Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 5:4

Διότι αυτός που με αγαπά, λέει, θα τηρήσει τις εντολές μου. Και πρώτη εντολή είναι το να παύσεις τη γλώσσα από το κακό, και τα χείλη από το να μιλήσουν με δόλο. Διότι σχεδόν η πιο πρόχειρη και η πλέον πολύτροπη αμαρτία είναι αυτή που ενεργείται διά της γλώσσας. Οργίστηκες; Και η γλώσσα προτρέχει. Κυριεύεσαι από επιθυμίες; Έχεις τη γλώσσα προ πάντων σαν κάποιον μαστροπό και προαγωγό, η οποία συμπράττει στην αμαρτία, υποκρινόμενη προς τους πλησίον. Και η γλώσσα γίνεται για σένα όπλο για την αδικία, καθώς δεν εκφωνεί αυτά που προέρχονται από την καρδιά, αλλά προφέρει αυτά που αποσκοπούν στην απάτη. Και τι χρειάζεται να αναφέρουμε λεπτομερώς όλα τα αμαρτήματα που διαπράττονται διά της γλώσσας; Η ζωή μας είναι γεμάτη από τα πταίσματα της γλώσσας. Η αισχρολογία, η ευτραπελία, η μωρολογία, τα ανάρμοστα, οι καταλαλιές, ο αργός λόγος, οι επιορκίες, οι ψευδομαρτυρίες, όλα αυτά τα κακά, και ακόμη περισσότερα από αυτά, είναι δημιουργήματα της γλώσσας. Εκείνοι δε που ανοίγουν το στόμα τους κατά της δόξας του Θεού και λαλούν αδικία προς τα ύψη, μήπως με κάποιο άλλο μέσο εργάζονται την ασέβεια και όχι με το όργανο της γλώσσας; Επειδή λοιπόν, «από τα λόγια σου θα δικαιωθείς και από τα λόγια σου θα κατακριθείς», παύσε τη γλώσσα σου από το κακό και μην συγκεντρώνεις μάταιους θησαυρούς με ψευδή γλώσσα.

Προς Γαλάτας: Φανερά δε είναι τα έργα της σαρκός, τα οποία είναι η μοιχεία, η πορνεία, η ακαθαρσία, η ασέλγεια, η ειδωλολατρία, η μαγεία, οι έχθρες, οι έριδες, οι ζηλοτυπίες, οι θυμοί, οι ραδιουργίες, οι διχοστασίες, οι αιρέσεις, οι φθόνοι, οι φόνοι, οι μέθες, οι κώμοι και τα παρόμοια με αυτά, για τα οποία σας προειδοποιώ, όπως και σας προείπα, ότι αυτοί που πράττουν τέτοια έργα δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. Προς Γαλάτας: Ας μη γινόμαστε κενόδοξοι, προκαλώντας ο ένας τον άλλον και φθονώντας ο ένας τον άλλον. Προς Εφεσίους: Κάθε πικρία, και θυμός, και οργή, και κραυγή, και βλασφημία ας αφαιρεθεί από εσάς, μαζί με κάθε κακία. Η πορνεία δε, και κάθε ακαθαρσία, ή πλεονεξία, ούτε καν να αναφέρεται μεταξύ σας, όπως ταιριάζει σε αγίους· καθώς και η αισχρότητα, ή η μωρολογία, ή η άσεμνη αστειότητα, τα οποία δεν είναι πρέποντα.

Διατηρώντας δε την καρδιά τους άτρωτη και αλώβητη, θα αναπέμψουν ευχαριστήριους ύμνους στον Χριστό, λέγοντας: «Με τη χάρη σου θα κατατροπώσουμε τους εχθρούς μας, και στο όνομά σου θα εξουθενώσουμε όσους εγείρονται εναντίον μας.» Εφόσον, λοιπόν, ο Χριστός συμπαρατάσσεται με όσους τον αγαπούν και παρακινεί σε αγιοπρεπή τόλμη εκείνους που έχουν επιλέξει να ακολουθούν τα ευαγγελικά προστάγματα, ας καταπολεμήσουμε τη σάρκα, ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό. Ας θυμηθούμε τη θεία Γραφή που λέει: «Η πορνεία δε και κάθε ακαθαρσία ή πλεονεξία ούτε καν να ονομάζεται μεταξύ σας, όπως ταιριάζει σε αγίους. Ούτε η αισχρότητα, και η μωρολογία ή η ανάρμοστη αστειολογία, που δεν αρμόζουν, αλλά μάλλον η ευχαριστία. Διότι τούτο πρέπει να το γνωρίζετε καλά, ότι κάθε πόρνος ή ακάθαρτος ή πλεονέκτης, που είναι σαν ειδωλολάτρης, δεν έχει κληρονομιά στη βασιλεία του Χριστού και Θεού.» Και πάλι: «Άρα λοιπόν, αδελφοί, δεν είμαστε οφειλέτες στη σάρκα ώστε να ζούμε σύμφωνα με τη σάρκα. Διότι αν ζείτε σύμφωνα με τη σάρκα, πρόκειται να πεθάνετε· αν όμως με το πνεύμα θανατώνετε τις πράξεις του σώματος, θα ζήσετε. Διότι όσοι καθοδηγούνται από το πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού.» Διότι καταγραφόμαστε ως τέκνα Θεού, όταν εγκαθιδρύουμε στις διάνοιές μας την ομορφιά της εν Χριστώ πολιτείας και όταν, μέσω των αγώνων μας για την ευσέβεια, διαμορφωνόμαστε πολύ καλά σύμφωνα με αυτόν.

Και ο κόσμος παρέρχεται, καθώς και η επιθυμία του. Εκείνος όμως που πράττει το θέλημα του Θεού, μένει στον αιώνα.» Γράφει δε και ο πάνσοφος Παύλος σε αυτούς που έχουν επιλέξει να επιτύχουν την ένδοξη πολιτεία: «Πορνεία δε και κάθε ακαθαρσία ούτε καν να αναφέρεται μεταξύ σας, όπως ταιριάζει σε αγίους, αλλά μάλλον ευχαριστία.» Την οδό αυτής της τόσο καθαρισμένης και εξαίρετης ζωής την προτύπωνε βέβαια από παλιά και ο νόμος του Μωυσή, προδιαγράφοντάς μας μέσω σκιάς και τύπων τον Εμμανουήλ, δηλαδή το ειλικρινές και σωτήριο φως των θεσπισμάτων του. Ανέλαμψε δε τώρα καθαρά η αλήθεια. Διότι έγινε όμοιος με εμάς Εκείνος που βρίσκεται πάνω από όλη την κτίση, για να αστράψει μέσα μας το θείο φως, και, αφού μας διδάξει να προχωρούμε ευθεία προς κάθε αρετή, να μας αναδείξει υιούς του Θεού. Διότι συγκατέβηκε, όπως είπα, στα δικά μας, ώστε εμείς να κερδίσουμε τα δικά του, επειδή κατά κάποιον τρόπο με τη δική του πτωχεία εμείς πλουτίσαμε. Διότι αν δεν πτώχευε μαζί μας Αυτός, συγκαταβαίνοντας στα δικά μας μέτρα, ούτε εμείς θα αποκτούσαμε τον δικό του πλούτο, κερδίζοντας μέσω αυτού και από αυτόν την υιότητα που αρμόζει ειδικά και μόνο σε αυτόν. Αλλά ήταν ασύνετος ο Ισραήλ.

Ο αρχάριος που αγαπά τα γέλια και την ελευθεροστομία, προξενεί στον εαυτό του συντριβές και ταλαιπωρία. Μην επιθυμείς τα χωρατά, τα οποία δεν αρμόζουν, αλλά μάλλον την ευχαριστία. Μη γίνεσαι ανυπάκουος, σκληρός και περιφρονητής, για να μη βλάψεις και τον εαυτό σου και αυτούς που σε ακούν. Αν γίνεις αληθινός, ευλαβής και ταπεινόφρων, ο Κύριος θα εκχύσει επάνω σου τους οικτιρμούς του. Άκουγε, αγαπητέ, αυτόν που σε νουθετεί εν Κυρίω, ώστε να καρποφορήσεις για τον Κύριο και Θεό. Να φοβάσαι τον Κύριο, και θα σου είναι τείχος, και την ημέρα του θανάτου θα βρεις χάρη. Μην περιφρονείς κανέναν κοσμικό, μοναχέ, στη διάνοιά σου, διότι μόνο ο Κύριος γνωρίζει τα κρύφια της καρδιάς.

Ακούστε και τρομάξτε όσοι επιθυμείτε να είστε Χριστιανοί, και απομακρυνθείτε από τα έργα των εθνικών. Γίνετε, λοιπόν, μιμητές του Θεού. Πάλι ο Παύλος διακηρύσσει: η πορνεία και κάθε είδους ακαθαρσία ή πλεονεξία ούτε καν να αναφέρεται μεταξύ σας, καθώς και η αισχρότητα, η μωρολογία ή η ευτραπελία. Μην μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία. Γίνετε μιμητές μου.

Να φοβάσαι τον Θεό, και ο φόβος Του θα σε διαφυλάξει. Τήρησε τις εντολές Του, και οι εντολές Του θα σε καθοδηγήσουν. Η αυθάδεια όμως, ή η μοχθηρία, ή η βασκανία, ή η υπερηφάνεια και τα παρόμοια με αυτά, ας μην βρίσκουν κατάλυμα στην καρδιά σου· ούτε η λαιμαργία, ή η αισχρότητα, ή η μωρολογία, ή η χυδαιότητα, τα οποία δεν αρμόζουν. Διότι καθένας που πορεύεται μέσα σε αυτά, έχει αποπλανηθεί από την οδό της αλήθειας, συντρίβοντας τον εαυτό του στα αδιέξοδα. Εκείνος όμως που πορεύεται στην ευθεία οδό, θα οδηγήσει τον εαυτό του στην αιώνια μονή.

Ότι οι Χριστιανοί δεν πρέπει να επιδίδονται σε ελαφρότητες και διασκεδάσεις. Ότι δεν πρέπει να επιδίδονται σε ελαφρότητες και διασκεδάσεις οι Χριστιανοί όλοι το γνωρίζουμε, καθώς το ακούμε από τις θείες Γραφές και κυρίως από τον Κύριο, ο οποίος λέει στο Ευαγγέλιο με απειλή: αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι εκεί θα πενθήσετε και θα κλάψετε. Και πάλι λέει: μην παρασύρεστε σε μετεωρισμούς· διότι όλα αυτά τα κάνουν τα έθνη. Ο δε προφήτης Ησαΐας, ή μάλλον ο Θεός μέσω του προφήτη, λέει: αλίμονο σε αυτούς που πίνουν το κρασί τους με τύμπανα και αυλούς και κιθάρες. Ο δε μακάριος Δαβίδ, αποστρεφόμενος τον μετεωρισμό και καυχώμενος εν Κυρίω, έλεγε: Κύριε, δεν υψώθηκε η καρδιά μου, ούτε μετεωρίστηκαν τα μάτια μου. Ο δε Ιάκωβος, ο αδελφός του Κυρίου, λέει: πενθήστε και κλάψτε· το γέλιο σας ας μεταστραφεί σε πένθος, και η χαρά σε κατήφεια. Ο δε μακάριος απόστολος Παύλος αποκαλεί ειδωλολάτρες αυτούς που διασκεδάζουν ελαφρά, λέγοντας: μη γίνεστε ειδωλολάτρες, καθώς είναι γεγραμμένο. Και πάλι λέει: κανένας σάπιος λόγος ας μην εκπορεύεται από το στόμα σας, αλλά μάλλον λόγος αγαθός. Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, να τα κάνετε όλα για τη δόξα του Θεού. Και πάλι ο ίδιος λέει: αδελφοί, γίνεστε μιμητές του Θεού, και να ζείτε με αγάπη. Η δε πορνεία και κάθε ακαθαρσία ή πλεονεξία ούτε καν να ακούγεται ως όνομα ανάμεσά σας· το ίδιο και η αισχρότητα ή η μωρολογία ή η ευτραπελία, τα οποία δεν σας αρμόζουν, αλλά αντίθετα να υπάρχει ευχαριστία.

Εάν λοιπόν κάποιος ξεστομίζει από οργή αυτήν την απαγορευμένη λέξη, αποκαλώντας «μωρό» εκείνον που λόγω ευσεβείας έχει γίνει οικείος ως αδελφός, ας φρίξει ενώπιον της δεσποτικής αποφάσεως και ας μην αφήνει την οργή του να εκδηλώνεται σε τέτοιο βαθμό· αλλά ακόμη και αν δεν το λέει από οργή, ούτε και έτσι είναι ανεύθυνα τέτοιου είδους λόγια. Διότι λέει: «Κανένας σάπιος λόγος ας μην βγαίνει από το στόμα σας, παρά μόνο όποιος είναι καλός για την οικοδομή, ώστε να μεταδώσει χάρη σε αυτούς που τον ακούν», «η δε πορνεία και η πλεονεξία και κάθε ακαθαρσία ούτε καν να αναφέρεται μεταξύ σας, όπως ακριβώς αρμόζει σε αγίους· το ίδιο και η αισχρότητα, η μωρολογία ή η ευτραπελία, τα οποία είναι ανάρμοστα».

Τι σημαίνει το «ούτε καν να αναφέρεται μεταξύ σας»; Δεν θεωρείται έγκλημα το να χαρακτηρίζεται κανείς έτσι από άλλους· διότι δεν εξαρτάται από εμάς το να μην το υφιστάμεθα αυτό, ούτε βέβαια είναι υπεύθυνος αυτός που κακολογείται· και δηλώνοντας αυτό αλλού, ότι δηλαδή δεν είναι βδελυρό το να αποκαλείται κανείς πόρνος, αλλά το να είναι, «εάν κάποιος», λέει, «αποκαλείται πόρνος, με τέτοιον άνθρωπο ούτε να συντρώγετε». Επομένως, δεν λέει εδώ να επιδιώκουμε αυτό, το να μην αποκαλούμαστε με τέτοιο όνομα, αλλά το να μην προφέρουμε με τη γλώσσα μας καμία από τις λέξεις που προκαλούν ακαθαρσία· γι' αυτό και το συνέδεσε, προσθέτοντας: «ούτε αισχρότητα ούτε μωρολογία ή ευτράπελα λόγια, τα οποία δεν αρμόζουν». Σε ποιους δεν αρμόζουν; Στους αγίους, τους οποίους ανέφερε προηγουμένως. Διότι, αφού είπε, «κάθε ακαθαρσία ούτε καν να αναφέρεται μεταξύ σας», το οποίο ισοδυναμεί με το να πει «ούτε να λέγεται από εσάς», πρόσθεσε, «καθώς αρμόζει σε αγίους». Και ως αγίους εδώ εννοεί, όχι εκείνους που προήλθαν από τους ανθρώπους και τώρα βρίσκονται μαζί με τους αγγέλους και δοξάζονται από εμάς επειδή ευαρέστησαν τελείως τον Θεό και ολοκλήρωσαν τη ζωή τους με άριστο και θεάρεστο τέλος, αλλά όλους εκείνους που μέσω του εν Χριστώ βαπτίσματος έχουν αφιερωθεί στον Θεό· διότι, αν το σκεύος που έχει αφιερωθεί στον Θεό είναι άγιο, όπως και κάθε προσφορά σε Αυτόν, και μάλιστα αυτή που προσφέρεται για αγιασμό, πολύ περισσότερο ο άνθρωπος που έχει προσφερθεί στον Θεό μέσω ιερών συνθηκών και έχει γίνει αποδεκτός μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας είναι άγιος, εφόσον έχει αποκτήσει από εκεί και τη χάρη του Πνεύματος της αγιωσύνης.

Αλλά ποιες συμφωνίες και υποσχέσεις δώσαμε όταν γίναμε δεκτοί από την άνωθεν χάρη του Πνεύματος; Πάντως, για να μιλήσω σύντομα, το να αποταχθούμε τον Σατανά και να συνταχθούμε και να υποταχθούμε στον Χριστό, ο οποίος λέει: αγωνιστείτε να εισέλθετε από τη στενή πύλη, «διότι πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρη η οδός που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι αυτοί που εισέρχονται από αυτήν· αντίθετα, στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι εκείνοι που την βρίσκουν». Στη στενή πύλη, όμως, δεν μπορεί να χωρέσει κανείς που περιβάλλεται από τον όγκο της κενοδοξίας και της υπερηφάνειας, ούτε αυτός που έχει φορτωθεί το βάρος της πλεονεξίας και της φιλοκτημοσύνης, ούτε αυτός που έχει τη χαλάρωση της ηδονής και της ανέσεως. Γι' αυτόν τον λόγο, δεν αρμόζουν στους Χριστιανούς ούτε τα χωρατά και τα αστεία, καθώς προκαλούν χαλάρωση στην ψυχή, ούτε η μωρολογία επειδή αποτελεί δείγμα υπερηφάνειας, ούτε η αισχρολογία επειδή είναι προσάναμμα και κάποιου είδους προτροπή προς την πορνεία· «αλλά μάλλον», όπως προσθέτει ο Παύλος λέγοντας, «η ευχαριστία».

Και φαίνεται μεν ότι ο λόγος δεν έχει εσωτερική συνοχή, με το να λέει ότι δεν αρμόζει στους αγίους η αισχρότητα και η ευτραπελία, αλλά μάλλον η ευχαριστία· είναι όμως πάρα πολύ συνεπής. Διότι, επειδή εδώ ονομάζει αγίους εκείνους που έχουν αγιασθεί διά της χάριτος του κατά Χριστόν βαπτίσματος, απευθυνόμενος άμεσα σε εμάς λέει το εξής: ότι, εφόσον λάβαμε δωρεάν μια τόσο μεγάλη χάρη, δεν πρέπει να ασχολούμαστε με τίποτε άλλο, παρά με την ευχαριστία προς Εκείνον που μας παρέσχε αυτήν τη μεγάλη δωρεά, και δεν την παρέσχε απλώς, αλλά και την έδωσε ως αρραβώνα της υπεσχημένης αιώνιας κληρονομίας, υπό την προϋπόθεση ότι θα διακρατήσουμε σταθερά αυτόν τον αρραβώνα μέχρι τέλους μέσω των αγαθών έργων.

Αφού μίλησε για το πικρό πάθος του θυμού, προχώρησε στο μικρότερο κακό. Διότι, για να καταλάβεις ότι η επιθυμία είναι μικρότερο κακό, άκουσέ το και στον νόμο του Μωυσή, ο οποίος λέει πρώτα: «Οὐ φονεύσεις» (δεν θα φονεύσεις), το οποίο προέρχεται από τον θυμό, και έπειτα: «Οὐ μοιχεύσεις» (δεν θα μοιχεύσεις), το οποίο προέρχεται από την επιθυμία. Επειδή, όπως ακριβώς η πικρία, η κραυγή, κάθε κακία και βλασφημία και όλα τα παρόμοια ανήκουν στο θυμικό, έτσι και η πορνεία, η ακαθαρσία και η πλεονεξία ανήκουν στο επιθυμητικό· διότι με το ίδιο μέρος της ψυχής επιθυμούμε και τα χρήματα και τα σώματα. Αλλά όπως ακριβώς εκεί αφαίρεσε την κραυγή, επειδή αποτελεί όχημα της οργής, έτσι και τώρα αφαιρεί την αισχρολογία και την ευτραπελία, επειδή αποτελούν όχημα της πορνείας. Διότι λέει: «Ούτε αισχρότητα, ούτε μωρολογία, ούτε ευτραπελία, τα οποία δεν αρμόζουν, αλλά μάλλον ευχαριστία». Μην πεις αστεία ούτε αισχρά λόγια, ούτε να τα πράξεις, και θα κατασβέσεις τη φλόγα. «Ούτε καν να αναφέρεται», λέει, «μεταξύ σας»· δηλαδή, πουθενά ούτε καν να εμφανίζεται. Αυτό ακριβώς έλεγε γράφοντας και στους Κορινθίους: «Ακούγεται παντού ότι υπάρχει πορνεία μεταξύ σας».

Δηλαδή, να γίνετε όλοι καθαροί. Διότι τα λόγια αποτελούν τις οδούς προς τις πράξεις. Έπειτα, για να μη φανεί ότι είναι φορτικός και βαρύς, και ότι αποκόπτει την ευτραπελία, προσέθεσε και την αιτία, λέγοντας: «Αυτά που δεν αρμόζουν», τα οποία, λέει, δεν έχουν καμία σχέση με εμάς, «αλλά μάλλον η ευχαριστία».

β΄. Τι ωφελεί να πεις κάτι αστείο; Μόνο γέλιο προκάλεσες. Πες μου, ο υποδηματοποιός θα ασχοληθεί ποτέ με την κατασκευή κάποιου πράγματος που δεν ανήκει στην τέχνη του; Ή θα αποκτήσει κάποιο τέτοιο εργαλείο; Καθόλου· διότι όσα δεν μας χρειάζονται δεν μας αφορούν. Ας μην υπάρχει κανένας μάταιος λόγος· διότι από τον μάταιο λόγο εκπίπτουμε και στους άτοπους. Ο παρών καιρός δεν είναι καιρός χαλαρώσεως, αλλά πένθους, θλίψεων και οδυρμών· και εσύ ευτραπελεύεσαι; Ποιος αθλητής, αφού εισέλθει στο στάδιο, αφήνοντας κατά μέρος τον αγώνα εναντίον του αντιπάλου, ξεστομίζει αστεία; Ο διάβολος καραδοκεί, περιφέρεται ωρυόμενος για να σε αρπάξει, κινεί τα πάντα και στρέφει τα πάντα εναντίον της κεφαλής σου, και μηχανεύεται να σε πετάξει έξω από το καταφύγιό σου, τρίζει τα δόντια του, βρυχάται, πνέει πυρ εναντίον της σωτηρίας σου· και εσύ κάθεσαι λέγοντας αστεία, μωρολογώντας και ξεστομίζοντας απρεπή λόγια; Έτσι, λοιπόν, θα μπορέσεις να τον κατανικήσεις επιτυχώς;

δ΄. Αυτό τα ανέτρεψε όλα, αυτό τα κατέρριψε· έγιναν αντικείμενο γέλιου τα δικά μας πράγματα, και κοσμική συμπεριφορά και αστειότητα· τίποτα δεν υπάρχει σταθερό, τίποτα το στιβαρό. Δεν τα λέω αυτά μόνο προς τους κοσμικούς άνδρες, αλλά γνωρίζω ποιους υπονοώ· διότι η Εκκλησία έχει γεμίσει από γέλια. Αν ο τάδε πει κάτι αστείο, αμέσως προκαλείται γέλιο σε όσους κάθονται· και το εκπληκτικό είναι ότι την ίδια την ώρα της προσευχής πολλοί δεν σταματούν να γελούν. Παντού χορεύει ο διάβολος, μπήκε μέσα σε όλους, τους εξουσιάζει όλους· ατιμάστηκε ο Χριστός, παραμερίστηκε, η εκκλησία δεν υπολογίζεται από κανέναν. Δεν ακούτε τον Παύλο που λέει: «Η αισχρότητα, και η μωρολογία, και η ευτραπελία ας αφαιρεθούν από εσάς»; Μαζί με την αισχρότητα τοποθετεί την ευτραπελία· κι εσύ γελάς; Τι είναι μωρολογία; Τα λόγια που δεν έχουν τίποτα το χρήσιμο. Γελάς, λοιπόν, εντελώς και φαιδρύνεις το πρόσωπό σου, εσύ ο μοναχός; Εσύ ο σταυρωμένος, εσύ που πενθείς, γελάς, πες μου; Πού άκουσες ότι ο Χριστός έκανε κάτι τέτοιο; Πουθενά, αντίθετα μάλιστα πολλές φορές ήταν σκυθρωπός.

Ας ξεκινήσουμε την άσκηση της αρετής, όσο έχουμε ακόμη καιρό· ας κατανείμουμε τις αρετές στον εαυτό μας, όπως ακριβώς οι γεωργοί τις αγροτικές εργασίες. Τον μήνα αυτόν ας συγκρατηθούμε από τη λοιδορία, την ύβρη και τον άδικο θυμό, και ας επιβάλουμε ως νόμο στον εαυτό μας λέγοντας: Σήμερα ας κατορθώσουμε αυτό. Και τον επόμενο μήνα ας εκπαιδεύσουμε τον εαυτό μας στην ανεξικακία, και σε κάποιον άλλον μήνα σε μία άλλη αρετή. Και όταν αποκτήσουμε τη μόνιμη έξη αυτής της αρετής, ας προχωρήσουμε σε άλλη, όπως ακριβώς συμβαίνει με τα μαθήματα, διαφυλάσσοντας όσα ήδη έχουμε αποκτήσει και προσλαμβάνοντας άλλα. Έπειτα από εκείνη, ας προχωρήσουμε στην περιφρόνηση των χρημάτων· πρώτα ας συγκρατήσουμε τα χέρια μας από την πλεονεξία, και τότε ας κάνουμε ελεημοσύνη. Ας μην τα συγχέουμε όλα επιπόλαια, με τα ίδια χέρια να αρπάζουμε και δήθεν να ελεούμε· μετά από αυτό, ας προχωρήσουμε σε άλλη αρετή, και μετά από εκείνη σε άλλη. Η αισχρότητα, λέγει, και η μωρολογία και η ευτραπελία ούτε καν να αναφέρονται μεταξύ σας.

Ο γάμος αποτελεί τύπο της παρουσίας του Χριστού, και εσύ μεθάς; Πες μου, εάν έβλεπες την εικόνα του βασιλιά, άραγε θα την ατίμαζες; Σε καμία περίπτωση. Φαίνεται, βεβαίως, ότι τα όσα συμβαίνουν στον γάμο είναι αδιάφορα, όμως αποτελούν αιτίες μεγάλων κακών. Τα πάντα είναι γεμάτα παρανομία. Αισχρότητα και μωρολογία και ευτραπελία ας μην εκπορεύεται, λέει, από το στόμα σας.

Όλα δε εκείνα, η αισχρότητα και η μωρολογία και η ευτραπελία, δεν γίνονται απλώς, αλλά με ένταση· διότι το πράγμα είναι πλέον τέχνη, και μεγάλα εγκώμια αποδίδονται σε αυτούς που την ασκούν. Τα αμαρτήματα έχουν γίνει τέχνη. Δεν τα μετερχόμαστε απλώς, αλλά με ζήλο, με επιστήμη· και ο διάβολος πλέον καθοδηγεί ως στρατηγός τα δικά του τάγματα. Διότι, όπου υπάρχει μέθη, υπάρχει ακολασία· όπου υπάρχει αισχρολογία, ο διάβολος είναι παρών, εισφέροντας τα δικά του.

Γι' αυτόν τον λόγο οικοδόμησε και θέατρα στις πόλεις, και αφού εκπαίδευσε εκείνους τους γελωτοποιούς, μέσω της δικής τους διαφθοράς εξαπολύει έναν τέτοιο λοιμό σε ολόκληρη την πόλη· πείθοντας τους ανθρώπους να επιδιώκουν αυτά που ο Παύλος έδωσε εντολή να αποφεύγουν, δηλαδή τη μωρολογία και την ευτραπελία.

Διότι, λέει, αισχρολογία και μωρολογία και ευτραπελία ας μην εξέρχονται από το στόμα σας. Ούτε λοιπόν εμείς οι ίδιοι να τα λέμε αυτά, αλλά ακόμη κι αν δούμε άλλους να τα λένε, ας τους αποστομώσουμε, ας εναντιωθούμε σφοδρά, ας συγκρατήσουμε την αναίσχυντη γλώσσα τους. Αν δεις, πες μου, κάποιον λήσταρχο να λυμαίνεται τους δρόμους, να στήνει ενέδρα στους περαστικούς, να αρπάζει τα αγαθά από τα χωράφια, να θάβει σε σπήλαια και κρησφύγετα χρυσό και άργυρο, να κλείνει εκεί μέσα πολλά κοπάδια, και να έχει αποκτήσει πολλά ενδύματα και δούλους από τη ληστρική επιδρομή του εκείνη, άραγε αυτόν, πες μου, τον μακαρίζεις για τον πλούτο του εκείνο, ή τον οικτίρεις για την τιμωρία που πρόκειται να τον βρει; Καίτοι δεν έχει ακόμη συλληφθεί, ούτε έχει παραδοθεί στα χέρια του δικαστή, ούτε μπήκε στη φυλακή, ούτε βρέθηκε κατήγορός του, ούτε καταδικάστηκε, αλλά ζει μέσα στην τρυφή, μεθάει και απολαμβάνει μεγάλη ευπορία· εντούτοις, δεν τον μακαρίζουμε για τα παρόντα και τα ορατά, αλλά τον οικτίρουμε για τα μελλοντικά και τα αναμενόμενα.

Ας αναγνωρίσουμε, λοιπόν, τις παγίδες και ας βαδίζουμε μακριά από αυτές· ας αναγνωρίσουμε τους γκρεμούς και ας μην τους πλησιάζουμε καν. Αυτό θα αποτελέσει για εμάς τη μεγαλύτερη εγγύηση ασφαλείας: το να αποφεύγουμε όχι μόνο τα αμαρτήματα, αλλά και εκείνα που φαίνονται μεν αδιάφορα, μας παρασύρουν όμως προς τις αμαρτίες. Τι εννοώ: Το να γελά κανείς και να λέει αστεία δεν φαίνεται μεν να είναι ομολογημένο αμάρτημα, οδηγεί όμως σε ομολογημένο αμάρτημα. Πολλές φορές, πράγματι, από το γέλιο γεννιούνται αισχρά λόγια, και από τα αισχρά λόγια αισχρότερες πράξεις· πολλές φορές, από τα λόγια και το γέλιο προκύπτει λοιδορία και ύβρις, από τη λοιδορία και την ύβρη πληγές και τραύματα, και από τα τραύματα και τις πληγές σφαγές και φόνοι. Εάν, λοιπόν, πρόκειται να φροντίσεις σωστά τον εαυτό σου, θα πρέπει να αποφύγεις όχι μόνο τα αισχρά λόγια, ούτε μόνο τις αισχρές πράξεις, ούτε τις πληγές και τα τραύματα και τους φόνους, αλλά και αυτό ακόμη το άκαιρο γέλιο και τα ίδια τα αστεία λόγια, επειδή αυτά έγιναν η ρίζα των κακών που ακολούθησαν. Για τον λόγο αυτό λέει ο Παύλος: Μωρολογία και ευτραπελία ας μην εκπορεύεται από το στόμα σας. Διότι, έστω και αν αυτό καθαυτό φαίνεται να είναι μικρό, εντούτοις γίνεται αιτία μεγάλων κακών για εμάς.

Ότι δεν πρέπει να επιδίδεται σε ευτραπελία ο ασκητής. Πανάγιες είναι οι προτροπές του μακαρίου Παύλου, οι οποίες παραγγέλλουν να κατεργαζόμαστε τη σωτηρία μας με φόβο. Διότι εκείνος που δεν εργάζεται την άσκηση της αρετής με φόβο και πολλή επιμέλεια, υφίσταται πολλές εκτροπές προς το κακό, και σαν να ξεστρατίζει από την ευθεία και βασιλική οδό, πλανάται προς τις πλάγιες και αδιάβατες οδούς που είναι γεμάτες αγκάθια και σκώλοπες· γι’ αυτό και οι αδιάλειπτες προσευχές προς τον Θεό γίνονται οδηγοί προς το αγαθό, για όσους λένε: «Οδήγησέ με στην αλήθειά σου» και, «Κατεύθυνε τα βήματά μου στα μονοπάτια σου». Αγαθό λοιπόν είναι η χρηστότητα, και η αγάπη είναι η κορωνίδα των αγαθών· σε αυτά όμως πολλές φορές ακολουθεί πολλή φαιδρότητα, και γέλιο που υπερβαίνει το μέτρο, καθώς και η ευτραπελία που ταπεινώνει τη σεμνότητα. Είναι φοβερό πράγμα να αφήνεται κανείς στη χαλαρότητα της ευτραπελίας. Διότι το γέλιο χαλαρώνει τον δεσμό της σωφροσύνης, το γέλιο αποβάλλει τη σεμνότητα, το γέλιο δεν θυμάται τον φόβο του Θεού, το γέλιο δεν φοβάται την απειλή της γέεννας, το γέλιο είναι οδηγός πορνείας, η ευτραπελία αποτελεί απόδειξη του ακόλαστου ανθρώπου, η γελωτοποιία οδηγεί στην πτώση της ραθυμίας, η γελωτοποιία αποτελεί αφορμή καταφρόνησης. Γι' αυτό ο μακάριος Απόστολος την απαγορεύει λέγοντας: «Ανωφελή λόγια ή ευτραπελία, τα οποία δεν αρμόζουν, ας μην εκπορεύονται από το στόμα σας, αλλά μάλλον ευχαριστία»· λέγοντας αυτό, εννοεί την ευθυμία να μην την κάνετε πρόφαση ραθυμίας, αλλά αφορμή ευχαριστίας προς Εκείνον που σας την προσέφερε.

Τον θάνατο, άλλωστε, δεν τον ονόμασε θάνατο, αλλά προσφορά προς τον Θεό· διότι ο Κύριος δεν αποτέλεσε λάφυρο του θανάτου, αλλά αιχμαλώτιζε και οδηγούσε στη ζωή εκείνους που βρίσκονταν στον θάνατο, ούτε βρισκόταν υπό την κυριαρχία του θανάτου, αλλά παρά τω Θεώ, όντας και τότε ευπρόσδεκτος και τίμιος, και δώρο υπέρ όλου του κόσμου, εξαιρετικά ευωδιαστό χάρη στην αγιότητά του. «Η πορνεία δε και κάθε ακαθαρσία ή πλεονεξία ούτε καν να αναφέρεται μεταξύ σας, καθώς αρμόζει σε αγίους, όπως και η αισχρότητα, και η μωρολογία, και η ευτραπελία, τα οποία δεν ταιριάζουν, αλλά μάλλον η ευχαριστία.» Αφού εξέτασε τα όσα είναι ωφέλιμα για τις μεταξύ τους σχέσεις, προσθέτει και όσα αφορούν τη σωφροσύνη και την καθαρότητα του καθενός προσωπικά. Ούτε και εδώ χρησιμοποιεί το μέτρο του νόμου, αλλά κάτι ανώτερο από αυτό.

ΤΙΤΛ. ΜΔʹ. — Περί αδελφών. «Δεν θα μισήσεις τον αδελφό σου στη διάνοιά σου.» «Ιδού, τι καλό ή τι ευχάριστο υπάρχει, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί ενωμένοι.» «Οι αδελφοί σε καιρό ανάγκης ας είναι χρήσιμοι.» «Αδελφός που βοηθείται από αδελφό είναι σαν πόλη ισχυρή και ψηλή. Και είναι δυνατός σαν καλοθεμελιωμένο βασίλειο.» «Καθένας που μισεί τον φτωχό αδελφό του, βρίσκεται μακριά από τη φιλία.» «Καλύτερα φίλος που βρίσκεται κοντά, παρά αδελφός που κατοικεί μακριά.» «Αδελφοί και βοήθεια σε καιρό θλίψης.» «Μην ανταλλάξεις τον γνήσιο αδελφό με χρυσάφι του Σουφίρ.» ΤΙΤΛ. ΜΕʹ. — Περί αυτών που ζητούν, δηλαδή των προσαιτών. «Παιδί μου, μη ζήσεις ζωή επαιτείας. Διότι είναι καλύτερο να πεθάνεις παρά να επαιτείς. Στο στόμα του αναιδούς ανθρώπου η ελεημοσύνη της επαιτείας θα φανεί γλυκιά, αλλά μέσα στην κοιλιά του θα καεί σαν φωτιά.» ΤΙΤΛ. ΜΣΤʹ. — Περί αισχρολογίας. «Οι κακές συναναστροφές φθείρουν τα χρηστά ήθη.» «Κανένας σάπιος λόγος ας μην βγαίνει από το στόμα σας, αλλά μόνο όποιος είναι αγαθός για την οικοδομή της όποιας ανάγκης, ώστε να μεταδώσει χάρη σε εκείνους που ακούν.» «Η αισχρότητα και η μωρολογία ή η ευτραπελία, τα οποία δεν αρμόζουν, ούτε καν να αναφέρονται μεταξύ σας, όπως ταιριάζει σε αγίους.» «Αισχρολογία ας μη βγαίνει από το στόμα σας.» Η συνήθεια των λόγων είναι ο δρόμος που οδηγεί στις πράξεις.

ΚΑΝΟΝΑΣ Γ' Είναι φοβερή η πλεονεξία, και δεν είναι δυνατόν μέσω μιας μόνο επιστολής να παραθέσω τις θείες Γραφές, στις οποίες όχι μόνο η ληστεία καταγγέλλεται ως απευκταία και φρικτή, αλλά γενικότερα η πλεονεξία και η οικειοποίηση ξένων πραγμάτων με σκοπό την αισχροκέρδεια, και καθένας που πράττει τέτοια αποκηρύσσεται από την Εκκλησία του Θεού. Το να τολμούν όμως κάποιοι, σε καιρό εχθρικής επιδρομής, μέσα σε τόση οδύνη και τόσους θρήνους, να θεωρούν τον καιρό που φέρνει σε όλους τον όλεθρο ως ευκαιρία για δικό τους κέρδος, αυτό είναι χαρακτηριστικό ανθρώπων ασεβών και θεομίσητων, που ξεπερνούν κάθε όριο ατοπίας. Γι' αυτό κρίθηκε ορθό να αποκηρυχθούν όλοι αυτοί, μήπως τυχόν η οργή έλθει σε όλο τον λαό, και πρώτα στους ίδιους τους προεστώτες που δεν τους ελέγχουν. Διότι φοβάμαι, όπως λέει η Γραφή, μήπως ο ασεβής συμπαρασύρει στον όλεθρο και τον δίκαιο. «Διότι η πορνεία», αναφέρει, «και η πλεονεξία είναι εκείνα εξαιτίας των οποίων έρχεται η οργή του Θεού στους υιούς της απείθειας. Μην γίνεστε λοιπόν συμμέτοχοί τους».