Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 5:30

Γι' αυτό, δεν πρέπει ο ευσεβής να μεταχειρίζεται τέτοιες επινοήσεις· αλλά να πιστεύει ότι ο Λόγος, ο οποίος υπάρχει προ των αιώνων και είναι ομοούσιος με τον Πατέρα, στους έσχατους καιρούς ανέστησε καινούργια την πλάση και τη δημιουργία του Αδάμ από την αγία και Θεοτόκο Παρθένο, οικειοποιούμενος αυτήν μέσω της ενώσεως· και έτσι εμφανίστηκε ως άνθρωπος ο Χριστός, ο προ των αιώνων Θεός. Και εμείς είμαστε μέλη του Χριστού, όπως είναι γεγραμμένο, από τη σάρκα του και από τα οστά του. Προς τι λοιπόν αυτή η τόση φιλονικία των εφευρέσεών σας, ώστε με την ανθρώπινη σκέψη να δογματίζετε πράγματα που υπερβαίνουν την ανθρώπινη νόηση, λέγοντας: «Αντί για τον εσωτερικό μας άνθρωπο, υφίσταται επουράνιος νους στον Χριστό»; Ώ της άνομης γνώμης, και των ασθενών και απρεπών λόγων, αυτών που δεν κατανοούν πρώτα αυτό: ότι ο Χριστός δεν προσδιορίζεται μονοτρόπως, αλλά με το ίδιο το όνομα, το οποίο είναι ένα, φανερώνεται η σημασία και των δύο πραγματικοτήτων, δηλαδή και της θεότητας και της ανθρωπότητας. Γι' αυτό και άνθρωπος λέγεται ο Χριστός, και Θεός λέγεται ο Χριστός, και Θεός και άνθρωπος είναι ο Χριστός, και ένας είναι ο Χριστός. Είναι μάταιο λοιπόν το σόφισμά σας, όταν επιχειρείτε να θεωρήσετε στο πρόσωπό Του κάτι διαφορετικό παρά τον Χριστό. Διότι εκείνοι που ονομάζονται καταχρηστικώς χριστοί, ίσως να μπορούσαν να θεωρηθούν σύμφωνα με τις απόψεις σας· όμως ο κατά φύσιν μόνος αληθινός Χριστός δεν πρόκειται να προσδιοριστεί από τον ανθρώπινο λογισμό, όπως εσείς τολμάτε, έχοντας καταστεί αυθάδεις.

Όπως λέει ο μακάριος Απόστολος στην προς Εφεσίους επιστολή ότι «Είμαστε μέλη του σώματός του, από τη σάρκα του και από τα οστά του», δεν τα λέει αυτά για κάποιον πνευματικό και αόρατο άνθρωπο, «διότι το πνεύμα δεν έχει ούτε οστά ούτε σάρκες», αλλά για την οικονομία του αληθινού ανθρώπου, η οποία συνίσταται από σάρκες, νεύρα και οστά, και η οποία τρέφεται από το ποτήριο που είναι το αίμα του και αυξάνεται από τον άρτο που είναι το σώμα του.

Όπως ακριβώς και ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία. Επανήλθε στο πρώτο παράδειγμα. Διότι είμαστε μέλη του σώματός του, από τη σάρκα του και από τα οστά του. Πώς; Διότι (Εκείνος) έγινε από τη δική μας ύλη, όπως ακριβώς και η Εύα ήταν σάρκα από τη σάρκα του Αδάμ. Ορθώς δε μνημόνευσε τα οστά και τις σάρκες· διότι αυτά είναι τα κυριότερα στοιχεία σε εμάς, οι σάρκες και τα οστά· τα μεν χρησιμεύουν ως υποστήριγμα σαν κάποια τρόπιδα, οι δε σαν οικοδόμημα. Αλλά εκείνο μεν είναι φανερό· τούτο όμως πώς εξηγείται; Όπως ακριβώς εκεί υπάρχει τόσο μεγάλη εγγύτητα, έτσι, λέγει, συμβαίνει και εδώ. Τι σημαίνει, «από τη σάρκα του»; Δηλαδή, ότι προερχόμαστε γνησίως από αυτόν. Και πώς είμαστε κατ' αυτόν τον τρόπο μέλη του Χριστού;

Ότι έχουμε πλαστεί σύμφωνα με αυτόν. Και πώς προερχόμαστε από τη σάρκα του; Το γνωρίζετε όσοι μετέχετε των μυστηρίων· διότι μέσα από αυτό αμέσως αναπλαθόμαστε. Και πώς; Άκουσε πάλι αυτόν τον μακάριο να λέει: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά έχουν γίνει κοινωνοί σαρκός και αίματος, παρομοίως και αυτός μετέσχε στα ίδια». Αλλά εδώ, αυτός έγινε κοινωνός με εμάς, όχι εμείς με αυτόν· πώς, λοιπόν, προερχόμαστε από τη σάρκα του και από τα οστά του;

Ω της αφροσύνης των αιρετικών! Ομολογούν μεν ότι αυτό που έχει ήδη γεννηθεί από το ύδωρ είναι αληθινό γέννημα, επειδή ακριβώς γεννάται· ότι όμως εμείς γινόμαστε σώμα Του, δεν το αποδέχονται. Αν λοιπόν δεν γινόμαστε αυτό, πώς αρμόζει το λεγόμενο: «Εκ της σαρκός Του και εκ των οστέων Του»;

Β΄. Βλέπεις ότι η αμαρτία δημιουργεί την απιστία; Διότι, όπως ακριβώς η απιστία γεννά πονηρό βίο, έτσι και η ψυχή, όταν φτάσει στα βάθη των κακών, φτάνει στην καταφρόνηση· και εφόσον έχει πλέον καταφρονήσει τα πάντα, δεν ανέχεται ούτε να πιστεύει, ώστε να απαλλάξει τον εαυτό της από τον φόβο. Διότι είπαν, λέει η Γραφή: «Δεν θα δει ο Κύριος, ούτε θα καταλάβει ο Θεός του Ιακώβ»· και πάλι: «Τα χείλη μας είναι δικά μας· ποιος είναι ο Κύριός μας;» και πάλι: «Γιατί εξόργισε ο ασεβής τον Θεό;» και πάλι: «Είπε ο άφρων στην καρδιά του, δεν υπάρχει Θεός. Διαφθάρηκαν και έγιναν βδελυροί στις πράξεις τους». Και πάλι: «Δεν υπάρχει φόβος Θεού απέναντι από τα μάτια του»· και πάλι: «Επειδή ενήργησε δόλια ενώπιόν Του, ώστε να βρεθεί η ανομία του και να μισηθεί». Και ο Χριστός επίσης το ίδιο ακριβώς δηλώνει λέγοντας: «Καθένας που πράττει φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως». Έπειτα προσθέτει: «Διότι έχουμε γίνει μέτοχοι του Χριστού». Τι σημαίνει «έχουμε γίνει μέτοχοι του Χριστού»; Μετέχουμε σε Αυτόν, λέει· έχουμε γίνει ένα εμείς και Αυτός· εφόσον Αυτός μεν είναι η κεφαλή, εμείς δε το σώμα, συγκληρονόμοι και σύσσωμοι. Είμαστε ένα σώμα, από τη σάρκα Του, λέει, και από τα οστά Του. Εάν βεβαίως κρατήσουμε σταθερή μέχρι τέλους την αρχή της υποστάσεως.

Διότι τότε ενδιαφέρονταν μόνο να χορτάσουν, και όχι να δουν το θαύμα. Αλλά η εμπειρία, λέγει, τους δίδαξε τότε. Επομένως, εξαιτίας αυτής, έπρεπε και τούτα να γίνουν ευκόλως αποδεκτά. Διότι γι' αυτό τον λόγο τέλεσε προηγουμένως εκείνο το παράδοξο θαύμα, ώστε, αφού διδαχθούν από αυτό, να μην δυσπιστούν πλέον σε όσα επρόκειτο να ειπωθούν στη συνέχεια. Εκείνοι, λοιπόν, δεν αποκόμισαν τότε κανένα όφελος από όσα ελέχθησαν· εμείς όμως έχουμε απολαύσει την ευεργεσία μέσα από τα ίδια τα έργα. Γι' αυτό και είναι αναγκαίο να μάθουμε το θαύμα των μυστηρίων, τι ακριβώς είναι, και γιατί δόθηκε, και ποια είναι η ωφέλεια αυτού του πράγματος. Γινόμαστε ένα σώμα και μέλη του, λέγει, από τη σάρκα του και από τα οστά του. Και οι μεμυημένοι ας παρακολουθούν τα όσα λέγονται.

Διότι η γυναίκα αποτελεί αναγκαίο μέλος μας· και για τον λόγο αυτόν οφείλουμε να την αγαπούμε πάρα πολύ. Αυτό ακριβώς λοιπόν διδάσκοντας πάλι ο Παύλος έλεγε: «Έτσι οφείλουν οι άνδρες να αγαπούν τις δικές τους γυναίκες, όπως τα δικά τους σώματα. Διότι κανείς ποτέ δεν μίσησε τη δική του σάρκα, αλλά την εκτρέφει και την περιθάλπει, όπως ακριβώς και ο Χριστός την Εκκλησία· διότι είμαστε μέλη του σώματός του, από τη σάρκα του και από τα οστά του». Διότι, όπως ακριβώς η Εύα, λέει, προήλθε από την πλευρά του Αδάμ, έτσι και εμείς προερχόμαστε από την πλευρά του Χριστού. Διότι αυτό σημαίνει το: «Από τη σάρκα του και από τα οστά του». Το ότι βέβαια η Εύα δημιουργήθηκε από την πλευρά του Αδάμ, όλοι το γνωρίζουμε, και η Γραφή το έχει αναφέρει με σαφήνεια, σημειώνοντας ότι επέβαλε σε αυτόν έκσταση, και έλαβε μία από τις πλευρές του, και οικοδόμησε τη γυναίκα· το ότι όμως και η Εκκλησία συστάθηκε από την πλευρά του Χριστού, από πού θα μπορούσε κανείς να το αποδείξει; Αλλά και αυτό το αποδεικνύει η Γραφή. Διότι, όταν ο Χριστός υψώθηκε στον σταυρό, προσηλώθηκε και πέθανε, πλησίασε ένας από τους στρατιώτες και του λόγχισε την πλευρά, και εξήλθε αίμα και ύδωρ· και από εκείνο το αίμα και το ύδωρ συστάθηκε ολόκληρη η Εκκλησία. Και το μαρτυρεί ο ίδιος λέγοντας: «Εάν κάποιος δεν αναγεννηθεί από ύδωρ και Πνεύμα, δεν μπορεί να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών». Και το αίμα το ονομάζει Πνεύμα.

Και γεννιόμαστε μεν διά του ύδατος του βαπτίσματος, τρεφόμαστε δε διά του αίματος. Βλέπεις πώς είμαστε από τη σάρκα του και από τα οστά του, από εκείνο το αίμα και το ύδωρ γεννώμενοι και τρεφόμενοι;

Και παρατήρησε την αποστολική σοφία· διότι δεν μας οδηγεί στην αγάπη προς τις γυναίκες βασιζόμενος μόνο στους θείους νόμους ούτε μόνο στους ανθρώπινους, αλλά εναλλάσσοντας παραθέτει και τα δύο· ώστε ο μεν ανώτερος πνευματικά και πιο φιλοσοφημένος να οδηγείται στην αγάπη από τα άνω, ενώ ο ασθενέστερος από τα κάτω και από τους νόμους της φύσεως. Γι' αυτό, ξεκινώντας από τα σωτηριώδη έργα του Χριστού, εισάγει την προτροπή λέγοντας τα εξής: «Αγαπάτε τις γυναίκες σας, όπως ακριβώς και ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία»· έπειτα πάλι από τα ανθρώπινα: «Έτσι οφείλουν οι άνδρες να αγαπούν τις γυναίκες τους, σαν τα δικά τους σώματα»· έπειτα πάλι από τον Χριστό: «διότι είμαστε μέλη του σώματός Του, και από τη σάρκα Του, και από τα οστά Του»· έπειτα πάλι από τα ανθρώπινα: «Γι' αυτό θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του»· και αφού παραθέτει αυτόν τον νόμο λέει: «Το μυστήριο αυτό είναι μεγάλο». Πώς είναι μεγάλο; πες μου. Διότι η κόρη, η οποία σε όλη της τη ζωή ανατρέφεται προστατευμένη, χωρίς να έχει δει ποτέ τον νυμφίο, από την πρώτη κιόλας ημέρα τον ποθεί και τον αγαπά σαν δικό της σώμα· και πάλι ο άνδρας, εκείνην που δεν είχε δει ποτέ, με την οποία δεν είχε ποτέ συναναστραφεί και συνομιλήσει, αυτήν και εκείνος από την πρώτη ημέρα την προτιμά πάνω από όλους, και από τους φίλους, και από τους συγγενείς, και από τους ίδιους τους γονείς τους.

Στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. «Διότι κανείς ποτέ δεν μίσησε τη δική του σάρκα, αλλά την εκτρέφει και την περιθάλπει, όπως ακριβώς και ο Κύριος την Εκκλησία. Επειδή είμαστε μέλη του σώματός του, από τη σάρκα του και από τα οστά του.»

Από την πλευρά, λοιπόν, δημιούργησε την Εκκλησία ο Χριστός, όπως ακριβώς από την πλευρά του Αδάμ έπλασε την Εύα. Γι' αυτό ο Παύλος λέει: «Από τη σάρκα του και από τα οστά του είμαστε», υπονοώντας την πλευρά. Διότι, όπως τότε πήρε ο Θεός την πλευρά και έπλασε τη γυναίκα, έτσι μας έδωσε αίμα και ύδωρ από τη δική του πλευρά και ανέπλασε την Εκκλησία. Και όπως τότε πήρε την πλευρά μέσα σε έκσταση ενώ ο Αδάμ κοιμόταν, έτσι και τώρα, μετά τον θάνατο, έδωσε το αίμα και το ύδωρ, και ό,τι ήταν τότε η έκσταση, αυτό είναι τώρα ο θάνατος.

Έτσι οφείλουν οι άνδρες να αγαπούν τις γυναίκες τους, όπως τα δικά τους σώματα. Εκείνος που αγαπά τη γυναίκα του, αγαπά τον εαυτό του. Διότι κανείς ποτέ δεν μίσησε τη δική του σάρκα, αλλά την τρέφει και την περιθάλπει, όπως ακριβώς και ο Χριστός την Εκκλησία. Επειδή είμαστε μέλη του σώματός του, από τη σάρκα του και από τα οστά του. Γι' αυτόν τον λόγο, ο άνθρωπος θα εγκαταλείψει τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα. Το μυστήριο αυτό είναι μέγα, εγώ δε σας λέγω ότι αναφέρεται στον Χριστό και στην Εκκλησία.

Εάν όμως τρώτε νεκρό ζυμάρι, ω σοφότατοι των Ρωμαίων, όπως απέδειξε ο λόγος, προς τι καυχάστε λέγοντας ότι: «Εμείς δεν ζυμώνουμε, όπως εσείς, το αλεύρι με αλάτι, προζύμι και νερό, προσφέροντας έτσι τα άζυμά μας, αλλά κατασκευάζουμε το άζυμο μόνο με νερό, αλεύρι και φωτιά, και με αυτά τα τρία καθιστούμε αγνή τη θυσία μας»; Σας ρωτώ, λοιπόν, γι' αυτά τα τρία: το νερό, το αλεύρι και τη φωτιά, πώς τα εκλαμβάνετε; Και τίνος αντίτυπα νομίζετε ότι είναι αυτά; Της σάρκας του Κυρίου; Αλλά ο αγαπημένος στον Χριστό Ιωάννης δεν είπε: «Τρεις είναι αυτοί που μαρτυρούν», το νερό, το αλεύρι και η φωτιά, αλλά τι; «Το πνεύμα και το νερό και το αίμα, και οι τρεις ταυτίζονται στο ένα», δηλαδή στο σώμα του Χριστού, όπως έχει λεχθεί· το οποίο τρώγοντας εμείς ενωνόμαστε με τον Χριστό, ο οποίος σαρκώθηκε και θυσιάστηκε για εμάς, και γινόμαστε σύσσωμοι με αυτόν, καθώς είμαστε σάρκα «από τη σάρκα του, και» οστούν «από τα οστά του», όπως έχει γραφτεί. Αν όμως τα εκλαμβάνετε αυτά ως προς την άκτιστη και ασώματη φύση της Αγίας Τριάδας, σφάλλετε, πέφτοντας στην αίρεση των Θεοπασχιτών, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι μαζί με τη σάρκα του Λόγου έπαθε και η ίδια η θεότητά του.

Διότι, εφόσον είμαστε μέλη εκείνου του σώματος, σάρκα από τη σάρκα του και οστά από τα οστά του, όσο είμαστε ενωμένοι μαζί του και διατηρούμε την αρμονία, ζούμε αντλώντας τη ζωή και τον αγιασμό μέσω των μυστηρίων από εκείνη την κεφαλή και την καρδιά. Όταν όμως αποκοπούμε και εκπέσουμε από την ολότητα του παναγίου σώματος, μάταια γευόμαστε τα ιερά μυστήρια· διότι η ζωή δεν θα μεταβιβαστεί στα νεκρά και αποκομμένα μέλη.

Ότι ο μυστικός γάμος μέσω του οποίου νυμφεύεται ο Χριστός συνίσταται στην ιερή κοινωνία. «Το μυστήριο τούτο είναι μέγα», είπε ο μακάριος Παύλος, εξυμνώντας αυτήν την ένωση. Διότι αυτός είναι ο πολυύμνητος γάμος, κατά τον οποίο ο πάναγνος Νυμφίος λαμβάνει την Εκκλησία ως παρθένα νύμφη. Και πράγματι, εδώ ο Χριστός «εκτρέφει» τον χορό των πιστών γύρω Του, και μόνο μέσω αυτού του μυστηρίου «είμαστε σάρκα από τις σάρκες Του και οστά από τα οστά Του». Με αυτά τα λόγια ο απόστολος, ορίζοντας τον γάμο, αποδεικνύει ότι ο Χριστός είναι ο Νυμφίος, και πως Αυτός «έχει τη νύμφη», όπως λέει ο νυμφαγωγός Ιωάννης.

Αυτό ισχύει και στην περίπτωση του Σωτήρα: «είμαστε σάρκες από τις σάρκες του, και οστά από τα οστά του», αλλά μεταξύ των δύο αυτών ειδών κοινωνίας υπάρχει μεγάλη διαφορά. Διότι στα μεν φυσικά πράγματα, το τωρινό αίμα των παιδιών δεν είναι πλέον και αίμα των γονέων που τα γέννησαν, αλλά ήταν δικό τους προτού υπάρξει στα παιδιά, και αυτό καθορίζει τη συγγένεια, το ότι δηλαδή αυτό που τώρα ανήκει στα παιδιά, προηγουμένως ανήκε στους γονείς. Το έργο όμως του μυστηρίου είναι τούτο: το αίμα με το οποίο ζούμε, είναι τώρα αίμα Χριστού, και η σάρκα που συγκροτεί μέσα μας το μυστήριο, είναι σώμα του Χριστού, και τα μέλη είναι πλέον κοινά και η ζωή είναι κοινή.

Λοιπόν, αυτό το μυστήριο δεν συντελέστηκε μόνο με τον προαναφερθέντα τρόπο από την εποχή του Χριστού σε ολόκληρο τον κόσμο, αλλά συντελέστηκε και στον καθένα από τους παλαιούς αγίους και εξακολουθεί πάντοτε να συντελείται μέχρι σήμερα. Διότι, λαμβάνοντας το Πνεύμα του Δεσπότη και Θεού μας, γινόμαστε συμμέτοχοι της θεότητας και της ουσίας Του· τρώγοντας δε την πανάμωμη σάρκα Του, εννοώ τα θεία μυστήρια, γινόμαστε σύσσωμοί Του και συγγενείς Του, αληθινά και ολοκληρωτικά, όπως ακριβώς λέει και ο ίδιος ο θείος Παύλος ότι «είμαστε οστό από τα οστά Του και σάρκα από τη σάρκα Του» και πάλι, ότι «από το πλήρωμα της θεότητάς Του, εμείς, δηλαδή όλοι, λάβαμε, και χάρη αντί χάριτος». Γινόμενοι δε αυτό, γινόμαστε όμοιοι με τον ίδιο τον φιλάνθρωπο Θεό και Δεσπότη μας κατά χάριν, ανακαινιζόμενοι και ανανεούμενοι στην ψυχή, αποκτώντας αφθαρσία και ανασταινόμενοι σαν να ζωντανεύουμε από τους νεκρούς, δηλαδή βλέποντας Εκείνον που καταδέχθηκε να γίνει όμοιος με εμάς και βλεπόμενοι από Αυτόν εμείς που αξιωθήκαμε να γίνουμε όμοιοί Του, όπως ακριβώς όταν κάποιος από μακριά διακρίνει το πρόσωπο ενός φίλου του, συζητά μαζί του, τον συναναστρέφεται και ακούει τη φωνή του.

Έμαθες ποιοι είναι μέλη του; Άκουσε τώρα και για την ένωση των μελών, την οποία φανερώνει αυτός ακολουθώντας τον Δεσπότη. Διότι Εκείνος μας δίδαξε ομοίως να έχουμε με αυτόν τέτοια ένωση, όμοια με αυτήν που έχει Εκείνος με τον δικό του Πατέρα, ο δε μαθητής του και απόστολος περιγράφει την ένωση σαν αυτή που έχει ο άνδρας με τη γυναίκα του και η γυναίκα με τον άνδρα της. Γι' αυτό και λέει: «Οι γυναίκες να υποτάσσεστε στους δικούς σας άνδρες όπως στον Κύριο, διότι ο άνδρας είναι κεφαλή της γυναίκας, όπως και ο Χριστός είναι κεφαλή της εκκλησίας και αυτός είναι σωτήρας του σώματος», και πάλι: «Οι άνδρες, να αγαπάτε τις γυναίκες σας, καθώς και ο Χριστός αγάπησε την εκκλησία και παρέδωσε τον εαυτό του για χάρη της, για να την αγιάσει και να την παρουσιάσει στον εαυτό του ένδοξη, χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι από τα παρόμοια, αλλά για να είναι αγία και άμωμη». Και μετά από λίγο: «Αυτός που αγαπά τη γυναίκα του» —πρόσεξε, σε παρακαλώ, το βάθος του λόγου!— «αγαπά τον εαυτό του», λέει. «Διότι κανείς ποτέ δεν μίσησε τη δική του σάρκα, αλλά την τρέφει και την περιθάλπει, καθώς και ο Κύριος την εκκλησία, διότι είμαστε μέλη του σώματός του, από τη σάρκα του και από τα οστά του».

Βλέπεις πώς μας έδειξε ότι, όπως ακριβώς η Εύα πάρθηκε από τη σάρκα και από τα οστά του Αδάμ και οι δύο αποτελούσαν μία σάρκα, έτσι και ο Χριστός, μεταδίδοντας σε εμάς τον εαυτό Του προς μετάληψη από τη σάρκα Του και από τα οστά Του, τα οποία έδειξε στους αποστόλους μετά την ανάστασή Του από τους νεκρούς, λέγοντας τα εξής: «Ψηλαφήστε με και δείτε ότι ένα πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε να έχω εγώ», από αυτά ακριβώς μας δίνει να τρώμε και μέσω αυτής της κοινωνίας κάνει και εμάς ένα με Αυτόν. Θέλοντας μάλιστα να δείξει σε υπερθετικό βαθμό τη συνάφειά μας με τον Θεό, προσθέτει λέγοντας: «Για χάρη αυτού θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα», για χάρη του Χριστού, λέει, θα τους εγκαταλείψει, «και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του», δηλαδή στην Εκκλησία, «και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα», δηλαδή προφανώς αυτήν του Χριστού και Θεού.

Εκείνη την άχραντη σάρκα του, την οποία προσέλαβε από τα αγνά σπλάχνα της πανάχραντης Μαρίας και Θεοτόκου, με την οποία και γεννήθηκε σωματικά, από αυτήν μεταδίδει σε εμάς για τροφή· και τρώγοντάς την, ολόκληρο τον σαρκωθέντα Θεό και Κύριό μας Ιησού Χριστό, τον ίδιο τον Υιό του Θεού και υιό της παρθένου και πανάμωμης Μαρίας, αυτόν που κάθεται στα δεξιά του Θεού και Πατέρα, ο καθένας από εμάς τους πιστούς που τρώμε άξια αυτήν τη σάρκα του, τον έχουμε μέσα μας, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον ίδιο: «Αυτός που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει μέσα μου, και εγώ μέσα σε αυτόν», χωρίς ποτέ να εξέρχεται από εμάς ή να γεννιέται σωματικά και να χωρίζεται από εμάς. Διότι δεν γνωρίζεται πλέον κατά σάρκα να βρίσκεται μέσα μας σαν βρέφος, αλλά υπάρχει ασώματα μέσα στο σώμα, αναμειγνυόμενος με τις ουσίες και τις φύσεις μας με τρόπο άρρητο και θεώνοντάς μας ως σύσσωμούς του και όντας εμείς σάρκα από τη σάρκα του και οστό από τα οστά του. Αυτό είναι το μέγιστο γεγονός μέσα μας της ανέκφραστης οικονομίας του και της υπέρλογης συγκατάβασής του, αυτό είναι το γεμάτο από κάθε ιερό δέος μυστήριο, το οποίο δίσταζα να γράψω και έτρεμα μπροστά στο εγχείρημα.