο Χριστός μάς αγάπησε». Όσα όμως επιφέρει κατ' οργήν εξαιτίας των αμαρτιών μας, τα οποία λέγονται κακά, όπως είπα, με την έννοια της κακώσεως, δεν επιτρέπεται σε καμία περίπτωση να τα πράττουμε και εμείς. Διότι δεν σημαίνει ότι, επειδή είναι θέλημα του Θεού το να καταστρέφονται πολλές φορές οι άνθρωποι από λιμό, ή λοιμό, ή πόλεμο, ή κάτι άλλο παρόμοιο, πρέπει εμείς να υπηρετούμε αυτό το θέλημα. Διότι για τέτοια πράγματα ο Θεός έχει χρησιμοποιήσει και κακούς υπηρέτες, σύμφωνα με αυτό που έχει γραφτεί: «Εξαπέστειλε εναντίον τους την οργή του θυμού Του, θυμό και οργή και θλίψη, αποστολή που έγινε διά μέσου πονηρών αγγέλων».

«Τι μου χρειάζεται το πλήθος των θυσιών σας;» λέγει ο Κύριος. Ένα από όσα οφείλουν να ακουστούν από τους άρχοντες και να τηρηθούν από τον λαό είναι το: «Τι μου χρειάζεται το πλήθος των θυσιών σας;». Οι θυσίες των ασεβών είναι βδέλυγμα στον Κύριο. Πώς, λοιπόν, μέσω θυσιών που προσφέρονται σε μεγάλο πλήθος χωρίς ουσιαστική μετάνοια, ελπίζετε ότι θα βρείτε κάποια απολύτρωση για τις ψυχές σας; Διότι ο Θεός δεν εξιλεώνεται με το αίμα των ζώων, ούτε με τις σφαγές πάνω στους βωμούς, αλλά με την συντετριμμένη καρδιά. Διότι θυσία στον Θεό είναι το συντετριμμένο πνεύμα. Το ίδιο αρμόζει να λέγεται και προς εκείνους που είναι μεν απλόχεροι στις δαπάνες, αλλά δεν μετανοούν έμπρακτα. Γι' αυτόν τον λόγο, ο λόγος του Θεού δεν απορρίπτει εξ ολοκλήρου τις θυσίες, αλλά τις ιουδαϊκές: «Τι μου χρειάζεται», λέγει, «το πλήθος των θυσιών σας;». Και το μεν πλήθος το απορρίπτει· αναζητά, όμως, μία θυσία. Ο καθένας ας προσφέρει τον εαυτό του στον Θεό, παρουσιάζοντάς τον ως θυσία ζωντανή, ευάρεστη στον Θεό, προσφέροντας στον Θεό θυσία αινέσεως μέσω της λογικής λατρείας. Επειδή, λοιπόν, το πλήθος των θυσιών του Νόμου απορρίφθηκε ως άχρηστο, μία θυσία έγινε δεκτή, η οποία προσφέρθηκε στα έσχατα των αιώνων για την κατάργηση της αμαρτίας· διότι ο Αμνός του Θεού σήκωσε την αμαρτία του κόσμου, προσφέροντας τον Εαυτό Του ως προσφορά και θυσία σε οσμή ευωδίας.

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ακούσατε ότι ελέχθη στους αρχαίους: Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου, και θα μισήσεις τον εχθρό σου. Εγώ όμως σας λέω: Να αγαπάτε τους εχθρούς σας. Και λίγο παρακάτω: Να είστε λοιπόν εσείς τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι τέλειος. ΙΩΑΝΝΗΣ. Διότι τόσο αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή. Αυτή είναι η δική μου εντολή, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, όπως εγώ σας αγάπησα. Μεγαλύτερη αγάπη από αυτή δεν έχει κανείς, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του. ΛΟΥΚΑΣ. Και θα είστε υιοί του Υψίστου, διότι αυτός είναι αγαθός προς τους αχάριστους και τους πονηρούς. Να γίνεστε λοιπόν οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας είναι οικτίρμων. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Αποδεικνύει δε τη δική του αγάπη ο Θεός σε εμάς, επειδή, ενώ ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς. ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ. Να γίνεστε λοιπόν μιμητές του Θεού ως τέκνα αγαπητά, και να πορεύεστε με αγάπη, όπως και ο Χριστός μας αγάπησε, και παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς ως προσφορά και θυσία στον Θεό.

Το ίδιο πράγμα παραδίδει εκτενέστερα, αποδεικτικότερα και αποφαντικότερα στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, το οποίο θα μνημονεύσουμε σε λίγο. Λυτρωνόμαστε δε όλοι από μια τέτοια κατάκριση των αμαρτιών, εμείς που πιστεύουμε στη χάρη του Θεού, η οποία δόθηκε διά του μονογενούς Του Υιού, του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος είπε: «Τούτο είναι το αίμα μου της Καινής Διαθήκης, το οποίο χύνεται για πολλούς προς άφεσιν αμαρτιών»· όπως μαρτυρεί άλλωστε και ο Απόστολος μέσα από όσα γράφει, άλλοτε μεν: «Να αγαπάτε αλλήλους, όπως ακριβώς και ο Χριστός μάς αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό Του ως προσφορά και θυσία στον Θεό»· άλλοτε δε: «Ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου»· και πολλά παρόμοια. Όταν λοιπόν δοθεί η άφεση των αμαρτημάτων, τότε λαμβάνει ο άνθρωπος την ελευθερία από την αμαρτία από τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος μας εξαγόρασε, ώστε να δύναται να προσέλθει στον Λόγο.

Ερώτηση Β'. Αν είναι ακίνδυνο να ιερουργεί κάποιος που δεν έχει καθαρίσει την καρδιά του από πονηρή συνείδηση, ή από ακαθαρσία, ή από μολυσμό. Απάντηση. Ο Μωυσής, δίνοντας έναν τύπο στους ανθρώπους εκείνης της εποχής, αλλά και για δική μας νουθεσία, στον νόμο που δόθηκε από τον Θεό γράφει: «Και είπε ο Κύριος προς τον Μωυσή λέγοντας: Μίλησε στον Ααρών λέγοντας: Κάθε άνθρωπος από το γένος σου, σε όλες τις γενεές σας, ο οποίος έχει επάνω του κάποιο ψεγάδι (σωματικό ελάττωμα), δεν θα προσέλθει για να προσφέρει τα δώρα στον Θεό του· διότι κάθε άνθρωπος που έχει επάνω του ψεγάδι, δεν θα προσέλθει»· και στα επόμενα ερμηνεύει το ψεγάδι: όχι μόνο ως την ύπαρξη περιττών μελών, ούτε ως τη συντριβή (ακρωτηριασμό) κάποιου μέλους, έστω κι αν το ελάττωμα σε κάποιο μέρος του σώματος δεν εμποδίζει τόσο πολύ την ομαλή λειτουργία, αλλά παραβλάπτει την ευπρέπεια ή την αρτιμέλεια. Ο Κύριος όμως, λέγοντας: «Κάτι μεγαλύτερο από το ιερό βρίσκεται εδώ», μας διδάσκει ότι τόσο πιο ασεβής είναι εκείνος που τολμά να ιερουργεί το σώμα του Κυρίου, ο Οποίος πρόσφερε τον εαυτό Του για εμάς ως προσφορά και θυσία στον Θεό εις οσμήν ευωδίας, όσο το σώμα του μονογενούς Υιού του Θεού υπερέχει των κριαριών και των ταύρων· όχι βέβαια συγκριτικά, διότι η υπεροχή Του είναι ασύγκριτη.

Όπως ακριβώς στον Θωμά που δυσπιστούσε επέδειξε τα σημάδια των καρφιών και την ίδια την πλευρά, ώστε τελικά να τον πείσει να πει με φωτισμένη διάνοια «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου», έτσι, όπως νομίζω, καθιστώντας φανερό στους αγίους αγγέλους τον τρόπο της ένσαρκης οικονομίας, εμφανιζόταν με τα σημάδια του πάθους, φέροντας δηλαδή ερυθρά ιμάτια και τα ίδια τα σημάδια των καρφιών, ώστε να πιστέψουν και αυτοί ότι, ενώ υπάρχει από τη φύση του και αληθινά Θεός, έγινε και υιός ανθρώπου, λαμβάνοντας σώμα από την αγία Παρθένο και υποβάλλοντας τον εαυτό του σε κένωση, έτσι ώστε, αφού προσφέρει τον εαυτό του ως προσφορά και θυσία υπέρ πάντων σε οσμή ευωδίας στον Θεό και Πατέρα, να διασώσει την οικουμένη. Προσκυνά, λοιπόν, και το άγιο πλήθος των αγγέλων, χωρίς να αποφεύγει την προσκύνηση επειδή ήταν πρωτότοκος και άνθρωπος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς, αλλά έχοντας διδαχθεί την οικονομία και αναγνωρίζοντας τον κατά φύση Υιό του Θεού ακόμη και όταν έγινε σάρκα. <Προς δε τον Υιό· Ο θρόνος σου, ο Θεός.> Πώς, επομένως, δεν είναι ασύνετο και θρασύ το να περιεργάζεται κανείς τη φύση μέσω της οποίας τα πάντα παρήχθησαν στην ύπαρξη, η οποία είναι παλαιότερη από κάθε χρόνο;

Σφαζόταν, λοιπόν, το τρυγόνι και το περιστέρι, για να υποδηλωθεί πάλι σε εμάς ο ίδιος μέσω τύπων, αυτός που υπέμεινε τον κατά σάρκα θάνατο υπέρ της ζωής του κόσμου. Διότι αυτός είναι το πλέον καλλίφωνο τρυγόνι, αυτός είναι το ακέραιο περιστέρι. Επομένως, ο Χριστός προσέφερε τον εαυτό του, ταυτόχρονα μαζί με τους τύπους και την αλήθεια εις οσμήν ευωδίας, ώστε να μας προσαγάγει μέσω του εαυτού του στον Θεό και Πατέρα, και να λύσει έτσι την αποστροφή που είχε δημιουργηθεί εναντίον μας, τόσο εξαιτίας της παραβάσεως του Αδάμ όσο και εξαιτίας της αμαρτίας που τυράννησε όλους μας, και με αυτόν τον τρόπο να μας αξιώσει της πατρικής επισκοπής.

Α— Διότι υποστηρίζουμε ότι τα ανθρώπινα είναι δικά Του κατά οικονομική οικείωση, και μαζί με τη σάρκα και τα ιδιώματά της, επειδή κανένας άλλος Υιός δεν νοείται από εμάς εκτός από Αυτόν, αλλά ο ίδιος ο Κύριος μας έσωσε, δίνοντας το ίδιο Του το αίμα ως αντάλλαγμα για τη ζωή όλων. «Διότι εξαγοραστήκαμε με τίμημα, όχι με φθαρτά, με ασήμι ή χρυσό, αλλά με το τίμιο αίμα του Χριστού, ως αμνού άμωμου και άσπιλου, ο οποίος προσέφερε τον εαυτό Του για εμάς εις οσμήν ευωδίας στον Θεό και Πατέρα.» Και ως προς αυτό θα μας βεβαιώσει γράφοντας ο νομομαθέστατος Παύλος: «Γίνετε, λοιπόν, μιμητές του Θεού ως αγαπητά τέκνα, και να πορεύεστε με αγάπη, καθώς και ο Χριστός μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό Του για εμάς ως προσφορά και θυσία στον Θεό εις οσμήν ευωδίας.» Και επειδή ο Χριστός έγινε για εμάς «ευωδία», αποδεικνύοντας στο πρόσωπό Του ότι η ανθρώπινη φύση είναι αναμάρτητη, αποκτήσαμε παρρησία δι' Αυτού και εν Αυτώ προς τον εν τοις ουρανοίς Πατέρα και Θεό. Διότι είναι γραμμένο: «Έχοντας λοιπόν, αδελφοί, παρρησία για την είσοδο στα Άγια με το αίμα του Χριστού, μέσω μιας νέας και ζωντανής οδού την οποία εγκαινίασε για εμάς διά του καταπετάσματος, δηλαδή της σάρκας Του.»

ΑΛΛΟ. «Γίνεσθε λοιπόν μιμητές του Θεού, ως τέκνα αγαπητά, και περιπατείτε με αγάπη, καθώς και ο Χριστός μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς.» Δες λοιπόν πάλι πώς αναγνωρίζει και ονομάζει Θεό τον Χριστό. Διότι, αφού είπε ότι πρέπει να γίνουμε μιμητές του Θεού, αμέσως παραθέτει αυτόν, και διδάσκει πώς πρέπει να τον μιμούμαστε, λέγοντας: «Καθώς και ο Χριστός μας αγάπησε, και έδωσε τον εαυτό του για εμάς.» Εφόσον λοιπόν ο Χριστός είναι εκ φύσεως Θεός και ονομάζεται Θεός, και αυτό από εκείνον στον οποίο εμπιστεύθηκε το Ευαγγέλιο ο Θεός και Πατέρας, ποιος θα ανεχθεί αυτούς που ισχυρίζονται διαφορετικά πράγματα; Και αυτός που είναι εκ φύσεως Θεός, πώς θα μπορούσε να είναι κτίσμα ή δημιούργημα;

Και ποιο ακριβώς είναι αυτό το θέλημα του Πατρός, ο Ίδιος μας το αποκάλυψε μυσταγωγικά στα Ευαγγέλια λέγοντας: «Κατέβηκα από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε. Και αυτό είναι το θέλημα εκείνου που με έστειλε, ώστε κάθε τι που μου έχει δώσει, να μην χάσω τίποτα από αυτό, αλλά να το αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα.» Διότι προσέφερε τον εαυτό του για εμάς ως οσμή ευωδίας, και γι' αυτό ακριβώς ονομάστηκε και αρχιερέας. Επομένως, αυτός είναι ο αρχιερέας, αυτός είναι και το σύνθετο και λεπτό θυμίαμα· και αυτό θα το μαρτυρήσει ο Παύλος λέγοντας: «Ας είναι χάρη στον Θεό, ο οποίος πάντοτε μας οδηγεί σε θρίαμβο εν Χριστώ και φανερώνει δι' ημών την οσμή της γνώσεώς του σε κάθε τόπο, διότι είμαστε ευωδία Χριστού στον Θεό, ανάμεσα σε εκείνους που σώζονται και σε εκείνους που χάνονται· στους μεν είμαστε οσμή θανάτου που οδηγεί στον θάνατο, στους δε οσμή ζωής που οδηγεί στη ζωή.» Μας προτρέπει δε και εμάς λέγοντας: «Γίνετε λοιπόν μιμητές του Θεού ως αγαπητά τέκνα, και περιπατείτε με αγάπη, καθώς και ο Χριστός μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς ως προσφορά και θυσία στον Θεό σε οσμή ευωδίας.» Και καθορίζει σαφώς τον καιρό του θυμιάματος, νομοθετώντας ότι όλα πρέπει να γίνονται με τάξη και ευπρέπεια, και μέσω των οποίων η δύναμη των εσωτερικών θεωριών μας θα βρισκόταν σε καλή κατάσταση. «

Σύμβολο της βασιλείας του Χριστού θα μπορούσε να είναι, όπως τουλάχιστον μου φαίνεται, το να απλώνεται πάνω στην τράπεζα το πορφυρό ύφασμα, δηλαδή το πορφυρό κάλυμμα. Είχε καλυφθεί δε αυτό το θυσιαστήριο των ολοκαυτωμάτων με κόκκινο ύφασμα· και το κόκκινα βαμμένο ύφασμα θα το εκλάβουμε ως τύπο του αίματος. Διότι ο Χριστός θυσιάστηκε για εμάς και υπέρ ημών, και σαν ένας αμνός ανέβηκε στο θείο θυσιαστήριο, εις οσμήν ευωδίας προς τον Θεό και Πατέρα. Μαζί δε με τα υακίνθινα, κάλυμμα στον λουτήρα ήταν ένα ολοπόρφυρο ύφασμα. Και ο λουτήρας διαγράφει πάνω του τον τύπο του αγίου βαπτίσματος, το οποίο μας ξεπλένει με άγια ύδατα για την αποβολή της αμαρτίας, και μας μεταφέρει στη βασιλεία των ουρανών.

Ότι οι Χριστιανοί δεν πρέπει να επιδίδονται σε ελαφρότητες και διασκεδάσεις. Ότι δεν πρέπει να επιδίδονται σε ελαφρότητες και διασκεδάσεις οι Χριστιανοί όλοι το γνωρίζουμε, καθώς το ακούμε από τις θείες Γραφές και κυρίως από τον Κύριο, ο οποίος λέει στο Ευαγγέλιο με απειλή: αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι εκεί θα πενθήσετε και θα κλάψετε. Και πάλι λέει: μην παρασύρεστε σε μετεωρισμούς· διότι όλα αυτά τα κάνουν τα έθνη. Ο δε προφήτης Ησαΐας, ή μάλλον ο Θεός μέσω του προφήτη, λέει: αλίμονο σε αυτούς που πίνουν το κρασί τους με τύμπανα και αυλούς και κιθάρες. Ο δε μακάριος Δαβίδ, αποστρεφόμενος τον μετεωρισμό και καυχώμενος εν Κυρίω, έλεγε: Κύριε, δεν υψώθηκε η καρδιά μου, ούτε μετεωρίστηκαν τα μάτια μου. Ο δε Ιάκωβος, ο αδελφός του Κυρίου, λέει: πενθήστε και κλάψτε· το γέλιο σας ας μεταστραφεί σε πένθος, και η χαρά σε κατήφεια. Ο δε μακάριος απόστολος Παύλος αποκαλεί ειδωλολάτρες αυτούς που διασκεδάζουν ελαφρά, λέγοντας: μη γίνεστε ειδωλολάτρες, καθώς είναι γεγραμμένο. Και πάλι λέει: κανένας σάπιος λόγος ας μην εκπορεύεται από το στόμα σας, αλλά μάλλον λόγος αγαθός. Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, να τα κάνετε όλα για τη δόξα του Θεού. Και πάλι ο ίδιος λέει: αδελφοί, γίνεστε μιμητές του Θεού, και να ζείτε με αγάπη. Η δε πορνεία και κάθε ακαθαρσία ή πλεονεξία ούτε καν να ακούγεται ως όνομα ανάμεσά σας· το ίδιο και η αισχρότητα ή η μωρολογία ή η ευτραπελία, τα οποία δεν σας αρμόζουν, αλλά αντίθετα να υπάρχει ευχαριστία.

Ως λύτρα δε, καθώς είχε συνηθίσει να προσφέρει τα κατάλληλα για την ίδια, δηλαδή τις κατά τον Νόμο θυσίες δι' αίματος (τις οποίες ο προφήτης Ησαΐας, εκ προσώπου του Θεού, διακηρύσσει ότι ουδέποτε τις ζήτησε από τα χέρια τους), καθώς ο νομοθέτης απέβλεπε δηλαδή στην πνευματική τελείωση του σκοπού. Όσα δε προσφέρονταν προς θυσία, των οποίων το αίμα όριζε ο νόμος να χύνεται στο θυσιαστήριο, έχουν ονομαστεί διακριτώς «Άγια»· με την αλήθεια δηλαδή να προδιαγράφεται και σε αυτό μέσω του τύπου. Διότι Εκείνος που προσέφερε τον εαυτό Του στον Θεό και Πατέρα ως θυσία και προσφορά εις οσμήν ευωδίας, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, Αυτός μόνος είναι και ονομάζεται κυρίως και αληθώς άγιος.

Αφού αποδέχθηκα εν Θεώ το πολυπόθητο όνομά σας, το οποίο αποκτήσατε με δίκαιη φύση σύμφωνα με την πίστη και την αγάπη στον Χριστό Ιησού, τον Σωτήρα μας, όντας μιμητές της φιλανθρωπίας του Θεού και αφού αναζωπυρωθήκατε με το αίμα του Χριστού, ολοκληρώσατε τέλεια το συγγενικό σας έργο. Διότι, όταν ακούσατε ότι ήρθα δεμένος από τη Συρία για τον Χριστό, την κοινή μας ελπίδα, πεπεισμένος ότι με την προσευχή σας θα αξιωθώ να θηριομαχήσω στη Ρώμη, ώστε μέσω του μαρτυρίου να μπορέσω να γίνω μαθητής Εκείνου που προσέφερε τον εαυτό Του για εμάς στον Θεό ως προσφορά και θυσία σε οσμή ευωδίας. Επειδή, λοιπόν, δέχθηκα στο όνομα του Θεού ολόκληρη την κοινότητά σας στο πρόσωπο του Ονησίμου, ενός ανθρώπου με απερίγραπτη αγάπη, ο οποίος είναι επίσκοπός σας, εύχομαι κατά Χριστόν Ιησούν να τον αγαπάτε και όλοι σας να γίνετε όμοιοι με αυτόν. Διότι ευλογημένος είναι ο Θεός που σας αξίωσε, όντας τέτοιοι, να έχετε αποκτήσει εν Χριστώ έναν τέτοιο επίσκοπο.

Διότι, για να σε συγχωρήσει, θυσίασε τον Υιό. Εσύ όμως, ενώ βλέπεις πολλές φορές ότι η συγχώρηση είναι και ακίνδυνη και ανέξοδη, δεν την παρέχεις. Γίνετε λοιπόν μιμητές του Θεού, ως τέκνα αγαπητά, και περιπατείτε εν αγάπη, όπως ακριβώς και ο Χριστός μας αγάπησε, και παρέδωσε τον Εαυτό Του για χάρη μας ως προσφορά και θυσία στον Θεό, σε οσμή ευωδίας. Για να μη νομίσεις ότι το γεγονός αυτό οφειλόταν σε ανάγκη, άκουσε πώς δεν μίλησε απλώς, αλλά είπε ότι παρέδωσε τον Εαυτό Του· σαν να έλεγε: Ο Δεσπότης σε αγάπησε ενώ ήσουν εχθρός, αγάπησε εσύ τον φίλο σου· ή μάλλον ούτε και έτσι θα μπορέσεις, εντούτοις κάνε ό,τι δύνασαι. Ω! Τι θα μπορούσε να είναι πιο μακάριο από αυτή τη φωνή; Είτε βασιλεία αναφέρεις είτε οτιδήποτε άλλο, τίποτα δεν είναι ίσο. Τον Θεό μιμείσαι, με τον Θεό εξομοιώνεσαι, όταν του προσφέρεις συγχώρηση. Περισσότερο πρέπει να συγχωρούμε τα αμαρτήματα, παρά τα χρήματα.

«Να πορεύεστε με αγάπη». Ιδού η βάση των πάντων· όταν, λοιπόν, υπάρχει αυτή, ούτε θυμός, ούτε οργή, ούτε κραυγή, ούτε βλασφημία υπάρχει, αλλά όλα αυτά έχουν εξαλειφθεί. Γι' αυτό τον λόγο, στο τέλος θέτει το σημαντικότερο σημείο. Πώς έγινες τέκνο Θεού; Επειδή συγχωρήθηκες. Με την ίδια προϋπόθεση, από την οποία αξιώθηκες τόση τιμή, με την ίδια συγχώρησε και τον πλησίον σου. Πες μου, σε παρακαλώ, αν κάποιος, ενώ ήσουν κρατούμενος και ένοχος για μύρια κακά, σε οδηγούσε στα ανάκτορα· ή μάλλον ας το αφήσουμε αυτό· αν κάποιος, ενώ είχες πυρετό και ψυχορραγούσες, σε ωφελούσε με κάποιο φάρμακο, άραγε δεν θα τον προτιμούσας πάνω από όλους, ακόμα και το ίδιο το όνομα του φαρμάκου; Διότι, αν τους καιρούς και τους τόπους μέσω των οποίων ωφελούμαστε τους αγαπάμε σαν τις ίδιες μας τις ψυχές, πολύ περισσότερο τα ίδια τα πράγματα. Να γίνεις εραστής της αγάπης· διότι μέσω αυτής σώθηκες, μέσω αυτής έγινες υιός· και αν μπορέσεις να σώσεις κάποιον άλλον, δεν θα χρησιμοποιήσεις το ίδιο φάρμακο, και δεν θα προτρέψεις τους πάντες λέγοντας: «Συγχωρείτε, για να συγχωρηθείτε»; Αυτό είναι γνώρισμα των ευγνωμόνων ψυχών, το να προτρέπουν κατ' αυτόν τον τρόπο, γνώρισμα ψυχών ελεύθερων και ευγενών. «Καθώς και ο Χριστός μας αγάπησε», λέει. Εσύ λυπάσαι τους φίλους, Εκείνος όμως τους εχθρούς· επομένως, είναι πολύ ανώτερο αυτό που έπραξε ο Δεσπότης. Διότι η λέξη «Καθώς», πώς εκπληρώνεται; Είναι προφανές ότι εκπληρώνεται εάν ευεργετούμε τους εχθρούς μας.

Και παρέδωσε τον εαυτό του προσφορά και θυσία στον Θεό εις οσμήν ευωδίας. Βλέπεις ότι το να πάσχει κανείς υπέρ των εχθρών είναι οσμή ευωδίας και θυσία ευπρόσδεκτη; Ακόμη και αν πεθάνεις, τότε θα γίνεις θυσία· αυτό σημαίνει να μιμείσαι τον Θεό. Η πορνεία δε και κάθε ακαθαρσία ή πλεονεξία ούτε καν να αναφέρεται μεταξύ σας, όπως αρμόζει σε αγίους.

Είδες πώς, προβάλλοντας τη χάρη, ονόμασε το γεγονός διδασκαλία; Έτσι πράττει και όταν προτρέπει στην αγάπη, υπενθυμίζοντας τη χάρη και λέγοντας: Καθώς ο Χριστός μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό Του για εμάς, έτσι και εσείς να αγαπάτε ο ένας τον άλλον. Ας παιδαγωγηθούμε, λοιπόν, από τη χάρη και ας ευχαριστήσουμε τον φιλάνθρωπο Θεό και για τη δωρεά που μας προσφέρθηκε και για τη διδασκαλία που πηγάζει από τη χάρη, διότι και από τα προηγούμενα αμαρτήματα απαλλαχθήκαμε, και για τα μελλοντικά κατορθώματα έχουμε ως μέγιστη ασφάλεια την άφεση των αμαρτιών.

Επομένως, και το «Δόξασόν με», έχει τέτοια έννοια. Και για να μάθεις ότι με αυτόν τον τρόπο εννοεί τη δόξα, άκουσε τα εξής: «Το έργο το τελείωσα, το οποίο μου έδωσες για να το κάνω». Αν και το γεγονός βρισκόταν ακόμη στην αρχή, ή μάλλον ούτε καν στην αρχή. Πώς λοιπόν λέει: «Το τελείωσα»; Είτε διότι έπραξα καθετί που εξαρτιόταν από εμένα· είτε διότι αναφέρει αυτό που πρόκειται να συμβεί σαν να έχει ήδη γίνει· είτε, αυτό που κυρίως πρέπει να ειπωθεί, επειδή τα πάντα είχαν ήδη συντελεστεί με το να τεθεί η ρίζα των αγαθών, την οποία εξάπαντος και κατ' ανάγκην επρόκειτο να ακολουθήσουν οι καρποί, και επειδή στα όσα επρόκειτο να γίνουν έπειτα, θα παρευρισκόταν και θα συνέπραττε ο Ίδιος. Γι' αυτό πάλι με συγκατάβαση λέει: «Το οποίο μου έδωσες». Διότι, εάν περίμενε να ακούσει και να μάθει, αυτά θα υπολείπονταν πολύ της δόξας Του. Αφού το ότι προσήλθε σε αυτό με δική Του βούληση, είναι φανερό από πολλά σημεία. Όπως όταν λέει ο Παύλος, ότι «Τόσο μας αγάπησε, ώστε παρέδωσε τον εαυτό Του για εμάς»· και, «Εκένωσε τον εαυτό Του, λαμβάνοντας μορφή δούλου»· και πάλι, «Καθώς με αγάπησε ο Πατέρας, και εγώ αγάπησα εσάς». «Δόξασέ με εσύ, Πατέρα, κοντά Σου, με τη δόξα που είχα κοντά Σου προτού να υπάρξει ο κόσμος». Και πού είναι εκείνη η δόξα; Έστω δηλαδή ότι μεταξύ των ανθρώπων ήταν εύλογα άδοξος εξαιτίας του σαρκικού ενδύματος που φορούσε· πώς όμως ζητά να δοξαστεί και από τον Θεό; Τι λοιπόν εννοεί εδώ;

Και πάλι κάπου αλλού αναφέρεται: «Καθώς και ο Χριστός μας αγάπησε, και παρέδωσε τον εαυτό Του για εμάς ως προσφορά και θυσία στον Θεό εις οσμήν ευωδίας». Ο Οποίος και σταυρώθηκε αφ' εαυτού Του, και σφαγιάστηκε αφ' εαυτού Του· γι' αυτό και ο ίδιος έλεγε: «Έχω την εξουσία να παραδώσω την ψυχή μου, και έχω πάλι την εξουσία να την λάβω πίσω. Κανείς δεν την αφαιρεί από εμένα· εγώ την παραδίδω αφ' εαυτού μου». Τι έχεις να πεις εδώ, ω αιρετικέ, εσύ που παραθέτεις την ευαγγελική ρήση η οποία λέει: «Ο Υιός δεν δύναται να κάνει τίποτα αφ' εαυτού Του»; Ιδού, ο ίδιος λέει: «Εγώ την παραδίδω αφ' εαυτού μου, και την λαμβάνω αφ' εαυτού μου». Και αυτό που ειπώθηκε δεν είναι μικρό, αλλά πάρα πολύ μεγάλο. Διότι και για τον Πατέρα έχει ειπωθεί, ότι έχει εξουσία θανάτου και ζωής.

Ο ίδιος πάλι λέει κάπως έτσι: «Γι' αυτό με αγαπά ο Πατέρας, επειδή εγώ παραδίδω την ψυχή μου, για να την πάρω πάλι». Διότι, αν δεν το θέλει, αλλά το αποφεύγει και παρακαλεί τον Πατέρα, πώς γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο αγαπάται; Επειδή η αγάπη προϋποθέτει την ελεύθερη θέληση. Και πώς πάλι λέει ο Παύλος: «Να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, όπως και ο Χριστός μάς αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς»; Και ο ίδιος πάλι ο Χριστός, όταν επρόκειτο να σταυρωθεί, έλεγε: «Πατέρα, ήλθε η ώρα· δόξασε τον Υιό σου», ονομάζοντας τον σταυρό δόξα. Και πώς εδώ μεν προσπαθεί να τον αποφύγει, ενώ εκεί τον επισπεύδει; Διότι, για να κατανοήσεις ότι ο σταυρός είναι δόξα, άκουσε τι λέει ο ευαγγελιστής: «Δεν υπήρχε ακόμη Άγιο Πνεύμα, επειδή ο Ιησούς δεν είχε ακόμη δοξαστεί». Αυτό δε που εννοεί είναι το εξής: Δεν είχε δοθεί ακόμη η χάρις, επειδή η έχθρα προς τους ανθρώπους δεν είχε ακόμη καταλυθεί, λόγω του ότι δεν είχε ακόμη πραγματοποιηθεί ο σταυρός.

Του ιδίου, εγκώμιο στον άγιο απόστολο Παύλο, λόγος τρίτος Ο μακάριος Παύλος, επιδεικνύοντας τη δύναμη της ανθρώπινης προθυμίας, και το ότι μπορούμε να υψωθούμε μέχρι τον ίδιο τον ουρανό, αφήνοντας κατά μέρος τους αγγέλους και τους αρχαγγέλους και τις άλλες ουράνιες δυνάμεις, άλλοτε μεν προτρέπει να γίνουμε μιμητές του Χριστού έχοντας ως πρότυπο μόνο τον εαυτό του, λέγοντας: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού»· άλλοτε δε, χωρίς τη δική του μεσολάβηση, τους ανεβάζει προς τον ίδιο τον Θεό λέγοντας: «Γίνεστε λοιπόν μιμητές του Θεού, ως τέκνα αγαπητά». Έπειτα, δείχνοντας ότι τίποτα δεν κατορθώνει τόσο πολύ αυτή τη μίμηση, όσο το να ζει κανείς με τρόπο κοινωφελή και να αποβλέπει στο κοινό καλό όλων, πρόσθεσε: «Να πορεύεσθε με αγάπη». Γι' αυτό, αφού είπε: «Να γίνεστε μιμητές μου», αμέσως ομιλεί περί αγάπης, δείχνοντας ότι αυτή προπάντων η αρετή μάς κάνει να βρισκόμαστε κοντά στον Θεό· καθώς οι άλλες είναι κατώτερές της, και όλες στρέφονται γύρω από τον άνθρωπο· όπως για παράδειγμα η μάχη ενάντια στις επιθυμίες, ο πόλεμος ενάντια στη γαστριμαργία, ο αγώνας κατά της φιλαργυρίας, η πάλη με τον θυμό. Το να αγαπά όμως κανείς, αυτό είναι γνώρισμα κοινό σε εμάς και στον Θεό. Γι' αυτό και ο Χριστός έλεγε: «Να προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας κατατρέχουν, για να γίνετε όμοιοι με τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄. «Γίνετε λοιπόν μιμητές του Θεού, ως τέκνα αγαπητά, και να πορεύεστε με αγάπη, όπως ακριβώς και ο Χριστός μας αγάπησε, και παρέδωσε τον εαυτό Του για χάρη μας ως προσφορά και θυσία στον Θεό, σε οσμή ευωδίας». Πρέπει, λέει, να μιμούμαστε τον Θεό στο να συγχωρούμε όσους αμαρτάνουν απέναντί μας, ώστε να είμαστε μιμητές του Θεού.

«Να οργίζεστε, αλλά να μην αμαρτάνετε. Ας μη δύει ο ήλιος με την οργή σας, και να μη δίνετε τόπο στον διάβολο. Να γίνεστε ο ένας προς τον άλλον καλοί, εύσπλαχνοι, συγχωρώντας ο ένας τον άλλον, όπως ακριβώς και ο Χριστός συγχώρεσε εμάς. Γίνετε, λοιπόν, μιμητές του Θεού, ως τέκνα αγαπητά, και να πορεύεστε με αγάπη, όπως ακριβώς και ο Χριστός μάς αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς ως προσφορά και θυσία στον Θεό, για οσμή ευωδίας.» «Εκείνους που αμαρτάνουν να τους ελέγχεις μπροστά σε όλους, ώστε και οι υπόλοιποι να έχουν φόβο.» «Ποιος είναι αυτός που θα σας κάνει κακό, εάν γίνετε ζηλωτές του αγαθού; Αλλά, ακόμη κι αν πάσχετε για τη δικαιοσύνη, είστε μακάριοι.»

«Γίνετε, λοιπόν, μιμητές του Θεού, ως αγαπημένα παιδιά, και να πορεύεστε με αγάπη, όπως ακριβώς και ο Χριστός μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό του για χάρη μας ως προσφορά και θυσία στον Θεό για οσμή ευωδίας.» «Πάνω από όλα να επιδιώκετε την αγάπη, διότι αυτή είναι ο σύνδεσμος της τελειότητας. Και η ειρήνη του Θεού κυριαρχεί στις καρδιές σας.» «Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο.» «Ο καρπός της δικαιοσύνης σπέρνεται μέσα σε ειρήνη για εκείνους που ειρηνοποιούν.» «Εκείνος που αγαπά τον αδελφό του, μένει στο φως.» «Να αγαπάτε από καθαρή καρδιά.» «Η αγάπη καλύπτει πλήθος αμαρτιών.» «Παιδιά μου, ας μην αγαπάμε μόνο με τα λόγια ούτε με τη γλώσσα, αλλά με έργα και με την αλήθεια. Και από αυτό θα γνωρίσουμε ότι προερχόμαστε από την αλήθεια.» «Αγαπητοί, ας αγαπάμε ο ένας τον άλλον, διότι η αγάπη προέρχεται από τον Θεό· και καθένας που αγαπά, έχει γεννηθεί από τον Θεό και γνωρίζει τον Θεό. Εκείνος που δεν αγαπά, δεν γνώρισε τον Θεό, διότι ο Θεός είναι αγάπη. Δεν υπάρχει φόβος μέσα στην αγάπη· αντίθετα, η τέλεια αγάπη διώχνει έξω τον φόβο· και εκείνος που φοβάται, δεν έχει φτάσει στην τελειότητα της αγάπης.»

Τολμά ο Παύλος ακόμη και να μην ονομάζει άνθρωπο τον Ιησού, όχι με την έννοια ότι δεν είναι άνθρωπος, αλλά επειδή είναι και Θεός. Γράφει, λοιπόν, προς τους Γαλάτες: «Ο Παύλος, απόστολος όχι από ανθρώπους ούτε μέσω ανθρώπου, αλλά μέσω του Ιησού Χριστού», και πάλι: «Σας κάνω γνωστό το ευαγγέλιο που κηρύχθηκε από εμένα, ότι δεν είναι κατά άνθρωπο· διότι ούτε εγώ το παρέλαβα από άνθρωπο ούτε το διδάχθηκα, αλλά μέσω αποκαλύψεως του Ιησού Χριστού». Έχει γραφεί: «Ούτε άγγελος, ούτε απεσταλμένος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος μας έσωσε». Λέει ο Παύλος: «Γίνετε μιμητές του Θεού ως τέκνα αγαπητά και περιπατείτε με αγάπη, όπως ακριβώς και ο Χριστός μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς». Αυτός που λυπάται και απεύχεται το ποτήριο, πώς «παρέδωσε τον εαυτό του», εάν ήταν μόνο άνθρωπος;

Πώς όμως γίνεται αυτό; Ο μακάριος Παύλος στέλνοντας επιστολή ως απόστολος, και προτρέποντας τους πάντες στη μίμηση του Θεού και του εαυτού του, λέει: «Γίνετε λοιπόν μιμητές του Θεού, ως αγαπητά τέκνα». Έπειτα πάλι δηλώνοντας ότι τίποτα δεν κατορθώνει τόσο αυτή τη μίμηση, όσο το να ζει κανείς για το κοινό όφελος και να αποβλέπει στο τι είναι χρήσιμο για τους πάντες, πρόσθεσε: «περιπατείτε εν αγάπη». Και πολύ σωστά, αφού είπε «να γίνεστε μιμητές μου», αμέσως κάνει λόγο για την αγάπη, δείχνοντας ότι αυτή η αρετή περισσότερο από κάθε άλλη μάς κάνει να βρισκόμαστε κοντά στον Θεό. Διότι όλες οι άλλες, όντας κατώτερες από αυτήν, περιστρέφονται γύρω από τους ανθρώπους, όπως ο αγώνας ενάντια στις επιθυμίες, ο πόλεμος ενάντια στη γαστριμαργία, η παράταξη ενάντια στη φιλαργυρία, η πάλη ενάντια στον θυμό. Το να αγαπούμε όμως, αυτό είναι κοινό σε εμάς και στον Θεό. Γι' αυτό και ο Χριστός έλεγε: «Να προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας κατατρέχουν, για να γίνετε όμοιοι με τον Πατέρα μας που είναι στους ουρανούς». Και πάλι ο απόστολος: «Ο σκοπός της παραγγελίας είναι αγάπη από καθαρή καρδιά και αγαθή συνείδηση». Και πάλι: «Έγινα στους Ιουδαίους ως Ιουδαίος, για να κερδίσω Ιουδαίους. Και σε εκείνους που είναι υπό τον νόμο ως υπό τον νόμο, και στους ασθενείς ως ασθενής, στους πάντες έγινα τα πάντα, για να σώσω τους πάντες ή έστω μερικούς». Και αλλού: «Για να παρουσιάσω κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ».

Πώς θα ακολουθήσει, θα προφθάσει και θα συνοδοιπορήσει με αυτούς εκείνος που διάγει τον βίο του όχι μόνο με αμέλεια, όπως κι εγώ, αλλά και μέσα στην εμπάθεια, όπως προαναφέρθηκε; Εάν δε κάποιος πει, «και ποιος δύναται να μιμηθεί τον Αντώνιο και τους αγίους που ανέφερες», ας ακούσει και τον Παύλο, ο οποίος προτρέπει να μην μιμούμαστε απλώς αγίους, αλλά τον ίδιο τον Θεό: «Να γίνεστε», λέγει, «μιμητές του Θεού, ως τέκνα αγαπητά, και να περιπατείτε εν αγάπη, καθώς και ο Χριστός μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό του υπέρ ημών». Εάν, λοιπόν, προτραπήκαμε να μιμούμαστε τον Θεό μέσω της καθαρότητας του βίου και των αγαθών έργων, τίποτα δεν εμποδίζει να μιμούμαστε, κατά το δυνατόν, τον υψηλό βίο των προαναφερθέντων οσίων. Εάν, επομένως, επιθυμούμε να τους δούμε και μαζί τους να εισέλθουμε στα αγαθά που έχουν ετοιμαστεί για εκείνους, ας απομακρύνουμε τους εαυτούς μας από τα ολέθρια πάθη και ας βαδίσουμε οπίσω από τους αγίους, λίγο-λίγο, με ταπεινό φρόνημα, με υπακοή και με σύμμετρη νηστεία. Και είθε ο Κύριος να δώσει προθυμία, ισχύ και αγαθή ευδοκία, και με τη χάρη Του και τη θεόσδοτη συνέργεια θα τους ακολουθήσουμε, θα τους προφθάσουμε και θα συνοδοιπορήσουμε με αυτούς, και μαζί τους θα απολαύσουμε τα αγαθά που τους επιφυλάσσονται, με τις ευπρόσδεκτες ευχές και μεσιτείες τους και με τη θεία χάρη· αμήν.

Επομένως, όπως είπα, δεν ζητά τίποτα το μεγάλο από εμάς· τίποτα το σκληρό, τίποτα το επαχθές, τίποτα το βίαιο, παρά μόνο αγάπη προς τον Ίδιο και προς τον πλησίον· αγάπη, με την οποία Εκείνος πρώτος μας αγάπησε, και τόσο σφοδρά, ώστε να παραδώσει και τον εαυτό Του για εμάς. Αυτό ακριβώς, θαυμάζοντάς το και ο Παύλος και φανερώνοντάς το σε εμάς, λέει: «να περιπατείτε μέσα στην αγάπη, όπως και ο Χριστός μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό Του για εμάς ως προσφορά στον Θεό και Πατέρα εις οσμήν ευωδίας». Ένα λοιπόν οφείλουμε και εμείς: να αγαπούμε ο ένας τον άλλον, μιμούμενοι τον Δεσπότη μας· γνωρίζοντας να θυσιάζουμε ακόμη και τις ζωές μας ο ένας για τον άλλον και να σπεύδουμε με κάθε τρόπο να περιποιούμαστε τους ομοδούλους και αδελφούς μας, λέγοντας και πράττοντας τα πάντα για την οικοδομή, την ωφέλεια και τη βοήθειά τους. Διότι η εύνοια και η αγαθότητά μας προς αυτούς έχει την ιδιότητα να αναβαίνει προς τον ίδιο τον Δεσπότη. Επειδή είναι φιλάνθρωπος, οικειοποιείται όλα τα δικά μας και τα θεωρεί δικά Του. Και εξάλλου, όπου υπάρχει η κατά Θεόν αγάπη, εκεί ακολουθεί όλος ο κύκλος των αρετών· η αγαθότητα, η μακροθυμία, η πραότητα, η ανεξικακία, η προσφορά, η ελεημοσύνη, η συμπάθεια και τα υπόλοιπα. Διότι αυτόν που αγαπά κανείς, οπωσδήποτε και θα τον ελεήσει· και θα του προσφέρει όταν έχει ανάγκη, και θα πονέσει μαζί του όταν πάσχει, και θα σταθεί δίπλα του όταν κινδυνεύει, και θα του απλώσει το χέρι όταν είναι πεσμένος. Και γενικά, θα φανεί απέναντί του αγαθός, συμπονετικός και φίλος.

Ας μιμηθούμε αυτούς που με αδιάκριτη υπακοή πορεύτηκαν ευθεία τον ασκητικό δρόμο. Και αν θέλετε, ας μιμηθούμε εκείνον που παραγγέλλει: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού»· και που πάλι λέει: «Γίνετε λοιπόν μιμητές του Θεού, ως αγαπητά τέκνα, και να ζείτε με αγάπη, όπως και ο Χριστός μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό Του για εμάς ως θυσία και προσφορά στον Θεό, εις οσμήν ευωδίας». Έπειτα, αφού ο μεν Χριστός έδωσε τον εαυτό Του ως θυσία και προσφορά στον Θεό για εμάς, εμείς δεν θα υπομείνουμε με ευχαριστία ούτε την οποιαδήποτε θλίψη; Ο Χριστός ονειδίστηκε, σύμφωνα με τα γεγραμμένα: «Οι ονειδισμοί εκείνων που σε ονείδιζαν έπεσαν πάνω μου»· και εμείς δεν υποφέρουμε ούτε τη μικρή προσβολή και επίπληξη του πλησίον; Και πώς θα είμαστε μαζί με τους αγίους, εμείς που δεν ακολουθούμε τα ίχνη τους; Πώς δε θα συμβασιλεύσουμε με τον Χριστό, εμείς που δεν συμμορφωνόμαστε προς τον θάνατό Του ούτε γινόμαστε κοινωνοί των αχράντων Του παθημάτων; «Και αν ο δίκαιος με δυσκολία σώζεται, ο ασεβής και ο αμαρτωλός πού θα εμφανιστεί;» Βλέπετε την ακρίβεια του ότι «ο δίκαιος με δυσκολία σώζεται»; Πώς θα μπορούσε όμως να είναι δίκαιος ο ανυπόμονος, εκείνος που αποφεύγει τους κόπους, αυτός που ανακαλεί στη μνήμη του παλιές πίκρες, και εξαιτίας αυτού εξάπτεται και ταράσσεται, και δεν έχει την ειρήνη προς τον Θεό; Επομένως, είναι αναπόφευκτο, πράττοντας αυτά, να αποκοπούμε από την κοινοβιακή ενότητα· είναι αναπόφευκτο να υποπέσουμε σε αιώνια καταδίκη, παρασυρόμενοι από όλα αυτά.