Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 5:3

Μακάρια είναι η κατάσταση της ψυχής και της ανθρώπινης πολιτείας, στην οποία δεν υφίσταται καν το όνομα της κακίας, σύμφωνα με τον Απόστολο, ο οποίος λέει: «Η πορνεία δε και η ακαθαρσία ή η ασέλγεια ούτε καν να ονομάζεται μεταξύ σας, καθώς αρμόζει σε αγίους». Δεύτερον δε, το να μην υπάρχει ούτε καν υπόλειμμα. Διότι πολλοί, οι οποίοι επέστρεψαν από τα πονηρά έργα, διατηρώντας κατά κάποιον τρόπο τις μνήμες των παλαιών τους πράξεων, πολλές φορές μέσω αυτών αναζωπυρώνουν την αμαρτία που βρισκόταν σε αδράνεια. Προκειμένου, λοιπόν, να μην υφίσταται ούτε υπόλειμμα, δηλαδή να μην υπάρχει ούτε το τελευταίο σπέρμα της πονηρής διδασκαλίας ώστε να μην παραμείνει στους μεταγενέστερους εξαιτίας της μίμησης των προηγουμένων, αυτά λέει ο Κύριος: «Και θα καταστήσω τη Βαβυλωνία έρημη, ώστε να κατοικούν σκαντζόχοιροι και θα εκμηδενιστεί· και θα τη μετατρέψω σε λασπώδες βάραθρο προς απώλεια».

Όπως αναφέρει και ο απόστολος Παύλος: «Η πορνεία και κάθε ακαθαρσία ούτε καν να αναφέρεται μεταξύ σας, όπως αρμόζει σε αγίους», περιλαμβάνοντας στον όρο της ακαθαρσίας τις ακατονόμαστες πράξεις τόσο των αρρένων όσο και των θηλέων.

Προς Γαλάτας: Φανερά δε είναι τα έργα της σαρκός, τα οποία είναι η μοιχεία, η πορνεία, η ακαθαρσία, η ασέλγεια, η ειδωλολατρία, η μαγεία, οι έχθρες, οι έριδες, οι ζηλοτυπίες, οι θυμοί, οι ραδιουργίες, οι διχοστασίες, οι αιρέσεις, οι φθόνοι, οι φόνοι, οι μέθες, οι κώμοι και τα παρόμοια με αυτά, για τα οποία σας προειδοποιώ, όπως και σας προείπα, ότι αυτοί που πράττουν τέτοια έργα δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. Προς Γαλάτας: Ας μη γινόμαστε κενόδοξοι, προκαλώντας ο ένας τον άλλον και φθονώντας ο ένας τον άλλον. Προς Εφεσίους: Κάθε πικρία, και θυμός, και οργή, και κραυγή, και βλασφημία ας αφαιρεθεί από εσάς, μαζί με κάθε κακία. Η πορνεία δε, και κάθε ακαθαρσία, ή πλεονεξία, ούτε καν να αναφέρεται μεταξύ σας, όπως ταιριάζει σε αγίους· καθώς και η αισχρότητα, ή η μωρολογία, ή η άσεμνη αστειότητα, τα οποία δεν είναι πρέποντα.

Διατηρώντας δε την καρδιά τους άτρωτη και αλώβητη, θα αναπέμψουν ευχαριστήριους ύμνους στον Χριστό, λέγοντας: «Με τη χάρη σου θα κατατροπώσουμε τους εχθρούς μας, και στο όνομά σου θα εξουθενώσουμε όσους εγείρονται εναντίον μας.» Εφόσον, λοιπόν, ο Χριστός συμπαρατάσσεται με όσους τον αγαπούν και παρακινεί σε αγιοπρεπή τόλμη εκείνους που έχουν επιλέξει να ακολουθούν τα ευαγγελικά προστάγματα, ας καταπολεμήσουμε τη σάρκα, ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό. Ας θυμηθούμε τη θεία Γραφή που λέει: «Η πορνεία δε και κάθε ακαθαρσία ή πλεονεξία ούτε καν να ονομάζεται μεταξύ σας, όπως ταιριάζει σε αγίους. Ούτε η αισχρότητα, και η μωρολογία ή η ανάρμοστη αστειολογία, που δεν αρμόζουν, αλλά μάλλον η ευχαριστία. Διότι τούτο πρέπει να το γνωρίζετε καλά, ότι κάθε πόρνος ή ακάθαρτος ή πλεονέκτης, που είναι σαν ειδωλολάτρης, δεν έχει κληρονομιά στη βασιλεία του Χριστού και Θεού.» Και πάλι: «Άρα λοιπόν, αδελφοί, δεν είμαστε οφειλέτες στη σάρκα ώστε να ζούμε σύμφωνα με τη σάρκα. Διότι αν ζείτε σύμφωνα με τη σάρκα, πρόκειται να πεθάνετε· αν όμως με το πνεύμα θανατώνετε τις πράξεις του σώματος, θα ζήσετε. Διότι όσοι καθοδηγούνται από το πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού.» Διότι καταγραφόμαστε ως τέκνα Θεού, όταν εγκαθιδρύουμε στις διάνοιές μας την ομορφιά της εν Χριστώ πολιτείας και όταν, μέσω των αγώνων μας για την ευσέβεια, διαμορφωνόμαστε πολύ καλά σύμφωνα με αυτόν.

Και ο κόσμος παρέρχεται, καθώς και η επιθυμία του. Εκείνος όμως που πράττει το θέλημα του Θεού, μένει στον αιώνα.» Γράφει δε και ο πάνσοφος Παύλος σε αυτούς που έχουν επιλέξει να επιτύχουν την ένδοξη πολιτεία: «Πορνεία δε και κάθε ακαθαρσία ούτε καν να αναφέρεται μεταξύ σας, όπως ταιριάζει σε αγίους, αλλά μάλλον ευχαριστία.» Την οδό αυτής της τόσο καθαρισμένης και εξαίρετης ζωής την προτύπωνε βέβαια από παλιά και ο νόμος του Μωυσή, προδιαγράφοντάς μας μέσω σκιάς και τύπων τον Εμμανουήλ, δηλαδή το ειλικρινές και σωτήριο φως των θεσπισμάτων του. Ανέλαμψε δε τώρα καθαρά η αλήθεια. Διότι έγινε όμοιος με εμάς Εκείνος που βρίσκεται πάνω από όλη την κτίση, για να αστράψει μέσα μας το θείο φως, και, αφού μας διδάξει να προχωρούμε ευθεία προς κάθε αρετή, να μας αναδείξει υιούς του Θεού. Διότι συγκατέβηκε, όπως είπα, στα δικά μας, ώστε εμείς να κερδίσουμε τα δικά του, επειδή κατά κάποιον τρόπο με τη δική του πτωχεία εμείς πλουτίσαμε. Διότι αν δεν πτώχευε μαζί μας Αυτός, συγκαταβαίνοντας στα δικά μας μέτρα, ούτε εμείς θα αποκτούσαμε τον δικό του πλούτο, κερδίζοντας μέσω αυτού και από αυτόν την υιότητα που αρμόζει ειδικά και μόνο σε αυτόν. Αλλά ήταν ασύνετος ο Ισραήλ.

Ακούστε και τρομάξτε όσοι επιθυμείτε να είστε Χριστιανοί, και απομακρυνθείτε από τα έργα των εθνικών. Γίνετε, λοιπόν, μιμητές του Θεού. Πάλι ο Παύλος διακηρύσσει: η πορνεία και κάθε είδους ακαθαρσία ή πλεονεξία ούτε καν να αναφέρεται μεταξύ σας, καθώς και η αισχρότητα, η μωρολογία ή η ευτραπελία. Μην μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία. Γίνετε μιμητές μου.

Στον κοσμικό βίο, εκείνος που καλλωπίζει το σώμα του και αλλάζει ενδύματα, έχει ανθρώπινη δόξα· σε αυτή όμως την κλήση, εκείνος που τα καταφρονεί αυτά, φροντίζοντας μόνο για την αναγκαία χρεία του σώματος, αποκτά για τον εαυτό του δόξα στους ουρανούς, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «Έχοντας διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε». Ας δουλεύσουμε λοιπόν ευάρεστα στον Θεό που μας ελευθέρωσε, και ας μην παρασυρθούμε από τα πάθη της φθοράς, ούτε να δίνουμε προσοχή στην ευπρέπεια των στολιδιών, ή του κουκουλίου, ή του ζωναρίου, ή ακόμη και ενός επιτηδευμένου αναλάβου· αλλά ας επιδιώκουμε τα ταπεινά και τα απαλλαγμένα από κενοδοξία, όπως αρμόζει σε αγίους. Μην καυχάσαι για την περιβολή των ενδυμάτων, ενθυμούμενος τη μηλωτή του Ηλία και τον σάκκο του Ησαΐα, καθώς είναι γεγραμμένο: «Πήγαινε και βγάλε τον σάκκο από την οσφύ σου, και λύσε τα σανδάλια από τα πόδια σου». Και μην ξεχνάς το ένδυμα του Βαπτιστή. Μην επιδιώκεις λοιπόν να είσαι περίβλεπτος εξαιτίας λαμπρού ενδύματος, αλλά με τα αγαθά σου έργα ας λάμψει το φως σου μπροστά σε όλους, για να δοξαστεί ο Κύριος.

Ότι οι Χριστιανοί δεν πρέπει να επιδίδονται σε ελαφρότητες και διασκεδάσεις. Ότι δεν πρέπει να επιδίδονται σε ελαφρότητες και διασκεδάσεις οι Χριστιανοί όλοι το γνωρίζουμε, καθώς το ακούμε από τις θείες Γραφές και κυρίως από τον Κύριο, ο οποίος λέει στο Ευαγγέλιο με απειλή: αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι εκεί θα πενθήσετε και θα κλάψετε. Και πάλι λέει: μην παρασύρεστε σε μετεωρισμούς· διότι όλα αυτά τα κάνουν τα έθνη. Ο δε προφήτης Ησαΐας, ή μάλλον ο Θεός μέσω του προφήτη, λέει: αλίμονο σε αυτούς που πίνουν το κρασί τους με τύμπανα και αυλούς και κιθάρες. Ο δε μακάριος Δαβίδ, αποστρεφόμενος τον μετεωρισμό και καυχώμενος εν Κυρίω, έλεγε: Κύριε, δεν υψώθηκε η καρδιά μου, ούτε μετεωρίστηκαν τα μάτια μου. Ο δε Ιάκωβος, ο αδελφός του Κυρίου, λέει: πενθήστε και κλάψτε· το γέλιο σας ας μεταστραφεί σε πένθος, και η χαρά σε κατήφεια. Ο δε μακάριος απόστολος Παύλος αποκαλεί ειδωλολάτρες αυτούς που διασκεδάζουν ελαφρά, λέγοντας: μη γίνεστε ειδωλολάτρες, καθώς είναι γεγραμμένο. Και πάλι λέει: κανένας σάπιος λόγος ας μην εκπορεύεται από το στόμα σας, αλλά μάλλον λόγος αγαθός. Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, να τα κάνετε όλα για τη δόξα του Θεού. Και πάλι ο ίδιος λέει: αδελφοί, γίνεστε μιμητές του Θεού, και να ζείτε με αγάπη. Η δε πορνεία και κάθε ακαθαρσία ή πλεονεξία ούτε καν να ακούγεται ως όνομα ανάμεσά σας· το ίδιο και η αισχρότητα ή η μωρολογία ή η ευτραπελία, τα οποία δεν σας αρμόζουν, αλλά αντίθετα να υπάρχει ευχαριστία.

Εάν λοιπόν κάποιος ξεστομίζει από οργή αυτήν την απαγορευμένη λέξη, αποκαλώντας «μωρό» εκείνον που λόγω ευσεβείας έχει γίνει οικείος ως αδελφός, ας φρίξει ενώπιον της δεσποτικής αποφάσεως και ας μην αφήνει την οργή του να εκδηλώνεται σε τέτοιο βαθμό· αλλά ακόμη και αν δεν το λέει από οργή, ούτε και έτσι είναι ανεύθυνα τέτοιου είδους λόγια. Διότι λέει: «Κανένας σάπιος λόγος ας μην βγαίνει από το στόμα σας, παρά μόνο όποιος είναι καλός για την οικοδομή, ώστε να μεταδώσει χάρη σε αυτούς που τον ακούν», «η δε πορνεία και η πλεονεξία και κάθε ακαθαρσία ούτε καν να αναφέρεται μεταξύ σας, όπως ακριβώς αρμόζει σε αγίους· το ίδιο και η αισχρότητα, η μωρολογία ή η ευτραπελία, τα οποία είναι ανάρμοστα».

Τι σημαίνει το «ούτε καν να αναφέρεται μεταξύ σας»; Δεν θεωρείται έγκλημα το να χαρακτηρίζεται κανείς έτσι από άλλους· διότι δεν εξαρτάται από εμάς το να μην το υφιστάμεθα αυτό, ούτε βέβαια είναι υπεύθυνος αυτός που κακολογείται· και δηλώνοντας αυτό αλλού, ότι δηλαδή δεν είναι βδελυρό το να αποκαλείται κανείς πόρνος, αλλά το να είναι, «εάν κάποιος», λέει, «αποκαλείται πόρνος, με τέτοιον άνθρωπο ούτε να συντρώγετε». Επομένως, δεν λέει εδώ να επιδιώκουμε αυτό, το να μην αποκαλούμαστε με τέτοιο όνομα, αλλά το να μην προφέρουμε με τη γλώσσα μας καμία από τις λέξεις που προκαλούν ακαθαρσία· γι' αυτό και το συνέδεσε, προσθέτοντας: «ούτε αισχρότητα ούτε μωρολογία ή ευτράπελα λόγια, τα οποία δεν αρμόζουν». Σε ποιους δεν αρμόζουν; Στους αγίους, τους οποίους ανέφερε προηγουμένως. Διότι, αφού είπε, «κάθε ακαθαρσία ούτε καν να αναφέρεται μεταξύ σας», το οποίο ισοδυναμεί με το να πει «ούτε να λέγεται από εσάς», πρόσθεσε, «καθώς αρμόζει σε αγίους». Και ως αγίους εδώ εννοεί, όχι εκείνους που προήλθαν από τους ανθρώπους και τώρα βρίσκονται μαζί με τους αγγέλους και δοξάζονται από εμάς επειδή ευαρέστησαν τελείως τον Θεό και ολοκλήρωσαν τη ζωή τους με άριστο και θεάρεστο τέλος, αλλά όλους εκείνους που μέσω του εν Χριστώ βαπτίσματος έχουν αφιερωθεί στον Θεό· διότι, αν το σκεύος που έχει αφιερωθεί στον Θεό είναι άγιο, όπως και κάθε προσφορά σε Αυτόν, και μάλιστα αυτή που προσφέρεται για αγιασμό, πολύ περισσότερο ο άνθρωπος που έχει προσφερθεί στον Θεό μέσω ιερών συνθηκών και έχει γίνει αποδεκτός μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας είναι άγιος, εφόσον έχει αποκτήσει από εκεί και τη χάρη του Πνεύματος της αγιωσύνης.

Και φαίνεται μεν ότι ο λόγος δεν έχει εσωτερική συνοχή, με το να λέει ότι δεν αρμόζει στους αγίους η αισχρότητα και η ευτραπελία, αλλά μάλλον η ευχαριστία· είναι όμως πάρα πολύ συνεπής. Διότι, επειδή εδώ ονομάζει αγίους εκείνους που έχουν αγιασθεί διά της χάριτος του κατά Χριστόν βαπτίσματος, απευθυνόμενος άμεσα σε εμάς λέει το εξής: ότι, εφόσον λάβαμε δωρεάν μια τόσο μεγάλη χάρη, δεν πρέπει να ασχολούμαστε με τίποτε άλλο, παρά με την ευχαριστία προς Εκείνον που μας παρέσχε αυτήν τη μεγάλη δωρεά, και δεν την παρέσχε απλώς, αλλά και την έδωσε ως αρραβώνα της υπεσχημένης αιώνιας κληρονομίας, υπό την προϋπόθεση ότι θα διακρατήσουμε σταθερά αυτόν τον αρραβώνα μέχρι τέλους μέσω των αγαθών έργων.

Στον ίδιο 1535. Ακόμη κι αν εσύ ο ίδιος τον κατηγορείς, εγώ και σε αυτό θαυμάζω υπερβολικά τη σοφία του νομοθέτη, διότι, από μεγάλη περίσκεψη, προτίμησε να εξοστρακίσει την ασέλγεια και να χαλιναγωγήσει τις ακόλαστες διαθέσεις. Διότι αυτός που αποφάνθηκε ότι ακόμη και η ακούσια έκκριση μολύνει, πολύ περισσότερο απαγόρευσε την εκούσια πράξη. Με το να χαρακτηρίσει δηλαδή ως μολυσμό την ακούσια ροή, η οποία δεν αποτελεί ούτε αμάρτημα ούτε επισύρει τιμωρία, και να απαιτήσει γι’ αυτήν καθαρμούς, ανέστειλε ακόμη περισσότερο το εκούσιο παράπτωμα. Επειδή όμως νόμισες ότι απαγόρευσε μόνο τη μοιχεία, μου φαίνεται ότι είτε δεν έχεις διαβάσει το Δευτερονόμιο είτε δεν το έχεις κατανοήσει, μολονότι είναι διατυπωμένο με σαφήνεια· διότι είπε: «Δεν θα υπάρχει πόρνος ανάμεσα στους υιούς του Ισραήλ ούτε πόρνη ανάμεσα στις θυγατέρες του Ισραήλ». Διότι, αν και η μοιχεία είναι πολύ βαρύτερη από την πορνεία και υπερβαίνει κατά πολύ τα όρια της συγγνώμης, εντούτοις και η πορνεία είναι άξια τιμωρίας, έστω κι αν αυτό, δεν γνωρίζω για ποιον λόγο, έχει παραλειφθεί από τους κοσμικούς νομοθέτες. Όσοι όμως ζουν ορθά οφείλουν να διατηρούνται καθαροί και από αυτήν· διότι λέει: «Πορνεία και ακαθαρσία ούτε καν να αναφέρονται μεταξύ σας, όπως αρμόζει σε αγίους». Και πάλι λέει για την αγνότητα ότι γίνεται πρόξενος μεγίστων αγαθών: «Να επιδιώκετε την ειρήνη και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο».

Και παρέδωσε τον εαυτό του προσφορά και θυσία στον Θεό εις οσμήν ευωδίας. Βλέπεις ότι το να πάσχει κανείς υπέρ των εχθρών είναι οσμή ευωδίας και θυσία ευπρόσδεκτη; Ακόμη και αν πεθάνεις, τότε θα γίνεις θυσία· αυτό σημαίνει να μιμείσαι τον Θεό. Η πορνεία δε και κάθε ακαθαρσία ή πλεονεξία ούτε καν να αναφέρεται μεταξύ σας, όπως αρμόζει σε αγίους.

Αφού μίλησε για το πικρό πάθος του θυμού, προχώρησε στο μικρότερο κακό. Διότι, για να καταλάβεις ότι η επιθυμία είναι μικρότερο κακό, άκουσέ το και στον νόμο του Μωυσή, ο οποίος λέει πρώτα: «Οὐ φονεύσεις» (δεν θα φονεύσεις), το οποίο προέρχεται από τον θυμό, και έπειτα: «Οὐ μοιχεύσεις» (δεν θα μοιχεύσεις), το οποίο προέρχεται από την επιθυμία. Επειδή, όπως ακριβώς η πικρία, η κραυγή, κάθε κακία και βλασφημία και όλα τα παρόμοια ανήκουν στο θυμικό, έτσι και η πορνεία, η ακαθαρσία και η πλεονεξία ανήκουν στο επιθυμητικό· διότι με το ίδιο μέρος της ψυχής επιθυμούμε και τα χρήματα και τα σώματα. Αλλά όπως ακριβώς εκεί αφαίρεσε την κραυγή, επειδή αποτελεί όχημα της οργής, έτσι και τώρα αφαιρεί την αισχρολογία και την ευτραπελία, επειδή αποτελούν όχημα της πορνείας. Διότι λέει: «Ούτε αισχρότητα, ούτε μωρολογία, ούτε ευτραπελία, τα οποία δεν αρμόζουν, αλλά μάλλον ευχαριστία». Μην πεις αστεία ούτε αισχρά λόγια, ούτε να τα πράξεις, και θα κατασβέσεις τη φλόγα. «Ούτε καν να αναφέρεται», λέει, «μεταξύ σας»· δηλαδή, πουθενά ούτε καν να εμφανίζεται. Αυτό ακριβώς έλεγε γράφοντας και στους Κορινθίους: «Ακούγεται παντού ότι υπάρχει πορνεία μεταξύ σας».

Ας ξεκινήσουμε την άσκηση της αρετής, όσο έχουμε ακόμη καιρό· ας κατανείμουμε τις αρετές στον εαυτό μας, όπως ακριβώς οι γεωργοί τις αγροτικές εργασίες. Τον μήνα αυτόν ας συγκρατηθούμε από τη λοιδορία, την ύβρη και τον άδικο θυμό, και ας επιβάλουμε ως νόμο στον εαυτό μας λέγοντας: Σήμερα ας κατορθώσουμε αυτό. Και τον επόμενο μήνα ας εκπαιδεύσουμε τον εαυτό μας στην ανεξικακία, και σε κάποιον άλλον μήνα σε μία άλλη αρετή. Και όταν αποκτήσουμε τη μόνιμη έξη αυτής της αρετής, ας προχωρήσουμε σε άλλη, όπως ακριβώς συμβαίνει με τα μαθήματα, διαφυλάσσοντας όσα ήδη έχουμε αποκτήσει και προσλαμβάνοντας άλλα. Έπειτα από εκείνη, ας προχωρήσουμε στην περιφρόνηση των χρημάτων· πρώτα ας συγκρατήσουμε τα χέρια μας από την πλεονεξία, και τότε ας κάνουμε ελεημοσύνη. Ας μην τα συγχέουμε όλα επιπόλαια, με τα ίδια χέρια να αρπάζουμε και δήθεν να ελεούμε· μετά από αυτό, ας προχωρήσουμε σε άλλη αρετή, και μετά από εκείνη σε άλλη. Η αισχρότητα, λέγει, και η μωρολογία και η ευτραπελία ούτε καν να αναφέρονται μεταξύ σας.

Τον θάνατο, άλλωστε, δεν τον ονόμασε θάνατο, αλλά προσφορά προς τον Θεό· διότι ο Κύριος δεν αποτέλεσε λάφυρο του θανάτου, αλλά αιχμαλώτιζε και οδηγούσε στη ζωή εκείνους που βρίσκονταν στον θάνατο, ούτε βρισκόταν υπό την κυριαρχία του θανάτου, αλλά παρά τω Θεώ, όντας και τότε ευπρόσδεκτος και τίμιος, και δώρο υπέρ όλου του κόσμου, εξαιρετικά ευωδιαστό χάρη στην αγιότητά του. «Η πορνεία δε και κάθε ακαθαρσία ή πλεονεξία ούτε καν να αναφέρεται μεταξύ σας, καθώς αρμόζει σε αγίους, όπως και η αισχρότητα, και η μωρολογία, και η ευτραπελία, τα οποία δεν ταιριάζουν, αλλά μάλλον η ευχαριστία.» Αφού εξέτασε τα όσα είναι ωφέλιμα για τις μεταξύ τους σχέσεις, προσθέτει και όσα αφορούν τη σωφροσύνη και την καθαρότητα του καθενός προσωπικά. Ούτε και εδώ χρησιμοποιεί το μέτρο του νόμου, αλλά κάτι ανώτερο από αυτό.

ΤΙΤΛ. ΜΔʹ. — Περί αδελφών. «Δεν θα μισήσεις τον αδελφό σου στη διάνοιά σου.» «Ιδού, τι καλό ή τι ευχάριστο υπάρχει, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί ενωμένοι.» «Οι αδελφοί σε καιρό ανάγκης ας είναι χρήσιμοι.» «Αδελφός που βοηθείται από αδελφό είναι σαν πόλη ισχυρή και ψηλή. Και είναι δυνατός σαν καλοθεμελιωμένο βασίλειο.» «Καθένας που μισεί τον φτωχό αδελφό του, βρίσκεται μακριά από τη φιλία.» «Καλύτερα φίλος που βρίσκεται κοντά, παρά αδελφός που κατοικεί μακριά.» «Αδελφοί και βοήθεια σε καιρό θλίψης.» «Μην ανταλλάξεις τον γνήσιο αδελφό με χρυσάφι του Σουφίρ.» ΤΙΤΛ. ΜΕʹ. — Περί αυτών που ζητούν, δηλαδή των προσαιτών. «Παιδί μου, μη ζήσεις ζωή επαιτείας. Διότι είναι καλύτερο να πεθάνεις παρά να επαιτείς. Στο στόμα του αναιδούς ανθρώπου η ελεημοσύνη της επαιτείας θα φανεί γλυκιά, αλλά μέσα στην κοιλιά του θα καεί σαν φωτιά.» ΤΙΤΛ. ΜΣΤʹ. — Περί αισχρολογίας. «Οι κακές συναναστροφές φθείρουν τα χρηστά ήθη.» «Κανένας σάπιος λόγος ας μην βγαίνει από το στόμα σας, αλλά μόνο όποιος είναι αγαθός για την οικοδομή της όποιας ανάγκης, ώστε να μεταδώσει χάρη σε εκείνους που ακούν.» «Η αισχρότητα και η μωρολογία ή η ευτραπελία, τα οποία δεν αρμόζουν, ούτε καν να αναφέρονται μεταξύ σας, όπως ταιριάζει σε αγίους.» «Αισχρολογία ας μη βγαίνει από το στόμα σας.» Η συνήθεια των λόγων είναι ο δρόμος που οδηγεί στις πράξεις.

Γι' αυτό ακριβώς το θεμέλιο έλεγε και ο θειότατος Παύλος ότι: «Διότι άλλο θεμέλιο δεν μπορεί κανείς να θέσει πέρα από αυτό που έχει τεθεί, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός. Εάν δε κάποιος οικοδομεί πάνω σε αυτό το θεμέλιο χρυσό, άργυρο, πολύτιμους λίθους, ξύλο, χόρτο, καλάμι, το έργο του καθενός θα γίνει φανερό· διότι η ημέρα θα το δείξει, επειδή μέσα στη φωτιά αποκαλύπτεται· εάν το έργο κάποιου, που οικοδόμησε, παραμείνει, θα λάβει μισθό, εάν όμως το έργο κάποιου κατακαεί, θα ζημιωθεί, ο ίδιος όμως θα σωθεί, αλλά έτσι σαν μέσα από φωτιά». Είναι δε φοβερή η απειλή για όσους έχουν αυτιά για να ακούν. Το μεν ξυλώδες και χορτώδες έργο του, λέει, θα κατακαεί και θα αφανιστεί, ο ίδιος όμως θα παραμείνει σώος μέσα στη φωτιά βασανιζόμενος αιώνια. «Διότι η πορνεία και κάθε ακαθαρσία» και κάθε κακία είναι έργο χορτώδες και παρανάλωμα του πυρός, που καίγεται εύκολα και αφανίζεται, εκείνος όμως που το έπραξε δεν αφανίζεται μαζί με το έργο του· διότι η αμαρτία είναι έργο ανυπόστατο και συμβεβηκός, γι' αυτό και θα γίνει στάχτη σαν το χόρτο και θα αφανιστεί, και θα ζημιωθεί ο εργάτης της επειδή έπραξε κακώς. Αυτός όμως, όντας ενυπόστατος και επειδή πρόκειται να λάβει άφθαρτο σώμα κατά την ανάσταση, δεν θα φθαρεί από τη φωτιά ώστε να αφανιστεί στο μη ον, αλλά θα σωθεί, δηλαδή θα διαμείνει μέσα στη φωτιά κολαζόμενος.

ΚΑΝΟΝΑΣ Γ' Είναι φοβερή η πλεονεξία, και δεν είναι δυνατόν μέσω μιας μόνο επιστολής να παραθέσω τις θείες Γραφές, στις οποίες όχι μόνο η ληστεία καταγγέλλεται ως απευκταία και φρικτή, αλλά γενικότερα η πλεονεξία και η οικειοποίηση ξένων πραγμάτων με σκοπό την αισχροκέρδεια, και καθένας που πράττει τέτοια αποκηρύσσεται από την Εκκλησία του Θεού. Το να τολμούν όμως κάποιοι, σε καιρό εχθρικής επιδρομής, μέσα σε τόση οδύνη και τόσους θρήνους, να θεωρούν τον καιρό που φέρνει σε όλους τον όλεθρο ως ευκαιρία για δικό τους κέρδος, αυτό είναι χαρακτηριστικό ανθρώπων ασεβών και θεομίσητων, που ξεπερνούν κάθε όριο ατοπίας. Γι' αυτό κρίθηκε ορθό να αποκηρυχθούν όλοι αυτοί, μήπως τυχόν η οργή έλθει σε όλο τον λαό, και πρώτα στους ίδιους τους προεστώτες που δεν τους ελέγχουν. Διότι φοβάμαι, όπως λέει η Γραφή, μήπως ο ασεβής συμπαρασύρει στον όλεθρο και τον δίκαιο. «Διότι η πορνεία», αναφέρει, «και η πλεονεξία είναι εκείνα εξαιτίας των οποίων έρχεται η οργή του Θεού στους υιούς της απείθειας. Μην γίνεστε λοιπόν συμμέτοχοί τους».

Εμείς λοιπόν τι πρέπει να κάνουμε; Να λέμε όσα έχουν γραφτεί ή να περιεργαζόμαστε όσα έχουν αποσιωπηθεί; Για παράδειγμα, το ότι δεν πρέπει πατέρας και γιος να συνευρίσκονται με την ίδια πόρνη, δεν έχει γραφτεί σε αυτούς τους νόμους, αλλά από τον Προφήτη έχει θεωρηθεί άξιο της μεγαλύτερης καταδίκης. Διότι, λέει, «γιος και πατέρας πήγαιναν στην ίδια δούλη». Και πόσα άλλα είδη ακάθαρτων παθών επινόησε το διδασκαλείο των δαιμόνων, η δε θεία Γραφή τα αποσιώπησε, μη θέλοντας να ρυπάνει τη σεμνότητά της με τις ονομασίες των αισχρών πράξεων, αλλά με γενικές ονομασίες διέκρινε τις ακαθαρσίες, όπως λέει ο Απόστολος Παύλος «Πορνεία δε και κάθε ακαθαρσία να μην ονομάζεται καν μεταξύ σας, όπως ταιριάζει σε αγίους», συμπεριλαμβάνοντας με το όνομα της ακαθαρσίας και τις άρρητες πράξεις των αρρένων και των θηλέων, ώστε σε καμία περίπτωση η αποσιώπηση δεν παρέχει άδεια σε όσους αγαπούν τις ηδονές. Εγώ όμως υποστηρίζω ότι ούτε καν έχει αποσιωπηθεί αυτό το ζήτημα, αλλά ότι ο νομοθέτης το έχει απαγορεύσει πάρα πολύ αυστηρά· διότι το «δεν θα πλησιάσεις κάθε οικείο της σάρκας σου για να αποκαλύψεις την ασχημοσύνη τους», συμπεριλαμβάνει και αυτό το είδος της οικειότητας.

Όμως εμείς πρέπει να αναφέρουμε τα όσα είναι γραμμένα στον Νόμο, και να μην περιεργαζόμαστε όσα έχουν αποσιωπηθεί. Διότι, ο μεν Νόμος αποσιώπησε το ότι δεν πρέπει πατέρας και υιός να μεταχειρίζονται την ίδια δούλη ως πόρνη, ο δε προφήτης Αμώς το κατακρίνει αυτό αυστηρά, λέγοντας: πατέρας και υιός πήγαιναν στην ίδια δούλη και πορνεύονταν. Και πολλά άλλα είδη ακαθαρσίας δίδαξαν οι δαίμονες στους ανθρώπους, τα οποία η θεία Γραφή, μη θέλοντας να μολύνει τη σεμνότητά της με τα συγκεκριμένα τους ονόματα, τα αποσιώπησε, τα συμπεριέλαβε όμως υπό γενικούς όρους, όπως λέει ο Παύλος: Πορνεία και κάθε ακαθαρσία ας μην ονομάζεται καν μεταξύ σας, όπως αρμόζει στους Αγίους, όπου με τη λέξη ακαθαρσία συμπεριέλαβε κάθε αισχρή πράξη γυναικών και ανδρών. Επομένως, δεν δίνεται η άδεια στους φιλήδονους να προβαίνουν σε μια τέτοια άθεσμη συμβίωση, με το πρόσχημα ότι το αποσιώπησε η θεία Γραφή. Εμείς όμως, εξετάζοντας το ζήτημα, βρίσκουμε ότι ούτε ο Νόμος το αποσιώπησε, αλλά μάλιστα το απαγόρευσε.

Ερμηνεία. Επειδή η Θεία Γραφή φανερά μάς διδάσκει, λέγοντας, ω άνθρωπε, δεν θα έρθεις σε κοινωνία γάμου με κανέναν σαρκικό συγγενή σου, αυτό δε το ρητό αναφέροντας ο μέγας Βασίλειος στον πζ' Κανόνα του, απαρίθμησε μερικούς μεν απαγορευμένους γάμους στους Κανόνες του (όπως στον οστ' εκείνον αυτού που πήρε τη νύφη του για γυναίκα, στον οη' εκείνον αυτού που πήρε δύο αδελφές, και άλλους σε άλλους), αποσιωπώντας τους περισσότερους, επειδή ήταν αισχροί· για να μη μολύνει τον λόγο με τα ονόματά τους, περιεκτικά δε με το γενικό όνομα της ακαθαρσίας όλους τους παράνομους γάμους αμυδρά τους φανέρωσε (αυτό δε που λέει η Σύνοδος, ότι το είπε ο Βασίλειος, ο Βασίλειος το λέει, όπως το είπε η Θεία Γραφή, δηλαδή ο θείος Παύλος, λέγοντας: «Πορνεία δε και ακαθαρσία, ούτε να ονομάζεται μεταξύ σας, και τα εξής»)· εξαιτίας δε αυτής της σιωπής η φύση των ανθρώπων συγχύστηκε από συγγενικά αίματα, γι' αυτό εμείς καθαρότερα περί τούτου ορίζουμε με τον παρόντα Κανόνα, ότι από τώρα και στο εξής, όποιος πάρει για γυναίκα την εξαδέλφη του, ή πατέρας και γιος, εάν πάρουν μητέρα και θυγατέρα, ή δύο αδελφές, ή δύο αδελφοί, εάν πάρουν μητέρα και θυγατέρα, ή δύο αδελφές: όλοι αυτοί να χωρίζονται πρώτον από αυτό το παράνομο συνοικέσιο, και έπειτα να επιτιμώνται με κανόνα για επτά χρόνια. «Ο δε μέγας Βασίλειος στον ξη'.

Θα επιθυμήσουμε τη δουλεία; Θα επιλέξουμε την ατιμία και τη φθορά και την καταδίκη; «Μη γένοιτο, λέει ο Απόστολος, εμείς που πεθάναμε ως προς την αμαρτία, πώς θα ζήσουμε ακόμα μέσα σε αυτήν; Ή αγνοείτε ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Ιησού Χριστό, στον θάνατό του βαπτιστήκαμε; Συνταφήκαμε λοιπόν μαζί του διά του βαπτίσματος στον θάνατο, ώστε, όπως ακριβώς αναστήθηκε ο Χριστός από τους νεκρούς διά της δόξας του Πατρός, έτσι κι εμείς να περπατήσουμε σε μια νέα ζωή.» Ας περπατήσουμε λοιπόν, αδελφοί, σε μια νέα ζωή, όπως άλλωστε υποσχεθήκαμε και διά του σχήματος. Ας πολιτευτούμε με δικαιοσύνη και οσιότητα, «όπως αρμόζει σε αγίους», με ειρήνη και ομόνοια, με σεμνότητα και ευλάβεια, με αγιασμό και απάθεια, χωρίς να παρασυρόμαστε από τις απάτες που είχαμε «προηγουμένως κατά την άγνοιά μας», αλλά αποφεύγοντας τις προλήψεις σαν φωτιά και μένοντας στηριγμένοι στην πέτρα της πίστης μας, διότι αυτή είναι η καινότητα. Και ποια είναι η παλαιότητα; Η ηδονή, από την οποία αφού αιχμαλωτίστηκε ο προπάτοράς μας Αδάμ εξορίστηκε από τον παράδεισο, και υπέστη μια ζωή γεμάτη στεναγμούς· ο φθόνος, από τον οποίο φλεγόμενος ο Κάιν σκότωσε τον αδελφό του Άβελ εξαιτίας της προτίμησης των δώρων, και λόγω του οποίου κατέληξε να τρέμει και να στενάζει σε όλη του τη ζωή.