Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 5:21

Διότι είναι γραμμένο: Να υποτάσσεσθε ο ένας στον άλλον με φόβο Χριστού. Και ο Κύριος λέει: Όποιος θέλει να είναι μεγάλος ανάμεσά σας, ας είναι ο τελευταίος από όλους, και δούλος όλων· αποξενωμένος δηλαδή από τα δικά του θελήματα, κατά μίμηση του ίδιου του Κυρίου, ο οποίος λέει: Κατέβηκα από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε.

Ας αγωνιστούμε, λοιπόν, αγαπητοί, ώστε μέσω αυτής της καλής υπακοής και υποταγής να κληρονομήσουμε την αιώνια ζωή, και ας μην καταστήσουμε τους εαυτούς μας υπόλογους στον θάνατο της παρακοής και της ανυποταξίας. Έχοντας δε τον φόβο του Κυρίου, ας πειθαρχήσουμε στα διδάγματα του Αποστόλου, καθώς λέγει: να υποτάσσεστε ο ένας στον άλλον με φόβο Θεού, φροντίζοντας με σπουδή να τηρείτε την ενότητα του Πνεύματος μέσω του συνδέσμου της ειρήνης. Διότι η ειρήνη αποτελεί την προϋπόθεση κάθε αγαθής ελπίδας. Η ειρήνη είναι θάνατος του θανάτου, πένθος του Διαβόλου, αφανισμός των δαιμόνων.

Αλλά να πληρούσθε με το Πνεύμα, μιλώντας μεταξύ σας με ψαλμούς και ύμνους και ωδές πνευματικές, άδοντας και ψάλλοντας μέσα στην καρδιά σας προς τον Κύριο, ευχαριστώντας πάντοτε για όλα τον Θεό και Πατέρα στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, υποτασσόμενοι ο ένας στον άλλον με φόβο Χριστού. Θέλεις, λέγει, να ευφραίνεσαι; Θέλεις να δαπανάς την ημέρα σου; Εγώ σου δίνω ποτό πνευματικό· διότι η μέθη αποκόπτει ακόμη και την καθαρή άρθρωση της γλώσσας μας, κάνοντάς μας να ψελλίζουμε, και διαστρέφει τα μάτια και γενικά τα πάντα.

Μάθε να ψάλλεις, και θα δεις την ευχαρίστηση αυτής της πράξης· διότι όσοι ψάλλουν πληρούνται από Άγιο Πνεύμα, όπως ακριβώς εκείνοι που άδουν τις σατανικές ωδές, από ακάθαρτο πνεύμα. Τι σημαίνει το «στις καρδιές σας προς τον Κύριο»; Δηλαδή, να προσέχετε με σύνεση· διότι εκείνοι που δεν προσέχουν, απλώς ψάλλουν προφέροντας τα λόγια, ενώ η καρδιά τους περιπλανάται αλλού. Πάντοτε, λέει, να ευχαριστείτε για όλα στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού τον Θεό και Πατέρα, υποτασσόμενοι ο ένας στον άλλον με φόβο Χριστού. Δηλαδή, τα αιτήματά σας ας γίνονται γνωστά προς τον Θεό με ευχαριστία· διότι τίποτα δεν ευφραίνει τόσο πολύ τον Θεό, όσο το να είναι κανείς ευγνώμων. Και μάλιστα μπορούμε να ευχαριστούμε, όταν απομακρύνουμε την ψυχή μας από τα προαναφερθέντα, καθαρίζοντάς την πλήρως μέσα από αυτά που είπε.

Να ευχαριστείς για τα πάντα. Τι λοιπόν; Αν ρωτήσει κάποιος ειδωλολάτρης, λέει, πώς θα απαντήσω; Θέλει να μάθει από εμένα αν υπάρχει πρόνοια, διότι ο ίδιος ισχυρίζεται ότι δεν υπάρχει κανένας που να προνοεί. Αντιστρέφοντας, λοιπόν, το ζήτημα, ρώτησέ τον κι εσύ. Όμως αυτός αρνείται ότι υπάρχει πρόνοια. Το ότι βεβαίως υπάρχει πρόνοια, είναι φανερό από όσα είπες· το ότι όμως είναι ακατάληπτη, προκύπτει από το γεγονός ότι δεν μπορούμε να βρούμε τον λόγο της. Διότι, εάν στα πράγματα που διοικούν οι άνθρωποι πολλές φορές δεν γνωρίζουμε τον τρόπο της διοίκησης, παρόλο που πολλά από αυτά μας φαίνονται ακόμη και παράλογα, και όμως τα αποδεχόμαστε σιωπηρά, πόσο μάλλον πρέπει να το κάνουμε στην περίπτωση του Θεού; Αλλά τίποτα σχετικά με τον Θεό ούτε είναι παράλογο, ούτε φαίνεται τέτοιο στους πιστούς. Γι' αυτό ας ευχαριστούμε για όλα, για όλα ας Τον δοξάζουμε, «υποτασσόμενοι ο ένας στον άλλον», όπως λέει η Γραφή, «με φόβο Θεού».

Εκεί δεν υπάρχει οργή, ούτε παροξυσμός, ούτε θυμός, ούτε κανένα άλλο από τα παρόμοια· εδώ υπάρχει φόβος και δειλία. Και εκεί μεν τα πάντα γίνονται από ανάγκη, ενώ εδώ από ελεύθερη προαίρεση· και εκεί μεν υπηρετούν πιεζόμενοι, ενώ εδώ υπηρετούν ο ένας τον άλλον με ευγνωμοσύνη. Έτσι θέλει ο Θεός· γι' αυτό ένιψε τα πόδια των μαθητών. Μάλλον δε, αν θέλεις να το εξετάσεις με ακρίβεια, και στην περίπτωση των κυρίων υπάρχει ανταπόδοση της δουλείας. Τι κι αν η αλαζονεία δεν επιτρέπει να φανεί η ανταπόδοση; Διότι, όταν αυτός μεν παρέχει τη σωματική υπηρεσία, εσύ δε τρέφεις το σώμα του και τον φροντίζεις και με τροφές και με ενδύματα και με υποδήματα, και αυτός είναι ένας τρόπος δουλείας· επειδή, εάν δεν παρέχεις και εσύ τη δική σου υπηρεσία, ούτε και εκείνος θα παρέχει τη δική του, αλλά θα είναι ελεύθερος, και κανένας νόμος δεν θα τον αναγκάσει να το κάνει αυτό εφόσον δεν τρέφεται. Εάν λοιπόν αυτό ισχύει και στους δούλους, τι το άτοπο υπάρχει, εάν γίνεται αυτό και στους ελεύθερους; «Υποτασσόμενοι», λέει, «με φόβο Χριστού». Πόση είναι η χάρη, όταν λαμβάνουμε και μισθό; Αλλά εκείνος δεν θέλει να σου υποταχθεί; Εσύ όμως υποτάξου· μην υπακούσεις απλώς, αλλά υποτάξου. Να έχεις απέναντι σε όλους τέτοια διάθεση, σαν να είναι κύριοί σου· διότι έτσι γρήγορα θα τους κάνεις δούλους σου, υποδουλωμένους στην πιο τυραννική δύναμη της δουλείας. Διότι περισσότερο θα τους κατακτήσεις, όταν, χωρίς να λαμβάνεις τίποτα από αυτούς, εσύ τους παρέχεις από τα δικά σου.

Αυτό σημαίνει το «υποτασσόμενοι ο ένας στον άλλον με φόβο Χριστού», για να κυριαρχούμε σε όλα τα πάθη, για να υπηρετούμε τον Θεό, για να διασώζουμε την αγάπη μεταξύ μας· και τότε θα μπορέσουμε να αξιωθούμε και τη φιλανθρωπία του Θεού, με τη χάρη και τους οικτιρμούς, και τα εξής.

Τι γίνεται λοιπόν, λέει, αν η γυναίκα δεν φοβάται (δεν σέβεται) τον άνδρα; Εσύ να την αγαπάς, εκπλήρωνε το δικό σου καθήκον. Διότι, ακόμη κι αν δεν πράττουν οι άλλοι αυτά που οφείλουν, εμείς πρέπει να τηρούμε τα δικά μας. Όπως για παράδειγμα όταν λέει: «Να υποτάσσεστε ο ένας στον άλλον με φόβο Χριστού». Τι γίνεται λοιπόν, αν ο άλλος δεν υποτάσσεται; Εσύ να υπακούς στον νόμο του Θεού. Έτσι ακριβώς συμβαίνει και εδώ: η μεν γυναίκα, ακόμη και αν δεν αγαπιέται, ας δείχνει όμως τον απαιτούμενο σεβασμό, ώστε να μην υπάρχει καμία παράλειψη από τη δική της πλευρά· ο δε άνδρας, αν η γυναίκα δεν τον σέβεται, ας την αγαπά όμως, ώστε να μην υστερεί ο ίδιος σε τίποτα· διότι ο καθένας έχει αναλάβει το δικό του χρέος. Άρα, αυτός ο γάμος που γίνεται κατά Χριστόν, είναι γάμος πνευματικός και γέννηση πνευματική, που δεν προέρχεται από αίματα, ούτε από ωδίνες. Τέτοια ήταν και η γέννηση του Ισαάκ· άκουσε την Γραφή που λέει: «Και έπαψαν να συμβαίνουν στη Σάρρα τα γυναικεία». Και ο γάμος δεν προέρχεται από πάθος ούτε από τα σώματα, αλλά είναι εξ ολοκλήρου πνευματικός, καθώς η ψυχή συνάπτεται με τον Θεό με ένωση άρρητη, την οποία γνωρίζει μόνο Εκείνος. Γι' αυτό λέει: «Εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο, είναι ένα πνεύμα με Αυτόν». Δες πώς φροντίζει να ενώσει και τη σάρκα με τη σάρκα, και το πνεύμα με το πνεύμα. Πού είναι οι αιρετικοί; Εάν ο γάμος ανήκε στα κατακριτέα, δεν θα χρησιμοποιούσε τους όρους νύμφη και νυμφίος· ούτε θα παρέθετε προτρεπτικά εκείνο το χωρίο, «Θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα και τη μητέρα», για να προσθέσει πάλι, ότι «Αυτό αναφέρεται στον Χριστό και την Εκκλησία».

Γι' αυτόν τον λόγο, λέει, το αναφέρω. Διότι, εάν παραγγέλλω στους ελεύθερους να υποτάσσονται ο ένας στον άλλον εξαιτίας του φόβου του Θεού, όπως ακριβώς έλεγε πιο πάνω: «Να υποτάσσεστε ο ένας στον άλλον με φόβο Θεού»· εάν, λοιπόν, προστάζω τη γυναίκα να σέβεται τον άνδρα, μολονότι αυτή είναι ισότιμη, πολύ περισσότερο προστάζω τον δούλο. Διότι τούτο το πράγμα δεν αποτελεί κατωτερότητα, αλλά την ύψιστη ευγένεια, το να γνωρίζει δηλαδή κανείς να ταπεινώνεται, να συμπεριφέρεται με μετριοφροσύνη και να υποχωρεί στον πλησίον. Ακόμη και ελεύθεροι υπηρέτησαν ελεύθερους με πολύ φόβο και τρόμο. «Με απλότητα», λέει, «της καρδιάς». Πολύ σωστά το είπε· επειδή είναι δυνατόν να υπηρετεί κανείς με φόβο και τρόμο, όχι όμως από καλή διάθεση, αλλά μόνον επιφανειακά.

Αναφέρεται, λέει, σε αυτόν που βρίσκεται μέσα στις αμαρτίες. «Όχι ως άσοφοι, αλλά ως σοφοί, εξαγοραζόμενοι τον καιρό, διότι οι ημέρες είναι πονηρές. Γι' αυτό, μην γίνεστε άφρονες, αλλά να κατανοείτε ποιο είναι το θέλημα του Κυρίου. Και μη μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία, αλλά να πληρούσθε με το Πνεύμα, μιλώντας μεταξύ σας με ψαλμούς και ύμνους και πνευματικές ωδές, άδοντας και ψάλλοντας». Μην παρασύρεστε, λέει, ως άσοφοι, αλλά ως σοφοί να φυλάγετε τη δική σας οδό, ώστε να μην παρασυρθείτε από την πονηρία του καιρού. «Με την καρδιά σας προς τον Κύριο». Αυτό το λέει, για να κατευθύνεται όλος ο νους μας προς τον Κύριο, και να μην ψάλλουμε μόνο με τα χείλη. «Ευχαριστώντας πάντοτε για όλα, στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, τον Θεό και Πατέρα». Αρμόζει να επιτελούμε τα μυστήρια στον Θεό, υμνώντας τον και εξιστορώντας τις ευεργεσίες που επιτελεί ο Χριστός. «Υποτασσόμενοι ο ένας στον άλλον με φόβο Θεού». Όπως ακριβώς η εξέγερση του ενός εναντίον του άλλου προκαλεί διάσταση, έτσι και η υποταγή δημιουργεί ένωση. Πρέπει δε να υποτασσόμαστε ο ένας στον άλλον για τον Χριστό, προσφέροντας τούτο ως λατρεία προς τον Χριστό. «Οι γυναίκες να υποτάσσεστε στους δικούς σας άνδρες όπως στον Κύριο· διότι ο άνδρας είναι κεφαλή της γυναίκας, όπως και ο Χριστός είναι κεφαλή της Εκκλησίας, και αυτός είναι ο σωτήρας του σώματος· αλλά όπως ακριβώς η Εκκλησία υποτάσσεται στον Χριστό, έτσι και οι γυναίκες να υποτάσσονται στους δικούς τους άνδρες στα πάντα. Οι άνδρες, να αγαπάτε τις γυναίκες σας».

Εφ. 5,17—21 «Αλλά να κατανοείτε.» Να πορεύεστε κατανοώντας —διότι εννοείται από κοινού, όπως ακριβώς και το «να πληρούσθε» πάλι εννοείται από κοινού— διότι αποδίδεται στο «λαλούντες» και «άδοντες» και «ψάλλοντες» και «ευχαριστούντες», καθώς και στο «υποτασσόμενοι.»

Σταθείτε, λοιπόν, σας παρακαλώ, αδελφοί μου, σταθείτε ακατανίκητοι και από τους ορατούς και από τους αόρατους εχθρούς, προετοιμαζόμενοι μήπως τυχόν και συλληφθείτε, ώστε να στεφανωθείτε ως αθλητές με τη δύναμη του Θεού, όπως και πολλοί από τους αδελφούς σας. Στο μεταξύ όμως, εφόσον ο Κύριος οικονομήσει να παραμείνετε ασύλληπτοι, να παραμένετε ζώντας ενάρετα, αφενός τρέφοντας αγάπη μεταξύ σας και χωρίς θράσος, αφετέρου υποτασσόμενοι ο ένας στον άλλον με φόβο Χριστού, καθώς είναι φανερό, αδελφέ, ότι εσύ προηγείσαι ως κεφαλή· διότι κάθε τι το ακέφαλο και άναρχο είναι άτακτο και στασιαστικό, από το οποίο είθε να λυτρωθούμε. Να προσεύχεστε για την ειρήνη της εκκλησίας του Θεού, για όλους τους διεσπαρμένους αδελφούς σας, και μάλιστα για όσους βρίσκονται στη Μονή Στουδίου και πιέζονται και καταπονούνται πάρα πολύ από τον άθεο Λεόντιο, οι οποίοι όμως αντιστέκονται με πολύ μεγάλη ισχύ, έπειτα και για εμάς τους αμαρτωλούς, για να σωθούμε εν Κυρίω. Ο αδελφός σας Νικόλαος σας απευθύνει πολλούς χαιρετισμούς.