Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 5:25

Ομιλία 3η στον 5ο Ψαλμό. Στον ίδιο (Ε') ψαλμό αλλιώς, λόγος Γ': Κατά τη Λαμπρή, την εβδομάδα του Πάσχα. Όπως ακριβώς οι επιφανέστεροι νυμφίοι ανάμεσά μας, αφού σηκωθούν μετά τον νυφικό θάλαμο και την κλίνη, υποδεικνύουν στις νύμφες τον πλούτο και την πατρική κληρονομιά, έτσι και ο Χριστός, ο μονογενής Νυμφίος και κληρονόμος του Πατρός, αφού ανέστη εκ νεκρών μετά τον θάνατο και τον τάφο, έδειξε στη δική Του νύμφη, την Εκκλησία, τον πλούτο και την κληρονομιά, δηλαδή το Ευαγγέλιο και τη Βασιλεία. Επειδή, λοιπόν, στο τέλος, με τον θάνατο του νυμφίου, κληρονομεί η νύμφη, γι' αυτό τον λόγο ο Δαβίδ έβαλε ως επιγραφή στην ψαλμωδία: «Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης». Διότι όταν συντελέστηκε το τέλος και ο εν σαρκί θάνατος του Χριστού, τότε αυτή η νύμφη κλήθηκε στις νομές της κληρονομιάς. Γιατί, λέει, σταυρώθηκε ή παραδόθηκε ο Χριστός; «Αμαρτία δεν έπραξε, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του. Υπέρ της κληρονομούσης: Καθώς και ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία και παρέδωσε τον εαυτό Του υπέρ αυτής». Αλλά επειδή η αντίζηλός της, η Συναγωγή, φιλονικούσε για την κληρονομιά, έχοντας λάβει διαζύγιο (βιβλίο αποστασίου), και αντιδικούσε με την Εκκλησία ως κληρονόμος, ήλθε ο προφήτης ως συνήγορος και αναγιγνώσκει το διαζύγιο κατά της Συναγωγής.

Κεφάλαιο βʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Σας λέγω δε, ότι όποιος χωρίσει τη γυναίκα του, παρεκτός για λόγο πορνείας, και νυμφευθεί άλλη, μοιχεύει· και όποιος νυμφευθεί χωρισμένη, μοιχεύει. Ότι πρέπει οι άνδρες να αγαπούν τις γυναίκες τους, με την αγάπη με την οποία ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία, παραδίδοντας τον εαυτό Του υπέρ αυτής, για να την αγιάσει.

Κεφάλαιο Γ΄. ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ: Οι άνδρες, να αγαπάτε τις γυναίκες σας, καθώς και ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία, και παρέδωσε τον εαυτό του υπέρ αυτής, για να την αγιάσει, καθαρίζοντάς την με το λουτρό του ύδατος διά του λόγου. Και λίγο πιο κάτω: Έτσι οφείλουν οι άνδρες να αγαπούν τις γυναίκες τους, ως τα ίδια τους τα σώματα, και τα εξής.

Άλλο. «Οι άνδρες, να αγαπάτε τις γυναίκες σας, όπως ακριβώς και ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία, και παρέδωσε τον εαυτό Του για χάρη της, για να την αγιάσει, αφού την καθάρισε με το λουτρό του ύδατος μέσω του λόγου.» Εάν κανένα από τα πλεονεκτήματα που προσιδιάζουν στη θεία φύση δεν βρίσκεται σε κανένα από τα δημιουργήματα να υπάρχει φυσικά και κυριολεκτικά, αλλά μάλλον έχει ενσπαρεί και έχει εναποτεθεί σε αυτά από Εκείνον που τα δημιούργησε, όπως ακριβώς βεβαίως και ο Παύλος, θέτοντας έναν τέτοιο αληθέστατο κανόνα για τα πάντα, λέει: «Διότι τι έχεις το οποίο δεν έλαβες;»· είναι ολοφάνερο ότι και η αγιότητα ανήκει μόνο στον Θεό, ενώ στα άλλα όντα όχι. Διότι μάλλον αγιάζονται από τον άγιο Θεό, δεχόμενα τον αγιασμό σαν από πηγή.

Αν ποτέ παρεπιδημήσεις σε πόλεις, μην εξετάζεις απλώς πού βρίσκεται το Κυριακό (διότι και οι λοιπές αιρέσεις των ασεβών επιχειρούν να ονομάζουν κυριακά τα δικά τους σπήλαια), ούτε πού βρίσκεται απλώς η εκκλησία, αλλά πού βρίσκεται η Καθολική Εκκλησία. Διότι αυτό τυγχάνει να είναι το ιδιαίτερο όνομα αυτής της αγίας και μητέρας όλων μας. Η οποία είναι αφενός νύμφη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, του Μονογενούς Υιού του Θεού (διότι έχει γραφτεί: «καθώς και ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία και παρέδωσε τον εαυτόν Του υπέρ αυτής», και όλα τα επόμενα), αφετέρου δε αποτελεί τύπο και μίμημα της άνω Ιερουσαλήμ, η οποία είναι ελεύθερη και μητέρα όλων μας, αυτή που προηγουμένως ήταν στείρα, τώρα όμως είναι πολύτεκνη.

Ή ίσως, μέσω αυτής της φωνής, διδασκόμαστε και κάποιο πιο εκλεπτυσμένο δόγμα, σχετικά με το τι είδους αγάπη αρμόζει να αφιερώνουμε στον Θεό και πώς πρέπει να συμπεριφερόμαστε προς τους ανθρώπους. Διότι, αν πρέπει όλα να γίνονται με τάξη και ευσχημοσύνη, πολύ περισσότερο σε τέτοια ζητήματα αρμόζει η τάξη. Εξάλλου, ούτε ο Κάιν θα είχε κατακριθεί επειδή έκανε κακό διαχωρισμό, αν, μαζί με την ορθή προσφορά, είχε τηρήσει και το πρέπον ως προς την τάξη μεταξύ των αγαθών που κρατούσε για τις δικές του ανάγκες και εκείνων που αφιέρωνε στον Θεό. Ενώ δηλαδή έπρεπε να προσφέρει στον Θεό ως απαρχή της θυσίας τα πρωτογεννήματα, αυτός, αφού κράτησε για τον εαυτό του τα πολυτιμότερα, δεξιώθηκε τον Θεό με τα υπολείμματα. Πρέπει, λοιπόν, να γνωρίζουμε την τάξη της αγάπης, την οποία υποδεικνύει μέσω του νόμου, δηλαδή πώς πρέπει να αγαπάται ο Θεός, πώς ο πλησίον, η γυναίκα και ο εχθρός, μήπως τυχόν η εκπλήρωση της αγάπης καταστεί άτακτη και αλλοιωμένη. Διότι πρέπει να αγαπάμε τον Θεό με όλη μας την καρδιά, την ψυχή, τη δύναμη και την αίσθηση, τον πλησίον σαν τον εαυτό μας, τη σύζυγο —εάν κάποιος είναι πιο καθαρής ψυχής— όπως ο Χριστός την Εκκλησία, ενώ εκείνος που είναι πιο εμπαθής σαν το ίδιο του το σώμα (διότι έτσι προστάζει ο ρυθμιστής αυτών των ζητημάτων Παύλος), και τον εχθρό με το να μην ανταποδίδουμε κακό αντί κακού, αλλά να ανταμείβουμε την αδικία με ευεργεσία.

βʹ. Όπως λοιπόν η Εκκλησία υποτάσσεται στον Χριστό, δηλαδή άνδρες και γυναίκες, έτσι και οι γυναίκες, να υποτάσσεστε στους άνδρες όπως στον Θεό. Οι άνδρες, να αγαπάτε τις γυναίκες σας, όπως και ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία. Άκουσες την υπερβολή της υποταγής· επαίνεσες και θαύμασες τον Παύλο, επειδή συγκροτεί τον βίο μας, ως άνδρα θαυμαστό και πνευματικό· καλώς. Αλλά άκουσε και αυτά που απαιτεί από εσένα· διότι πάλι χρησιμοποιεί το ίδιο παράδειγμα: Οι άνδρες, να αγαπάτε, λέει, τις γυναίκες σας, όπως και ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία. Είδες το μέτρο της υπακοής; Άκουσε και το μέτρο της αγάπης. Θέλεις να σε υπακούει η γυναίκα σου, όπως η Εκκλησία τον Χριστό;

Να προνοείς κι εσύ γι' αυτήν, όπως ακριβώς ο Χριστός προνοεί για την Εκκλησία· κι αν χρειαστεί να δώσεις τη ζωή σου γι' αυτήν, κι αν κατακοπείς μύριες φορές, κι αν υπομείνεις και πάθεις οτιδήποτε, μην κάνεις πίσω· κι αν τα πάθεις αυτά, δεν έχεις κάνει ακόμη τίποτα ανάλογο με αυτό που έκανε ο Χριστός. Διότι εσύ μεν τα κάνεις αυτά όντας ήδη ενωμένος μαζί της, Εκείνος όμως τα έκανε για εκείνην που τον αποστρεφόταν και τον μισούσε. Όπως λοιπόν Αυτός, εκείνην που τον αποστρεφόταν και τον μισούσε και τον περιφρονούσε και φερόταν με αλαζονεία, την έφερε κοντά στα πόδια Του με την πολλή Του φροντίδα, όχι με απειλές, ούτε με ύβρεις, ούτε με φόβο, ούτε με κανένα άλλο τέτοιο μέσο· έτσι κι εσύ να συμπεριφέρεσαι στη γυναίκα σου· κι αν τη δεις να σε υπεροπτεύει, κι αν δείχνει ιδιοτροπίες και σε καταφρονεί, θα μπορέσεις να την φέρεις στα πόδια σου με την πολλή σου πρόνοια γι' αυτήν, με την αγάπη, με τη φιλία. Διότι κανένας δεσμός δεν είναι πιο ισχυρός από αυτούς, και μάλιστα ανάμεσα σε άνδρα και γυναίκα. Τον δούλο βέβαια ίσως μπορέσει κανείς να τον δέσει με τον φόβο, μάλλον όμως ούτε κι αυτόν· διότι γρήγορα θα δραπετεύσει και θα φύγει· όμως τη σύντροφο της ζωής, τη μητέρα των παιδιών, την πηγή κάθε χαράς, δεν πρέπει κανείς να την δεσμεύει με φόβο και απειλές, αλλά με αγάπη και στοργική διάθεση. Διότι τι είδους συζυγία είναι αυτή, όταν η γυναίκα τρέμει τον άνδρα της; Και τι είδους χαρά θα απολαύσει ο ίδιος ο άνδρας, όταν συζεί με τη γυναίκα του σαν να είναι δούλη, και όχι ελεύθερη; Κι αν πάθεις κάτι γι' αυτήν, μην της το ονειδίσεις· διότι ούτε ο Χριστός έκανε κάτι τέτοιο· «Και τον εαυτό του», λέει, «παρέδωσε γι' αυτήν, για να την αγιάσει, αφού την καθαρίσει».

Όπως ακριβώς και ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία. Επανήλθε στο πρώτο παράδειγμα. Διότι είμαστε μέλη του σώματός του, από τη σάρκα του και από τα οστά του. Πώς; Διότι (Εκείνος) έγινε από τη δική μας ύλη, όπως ακριβώς και η Εύα ήταν σάρκα από τη σάρκα του Αδάμ. Ορθώς δε μνημόνευσε τα οστά και τις σάρκες· διότι αυτά είναι τα κυριότερα στοιχεία σε εμάς, οι σάρκες και τα οστά· τα μεν χρησιμεύουν ως υποστήριγμα σαν κάποια τρόπιδα, οι δε σαν οικοδόμημα. Αλλά εκείνο μεν είναι φανερό· τούτο όμως πώς εξηγείται; Όπως ακριβώς εκεί υπάρχει τόσο μεγάλη εγγύτητα, έτσι, λέγει, συμβαίνει και εδώ. Τι σημαίνει, «από τη σάρκα του»; Δηλαδή, ότι προερχόμαστε γνησίως από αυτόν. Και πώς είμαστε κατ' αυτόν τον τρόπο μέλη του Χριστού;

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ονόμασε την πράξη οφειλή, για να δείξει ότι κανείς δεν είναι κύριος του εαυτού του, αλλά είναι δούλοι ο ένας του άλλου. Όταν, λοιπόν, δεις πόρνη να σε βάζει σε πειρασμό, πες: «Δεν είναι δικό μου το σώμα, αλλά της γυναίκας μου». Αυτά ας λέει και η γυναίκα προς εκείνους που θέλουν να καταστρέψουν τη σωφροσύνη της: «Το δικό μου σώμα δεν είναι δικό μου, αλλά του άνδρα μου». Αν όμως το σώμα δεν το εξουσιάζει ο άνδρας ή η γυναίκα, πολύ περισσότερο δεν εξουσιάζουν τα χρήματα. Ακούστε τα αυτά όσες έχετε άνδρες, και όσοι έχετε γυναίκες. Διότι, αν δεν πρέπει να θεωρεί κανείς δικό του κτήμα το σώμα, πολύ περισσότερο ισχύει αυτό για τα χρήματα. Αλλού, βέβαια, δίνει στον άνδρα μεγάλη πρωτοκαθεδρία, και στην Καινή και στην Παλαιά Διαθήκη, λέγοντας: «Προς τον άνδρα σου θα είναι η επιθυμία σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει»· και ο Παύλος ομοίως κάνει διάκριση γράφοντας: «Οι άνδρες να αγαπάτε τις γυναίκες, και η γυναίκα να σέβεται τον άνδρα»· εδώ όμως δεν υπάρχει πλέον το ανώτερο και το κατώτερο, αλλά η εξουσία είναι κοινή. Για ποιον λόγο άραγε; Επειδή ο λόγος του αφορούσε τη σωφροσύνη. Διότι στα άλλα, λέει, ας έχει την υπεροχή ο άνδρας· όπου όμως γίνεται λόγος για σωφροσύνη, αυτό δεν ισχύει. Ο άνδρας δεν εξουσιάζει το δικό του σώμα, ούτε η γυναίκα το δικό της. Η ισοτιμία είναι απόλυτη, και δεν υφίσταται καμία πλεονεξία.

Αλλά, για να μην εξάγουμε αυτό το συμπέρασμα από συλλογισμούς, εμπρός ας το αποδείξουμε από τις ίδιες τις Γραφές, δείχνοντας ότι από ταπεινοφροσύνη ανέλαβε σάρκα. Διότι ο Παύλος, που τα γνώριζε αυτά με ακρίβεια, όταν πρόκειται να μας συμβουλεύσει κάτι το ωφέλιμο, αντλεί για εμάς τα υποδείγματα της αρετής από ψηλά· για παράδειγμα, συμβουλεύει πολλές φορές περί αγάπης, και θέλοντας να παρακινήσει τους μαθητές στο να αγαπούν ο ένας τον άλλον, προβάλλει ως παράδειγμα τον Χριστό λέγοντας: «Οι άνδρες, να αγαπάτε τις γυναίκες σας, όπως ακριβώς και ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία». Πάλι, όταν ομιλεί περί ελεημοσύνης, κάνει το ίδιο ακριβώς· γι' αυτό και λέει: «Γνωρίζετε τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ότι για χάρη σας πτώχευσε, αν και ήταν πλούσιος, ώστε εσείς με τη δική του πτώχεια να πλουτίσετε». Και αυτό που λέει σημαίνει το εξής: όπως ο Δεσπότης σου πτώχευσε, περιβαλλόμενος τη σάρκα, έτσι και εσύ πτώχευσε ως προς τα χρήματα. Διότι, όπως ακριβώς εκείνον δεν τον έβλαψε καθόλου η πτώχεια της δόξας του, έτσι ούτε και εσένα θα μπορέσει να σε βλάψει η πτώχεια των χρημάτων, αλλά αντιθέτως θα σου αποφέρει μεγάλο πλούτο. Έτσι και περί ταπεινοφροσύνης, πάλι, απευθυνόμενος στους Φιλιππησίους, προβάλλει ως παράδειγμα τον Χριστό, και αφού είπε: «Με την ταπεινοφροσύνη να θεωρείτε ο ένας τον άλλον ανώτερό σας», πρόσθεσε: «Διότι αυτό το φρόνημα ας υπάρχει ανάμεσά σας, το οποίο υπήρχε και στον Χριστό Ιησού, ο οποίος, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά εκένωσε τον εαυτό του λαμβάνοντας μορφή δούλου».

Αλλά μη γένοιτο κανένα από τα τέκνα της Εκκλησίας να βρεθεί στη σύναξη εκείνων των μιαιφόνων, ούτε τώρα ούτε ποτέ. Και γι' αυτόν τον λόγο τα είπα αυτά τώρα, ώστε να μη συμβούν πλέον αυτά. Και δεν απευθύνω αυτά τα λόγια μόνο στους άνδρες, αλλά και στις γυναίκες μέσω των δικών τους ανδρών· διότι έμαθα ότι το μεγαλύτερο μέρος του πλήθους που παρασύρθηκε εκεί αποτελούνταν από γυναίκες. Ο μακάριος Παύλος, λοιπόν, λέει: «Οι άνδρες να αγαπάτε τις γυναίκες σας», και πάλι: «Η γυναίκα να φοβάται τον άνδρα». Εγώ όμως ούτε φόβο βλέπω από τις γυναίκες ούτε αγάπη από τους άνδρες.

Διότι πρέπει να μεταφέρουμε τον νου μας από τα σωματικά στα πιο θεία και πνευματικά. Ποια είναι λοιπόν εδώ τα προικοσύμφωνα; Τι άλλο, παρά η υπακοή και οι συμφωνίες που πρόκειται να συναφθούν με τον Νυμφίο. Και ποια είναι τα γαμήλια δώρα τα οποία προσφέρει ο Νυμφίος πριν από τους γάμους; Άκουσε τον μακάριο Παύλο, ο οποίος μας το δείχνει αυτό λέγοντας τα εξής: «Οι άνδρες να αγαπάτε τις γυναίκες σας, όπως ακριβώς και ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία και παρέδωσε τον εαυτό Του για χάρη της, προκειμένου να την αγιάσει, αφού την καθάρισε με το λουτρό του ύδατος μέσω του λόγου, ώστε να παραστήσει στον εαυτό Του ένδοξη την Εκκλησία, χωρίς να έχει κηλίδα ή ρυτίδα ή κάτι από τα παρόμοια». Είδες το μέγεθος των γαμήλιων δώρων; Είδες την ανέκφραστη υπερβολή της αγάπης; «Όπως ακριβώς και ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία και παρέδωσε τον εαυτό Του για χάρη της». Αυτό κανείς δεν θα καταδεχόταν ποτέ να το κάνει, το να χύσει δηλαδή το αίμα του για χάρη εκείνης που πρόκειται να ενωθεί μαζί του.

Αυτό το ένδυμα βλέποντας από ψηλά με προφητικά μάτια ο Δαβίδ, φώναζε και έλεγε: «Παρέστη η βασίλισσα εκ δεξιών σου». Βασίλισσα έγινε ξαφνικά η φτωχή και απορριμμένη και στάθηκε δίπλα στον βασιλιά, και όπως ακριβώς τον νυμφίο και τη νύμφη που στέκονται στον ιερό νυμφώνα, έτσι παρουσιάζει την Εκκλησία και τον Χριστό ο προφήτης: «με διάχρυσο ιματισμό περιβεβλημένη, περίτεχνα στολισμένη». Ιδού, σου μίλησε και για το ένδυμα· έπειτα, για να μην ξεπέσεις στα αισθητά ακούγοντας για χρυσό, ανυψώνει τη διάνοιά σου και την παραπέμπει στη θεωρία των νοητών πραγμάτων, προσθέτοντας και λέγοντας: «Όλη η δόξα της θυγατέρας του βασιλέως βρίσκεται στο εσωτερικό της». Θέλεις να δεις και τα υποδήματά της; Ούτε και αυτά είναι ραμμένα από αισθητή ύλη, ούτε είναι φτιαγμένα από κοινά δέρματα, αλλά από το ευαγγέλιο και την ειρήνη· διότι λέει: «να υποδηθείτε στα πόδια σας την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης». Θέλεις να σου δείξω και την όψη της ίδιας της νύμφης, που αστράφτει και έχει απερίγραπτη ομορφιά, ενώ γύρω της υπάρχει μεγάλο πλήθος αγγέλων και αρχαγγέλων; Εντούτοις, ας κρατηθούμε από το χέρι του νυμφαγωγού Παύλου, ο οποίος, διασχίζοντας το πλήθος, θα μπορέσει να μας οδηγήσει μέσα σε αυτήν. Τι λέει λοιπόν αυτός; «Οι άνδρες να αγαπάτε τις γυναίκες σας, όπως και ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία και παρέδωσε τον εαυτό του για χάρη της, για να την αγιάσει, αφού την καθάρισε με το λουτρό του νερού μέσω του λόγου».

Η θεία αγάπη, όντας υπηρέτρια του Κυρίου και διάκονος του Πνεύματος, ενώνει τα χωρισμένα και κάνει οικεία τα αποξενωμένα. Ω, θαυμαστό έργο του Χριστού, η αγάπη! Ω, μυστήριο της σωτηρίας του κόσμου! Από αγάπη αποστέλλει ο Πατέρας και Θεός στον κόσμο τον μονογενή Του Υιό· διότι ο Χριστός, λέει η Γραφή, αγάπησε την Εκκλησία και παρέδωσε τον εαυτό Του για χάρη της. Η αγάπη υπομένει με χαρά τους κόπους για τον πλησίον, από αγάπη λαμβάνουμε την εντολή να γίνουμε δούλοι ο ένας του άλλου· διότι μέσω της αγάπης, λέει, να υπηρετείτε ο ένας τον άλλον. Η αγάπη καθιστά τα προσωπικά αποκτήματα του καθενός κοινά για όλους. Η αγάπη σού δείχνει τον πλησίον σαν τον ίδιο σου τον εαυτό, και βαστάζει τα αμαρτήματά του όπως και τα δικά σου. Λίγο μεν θα οργιστείς, αλλά πάρα πολύ θα μακροθυμήσεις. Εξαιτίας της αγάπης αυξάνεται το ποίμνιο του Χριστού. Η αγάπη καταπραΰνει τους φονικούς θυμούς, αμβλύνει τα όπλα των εχθρών, φέρνει τη λήθη όλων των εχθροπραξιών και εισάγει στον κόσμο την ειρηνική πολιτεία του Χριστού. Διότι δεν θα σηκώσει μαχαίρι έθνος εναντίον έθνους, και δεν θα μάθουν πια να πολεμούν. Γι' αυτό, λέει, θα ανατείλει στις ημέρες Του δικαιοσύνη και πλήθος ειρήνης, έως ότου εκλείψει η σελήνη. Είναι δε λαμπρός και ο τύπος της ειρηνικής πολιτείας. Ω, αγάπη, αρχηγέ της μακάριας ειρήνης!

Εάν αυτά τα έχουμε εξετάσει προσεκτικά πριν από τον γάμο και γνωρίζουμε τους νόμους αυτούς, θα επιδείξουμε μεγάλη μέριμνα, ώστε εξαρχής να λάβουμε γυναίκα με αρμονικό χαρακτήρα και ταιριαστή με τους δικούς μας τρόπους. Λαμβάνοντας δε μια τέτοια γυναίκα, δεν θα καρπωθούμε μόνο τούτο, ότι δηλαδή ουδέποτε θα την αποπέμψουμε, αλλά και ότι θα την αγαπήσουμε με πολλή θέρμη, και με όση αγάπη παρήγγειλε ο Παύλος. Διότι, λέγοντας, «Οι άνδρες, να αγαπάτε τις γυναίκες σας», δεν περιορίστηκε μόνο σε αυτό, αλλά μας έδωσε και το μέτρο της αγάπης: «Καθώς και ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία».

Και πώς αγάπησε ο Χριστός; Πες μου. Παρέδωσε τον εαυτό του για χάρη της. Ώστε, ακόμη και αν χρειαστεί να πεθάνεις για τη γυναίκα σου, να μην το αποφύγεις. Διότι, εάν ο Δεσπότης αγάπησε τη δούλη τόσο πολύ, ώστε να προσφέρει τον εαυτό του για αυτήν, πολύ περισσότερο εσύ οφείλεις να αγαπάς κατ' αυτόν τον τρόπο την ομόδουλή σου. Ας εξετάσουμε όμως μήπως τυχόν η ομορφιά της νύμφης και η αρετή της ψυχής προσέλκυσαν τον νυμφίο. Δεν μπορεί να ειπωθεί αυτό. Διότι το ότι ήταν δύσμορφη και ακάθαρτη, άκουσέ το από τα παρακάτω: Επειδή, αφού είπε, «Παρέδωσε τον εαυτό του για αυτήν», πρόσθεσε, «Για να την αγιάσει, αφού την καθαρίσει με το λουτρό του ύδατος».

Και παρατήρησε την αποστολική σοφία· διότι δεν μας οδηγεί στην αγάπη προς τις γυναίκες βασιζόμενος μόνο στους θείους νόμους ούτε μόνο στους ανθρώπινους, αλλά εναλλάσσοντας παραθέτει και τα δύο· ώστε ο μεν ανώτερος πνευματικά και πιο φιλοσοφημένος να οδηγείται στην αγάπη από τα άνω, ενώ ο ασθενέστερος από τα κάτω και από τους νόμους της φύσεως. Γι' αυτό, ξεκινώντας από τα σωτηριώδη έργα του Χριστού, εισάγει την προτροπή λέγοντας τα εξής: «Αγαπάτε τις γυναίκες σας, όπως ακριβώς και ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία»· έπειτα πάλι από τα ανθρώπινα: «Έτσι οφείλουν οι άνδρες να αγαπούν τις γυναίκες τους, σαν τα δικά τους σώματα»· έπειτα πάλι από τον Χριστό: «διότι είμαστε μέλη του σώματός Του, και από τη σάρκα Του, και από τα οστά Του»· έπειτα πάλι από τα ανθρώπινα: «Γι' αυτό θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του»· και αφού παραθέτει αυτόν τον νόμο λέει: «Το μυστήριο αυτό είναι μεγάλο». Πώς είναι μεγάλο; πες μου. Διότι η κόρη, η οποία σε όλη της τη ζωή ανατρέφεται προστατευμένη, χωρίς να έχει δει ποτέ τον νυμφίο, από την πρώτη κιόλας ημέρα τον ποθεί και τον αγαπά σαν δικό της σώμα· και πάλι ο άνδρας, εκείνην που δεν είχε δει ποτέ, με την οποία δεν είχε ποτέ συναναστραφεί και συνομιλήσει, αυτήν και εκείνος από την πρώτη ημέρα την προτιμά πάνω από όλους, και από τους φίλους, και από τους συγγενείς, και από τους ίδιους τους γονείς τους.

Αναφέρεται, λέει, σε αυτόν που βρίσκεται μέσα στις αμαρτίες. «Όχι ως άσοφοι, αλλά ως σοφοί, εξαγοραζόμενοι τον καιρό, διότι οι ημέρες είναι πονηρές. Γι' αυτό, μην γίνεστε άφρονες, αλλά να κατανοείτε ποιο είναι το θέλημα του Κυρίου. Και μη μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία, αλλά να πληρούσθε με το Πνεύμα, μιλώντας μεταξύ σας με ψαλμούς και ύμνους και πνευματικές ωδές, άδοντας και ψάλλοντας». Μην παρασύρεστε, λέει, ως άσοφοι, αλλά ως σοφοί να φυλάγετε τη δική σας οδό, ώστε να μην παρασυρθείτε από την πονηρία του καιρού. «Με την καρδιά σας προς τον Κύριο». Αυτό το λέει, για να κατευθύνεται όλος ο νους μας προς τον Κύριο, και να μην ψάλλουμε μόνο με τα χείλη. «Ευχαριστώντας πάντοτε για όλα, στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, τον Θεό και Πατέρα». Αρμόζει να επιτελούμε τα μυστήρια στον Θεό, υμνώντας τον και εξιστορώντας τις ευεργεσίες που επιτελεί ο Χριστός. «Υποτασσόμενοι ο ένας στον άλλον με φόβο Θεού». Όπως ακριβώς η εξέγερση του ενός εναντίον του άλλου προκαλεί διάσταση, έτσι και η υποταγή δημιουργεί ένωση. Πρέπει δε να υποτασσόμαστε ο ένας στον άλλον για τον Χριστό, προσφέροντας τούτο ως λατρεία προς τον Χριστό. «Οι γυναίκες να υποτάσσεστε στους δικούς σας άνδρες όπως στον Κύριο· διότι ο άνδρας είναι κεφαλή της γυναίκας, όπως και ο Χριστός είναι κεφαλή της Εκκλησίας, και αυτός είναι ο σωτήρας του σώματος· αλλά όπως ακριβώς η Εκκλησία υποτάσσεται στον Χριστό, έτσι και οι γυναίκες να υποτάσσονται στους δικούς τους άνδρες στα πάντα. Οι άνδρες, να αγαπάτε τις γυναίκες σας».

Ομιλεί για τα καθήκοντα μέσα στον οίκο, τα οποία συνίστανται στην εξουσία και την υποταγή. Υπάρχουν τρία είδη αυτών· τα δύο μεν είναι σύμφωνα με τη φύση, η γυναίκα και ο άνδρας, τα τέκνα και οι γονείς· το δε ένα είναι σύμφωνα με τον νόμο. Διότι αυτό είναι ο δούλος και ο κύριος. Σε αυτόν μεν που υποτάσσεται, λοιπόν, εισηγείται την υποταγή· στον δε άρχοντα την προστατευτική φροντίδα προς τον υποτασσόμενο. Με το πρότυπο, λοιπόν, της σχέσης προς τον Χριστό παραγγέλλει στη γυναίκα να υποτάσσεται στον άνδρα, ώστε η υποταγή να μην είναι μόνο σωματική, αλλά να καταστεί και πνευματική. «Καθώς και ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία, και παρέδωσε τον εαυτό του για χάρη της, για να την αγιάσει, αφού την καθάρισε με το λουτρό του ύδατος μέσω του λόγου, για να την παρουσιάσει στον εαυτό του ένδοξη την Εκκλησία, χωρίς να έχει στίγμα, ή ρυτίδα, ή κάτι από τα παρόμοια· αλλά για να είναι αγία και άμωμη. Έτσι οφείλουν οι άνδρες να αγαπούν τις δικές τους γυναίκες, όπως τα ίδια τους τα σώματα. Αυτός που αγαπά τη γυναίκα του, αγαπά τον εαυτό του.» Δεν επιθυμεί η εξουσία να είναι σκληρή απέναντι στον υποτασσόμενο.

Και πάλι, γράφοντας προς τους Εφεσίους αναφέρει: ότι έτσι ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία και παρέδωσε τον εαυτό Του για χάρη της, προκειμένου να την καθαρίσει με το λουτρό του ύδατος μέσω του λόγου, και για να παραστήσει στον εαυτό Του ένδοξη την Εκκλησία, χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι παρόμοιο, αλλά για να είναι άγια και άμωμη.

Και το ότι οι συνάξεις των εθνών γύρω από τον βασιλιά συναναστρέφονται με καθαρότητα τον Καθαρό, και η οδός τους είναι καθαρή (διότι βέβαια δεν ρυπαίνονται με τα μιάσματα και τους μολυσμούς των ειδωλολατρικών θυσιών), πρέπει να προσέξουμε τι λέει: Δεν θα περάσει από εκεί ακάθαρτος, ούτε θα υπάρξει εκεί οδός ακαθάρτων· αλλά οι διασκορπισμένοι θα πορευθούν σε αυτήν. Και τόσο πολύ βεβαιώνει ο κήρυκας των εθνών ότι αυτή έχει καθαριστεί και αγιαστεί, ώστε να ονομάζεται ναός του Θεού και οίκος του Θεού, και το Πνεύμα Του να κατοικεί μέσα τους· λέει δηλαδή: Έτσι ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία, και παρέδωσε τον εαυτό Του για χάρη της, για να την αγιάσει, αφού την καθάρισε με το λουτρό του ύδατος μέσω του λόγου, και για να την παρουσιάσει στον εαυτό Του ένδοξη, χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι τέτοιο, αλλά για να είναι αγία και άμωμη. Και αλλού: Και έδωσε τον εαυτό Του για εμάς, για να μας λυτρώσει από κάθε ανομία, και να καθαρίσει για τον εαυτό Του έναν λαό εκλεκτό, ζηλωτή των καλών έργων. Και: Εκείνος που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς, θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα, δια του Πνεύματος που κατοικεί μέσα σας.

«Και θα τους καθαρίσω, και θα είναι δικός μου λαός, και εγώ θα είμαι Θεός τους». Το ποιος είναι αυτός που καθαρίζει και ποιοι είναι αυτοί που καθαρίζονται, είναι εύκολο να το αντιληφθούν όσοι ακούν προσεκτικά τα αποστολικά λόγια, μέσω των οποίων διδασκόμαστε για τον Σωτήρα μας Χριστό, ότι «έκανε ο ίδιος τον καθαρισμό των αμαρτιών μας». Και ότι «αγάπησε την Εκκλησία και παρέδωσε τον εαυτό του για χάρη της, για να την αγιάσει, αφού την καθάρισε με το λουτρό του νερού μέσω του λόγου». Και αλλού: «Προσμένοντας τη μακάρια ελπίδα και την εμφάνιση της δόξας του μεγάλου Θεού και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του για εμάς, για να μας λυτρώσει από κάθε ανομία και να καθαρίσει για τον εαυτό του έναν λαό εκλεκτό, ζηλωτή των καλών έργων».

Διότι δεν είναι δυνατόν η αλήθεια να ψεύδεται, καθώς από τη μία ο σωτήρας όλων μας Χριστός λέει προς τον Θεό και Πατέρα των όλων: «Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους», και στους αγίους μαθητές έχει υποσχεθεί ότι οι πύλες του Άδη δεν θα κατισχύσουν της Εκκλησίας, οι οποίες πύλες είναι βέβαια οι θανατηφόρες φλυαρίες και ανοσιουργίες των αιρετικών ή των ειδωλολατρών (διότι η Εκκλησία διαφυλάσσεται ακατάσειστη και ανεπηρέαστη από τις επιθέσεις των εναντίων)· και από την άλλη ο θείος απόστολος γράφει ότι: «Έτσι αγάπησε ο Χριστός την Εκκλησία, και παρέδωσε τον εαυτό του για χάρη της, για να την καθαρίσει με το λουτρό του νερού μέσω του λόγου και για να την παρουσιάσει στον εαυτό του ένδοξη, χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι από τα παρόμοια, αλλά για να είναι αγία και άμωμη». Επίσης, από τους μακάριους προφήτες, ο ένας προφητεύει τη θεόγραφη μύηση στη θεοσοφία των Χριστιανών, λέγοντας: «Θα δώσω τους νόμους μου στη διάνοιά τους και θα τους γράψω πάνω στις καρδιές τους· και θα είμαι για αυτούς Θεός, και αυτοί θα είναι για μένα λαός, και δεν θα διδάσκει καθένας τον συμπολίτη του και καθένας τον πλησίον του λέγοντας: “Γνώρισε τον Κύριο”, διότι όλοι θα με γνωρίσουν από τον μικρότερο μέχρι τον μεγαλύτερό τους, επειδή θα γίνω ίλεως στις αδικίες τους, και τις αμαρτίες τους δεν θα τις θυμηθώ πια», ενώ ένας άλλος λέει ότι: «Θα εξολοθρεύσω τα ονόματα των ειδώλων από τη γη, και δεν θα υπάρχει πια ανάμνησή τους», και άλλα μύρια προφητεύουν με σαφήνεια έχοντας το ίδιο νόημα. Όσοι έρχονται σε αντίθεση με όλα αυτά, ως εχθροί της δικής μας πίστης, καθίστανται κατήγοροι των λογίων του Πνεύματος και συνήγοροι του ψεύδους.

Έμαθες ποιοι είναι μέλη του; Άκουσε τώρα και για την ένωση των μελών, την οποία φανερώνει αυτός ακολουθώντας τον Δεσπότη. Διότι Εκείνος μας δίδαξε ομοίως να έχουμε με αυτόν τέτοια ένωση, όμοια με αυτήν που έχει Εκείνος με τον δικό του Πατέρα, ο δε μαθητής του και απόστολος περιγράφει την ένωση σαν αυτή που έχει ο άνδρας με τη γυναίκα του και η γυναίκα με τον άνδρα της. Γι' αυτό και λέει: «Οι γυναίκες να υποτάσσεστε στους δικούς σας άνδρες όπως στον Κύριο, διότι ο άνδρας είναι κεφαλή της γυναίκας, όπως και ο Χριστός είναι κεφαλή της εκκλησίας και αυτός είναι σωτήρας του σώματος», και πάλι: «Οι άνδρες, να αγαπάτε τις γυναίκες σας, καθώς και ο Χριστός αγάπησε την εκκλησία και παρέδωσε τον εαυτό του για χάρη της, για να την αγιάσει και να την παρουσιάσει στον εαυτό του ένδοξη, χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι από τα παρόμοια, αλλά για να είναι αγία και άμωμη». Και μετά από λίγο: «Αυτός που αγαπά τη γυναίκα του» —πρόσεξε, σε παρακαλώ, το βάθος του λόγου!— «αγαπά τον εαυτό του», λέει. «Διότι κανείς ποτέ δεν μίσησε τη δική του σάρκα, αλλά την τρέφει και την περιθάλπει, καθώς και ο Κύριος την εκκλησία, διότι είμαστε μέλη του σώματός του, από τη σάρκα του και από τα οστά του».

Διότι διαφορετικά κανένας άνθρωπος δεν θα θεάσει ούτε θα μπορέσει να δει τον Κύριο να έρχεται με δόξα· και έτσι θα χωριστούν οι άδικοι από τους δικαίους, και θα καλυφθούν με σκοτάδι οι αμαρτωλοί και όλοι όσοι δεν θα έχουν το φως μέσα τους από αυτήν εδώ τη ζωή· εκείνοι όμως που έχουν ενωθεί μαζί του από εδώ, και τότε μυστικά και γνήσια θα ενωθούν με τον Θεό, και θα είναι αχώριστοι από την κοινωνία του, ενώ εκείνοι που αναχώρησαν χωρισμένοι από το φως του, πώς τότε θα ενωθούν ή με ποιον τρόπο; Αυτό θέλω να το μάθω από εσάς ή να σας το διδάξω. Ο Θεός έγινε άνθρωπος και ενώθηκε με τους ανθρώπους, μετείχε στην ανθρωπότητα και μετέδωσε τη θεότητά του μέσω της κοινωνίας σε όλους όσους πιστεύουν σε αυτόν και αποδεικνύουν την πίστη τους με τα έργα. Αυτούς λοιπόν είπε ότι μόνο σώζονται, αυτούς που μετείχαν στη θεότητά του, όπως ακριβώς ο ίδιος ο Δημιουργός των πάντων μετείχε στη δική μας φύση. Όπως μαρτυρεί ο Παύλος, η Εκκλησία του Χριστού θα γίνει ένα σώμα δεσποτικό και θείο, άσπιλο και άμωμο ταυτόχρονα, χωρίς καμία ρυτίδα, το οποίο θα αποτελούν οι πιστοί, και κεφαλή θα είναι ο Χριστός· εάν λοιπόν αυτό θα γίνει έτσι, όπως και είναι, ποιος άραγε τότε θα τολμήσει, όντας ρυπαρός, να τον αγγίξει, ή ποιος θα προσκολληθεί σε αυτόν, όντας ανάξιος;

Επομένως, από αυτό δεν συνάγεται τίποτα άλλο παρά το ότι ο Θεός είναι τρεπτός και αλλοιωτός, εφόσον αυτός που μιλάει εξομοιώνεται με τον δικό του λόγο, και το Ευαγγέλιο γίνεται αόριστο ως προς τη σωτηρία και την απώλεια. Άραγε λοιπόν εφαρμόζεται η οικονομία σε όλους τους ανθρώπους και σε κάθε παράβαση εντολής, ή μόνο σε ορισμένους και σε συγκεκριμένες περιπτώσεις; Και ποιος είναι ο διαχωρισμός ώστε σε άλλους και για κάτι να ισχύει, ενώ σε άλλους και για κάτι άλλο καθόλου; Και από ποιους άραγε και από πόσους πρέπει να ασκείται η οικονομία; Από ιεράρχες μόνο ή και από ιερείς; Συνοδικά ή και από τον καθένα ιδιωτικά; Και αν εφαρμόζεται μόνο στους βασιλείς, εφαρμόζεται μόνο στη μοιχεία ή και σε κάθε παρανομία; Και πώς για χάρη των βασιλέων υποχωρούν οι εντολές του Θεού; Ή μήπως οπωσδήποτε με την έννοια ότι η δική Του βασιλεία έχει τέλος, δεδομένου ότι ούτε ο νόμος κάποιου βασιλιά δεν υποχωρεί, αν δεν τον διαδεχθεί άλλος βασιλιάς; Αλλά βέβαια και το εξής είναι άξιο απορίας: επειδή λέει ο θείος απόστολος, οι άνδρες να αγαπάτε τις γυναίκες σας, όπως και ο Χριστός αγάπησε την εκκλησία και παρέδωσε τον εαυτό Του για χάρη της, για να την αγιάσει, αφού την καθάρισε με το λουτρό του ύδατος μέσω του λόγου, για να την παρουσιάσει στον εαυτό Του ένδοξη την εκκλησία, που να μην έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι από τα παρόμοια, αλλά για να είναι αγία και άμωμη.