Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 5:33

Το μυστήριο τούτο είναι μέγα· εγώ δε το λέω αναφορικά με τον Χριστό και την Εκκλησία. Είναι καλό για τη γυναίκα να σέβεται τον Χριστό μέσω του άνδρα της· καλό είναι και για τον άνδρα να μην ατιμάζει την Εκκλησία μέσω της γυναίκας του. Η γυναίκα, λέει, να σέβεται τον άνδρα· διότι έτσι σέβεται και τον Χριστό. Αλλά και ο άνδρας να φροντίζει τη γυναίκα· διότι το ίδιο πράττει και ο Χριστός για την Εκκλησία. Ας ενδιατρίψουμε, όμως, με ακόμη μεγαλύτερη επιμέλεια στο χωρίο αυτό.

Και πολύ ορθά είπε: Είναι μέγα μυστήριο· σαν να έλεγε: Όμως η αλληγορία δεν ανατρέπει την αγάπη. Εξάλλου και εσείς, ο καθένας ξεχωριστά, έτσι ας αγαπά τη γυναίκα του όπως τον εαυτό του· η δε γυναίκα να σέβεται τον άνδρα. Διότι όντως, πράγματι είναι μυστήριο, και μεγάλο μυστήριο, το ότι, αφού εγκαταλείψει αυτόν που τον έσπειρε, που τον γέννησε, που τον ανέθρεψε, και εκείνη που τον κοιλοπόνεσε και ταλαιπωρήθηκε για αυτόν, αφήνοντας δηλαδή αυτούς που τον ευεργέτησαν τόσο πολύ και με τους οποίους συμβίωνε, προσκολλάται σε εκείνη που ούτε καν είχε δει προηγουμένως, ούτε είχε κάτι κοινό μαζί της, και την προτιμά από όλους. Όντως είναι μυστήριο. Και οι γονείς δεν δυσανασχετούν όταν συμβαίνουν αυτά, αλλά μάλλον στενοχωριούνται όταν δεν συμβαίνουν· και ενώ καταναλώνονται χρήματα και γίνονται δαπάνες, εκείνοι χαίρονται.

Πράγματι, μέγα είναι το μυστήριο, το οποίο περικλείει κάποια άρρητη σοφία. Αυτό προφητεύοντας φανέρωνε από παλαιά ο Μωυσής· αυτό διακηρύσσει και τώρα ο Παύλος λέγοντας: «Για τον Χριστό και για την Εκκλησία». Εντούτοις, δεν ειπώθηκε έτσι μόνο για εκείνον, αλλά και για τη γυναίκα, ώστε να την περιθάλπει σαν την ίδια του τη σάρκα, όπως ακριβώς και ο Χριστός την Εκκλησία. Η δε γυναίκα να σέβεται τον άνδρα.

Δεν ορίζει πλέον μόνο τα της αγάπης, αλλά τι; Να φοβάται τον άνδρα. Η γυναίκα αποτελεί δεύτερη αρχή. Ούτε λοιπόν αυτή ας απαιτεί ισοτιμία· διότι βρίσκεται υπό την κεφαλή· ούτε εκείνος ας την περιφρονεί ως υποταγμένη· διότι είναι σώμα, και εάν η κεφαλή περιφρονήσει το σώμα, θα καταστραφεί και η ίδια μαζί του· αλλά, ως αντίβαρο της υπακοής, ας προσφέρει την αγάπη.

Και συζητά μαζί τους πολλά, όχι πλέον όπως με τα παιδιά, αλλά με πολύ πιο τέλειο τρόπο· διότι δεν τους δίνει την υπόσχεση για το παρόν, αλλά για το μέλλον. Γνωρίζοντας, λέει, ότι ο καθένας, όποιο καλό ή κακό κάνει, αυτό θα λάβει ως ανταπόδοση από τον Κύριο. Και τους διδάσκει πλέον να φιλοσοφούν. Διότι, αν και ως προς το αξίωμα είναι κατώτεροι από τα παιδιά, όμως ως προς το φρόνημα είναι ανώτεροι. «Οι δούλοι», λέει, «να υπακούτε στους κατά σάρκα κυρίους σας». Αμέσως ανόρθωσε τη θλιμμένη ψυχή, αμέσως την παρηγόρησε. Μη λυπάσαι, λέει, που βρίσκεσαι σε κατώτερη μοίρα και από τη γυναίκα και από τα παιδιά· η δουλεία είναι μόνο ένα όνομα· η εξουσία του κυρίου είναι μόνο κατά σάρκα, πρόσκαιρη και σύντομη· διότι ό,τι είναι σαρκικό, είναι και φθαρτό. «Με φόβο», λέει, «και τρόμο». Βλέπεις ότι δεν απαιτεί τον ίδιο φόβο από τη γυναίκα και από τους δούλους; Διότι εκεί μεν είπε απλώς: «Η δε γυναίκα να φοβάται τον άνδρα»· εδώ όμως το λέει με επίταση: «Με φόβο», λέει, «και τρόμο. Με απλότητα της καρδιάς σας, όπως στον Χριστό». Συνεχώς το επαναλαμβάνει αυτό. Τι λες, μακάριε Παύλε; Είναι αδελφός, έχει απολαύσει τα ίδια αγαθά, ανήκει στο ίδιο σώμα· ή μάλλον, έγινε αδελφός όχι μόνο του κυρίου του, αλλά και του Υιού του Θεού, τα ίδια ακριβώς απολαμβάνει, και εσύ λες: «Να υπακούτε στους κατά σάρκα κυρίους με φόβο και τρόμο»;

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ονόμασε την πράξη οφειλή, για να δείξει ότι κανείς δεν είναι κύριος του εαυτού του, αλλά είναι δούλοι ο ένας του άλλου. Όταν, λοιπόν, δεις πόρνη να σε βάζει σε πειρασμό, πες: «Δεν είναι δικό μου το σώμα, αλλά της γυναίκας μου». Αυτά ας λέει και η γυναίκα προς εκείνους που θέλουν να καταστρέψουν τη σωφροσύνη της: «Το δικό μου σώμα δεν είναι δικό μου, αλλά του άνδρα μου». Αν όμως το σώμα δεν το εξουσιάζει ο άνδρας ή η γυναίκα, πολύ περισσότερο δεν εξουσιάζουν τα χρήματα. Ακούστε τα αυτά όσες έχετε άνδρες, και όσοι έχετε γυναίκες. Διότι, αν δεν πρέπει να θεωρεί κανείς δικό του κτήμα το σώμα, πολύ περισσότερο ισχύει αυτό για τα χρήματα. Αλλού, βέβαια, δίνει στον άνδρα μεγάλη πρωτοκαθεδρία, και στην Καινή και στην Παλαιά Διαθήκη, λέγοντας: «Προς τον άνδρα σου θα είναι η επιθυμία σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει»· και ο Παύλος ομοίως κάνει διάκριση γράφοντας: «Οι άνδρες να αγαπάτε τις γυναίκες, και η γυναίκα να σέβεται τον άνδρα»· εδώ όμως δεν υπάρχει πλέον το ανώτερο και το κατώτερο, αλλά η εξουσία είναι κοινή. Για ποιον λόγο άραγε; Επειδή ο λόγος του αφορούσε τη σωφροσύνη. Διότι στα άλλα, λέει, ας έχει την υπεροχή ο άνδρας· όπου όμως γίνεται λόγος για σωφροσύνη, αυτό δεν ισχύει. Ο άνδρας δεν εξουσιάζει το δικό του σώμα, ούτε η γυναίκα το δικό της. Η ισοτιμία είναι απόλυτη, και δεν υφίσταται καμία πλεονεξία.

Ας διατηρεί, λοιπόν, ο άνδρας για τη γυναίκα του το κτήμα σώο, και ας μην το μειώνει ούτε ας το φθείρει. Διότι και ανάμεσα στους υπηρέτες, εκείνος αποκαλείται πιστός, ο οποίος, αφού παραλάβει τα χρήματα του κυρίου του, δεν καταστρέφει τίποτα από αυτά. Επειδή, λοιπόν, το σώμα του άνδρα αποτελεί κτήμα της γυναίκας, ας αποδεικνύεται πιστός ο άνδρας απέναντι σε αυτή την παρακαταθήκη. Διότι, το γεγονός ότι αυτό ακριβώς εννοεί, φαίνεται όταν, αφού είπε «ας της αποδίδει την οφειλόμενη εύνοια», πρόσθεσε: «Η γυναίκα δεν εξουσιάζει το δικό της σώμα, αλλά ο άνδρας· παρομοίως και ο άνδρας δεν εξουσιάζει το δικό του σώμα, αλλά η γυναίκα». Όταν, λοιπόν, δεις πόρνη να σε δελεάζει, να σε επιβουλεύεται και να επιθυμεί το σώμα σου, πες προς αυτήν: «Δεν είναι δικό μου το σώμα, ανήκει στη γυναίκα μου· δεν τολμώ να το καταχραστώ, ούτε να το παραχωρήσω σε άλλη γυναίκα». Αυτό ας κάνει και η γυναίκα. Διότι στο σημείο αυτό η ισοτιμία είναι μεγάλη· αν και σε άλλα ζητήματα ο Παύλος δίδει μεγάλη υπεροχή στον άνδρα, λέγοντας τα εξής: «Πλην όμως και εσείς ο καθένας ξεχωριστά, έτσι ας αγαπά τη γυναίκα του όπως τον εαυτό του· και η γυναίκα να φοβάται (να σέβεται) τον άνδρα»· και, «Κεφαλή της γυναίκας είναι ο άνδρας», και, «Οφείλει η γυναίκα να υποτάσσεται στον άνδρα». Και πάλι στην Παλαιά Διαθήκη αναφέρεται: «Προς τον άνδρα σου θα είναι η προσκόλλησή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει». Πώς, λοιπόν, εισήγαγε εδώ ίση αμοιβαιότητα δουλείας και δεσποτείας; Διότι η φράση: «Η γυναίκα δεν εξουσιάζει το δικό της σώμα, αλλά ο άνδρας· παρομοίως και ο άνδρας δεν εξουσιάζει το δικό του σώμα, αλλά η γυναίκα», φανερώνει εκείνον που εισάγει πάρα πολύ μεγάλη ισότητα.

Αλλά μη γένοιτο κανένα από τα τέκνα της Εκκλησίας να βρεθεί στη σύναξη εκείνων των μιαιφόνων, ούτε τώρα ούτε ποτέ. Και γι' αυτόν τον λόγο τα είπα αυτά τώρα, ώστε να μη συμβούν πλέον αυτά. Και δεν απευθύνω αυτά τα λόγια μόνο στους άνδρες, αλλά και στις γυναίκες μέσω των δικών τους ανδρών· διότι έμαθα ότι το μεγαλύτερο μέρος του πλήθους που παρασύρθηκε εκεί αποτελούνταν από γυναίκες. Ο μακάριος Παύλος, λοιπόν, λέει: «Οι άνδρες να αγαπάτε τις γυναίκες σας», και πάλι: «Η γυναίκα να φοβάται τον άνδρα». Εγώ όμως ούτε φόβο βλέπω από τις γυναίκες ούτε αγάπη από τους άνδρες.

Επομένως, για κανέναν άλλο λόγο δεν γίνεται η άσκησή σου παρά μόνο για τη γυναίκα που συγκατοικεί μαζί σου· άρα δεν θησαυρίζεις πλέον δικαιοσύνη, διότι εκείνη υπέσκαψε την άσκησή σου. Απομάκρυνε, λοιπόν, από τον εαυτό σου εκείνη που σε ζημιώνει στερώντας σου πολλά αγαθά, μήπως σε αποβάλει από τον παράδεισο, μήπως σε κάνει περίγελως του διαβόλου· μην την κρατάς δίπλα σου, μήπως, αφού σε καταστρέψει, κατακρημνιστεί μαζί σου στη γέεννα. Φοβήσου τον φοβερό Κριτή· σύναψε διαθήκη με τον εαυτό σου να μην ατενίζεις καν γυναίκα· όταν παρευρίσκονται πρεσβύτεροι να σέβεσαι τα λευκά τους μαλλιά, και σεβόμενος αυτούς ως πατέρες, να αποφεύγεις τη μωρολογία, τις αστειότητες και τα γέλια. Με νεότερο μην αστειεύεσαι, ούτε να του δείχνεις τον δρόμο της ραθυμίας, κάνοντας εσύ ο ίδιος την αρχή σε αυτήν, προκαλώντας έτσι πολύ μεγαλύτερη περιφρόνηση· τη δε γυναίκα να τη σέβεσαι μέχρι του σημείου να μην την κοιτάζεις καν στα μάτια. Ο δικός σου βίος ας γίνει πρότυπο για εκείνες· τέτοιον να δείξεις τον εαυτό σου, ώστε εκείνες να σε σέβονται, και να γίνεις σε αυτές πρότυπο και αρχή της αιδούς, διότι ο άνδρας έχει πιο ηγετικό ρόλο από τη γυναίκα, και μην προσθέτεις τη δική σου ελαφρότητα στην πιο επιρρεπή γυναικεία φύση. Η γυναίκα οφείλει να έχει εξαιρετική συστολή, όσο βαρύτερο όνειδος είναι η αναισχυντία της γυναίκας. Αν το να συμπεριφέρεται με θάρρος και οικειότητα προς τους άνδρες είναι πολύ επικίνδυνο και τολμηρό, ο φόβος επιβάλλεται στη γυναίκα απέναντι στον δικό της άνδρα, παρά το να συμπεριφέρεται με τέτοια άνεση. Διότι λέγει η Γραφή, «η γυναίκα να φοβάται τον άνδρα»· αν λοιπόν σε εκείνη που έχει άνδρα επιβάλλεται ένας τέτοιος νόμος, τι ισχύει για εσένα που δεν έχεις άνδρα;

«Γι' αυτόν τον λόγο θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα είναι οι δύο μία σάρκα.» Εάν η γυναίκα είναι σάρκα του άνδρα, ας τη φροντίζει, λέει, ως σάρκα του· και εάν γνωρίζουμε τον Χριστό ότι είναι σαν άνδρας της Εκκλησίας, και ότι μας κατέστησε δικά Του μέλη διά της ζωής εν τω Πνεύματι, ας μιμούνται την αγάπη του Χριστού προς την Εκκλησία. «Το μυστήριο αυτό είναι μέγα· εγώ δε το λέγω για τον Χριστό και για την Εκκλησία.» Συνέδεσε το πνευματικό με το σαρκικό, αναδεικνύοντας το δεύτερο ως τύπο του πρώτου. Διότι έτσι γίνεται μυστήριο, με την αλήθεια να είναι αποκρυμμένη μέσα στον τύπο, επειδή η λήψη της γυναίκας από τον άνδρα και η ένωσή της με τον άνδρα προτύπωνε τον Χριστό και την Εκκλησία. Διότι και από τον Χριστό αντλούμε την ύπαρξή μας όσον αφορά την αγιότητα, και αφού αγιασθούμε, ενωνόμαστε με τον Χριστό. «Πλην όμως και εσείς ένας προς έναν, ο καθένας ας αγαπά τη δική του γυναίκα έτσι όπως τον εαυτό του· και η γυναίκα να σέβεται τον άνδρα.» ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤʹ. «Τα τέκνα, να υπακούετε στους γονείς σας εν Κυρίω.»

Αλλά όπως η Εκκλησία υποτάσσεται στον Χριστό, έτσι και οι γυναίκες στους άνδρες σε όλα. Ο καθένας ας αγαπά τη δική του γυναίκα σαν τον εαυτό του· η δε γυναίκα να σέβεται τον άνδρα.» «Οι γυναίκες, να υποτάσσεστε στους δικούς σας άνδρες, ώστε, αν κάποιοι απειθούν στον λόγο του Θεού, να κερδηθούν χωρίς λόγια μέσω της διαγωγής των γυναικών, όταν παρατηρήσουν τη γεμάτη σεβασμό διαγωγή σας. Ο στολισμός σας ας μην είναι ο εξωτερικός, με πλεξούδες μαλλιών και περίθεση χρυσών κοσμημάτων ή με την ένδυση πολυτελών ιματίων, αλλά ο κρυφός άνθρωπος της καρδιάς, με το άφθαρτο κάλλος του πράου και ήσυχου πνεύματος, το οποίο είναι πολύτιμο ενώπιον του Θεού. Διότι έτσι κάποτε οι γυναίκες που ήλπιζαν στον Θεό στόλιζαν τον εαυτό τους, υποτασσόμενες στους δικούς τους άνδρες, όπως η Σάρρα υπάκουσε στον Αβραάμ αποκαλώντας τον κύριο, της οποίας γίνατε τέκνα, εφόσον πράττετε το αγαθό και δεν φοβάστε καμία απειλή.

Προς τον Θεόδωρο τον ξενοδόχο. Ιδού για εσένα, δέσποτα, η επιστολή, όπως την ζήτησες, και απάλλαξέ μας από την κατηγορία. Και γιατί, ίσως πεις, δεν την έστειλα γρηγορότερα; Διότι νιώθαμε συστολή να απευθύνουμε τον λόγο στην τιμιότητά σου με τρόπο νουθετικό και διδακτικό. Επειδή όμως το επιθυμείς, δέξου την, αγαπητότατε. Ο αληθινός χριστιανός, λοιπόν, δεν είναι τίποτε άλλο παρά μίμηση και αποτύπωμα του Χριστού, οφείλοντας να ενώνεται τόσο στενά μαζί Του, όπως κάθε μέλος με την κεφαλή και το κλήμα με το αμπέλι· διότι ο ίδιος ο Κύριος έχει πει: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα»· και πάλι ο Απόστολος: «Εσείς είστε σώμα Χριστού και ο καθένας ξεχωριστά μέλη Του». Ας καρποφορήσουμε, λοιπόν, δέσποτα, τους βότρυες των αρετών και ας μην είμαστε άκαρποι· διότι λέει ο Κύριος: «Κάθε κλήμα που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά», δηλαδή της γέεννας. Ας φοβηθούμε τη φοβερή απειλή, ας δοξάσουμε τον Θεό με το σώμα μας και με το πνεύμα μας, προστάζει πάλι ο Απόστολος· διότι ο ίδιος λέει και τούτο: «Να πάρω, λοιπόν, τα μέλη του Χριστού και να τα κάνω μέλη πόρνης; Μη γένοιτο». Έτσι ας προφυλασσόμαστε. Ας αγαπούμε τις γυναίκες μας όπως τα ίδια μας τα σώματα και ας μην επιθυμήσουμε ασελγές σώμα. «Η γυναίκα», λέει, «να σέβεται τον άνδρα της»· διότι, αναμειγνύοντας τον σεβασμό με την αγάπη, θα ζήσει τον πιο άριστο βίο. «Τα τέκνα, να υπακούτε στους γονείς», όπως λέει πάλι· διότι είναι δίκαιο οι γονείς να τιμώνται και να γηροκομούνται από τα παιδιά τους.