Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 6:13

Τότε εκείνος, λησμονώντας να φάει, παρέμεινε το υπόλοιπο της ημέρας και καθ' όλη τη νύχτα στενάζοντας και προσευχόμενος. Διότι θαύμαζε βλέποντας απέναντι σε πόσους είναι η πάλη μας, και μέσα από πόσους κόπους πρέπει κανείς να διαβεί τον αέρα· και αναλογιζόταν ότι αυτό είναι που έλεγε ο Απόστολος: «Σύμφωνα με τον άρχοντα της εξουσίας του αέρα». Διότι σε αυτό το πεδίο έχει την εξουσία ο εχθρός, στο να πολεμά και να θέτει πειρασμούς για να εμποδίσει όσους διέρχονται. Γι' αυτό τον λόγο και προέτρεπε ιδιαιτέρως: «Αναλάβετε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να αντισταθείτε κατά την πονηρή ημέρα· ώστε, μη έχοντας να πει τίποτα φαύλο για εμάς ο εχθρός, να καταντροπιαστεί».

Γι’ αυτό και θερμά συμβούλευε: «Αναλάβετε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να αντισταθείτε κατά την πονηρή ημέρα», ώστε «μην έχοντας να πει τίποτα κακό για εμάς» ο εχθρός να καταισχυνθεί. Εμείς δε, όταν το μάθαμε αυτό, θυμηθήκαμε τον απόστολο που λέει: «Είτε βρισκόμουν στο σώμα, δεν γνωρίζω, είτε εκτός του σώματος, δεν γνωρίζω· ο Θεός γνωρίζει». Αλλά ο μεν Παύλος αρπάχτηκε έως τον τρίτο ουρανό και, αφού άκουσε άρρητα λόγια, κατέβηκε, ο δε Αντώνιος είδε τον εαυτό του να φτάνει έως τον αέρα και να αγωνίζεται μέχρις ότου φανεί ελεύθερος. Είχε δε πάλι και το εξής χάρισμα. Διότι, όταν καθόταν ολομόναχος στο βουνό, αν κάποτε απορούσε αναζητώντας κάτι μέσα του, αυτό του αποκαλυπτόταν από τη θεία πρόνοια ενώ προσευχόταν. Και είχε γίνει, σύμφωνα με το γεγραμμένο, θεοδίδακτος ο μακάριος. Μετά από αυτά, λοιπόν, όταν κάποτε έγινε συζήτηση μεταξύ αυτού και κάποιων που τον επισκέφθηκαν σχετικά με την πορεία της ψυχής και το ποιος θα είναι ο τόπος της έπειτα, την επόμενη νύχτα τον καλεί κάποιος από ψηλά, λέγοντας: «Αντώνιε, σήκω, βγες έξω και κοίτα». Βγαίνοντας, λοιπόν, έξω (διότι γνώριζε σε ποιους όφειλε να υπακούει) και κοιτάζοντας ψηλά, είδε κάποιον πανύψηλο, ειδεχθή και φοβερό, να στέκεται και να φτάνει μέχρι τα σύννεφα, και κάποιους άλλους να ανεβαίνουν σαν να ήταν φτερωτοί· και εκείνον να απλώνει τα χέρια του· και άλλους μεν να εμποδίζονται από αυτόν, άλλους δε να πετούν από πάνω του και, αφού περνούσαν, να ανεβαίνουν πλέον αμέριμνοι.

Εδώ όμως, επειδή ο Δαβίδ είχε νοσήσει στην ίδια του την ψυχή, υποδηλώνει ότι τον έχουν πλήξει άλλα βέλη, και ότι τον έχει αγγίξει μια άλλη χείρα. Και μου φαίνεται ότι τα βέλη που αναφέρονται εδώ είναι νοητά, ή μάλλον είναι οι ίδιοι οι λόγοι του Θεού, οι οποίοι διαπερνούν και πληγώνουν την ψυχή του, τιμωρώντας και κολάζοντας την ίδια του τη συνείδηση· διότι, ενώ υπήρξε τόσο σπουδαίος άνδρας και είχε αξιωθεί τόσων αγαθών από τον Θεό, παρέδωσε τον εαυτό του σε αισχρή πράξη. Ίσως όμως να υποδηλώνει και τον ίδιο τον διάβολο και τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού, τα εμπαθή και ερωτικά, τα οποία άναψαν την επιθυμία του για τη σύζυγο του Ουρία. Περί αυτών διδάσκει και ο Απόστολος λέγοντας: «Αναλάβετε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού»· διότι, επειδή βρέθηκε ανοχύρωτος, δεν άντεξε απέναντι στα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού και, αφού ευλόγως πληγώθηκε η ψυχή του, αλώθηκε από την επιθυμία. Όπως δε ο Ιώβ τα βέλη του διαβόλου, δηλαδή τα έλκη που του επιβλήθηκαν στο σώμα του, επειδή έγιναν κατά παραχώρηση του Θεού, τα ονόμασε βέλη Κυρίου, λέγοντας: «Διότι τα βέλη του Κυρίου βρίσκονται στο σώμα μου και ο θυμός τους εκπίνει το αίμα μου»· έτσι είναι εύλογο και ο Δαβίδ εδώ να τα ονόμασε βέλη Κυρίου, επειδή ο αντίπαλος εξεστράτευσε εναντίον του κατά παραχώρηση του Κυρίου, προκειμένου να μάθει να μη λέει: «Δεν θα σαλευθώ εις τον αιώνα».

«Τόσο ανόητοι είστε; Ενώ αρχίσατε με το Πνεύμα, τώρα τελειώνετε με τη σάρκα;» Διότι περιτέμνονταν ασύνετα, αν και είχαν λάβει την πνευματική περιτομή, δηλαδή μέσω του Χριστού. Επομένως, κατ' ανάγκην για αυτά ο Θεός των όλων λέει το: «Απομακρυνθείτε», και το: «Εξέλθετε από εκεί», και το: «Αποχωριστείτε εσείς που φέρετε τα σκεύη του Κυρίου». Διότι εκείνοι που τίμησαν πλήρως με την πίστη τον Εμμανουήλ και έγιναν κοινωνοί της θείας φύσεώς Του, μέσω του ότι μετείχαν στο Άγιο Πνεύμα και γέμισαν από τα ιερά Του χαρίσματα, φέρουν τα σκεύη του Θεού. Και με ποιον τρόπο, θα το διδάξει ο πάνσοφος Παύλος λέγοντας: «Ενδυθείτε την πανοπλία του Θεού· αυτή δε είναι ο θώρακας της δικαιοσύνης, η περικεφαλαία του σωτηρίου, η ασπίδα της πίστεως, η μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο Λόγος του Θεού.» Διότι, έχοντας αυτή τη νοητή πανοπλία, εκστρατεύουν εναντίον του Σατανά και αντιστέκονται στις δυνάμεις που είναι μαζί του, ορμώντας μπροστά κατά κάποιον τρόπο και προασπίζοντας τις δικές τους ψυχές και τους λαούς που βρίσκονται υπό την ευθύνη τους· διότι αυτό είναι το καθήκον των ηγετών. Πλην όμως, αφού πρόσταξε να εξέλθουν από ανάμεσά της, λέει: «Δεν θα εξέλθετε με ταραχή, ούτε θα πορευθείτε ως φυγάδες». Διότι δεν προστάζει να απομακρυνθούν από τις ιουδαϊκές τάξεις ως φυγάδες, δηλαδή φοβισμένοι, αλλά μάλλον ήρεμα και σαν να έχουν εξουσία, σαν να αρνούνται να θέλουν να συζούν με τόσο μολυσμένους ανθρώπους και να συγκαταλέγονται στους βέβηλους και πονηρούς.

Διότι αγαπά, όπως είπα, τους εκλεκτούς. Κάτι τέτοιο λέει και ο προφήτης: «Ευθείες είναι οι οδοί του Κυρίου, και οι δίκαιοι θα πορευτούν σε αυτές· οι δε ασεβείς θα ασθενήσουν σε αυτές.» Επομένως, όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος: «Στο εξής να ενδυναμώνεστε εν Κυρίω και με το κράτος της ισχύος του· ενδυθείτε την πανοπλία του Θεού για να μπορέσετε να σταθείτε απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου. Διότι ο αγώνας μας δεν είναι ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά ενάντια στις αρχές, ενάντια στις εξουσίες, ενάντια στους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου, ενάντια στα πνευματικά όντα της πονηρίας στα επουράνια· γι' αυτό αναλάβετε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να αντισταθείτε κατά την πονηρή ημέρα και, αφού τα κατεργαστείτε όλα, να σταθείτε όρθιοι.» Διότι, όπως ακριβώς όταν κατοικούν σε πόλη γειτονική και όμορη με χώρα βαρβάρων, όσοι είναι έμπειροι στον πόλεμο και γνώστες της τακτικής θεωρούν εντελώς ανάξιες λόγου τις επιδρομές εκείνων, ενώ όσοι υστερούν στον αναγκαίο κόπο και στο να αντισταθούν ανδρεία σε όσους έχουν επιλέξει να λεηλατούν, θα αποτελέσουν ευκολότατη λεία· έτσι συμβαίνει και με όσους επιμελούνται την κατά νόμον ζωή. Κοντά τους βρίσκονται αυτοί που τους πολεμούν, διότι αυτοί είναι πάρα πολλοί και σκληροί. Όμως εκείνοι που έχουν τον νου τους δυνατό, και έχοντας εφαρμόσει ως πνευματική πανοπλία την ευσέβεια προς τον Χριστό αντεπιτίθενται, θα αποδειχθούν ανώτεροι από τη σκαιότητα εκείνων.

Και πρώτα χρίεστε στο μέτωπο, για να απαλλαγείτε από την ντροπή που ο πρώτος παραβάτης άνθρωπος περιέφερε παντού, και για να αντικατοπτρίζετε με ακάλυπτο πρόσωπο τη δόξα του Κυρίου. Έπειτα στα αυτιά, για να αποκτήσετε αυτιά, για τα οποία έλεγε ο Ησαΐας: «Και μου πρόσθεσε ο Κύριος αυτί για να ακούω», και ο Κύριος στα Ευαγγέλια: «Εκείνος που έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει.» Έπειτα στην όσφρηση, ώστε, αισθανόμενοι το θείο μύρο, να λέτε: «Είμαστε ευωδία Χριστού για τον Θεό ανάμεσα σε αυτούς που σώζονται.» Μετά από αυτά στο στήθος, για να «ντυθείτε τον θώρακα της δικαιοσύνης και να σταθείτε απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου.» Διότι, όπως ακριβώς ο Σωτήρας μετά το βάπτισμα και την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος βγήκε και κατατρόπωσε τον αντίπαλο, έτσι και εσείς, μετά το ιερό βάπτισμα και το μυστικό χρίσμα, έχοντας ντυθεί την πανοπλία του Αγίου Πνεύματος, στέκεστε απέναντι στην εχθρική ενέργεια και την κατατροπώνετε, λέγοντας: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει.» Αφού αξιωθήκατε αυτό το άγιο χρίσμα, ονομάζεστε χριστιανοί, επαληθεύοντας το όνομα αυτό με την αναγέννησή σας.

Κεφάλαιο Α'. Άκουσε, αγαπητέ· ερχόμενος να γίνεις μοναχός, επέλεξες να απαρνηθείς τον κόσμο. Εάν το φέρεις εις πέρας ορθά, δεν θα χαρούν για σένα μόνο οι άνθρωποι, αλλά και οι Άγγελοι του Θεού· καθώς είναι γραμμένο, ότι γίνεται χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, παρά για ενενήντα εννέα δικαίους, οι οποίοι δεν έχουν ανάγκη μετανοίας. Ξεκίνησες, λοιπόν, σύμφωνα με τους κανόνες; Σύμφωνα με τους κανόνες και να το ολοκληρώσεις. Πριν ενδυθείς το σχήμα, να γνωρίζεις ότι προσέρχεσαι σε αγώνα. Και εναντίον ποιών είναι η πάλη, άκουσε αυτόν που λέει: η πάλη μας δεν είναι ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά ενάντια στις αρχές, ενάντια στις εξουσίες, ενάντια στους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου του αιώνα, ενάντια στα πνευματικά όντα της πονηρίας στους επουράνιους τόπους. Γι' αυτό, αναλάβετε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να αντισταθείτε κατά την πονηρή ημέρα. Μην αποκάμεις, λοιπόν, τρέχοντας, μέχρι να κατακτήσεις το βραβείο. Μίσησες τον κόσμο; Να μισήσεις και την αλαζονεία του.

Έχεις λοιπόν όπλα, ω άνθρωπε, ενάντια σε κάθε εχθρό. Εάν όμως, αμελώντας όλα αυτά που σου δόθηκαν για βοήθεια, βρεθείς ηττημένος, είσαι στερημένος από κάθε δικαιολογία κατά την ώρα της κρίσεως. Διότι έχεις διάφορα όπλα απέναντι στις μηχανουργίες του αντιπάλου. Εάν ο Εχθρός ρίξει τα πυρωμένα βέλη του σε εμάς, έχουμε και εμείς ακαταμάχητη ασπίδα την προσευχή· εάν κινήσει εναντίον μας τον πόλεμο των ηδονών, ας προετοιμάσουμε ως σύμμαχο εναντίον του την αγάπη της ψυχής· εάν επιχειρήσει να μας αιχμαλωτίσει με την αδικία, ας καταφύγουμε στη δικαιοσύνη, και θα σωθούμε· εάν θελήσει να σε τραυματίσει με τη μισανθρωπία, απάντησέ του με τη δύναμη της φιλανθρωπίας· εάν σε πολεμά με την υπερηφάνεια, αντιμετώπισέ τον με την ταπεινοφροσύνη· εάν κινήσει προς εσένα τη σωματική επιθυμία, περιβλήσου γρήγορα τον θώρακα της σωφροσύνης· εάν ρίξει βλήματα ασέλγειας εναντίον μας, ας αναλάβουμε την περικεφαλαία της αγνείας εναντίον του.

Αυτήν δίδαξε ο Απόστολος ότι είναι η νέα εν Χριστώ κτίση, αλλά και το χωρίο «καθαρίστε την παλιά ζύμη, για να είστε νέο φύραμα», και το «ας εορτάζουμε όχι με παλιά ζύμη, αλλά με τα άζυμα της ειλικρίνειας και της αλήθειας», τον ίδιο σκοπό φανερώνει. Και επειδή δεν επαρκούμε από μόνοι μας για την πάλη απέναντι στις αρχές και τις εξουσίες, και απέναντι στα πνεύματα της πονηρίας, μας προτρέπει να αναλάβουμε την πανοπλία του Θεού: «ντυθείτε τον θώρακα της δικαιοσύνης, φορέστε υποδήματα στα πόδια σας με την ετοιμασία του Ευαγγελίου της ειρήνης, και περιζωστείτε τη μέση σας με την αλήθεια· πάνω από όλα αυτά, αφού αναλάβετε την ασπίδα της πίστεως, με την οποία», λέει, «θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πύρινα βέλη του Πονηρού» – τα οποία είναι οι ενέργειες των μιαρών παθών –, «και δεχθείτε την περικεφαλαία του σωτηρίου, και την αγία μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού», ώστε μέσω των προαναφερθέντων πνευματικών όπλων, τα οποία υπερβαίνουν την ανθρώπινη φύση, να μπορέσουμε να σταθούμε όρθιοι απέναντι στις σκληρές μεθοδείες του Διαβόλου.

Καλό λοιπόν, και μάλιστα το πιο χαρμόσυνο, θα ήταν αν δεν είχαμε αυτούς που μας αντιπράττουν και μας πολεμούν· επειδή όμως αυτό είναι αδύνατον, και αυτό που θέλουμε δεν το μπορούμε (θέλουμε δηλαδή να μην έχουμε αυτούς που μας παρασύρουν στα πάθη)—διότι τότε θα σωζόμασταν χωρίς κόπο—και αυτό που θέλουμε δεν γίνεται, αλλά γίνεται αυτό που δεν θέλουμε (διότι πρέπει να δοκιμαζόμαστε, όπως είπα), ας μην ενδίδουμε, ω ψυχή, ας μην ενδίδουμε στον πονηρό, «αλλά αφού αναλάβουμε την πανοπλία του Θεού» που μας υπερασπίζεται και αγωνίζεται για εμάς, «ας ενδυθούμε τον θώρακα της δικαιοσύνης και ας υποδηθούμε τα πόδια με την ετοιμασία του Ευαγγελίου, και μαζί με όλα ας αναλάβουμε τον θυρεό της πίστεως, με τον οποίο θα μπορέσουμε να σβήσουμε όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού και την περικεφαλαία του σωτηρίου και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού, ώστε να μπορέσουμε να σταθούμε απέναντι στη μεθοδεία του διαβόλου», «για να καθαιρούμε λογισμούς και κάθε ύψωμα που επαίρεται κατά της γνώσεως του Θεού»· «διότι η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα». Για τον λόγο αυτόν τα λέω αυτά, επειδή αυτός είναι ο τρόπος των συγγραμμάτων του Αποστόλου. Διότι πολλά μπορούν να αποδειχθούν και για καθένα από όσα λέγονται σε αυτήν την επιστολή, ότι είναι διατυπωμένα με ορθόδοξο και μελετημένο τρόπο· αλλά θα ήταν μακροσκελές να εξετάσουμε το καθένα από αυτά με αυτόν τον τρόπο. Διότι προς το παρόν έχω προτιμήσει να δείξω μόνο τον χαρακτήρα και την πρόθεσή του. «

Ζ΄. Ας γεμίσουμε δε τους οίκους μας με λάφυρα Του Ευσεβίου. Οι δαίμονες λαφυραγωγούν εκείνους που νικούν, παίρνοντας από αυτούς την πανοπλία του Θεού, δηλαδή την περικεφαλαία και τον θώρακα και τη μάχαιρα του πνεύματος· οίκοι τους δε είναι οι εκκλησίες των κακούργων, τις οποίες και επιθυμούν να γεμίσουν με λάφυρα, δηλαδή με τους καρπούς που αρπάζουν από τους δικαίους· πώς όμως ονομάζεις λάφυρα αυτά που δεν έχουν ληφθεί σύμφωνα με τον νόμο του πολέμου, αλλά κακώς περιήλθαν στην κατοχή σου από απροκάλυπτη αδικία;

Αγρυπνείτε, λοιπόν, σε κάθε καιρό προσευχόμενοι, κ.τ.λ. Συμφωνώντας με αυτά, ο Απόστολος έλεγε: Γι' αυτό αναλάβετε την πανοπλία του Θεού, ώστε να μπορέσετε να αντισταθείτε κατά την πονηρή ημέρα, και αφού τα φέρετε όλα εις πέρας, να σταθείτε σταθεροί. Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζωστεί τη μέση σας με την αλήθεια.

Διότι, όταν εκδιωχθεί μεν ο στρατιώτης που είναι σύμμαχος της κακίας, και εισέλθει στη θέση του ο οπλίτης της αρετής, ενδεδυμένος τον θώρακα της δικαιοσύνης και φέροντας στο χέρι τη μάχαιρα του πνεύματος, προβάλλοντας δε τα προστατευτικά όπλα, δηλαδή την περικεφαλαία του σωτηρίου και τον θυρεό της πίστεως, και φέροντας επάνω του ολόκληρη την πνευματική πανοπλία, τότε το σώμα, ως δούλος, φοβάται τον κύριό του, τον νου, και δέχεται με προθυμία τα παραγγέλματα εκείνου που το εξουσιάζει, μέσω των οποίων κατορθώνεται η αρετή με την υπηρεσία του σώματος. Διότι αυτό ακριβώς καταδεικνύει ο λόγος του εκατοντάρχου που λέγει: «Και λέγω στον δούλο μου· κάνε αυτό, και το κάνει».

Ω, πόσο καλά εξασκήθηκαν στα σωματικά τρόπαια! Ω, πόσο καλά μετέφεραν την πολεμική τους εμπειρία στην παράταξη εναντίον του διαβόλου· χωρίς να οπλίσουν τα χέρια τους με ξίφος, ούτε να προβάλουν μπροστά τους ξύλινη ασπίδα, ούτε να προστατευθούν με χάλκινη περικεφαλαία και περικνημίδες, αλλά αναλαμβάνοντας την πανοπλία του Θεού, την οποία περιγράφει ο στρατηγός της Εκκλησίας, ο θείος Απόστολος, δηλαδή τον θυρεό, τον θώρακα, την περικεφαλαία και τη μάχαιρα· έτσι προχωρούσαν εναντίον της αντίπαλης δύναμης. Στρατηγός σε αυτούς μεν ήταν η ουράνια χάρις, ενώ στην παράταξη του διαβόλου ήταν εκείνος που έχει το κράτος του θανάτου. Ο τόπος δε της παρατάξεώς τους ήταν το δικαστήριο των μιαιφόνων· μέσα σε αυτό στάθηκαν αντιμέτωποι και αγωνίζονταν, οι μεν επιτιθέμενοι με απειλές, οι δε αμυνόμενοι μέσω της υπομονής.

Όπως ακριβώς στους ανθρώπινους πολέμους εκείνοι που υπερέχουν των υπολοίπων σε ανδρεία και δύναμη, και, έχοντας θωρακιστεί με τα όπλα και αποκτήσει την πολεμική εμπειρία μέσα από την άσκηση στους κινδύνους, παρατάσσονται στο μέτωπο της φάλαγγας, προκινδυνεύοντας για όσους έχουν παραταχθεί στα μετόπισθεν, ενώ το υπόλοιπο πλήθος, που χρησιμεύει μόνο για να δίνει την εντύπωση της πολυαριθμίας, με την ίδια τη συμπαγή του παράταξη φαίνεται να προσφέρει κάποιο όφελος στον κοινό αγώνα, έτσι συμβαίνει και στους δικούς μας αγώνες. Ο γενναίος στρατιώτης του Χριστού και σφοδρός αγωνιστής κατά των αλλοφύλων, ο μέγας οπλίτης του Πνεύματος, ο Βασίλειος, ο οποίος έχει ενδυθεί την αποστολική πανοπλία και έχει θωρακιστεί με τον θυρεό της πίστεως, προβάλλοντας πάντοτε το αμυντικό όπλο, εννοώ τη μάχαιρα του Πνεύματος, αυτός πολεμά στην πρώτη γραμμή της στρατιάς του Κυρίου, παραμένοντας ζωντανός μέσα από το σύγγραμμα που εκπόνησε κατά της αιρέσεως, αμυνόμενος και αριστεύοντας εναντίον των εχθρών. Εμείς δε, το πλήθος, έχοντας προφυλάξει τους εαυτούς μας πίσω από τον θυρεό του προμάχου της πίστεως, ακολουθώντας την πορεία του στρατηγού εναντίον των αντιπάλων, δεν θα απόσχουμε από τους κατά δύναμιν αγώνες.

Ας μην σε πλανήσουν ασεβείς άνδρες. [cod. f. 7. a.] Αναφέρεται στα μυστήρια που συνέβησαν στον Χριστό από τους Ιουδαίους, και στο πώς ο Ιούδας απέκτησε κοινό βαλάντιο με τους Ιουδαίους, καταλήγοντας να σχιστεί στη μέση. Ας καταλάβουμε την πολύτιμη περιουσία του, και ας γεμίσουμε τους οίκους μας με λάφυρα. [cod. f. 8. a.] Η περιουσία του δικαίου είναι η σοφία και η φρόνηση, την οποία ιδιοποιούνται οι ασεβείς, πείθοντας τον δίκαιο να πράξει κάτι από τα απαγορευμένα, ώστε ο νους του, τυφλωμένος από την αμαρτία, να εκπέσει από αυτά τα άγια αποκτήματα. Αυτό θα μπορούσαν να το πουν και εκείνοι που είπαν: «Αυτός είναι ο κληρονόμος, ελάτε να τον σκοτώσουμε και να κατασχέσουμε την κληρονομιά του». Και οι δαίμονες λεηλατούν αυτούς που νικούν, αφαιρώντας τους τη θεία πανοπλία, την περικεφαλαία του σωτηρίου, τον θώρακα και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού. Και οίκοι τους θα μπορούσαν να είναι οι εκκλησίες εκείνων που πράττουν την πονηριά, τις οποίες επιθυμούν να γεμίσουν με λάφυρα.

Διότι πολλές είναι οι μεθοδείες αυτού, δηλαδή οι τρόποι με τους οποίους επιχειρεί να υποσκελίσει τους πιο ράθυμους, και πρέπει κανείς να τις γνωρίζει αυτές με ακρίβεια, ώστε να διαφύγει από τις λαβές του και να μην του αφήσει καμία δυνατότητα παρείσδυσης, αλλά και να επιδεικνύει ακρίβεια στη γλώσσα, και ασφάλεια στους οφθαλμούς, και καθαρότητα στη διάνοια, και να βρίσκεται συνεχώς σε αγωνιστική εγρήγορση, σαν να του επιτίθεται κάποιο θηρίο που επιχειρεί να τον κατασπαράξει. Γι' αυτόν τον λόγο και εκείνη η ουρανομήκης ψυχή, ο διδάσκαλος των εθνών, η γλώσσα της οικουμένης, αυτός που μεριμνούσε με κάθε τρόπο για τη σωτηρία των μαθητών του, αφού είπε: «Αναλάβετε την πανοπλία του Θεού», πρόσθεσε πάλι, περιφράσσοντάς μας από παντού και καθιστώντας μας αήττητους, τα εξής λόγια: «Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζωσμένη την οσφύ σας με την αλήθεια, και έχοντας ενδυθεί τον θώρακα της πίστεως, και έχοντας υποδηθεί τα πόδια σας με την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης. Πάνω από όλα, αναλάβετε τον θυρεό της πίστεως, με τον οποίο θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού· και δεχθείτε την περικεφαλαία του σωτηρίου, και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού».

Γι' αυτό, λέει, αναλάβετε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να αντισταθείτε κατά την πονηρή ημέρα, και αφού τα κατανικήσετε όλα, να σταθείτε όρθιοι. «Πονηρή ημέρα» ονομάζει την παρούσα ζωή, αλλά και αυτόν τον αιώνα τον αποκαλεί πονηρό, εξαιτίας των κακών που συμβαίνουν σε αυτόν. Δηλαδή, να είστε πάντοτε οπλισμένοι. Και «αφού τα κατανικήσετε όλα», λέει· δηλαδή και τα πάθη και τις άτοπες επιθυμίες και όλα όσα μας ενοχλούν. Δεν είπε απλώς να τα αντιμετωπίσετε, αλλά να τα κατανικήσετε ολοκληρωτικά, ώστε όχι μόνο να τα εξοντώσετε, αλλά και να παραμείνετε όρθιοι μετά την εξόντωσή τους. Διότι πολλοί, ενώ κατήγαγαν αυτή τη νίκη, έπεσαν και πάλι.

Αφού έχετε επιτελέσει τα πάντα, λέει, και όχι το ένα ναι και το άλλο όχι· διότι και μετά τη νίκη χρειάζεται σταθερότητα. Χτυπήθηκε μεν κάποτε ο εχθρός, αλλά πάλι αναζωογονούνται αυτά που χτυπήθηκαν· αν δεν σταθούμε σταθεροί, όσα έπεσαν αμέσως ξανασηκώνονται. Όσο εμείς στεκόμαστε όρθιοι, εκείνος παραμένει πεσμένος· όσο δεν κλονιζόμαστε, εκείνος δεν ανασηκώνεται. Ας ενδυθούμε την πανοπλία του Θεού.

δ'. Βλέπεις πώς αφαίρεσε τον φόβο; Διότι, εάν είναι δυνατόν να κατατροπώσεις τους πάντες και να σταθείς όρθιος, γιατί αποφεύγεις τη μάχη; Στάσου όρθιος, αφού τους κατατροπώσεις, και έχεις κιόλας νικήσει. Και μην απορείς που αναλύει τόσα πολλά για τη δύναμη των εχθρών· διότι το να τα αναλύει αυτά δεν προκαλεί δειλία και φόβο, αλλά αποτινάσσει τη ραθυμία. «Για να μπορέσετε», λέει, «να αντισταθείτε κατά την πονηρή ημέρα». Και τους παρηγορεί με βάση τον χρόνο. Μικρός, λέει, είναι ο καιρός· γι' αυτό πρέπει να στέκεστε σταθεροί· μην αποκάμετε μετά τη σφαγή. Εάν λοιπόν πρόκειται για πόλεμο, εάν τέτοιες είναι οι παρατάξεις, εάν οι αρχές είναι ασώματες, εάν είναι κοσμοκράτορες, εάν είναι πνεύματα της πονηρίας, πώς ζεις με τρυφή, πες μου; Πώς είσαι τόσο χαλαρωμένος; Πώς θα μπορέσουμε να επικρατήσουμε αν είμαστε αφοπλισμένοι; Αυτά ας τα λέει ο καθένας στον εαυτό του κάθε μέρα· όταν κυριεύεται από τον θυμό, όταν από την επιθυμία, όταν αναζητά αυτόν τον τρυφηλό και μάταιο βίο. Ας ακούει τον μακάριο Παύλο που λέει: «Δεν είναι η πάλη μας προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες». Σκληρότερος είναι αυτός ο πόλεμος από τον αισθητό, σφοδρότερη η μάχη. Σκέψου πόσον χρόνο αυτός παλεύει, για ποιο πράγμα αγωνίζεται, και γίνε πιο προσεκτικός. Ναι, λέει, αλλά θα έπρεπε ο διάβολος να βγει από τη μέση, και τότε θα σώζονταν όλοι.

Ομιλία 23η. «Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζωσμένη την οσφύ σας με αλήθεια». 1. Αφού συνέταξε αυτό το στρατόπεδο και διέγειρε την προθυμία τους (διότι και τα δύο ήταν αναγκαία, και το να είναι συντεταγμένοι και το να διεγερθεί το φρόνημά τους), και αφού τους ενθάρρυνε (διότι και αυτό ήταν αναγκαίο), τέλος, τους εξοπλίζει. Διότι κανένα όφελος δεν υπάρχει από τα όπλα, αν δεν έχουν προηγουμένως παραταχθεί σωστά οι στρατιώτες και αν δεν έχει διεγερθεί το αγωνιστικό φρόνημα της ψυχής τους. Επειδή πρέπει πρώτα να εξοπλίζεται κανείς εσωτερικά και έπειτα εξωτερικά. Αν όμως αυτό ισχύει για τους αισθητούς στρατιώτες, ισχύει πολύ περισσότερο για τους νοητούς· μάλλον δε, σε αυτούς δεν είναι καν δυνατόν να εξοπλιστούν εξωτερικά, αλλά τα πάντα γίνονται εσωτερικά. Διέγειρε και άναψε το φρόνημα, πρόσθεσε το θάρρος, τους έστησε με ευταξία· λοιπόν, τώρα τους εξοπλίζει. Αλλά πρόσεξε πώς τους περιβάλλει με τα όπλα. «Σταθείτε, λοιπόν», λέει. Το πρώτο στοιχείο της πολεμικής τακτικής είναι το να γνωρίζει κανείς να στέκεται σωστά, και πολλά θα μπορούσαν να επιτευχθούν χάρη σε αυτό. Γι' αυτό μιλάει πολύ για το πώς πρέπει να στέκονται, λέγοντας και αλλού: «Σταθείτε, γρηγορείτε»· και πάλι, «Έτσι να στέκεστε σταθεροί στον Κύριο»· και πάλι, «Εκείνος που νομίζει ότι στέκεται, ας προσέχει μήπως πέσει»· και πάλι, «Για να μπορέσετε, αφού τα καταφέρετε όλα, να σταθείτε». Δεν εννοεί, επομένως, απλώς μια οποιαδήποτε στάση, αλλά την εύτακτη· και όσοι είναι έμπειροι σε πολέμους, γνωρίζουν πόσο σπουδαίο είναι το να ξέρει κανείς πώς να στέκεται.

Διότι θέλω να μιλήσω στους απόντες σαν να είναι παρόντες. Τέτοια είναι άλλωστε η πονεμένη ψυχή· έστω και αν δεν ακούνε οι εγκαλούμενοι, μιλάει προς αυτούς σαν να είναι παρόντες και να ακούνε. Έτρεξες, λοιπόν, να ακούσεις τις σάλπιγγες, πες μου; Μαζί με τους ανδροφόνους, μαζί με τους αγύρτες, μαζί με τους παράφρονες και μανιώδεις Ιουδαίους; Δεν άκουσες τον Χριστό που λέει: «Όποιος κοιτάξει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, την έχει ήδη μοιχεύσει μέσα στην καρδιά του»; Διότι, όπως ακριβώς το ακόλαστο βλέμμα διαπράττει μοιχεία, έτσι και η άκαιρη ακρόαση κατεργάζεται ασέβεια. Αλλά επιθυμείς να ακούσεις σάλπιγγα. Άκουσε λοιπόν την πνευματική σάλπιγγα του Παύλου, η οποία βοά από τους ουρανούς και λέει: αναλάβετε την πανοπλία του Θεού· περιζωστείτε τη μέση σας με την αλήθεια, ενδυθείτε τον θώρακα της δικαιοσύνης, υποδηθείτε στα πόδια σας την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης, αναλάβετε τον θυρεό της πίστεως, την περικεφαλαία του σωτηρίου και τη μάχαιρα του Πνεύματος.

Της θείας δε δουλείας, την οποία υπέμεινε Εκείνος που πήρε μορφή δούλου, τύπος γίνεται η ανθρώπινη υπηρεσία εκείνων που δουλεύουν με καθαρότητα και εκούσια, εφόσον η δουλεία τους ανάγεται στον Θεό. «Στο εξής, να ενδυναμώνεστε εν Κυρίω και με το κράτος της ισχύος του. Ενδυθείτε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να σταθείτε.» Πρέπει να δοθεί στους ανθρώπους, οι οποίοι έχουν περιπέσει στην αδυναμία, δύναμη προερχόμενη από τον Θεό, προκειμένου η ανάκτηση της δυνάμεως να εξαλείψει την αδυναμία. Αυτή δε τη δύναμη την παρομοιάζει με πανοπλία, δηλώνοντας ότι, όπως ακριβώς ο γυμνός δεν είναι ικανός για πόλεμο, έτσι και εκείνος που δεν μετέχει στο Πνεύμα, δεν είναι ικανός να αντιμετωπίσει τον διάβολο που απεργάζεται την κακία. «Απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου. Διότι η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνα τούτου, προς τα πνεύματα της πονηρίας στα επουράνια. Γι' αυτό αναλάβετε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να αντισταθείτε κατά την πονηρή ημέρα και, αφού τα επιτελέσετε όλα, να σταθείτε όρθιοι.»

Διότι ή θα μισήσει τον έναν και θα αγαπήσει τον άλλον, ή θα προσηλωθεί στον έναν και θα καταφρονήσει τον άλλον. Δεν μπορείτε να δουλεύετε και στον Θεό και στον μαμωνά.» «Αλήθεια σας λέω· δεν υπάρχει κανείς που άφησε σπίτι, ή γονείς, ή αδελφούς, ή γυναίκα, ή παιδιά εξαιτίας της βασιλείας του Θεού, ο οποίος δεν θα λάβει πολλαπλάσια σε τούτον τον καιρό, και στον ερχόμενο αιώνα ζωή αιώνια.» «Εκείνοι που τρέχουν στο στάδιο, όλοι μεν τρέχουν, αλλά ένας λαμβάνει το βραβείο· έτσι να τρέχετε, ώστε να το κατακτήσετε. Και καθένας που αγωνίζεται, εγκρατεύεται σε όλα· εκείνοι μεν λοιπόν το κάνουν για να λάβουν φθαρτό στεφάνι, εμείς όμως άφθαρτο.» «Αδελφοί αγαπητοί, να είστε σταθεροί, αμετακίνητοι, να περισσεύετε πάντοτε στο έργο του Κυρίου, γνωρίζοντας ότι ο κόπος σας δεν είναι μάταιος εν Κυρίω.» «Αδελφοί, ενδυναμώνεστε εν Κυρίω και με το μεγαλείο της ισχύος Του. Ντυθείτε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να σταθείτε απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου· διότι η πάλη σας δεν είναι ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά ενάντια στις αρχές, στις εξουσίες, στους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου του αιώνα, ενάντια στα πνεύματα της πονηρίας στους επουράνιους τόπους. Γι' αυτό, αναλάβετε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να αντισταθείτε κατά την πονηρή ημέρα και, αφού τα φέρετε όλα εις πέρας, να σταθείτε όρθιοι.

Έπειτα, αφού περιβληθείς την πανοπλία του Πνεύματος, ζώσεις τη μέση σου με αλήθεια, ενδυθείς τον θώρακα της δικαιοσύνης, φορέσεις την περικεφαλαία του σωτηρίου, υποδηθείς τα πόδια σου με την ετοιμασία του Ευαγγελίου της ειρήνης, πάρεις στα χέρια σου τον θυρεό της πίστεως και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι το ρήμα του Θεού, και αφού καθοπλιστείς άριστα και οχυρωθείς από παντού, έξελθε με τέτοια πεποίθηση στον πόλεμο κατά της ασέβειας, ώστε, αφού την κατατροπώσεις και καταρρίψεις στη γη τον αρχηγό της διάβολο, να κοσμηθείς με τα στεφάνια της νίκης από τη ζωαρχική δεξιά του Δεσπότου.

Ω παμβασίλεια, πανάχραντη Μητέρα του Θεού, έντυσε τον βασιλιά μας με τη θεία σου βοήθεια από το ουράνιο ύψος, ζώσε τον με τη στερεότητα της αλήθειας και με την ασπίδα της πίστης και με το ξίφος του πνεύματος και περιφρούρησέ τον με την πανοπλία της δικαιοσύνης.

Ας αγωνιστούμε λοιπόν, εφόσον έχουμε τον καιρό που έθεσε ενώπιόν μας ο Θεός, να κάνουμε πράξη τον σκοπό της ευσεβούς και χριστιανικής μας επαγγελίας. Και επειδή δεν είναι η πάλη μας εναντίον αίματος και σαρκός, αλλά εναντίον των αρχών, εναντίον των εξουσιών, εναντίον των κοσμοκρατόρων του σκότους του αιώνα τούτου, δηλαδή των αφανών τυράννων και εχθρών, οι οποίοι δεν παρατάσσουν τις μάχες στα φανερά, αλλά συνάπτουν τους πολέμους στα κρυφά της καρδιάς, ας αναλάβουμε την πανοπλία του Θεού, όπως μας προτρέπει ο θείος απόστολος, για να μπορέσουμε να αντισταθούμε κατά την πονηρή ημέρα και, αφού τα φέρουμε όλα εις πέρας, να σταθούμε όρθιοι· έχοντας περιζωστεί την οσφύ μας με την αλήθεια και έχοντας ενδυθεί τον θώρακα της δικαιοσύνης, με τον οποίο θα σβήσουν όλα τα πυρωμένα βέλη του πονηρού.

Αλλά ο δικός μας πόλεμος έχει καταστεί μεγαλύτερος από εκείνον· διότι εκείνος είναι αισθητός και έχει αισθητούς τους αντιπάλους και δέχεται αισθητά τραύματα και ίσως υπομένει αισθητό, δηλαδή σωματικό, θάνατο. Για εμάς όμως, τους τάχα στρατιώτες του Βασιλέως της δόξης, ο πόλεμος δεν είναι «προς αίμα και σάρκα», κατά τον θείο απόστολο, «αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνος τούτου, προς τα πνευματικά της πονηρίας στα επουράνια»· και «γι' αυτό», λέει, «αναλάβετε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να αντισταθείτε κατά την πονηρή ημέρα» εκείνου του αόρατου πολέμου «και αφού τα κατεργαστείτε όλα, να σταθείτε» και να μην καταπίπτετε καθόλου με τους λογισμούς, αλλά να σταθείτε καλά· «σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζωστεί την οσφύ σας με την αλήθεια», με την αγνεία και τη σωφροσύνη, «και έχοντας υποδηθεί τα πόδια με την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης», για να τρέχετε ανεμπόδιστα στην οδό των εντολών του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού («έτρεξα», λέει, «στην οδό των εντολών σου, όταν πλάτυνες την καρδιά μου») «και δεχθείτε την περικεφαλαία του σωτηρίου» η οποία δύναται να φυλάξει την ψυχή μαζί με το σώμα και «τη μάχαιρα του πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού», και μέσω αυτής να εξολοθρεύετε τα στίφη των αφανών πολεμίων και τις άτοπες σκέψεις, και με αυτήν να αποκόψετε τα ολέθρια πάθη σαν ιστό αράχνης.

Διότι κακοπάθησε ως καλός στρατιώτης του παμβασιλέως Χριστού, κατέκοψε φάλαγγες πολεμίων παθών με το ξίφος της χάριτος, έτρεψε σε φυγή πλήθη ακοίμητων εχθρών έχοντας την άνωθεν προστασία. Διότι, αφού ζώστηκε την πανοπλία του Θεού και έλαβε τη μάχαιρα του Αγίου Πνεύματος και έστεψε το κεφάλι του με την περικεφαλαία της σωτηρίας και σκεπάστηκε με τον θώρακα της πίστεως, νίκησε κατά κράτος και κατέβαλε τους αντιπάλους του και τους πολεμίους εχθρούς. Και ως απόλυτα δοκιμασμένος πλέον αριστέας και τροπαιούχος νικητής, πλησιάζει και συναγάλλεται με τον βασιλιά του και στεφοδότη Χριστό, επειδή τον αγάπησε και αγαπήθηκε από αυτόν και έλαβε από αυτόν ακένωτη χάρη και βρήκε αλάνθαστα το κλέος της αψευδούς υπόσχεσής του. Ποιας υπόσχεσης παρά αυτής; «Εγώ», λέει, «αγαπώ αυτούς που με αγαπούν, και εκείνοι που με αναζητούν θα βρουν χάρη».

Έτσι, διατύπωσε τα προηγούμενα όχι επειδή έπραττε αυτά που δεν ήθελε, αλλά επειδή απλώς τα συλλογιζόταν· διότι πώς αλλιώς θα ήταν ακριβής μιμητής του Χριστού; Θα ήταν καλό λοιπόν, και εξαιρετικά ευχάριστο, να μην είχαμε αυτούς που ενεργούν εναντίον μας και μας πολεμούν· επειδή όμως αυτό είναι αδύνατο και δεν μπορούμε να έχουμε αυτό που θέλουμε (διότι θέλουμε να μην έχουμε εκείνους που μας παρασύρουν στα πάθη· καθώς έτσι θα μπορούσαμε να σωθούμε χωρίς κόπο· και δεν γίνεται αυτό που θέλουμε, αλλά αυτό που δεν θέλουμε· διότι πρέπει να δοκιμαζόμαστε όπως αρμόζει), ας μην υποχωρούμε, ω ψυχή, ας μην υποχωρούμε στον πονηρό, αλλά: «Αφού αναλάβουμε την πανοπλία του Θεού για να μας προστατεύει, ας ενδυθούμε τον θώρακα της δικαιοσύνης, και ας υποδηθούμε στα πόδια την ετοιμασία του ευαγγελίου, και πάνω σε όλα ας πάρουμε την ασπίδα της πίστεως, με την οποία θα μπορέσουμε να σβήσουμε όλα τα πυρωμένα βέλη του πονηρού, καθώς και την περικεφαλαία του σωτηρίου και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού», «ώστε να μπορέσουμε να σταθούμε σταθεροί απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου», «και να καθαιρέσουμε λογισμούς και κάθε ύψωμα που υψώνεται εναντίον της γνώσεως του Χριστού», «διότι ο αγώνας μας δεν είναι εναντίον αίματος και σαρκός». «Διότι δεν πράττω αυτό που θέλω, αλλά αυτό που μισώ, αυτό κάνω».

Όταν λοιπόν διαφύγει, θα προστρέξει σε έναν από τους οικονόμους της χάριτος, ώστε να μην τη βρει αφύλακτη ο πονηρός και την αρπάξει πάλι. Κοντά του θα εκγυμναστεί, μέχρι να μπορέσει να αναλάβει την πανοπλία του Θεού και να σταθεί με αυτήν απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου, απέναντι στις αρχές, στις εξουσίες, στους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνα τούτου, στα πνεύματα της πονηρίας. Διότι απέναντι σε τέτοιους και τόσους εχθρούς, μια ψυχή που είναι συνδεδεμένη με τη σάρκα, είναι αδύνατον να πολεμήσει γυμνή, εάν δεν ενδυθεί την πανοπλία του Θεού, όπως ακριβώς ούτε ένας στρατιώτης, έστω και αν είναι υπερβολικά γενναίος, δεν μπορεί άοπλος και γυμνός να αντισταθεί απέναντι στα τόξα, τα μαχαίρια και τις λόγχες των εχθρών· διότι ένας τέτοιος θα σκοτωθεί αμέσως. Γι' αυτό τον λόγο, όσοι τα αγνοούν αυτά, πέφτουν σαν πρόβατα προορισμένα για σφαγή.

Επομένως, ο παρών καιρός δεν είναι για εμάς καιρός αναπαύσεως ούτε αμεριμνησίας· αλλά πρέπει να θωρακιστούμε με τη νοητή πανοπλία και να αναλάβουμε τη μάχαιρα του Πνεύματος, να πολεμήσουμε και να στεφανωθούμε με νικητήρια τρόπαια· και όταν γίνει γνωστή η γενναιότητά μας στον αγώνα, τότε θα τερματίσει τον πραγματικό πόλεμο. Ναι, θα μας ανακαλέσει από την προσωρινή ξενιτιά και παροικία στην αληθινή κατοικία και ελευθερία της βασιλείας των ουρανών. Αυτό λοιπόν γράφουν ο νόμος, αυτό οι προφήτες, οι απόστολοι και οι διδάσκαλοι, και αυτό μας προξένησε η απερισκεψία του προπάτορα, και η γλυκύτητα της πικρής γεύσης.