Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 6:18

Κεφάλαιο 5. Λουκάς. Είπε δε ο Κύριος: Σίμων, Σίμων, ιδού, ο Σατανάς ζήτησε επίμονα να σας κοσκινίσει σαν το σιτάρι· εγώ όμως δεήθηκα για εσένα, ώστε να μην εκλείψει η πίστη σου. Προς Εφεσίους. Να προσεύχεστε σε κάθε καιρό εν Πνεύματι, και να αγρυπνείτε γι' αυτό πάντοτε με κάθε προσκαρτέρηση και δέηση για όλους τους αγίους, αλλά και για εμένα, ώστε να μου δοθεί λόγος, όταν ανοίγω το στόμα μου, για να φανερώσω με παρρησία το μυστήριο του Ευαγγελίου, υπέρ του οποίου είμαι πρεσβευτής δεμένος με αλυσίδες, ώστε να μιλήσω γι' αυτό με παρρησία, όπως ακριβώς οφείλω να μιλήσω.

Και πάλι ο ίδιος λέει: αυτό που σε άλλες γενεές δεν έγινε γνωστό στους υιούς των ανθρώπων, όπως αποκαλύφθηκε τώρα στους αγίους του αποστόλους και προφήτες μέσω του Πνεύματος, και τα εξής. Και πάλι: γι' αυτό, καθώς λέει το Άγιο Πνεύμα. Και πάλι: μαρτυρεί σε εμάς και το Άγιο Πνεύμα. Και πάλι απευθύνεται στους οπλίτες της δικαιοσύνης λέγοντας: και δεχθείτε την περικεφαλαία της σωτηρίας και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού, με κάθε προσευχή και δέηση. Και πάλι: μη μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία, αλλά να πληρούστε με το Πνεύμα, μιλώντας μεταξύ σας με ψαλμούς και ύμνους και πνευματικές ωδές. Και πάλι: η χάρη του Κυρίου Ιησού και η αγάπη του Θεού και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος να είναι μαζί με όλους σας.

Τον τρόπο δε με τον οποίο μπορούμε να τα αποκτήσουμε αυτά, τον υπέδειξε με ακρίβεια λέγοντας: προσευχόμενοι με κάθε προσευχή και δέηση σε κάθε καιρό εν Πνεύματι, και επιμένοντας σε αυτό ακριβώς και αγρυπνώντας με κάθε δέηση.

Διότι έλεγε, αναφέρει, και παραβολή για το ότι πρέπει πάντοτε να προσεύχονται και να μην αποκάμνουν. Και σχετικά με την ένδυση των επουρανίων όπλων του Πνεύματος, όπως έχει προαναφερθεί, με ποιον τρόπο δηλαδή θα αξιωθούν όσοι επιθυμούν και πιστεύουν ότι θα την αποκτήσουν, ο Απόστολος είπε: προσευχόμενοι με κάθε προσευχή και δέηση σε κάθε καιρό εν Πνεύματι, και γι' αυτό ακριβώς αγρυπνώντας με κάθε επιμονή και δέηση.

Πώς, λοιπόν, πρέπει να αναλάβουμε τα όπλα, μάθε το από τον ίδιο τον Απόστολο που λέει: Με κάθε προσευχή και δέηση να προσεύχεστε σε κάθε καιρό εν Πνεύματι, και γι' αυτό ακριβώς να αγρυπνείτε με κάθε προσκαρτέρηση και δέηση· γι' αυτό και προσεύχεται θερμά για όλους με τα εξής λόγια: Η χάρις του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και η αγάπη του Θεού και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος να είναι μαζί με όλους σας. Και πάλι: Ολόκληρο το πνεύμα σας και η ψυχή και το σώμα είθε να διατηρηθεί άμεμπτο κατά την ημέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Βλέπεις πόσους τρόπους σωτηρίας σού υπέδειξε, οι οποίοι συγκλίνουν σε μία οδό και σε έναν σκοπό, το να είναι κανείς τέλειος Χριστιανός; Διότι αυτό είναι το τέρμα στο οποίο πρέπει να φτάσουν, μέσω ισχυρής πίστεως και βέβαιης ελπίδας, οι εραστές της αλήθειας, βαδίζοντας με χαρά, με αγώνα και προθυμία. Με αυτά εκπληρώνεται εύκολα η πορεία του βίου προς το αποκορύφωμα των εντολών, από τις οποίες εξαρτάται κάθε προφήτης μαζί με τον νόμο. Ποιες εντολές εννοώ; Θα αγαπάς τον Κύριο τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου και με όλη την ψυχή σου και με όλη τη διάνοιά σου, και τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου.

Επειδή, λοιπόν, έχει αποδειχθεί ποιος είναι ο σκοπός της ευσέβειας, τον οποίο οφείλουν να θέτουν ενώπιόν τους όσοι επιλέγουν να ζουν τον θεοφιλή βίο, και ο οποίος είναι η κάθαρση της ψυχής και η ενοίκηση του Πνεύματος μέσω της προκοπής στα αγαθά έργα, ο καθένας από εσάς ας προετοιμάσει την ψυχή του με τον υποδειχθέντα τρόπο και, αφού την καταστήσει πλήρη θείου έρωτα, ας παραδώσει με αυτόν τον τρόπο τον εαυτό του στις προσευχές και στις νηστείες κατά το θέλημά Του. Ας ενθυμείται εκείνον που προτρέπει: «Αδιαλείπτως προσεύχεσθε» και «Τη προσευχή προσκαρτερούντες», καθώς και την επαγγελία του Κυρίου, στην οποία λέει: «Πόσο μάλλον ο Θεός θα αποδώσει δικαιοσύνη σε αυτούς που βοούν προς αυτόν νύχτα και μέρα». Διότι, όπως αναφέρεται, έλεγε και παραβολή για το ότι «πρέπει πάντοτε να προσεύχονται και να μην αποκάμνουν». Το ότι, εξάλλου, η σπουδή για την προσευχή χαρίζει μεγάλα αγαθά και ενοικίζει το ίδιο το Πνεύμα στις ψυχές, το δηλώνει σαφώς ο απόστολος με όσα μας προτρέπει, λέγοντας: «Με κάθε προσευχή και δέηση να προσεύχεστε σε κάθε καιρό εν Πνεύματι, και για τον σκοπό αυτό να αγρυπνείτε με κάθε επιμονή και δέηση».

Εφόσον λοιπόν είναι τέτοιο το «αδιαλείπτως προσεύχεσθαι», τότε και ο φιλόσοφος δεν θα σηκώσει το κεφάλι του από τα ελληνικά βιβλία και θα προσεύχεται αδιαλείπτως. Τι θα μπορούσε λοιπόν να πει κανείς σε έναν τέτοιο φιλόσοφο που προσεύχεται αδιαλείπτως και ταυτόχρονα ποτέ; Αυτό ακριβώς που λέει ο Απόστολος κάπου αλλού: «Να προσεύχεστε σε κάθε καιρό εν Πνεύματι, και για αυτόν ακριβώς τον σκοπό να αγρυπνείτε». Άραγε και σε αυτό εισηγείται αυτή την έξη, για την οποία μιλάς εσύ, ή την ενέργεια, αν και είναι το ίδιο πράγμα να πει κανείς «αδιαλείπτως» και «σε κάθε καιρό»; Επειδή όμως επιβάλλει επιπροσθέτως την αγρυπνία κατά την προσευχή, είναι φανερό ότι προστάζει να ασχολείται κανείς αδιαλείπτως με την ενέργεια. Έλεγε επίσης και ο Κύριος παραβολή στους μαθητές, σύμφωνα με τον ευαγγελιστή Λουκά, «για το ότι πρέπει πάντοτε να προσεύχονται και να μην αποκάμνουν». Άραγε λοιπόν και εδώ τους προέτρεπε προς την έξη;

Γι' αυτόν τον λόγο και ο Παύλος, γράφοντας, έλεγε: Προσευχόμενοι σε κάθε καιρό, να προσεύχεστε και εν πνεύματι· όχι μόνο με τη γλώσσα, λέει, και με συνεχή αγρυπνία, αλλά και με την ίδια την ψυχή, «εν πνεύματι». Διότι πνευματικά, λέει, ας είναι τα αιτήματά σας, ας είναι νηφάλιος ο λογισμός και ας προσηλώνεται η διάνοια σε όσα λέγονται.

Δηλαδή, λέει, εννοεί είτε το Πνεύμα, είτε την πνευματική μάχαιρα. Διότι με αυτήν τα πάντα τέμνονται, με αυτήν τα πάντα κατακόβονται, και το κεφάλι του δράκοντα αποκόπτουμε με αυτήν. «Με κάθε προσευχή και δέηση», λέει, «να προσεύχεσθε σε κάθε καιρό εν Πνεύματι, και γι' αυτόν ακριβώς τον σκοπό να αγρυπνείτε με κάθε επιμονή και δέηση για όλους τους αγίους, και υπέρ εμού, ώστε να μου δοθεί λόγος όταν ανοίγω το στόμα μου, με παρρησία, για να κάνω γνωστό το μυστήριο του Ευαγγελίου, για το οποίο είμαι πρεσβευτής με αλυσίδες, ώστε να μιλήσω γι' αυτό με παρρησία, όπως ακριβώς πρέπει να μιλήσω». Όπως ακριβώς ο λόγος του Θεού έχει απόλυτη ισχύ, έτσι ισχύει και για εκείνον που κατέχει το πνευματικό χάρισμα. Διότι, λέει: «Ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μάχαιρα». Πρόσεξε όμως τη σύνεση αυτού του μακαρίου.

γ΄. Και όχι μόνο αυτό, αλλά θα δεχθούμε και τη μάχαιρα του Πνεύματος, ώστε να μην προφυλασσόμαστε πλέον μόνο από όσα εκτοξεύονται εναντίον μας, αλλά να πλήττουμε και τον ίδιο τον διάβολο. Διότι μια ψυχή που δεν έχει απελπιστεί για τον εαυτό της, ούτε δέχεται τα πυρωμένα βέλη, θα σταθεί με πολλή προθυμία απέναντι στον Εχθρό, θα διαρρήξει τον θώρακά του με αυτήν τη μάχαιρα, με την οποία και ο Παύλος τον διέρρηξε και αιχμαλώτισε τα νοήματά του· θα κατακόψει και θα αποκεφαλίσει τον δράκοντα. «Το οποίο είναι το ρήμα του Θεού». Όταν λέει ρήμα του Θεού εδώ, εννοεί το πρόσταγμα ή το κέλευσμα· αυτό ακριβώς που έλεγαν παντού και οι απόστολοι όταν θαυματουργούσαν στο όνομα του Ιησού Χριστού. Αρκεί μόνο και εμείς να τηρούμε σε όλα τα προστάγματα του Θεού· διότι εάν τα πράττουμε, μέσω αυτών θα τον εξολοθρεύσουμε και θα σκοτώσουμε τον δράκοντα, το σκολιό φίδι. Και παρατήρησέ μου εδώ τη σύνεση του Παύλου. Επειδή, δηλαδή, είπε: «Θα μπορέσετε να σβήσετε τα πυρωμένα βέλη του διαβόλου», για να μην τους γεμίσει με υπερηφάνεια, δείχνει ότι περισσότερο από όλα για τον σκοπό αυτόν έχουν ανάγκη τον Θεό. Διότι τι λέει; «Με κάθε προσευχή και δέηση». Σαν να έλεγε: Αυτά θα γίνουν, και θα κατορθώσετε τα πάντα εάν προσεύχεστε· αλλά όταν προσέρχεσαι, ποτέ να μην παρακαλάς μόνο για τον εαυτό σου, και έτσι θα βρεις τον Θεό ίλεω. «Προσευχόμενοι», λέει, «με κάθε προσευχή και δέηση σε κάθε καιρό, εν πνεύματι, και αγρυπνώντας γι' αυτό ακριβώς με κάθε επιμονή, και με δέηση για όλους τους αγίους».

Όλοι αυτοί πέτυχαν τον σκοπό τους με την εγκαρτέρηση. «Προσευχόμενοι», λέει, «σε κάθε καιρό εν Πνεύματι». Δηλαδή, ας ζητάμε τα κατά Θεόν, τίποτα το κοσμικό, τίποτα το βιωτικό. Δεν υπάρχει λοιπόν ανάγκη μόνο να προσευχόμαστε αδιάλειπτα, αλλά και να αγρυπνούμε· «Και σε αυτό το ίδιο», λέει, «αγρυπνώντας». Είτε εννοεί εδώ τις ολονύκτιες αγρυπνίες, είτε τη νήψη της ψυχής, και τα δύο τα αποδέχομαι. Βλέπεις πώς αγρυπνούσε εκείνη η Χαναναία; Η οποία, ενώ ο Κύριος δεν της απαντούσε, αλλά την απωθούσε και την αποκάλεσε σκυλάκι, εκείνη έλεγε: «Ναι, Κύριε, διότι και τα σκυλάκια τρώνε από τα ψίχουλα που πέφτουν από το τραπέζι των κυρίων τους»· και δεν απομακρύνθηκε, μέχρις ότου πέτυχε αυτό που ζητούσε. Πώς πάλι εκείνη η χήρα φώναζε, και επέμεινε τόσο πολύ, ώστε μπόρεσε να κάμψει τον άρχοντα, ο οποίος ούτε τον Θεό φοβόταν, ούτε άνθρωπο ντρεπόταν; Πώς, εξάλλου, ο φίλος επέμενε παραμένοντας σε προχωρημένη ώρα της νύχτας, μέχρις ότου τον έκανε να σηκωθεί, κάμπτοντάς τον με την εγκαρτέρησή του; Αυτό σημαίνει να αγρυπνεί κανείς. Θέλεις να μάθεις τι είναι η αγρυπνία της ψυχής; Πήγαινε στην Άννα, άκουσε αυτά τα ίδια τα λόγια της: «Αδωναΐ, Ελωΐ Σαβαώθ». Ή μάλλον, άκουσε όσα προηγήθηκαν από τα λόγια. Σηκώθηκαν, λέει, όλοι από το τραπέζι, και εκείνη αμέσως δεν στράφηκε προς τον ύπνο, ούτε προς την ανάπαυση. Γι' αυτό μου φαίνεται πως, ακόμη και όταν καθόταν στο τραπέζι, διατηρούσε τον εαυτό της ανάλαφρο, χωρίς να βαρύνει από τα φαγητά· διότι αλλιώς δεν θα έχυνε τόσα πολλά δάκρυα.

Γιατί λοιπόν, λες, μας τα απευθύνεις αυτά σε εμάς που δεν είμαστε μοναχοί; Σε εμένα τα λες αυτά; Πες τα στον Παύλο, όταν λέει: «Να αγρυπνείτε με κάθε επιμονή και δέηση»· όταν λέει: «Μη φροντίζετε για τη σάρκα προς ικανοποίηση των επιθυμιών της»· διότι, βεβαίως, δεν τα έγραφε αυτά μόνο στους μοναχούς, αλλά σε όλους όσους ζούσαν στις πόλεις. Μήπως άραγε ο κοσμικός οφείλει να έχει κάτι περισσότερο από τον μοναχό, εκτός μόνο από τη συμβίωση με τη γυναίκα του; Σε αυτό το σημείο έχει τη συγκατάβαση, αλλά στα υπόλοιπα όχι πλέον, αντίθετα οφείλει να τα πράττει όλα απολύτως εξίσου με τον μοναχό. Και οι μακαρισμοί, εξάλλου, του Χριστού δεν έχουν λεχθεί μόνο για τους μοναχούς· διότι διαφορετικά θα είχε οδηγηθεί στην απώλεια όλη η οικουμένη, και θα κατηγορούσαμε τον Θεό για σκληρότητα. Εάν, λοιπόν, οι μακαρισμοί έχουν λεχθεί μόνο για τους μοναχούς, και δεν είναι δυνατόν ο κοσμικός να τους εφαρμόσει, ενώ ο Ίδιος επέτρεψε τον γάμο, άρα ο Ίδιος οδήγησε τους πάντες στην απώλεια.

Ίσως όμως κάποιος από τους πιο ράθυμους και από εκείνους που δεν θέλουν να προσεύχονται με επιμέλεια και προθυμία, θα μπορούσε να πει ότι ο Θεός έχει πει εκείνα τα λόγια, ότι: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου, ο οποίος βρίσκεται στους ουρανούς». Εγώ όμως, εάν θεωρούσα ότι μόνο η προσευχή αρκεί για τη σωτηρία μας, τότε δικαιολογημένα θα μπορούσε κάποιος να χρησιμοποιήσει αυτά τα λόγια· επειδή όμως υποστηρίζω ότι η προσευχή είναι το κεφάλαιο όλων των αγαθών, και το θεμέλιο και η ρίζα του ωφέλιμου βίου, ας μην χρησιμοποιεί κανείς εκείνα τα λόγια ως πρόφαση για ραθυμία. Διότι ούτε η σωφροσύνη από μόνη της μπορεί να σώσει χωρίς τα άλλα αγαθά, ούτε η μέριμνα για τους πτωχούς, ούτε η χρηστότητα, ούτε κανένα άλλο από τα σπουδαία έργα, αλλά πρέπει όλα να συνυπάρχουν στις ψυχές μας· και η προσευχή τίθεται ως βάση σαν ρίζα και θεμέλιο. Και όπως ακριβώς ένα πλοίο και μια οικία τα κάνουν ισχυρά και τα συγκρατούν τα κατώτερα μέρη τους, έτσι και τον δικό μας βίο τον συγκρατούν οι προσευχές· και χωρίς αυτήν, τίποτα το αγαθό και σωτήριο δεν θα μπορούσε να υπάρξει για εμάς. Για τον λόγο αυτόν, ο Παύλος επιμένει διαρκώς να μας παραγγέλλει, λέγοντας: «Να εγκαρτερείτε στην προσευχή, αγρυπνώντας σε αυτήν με ευχαριστία»· και αλλού λέει: «Να προσεύχεσθε αδιαλείπτως, για το καθετί να ευχαριστείτε· διότι αυτό είναι το θέλημα του Θεού»· και πάλι σε άλλο σημείο: «Να προσεύχεσθε σε κάθε καιρό εν Πνεύματι, αγρυπνώντας για τον σκοπό αυτόν με κάθε εγκαρτέρηση και δέηση».

Ονομάζει «μεθοδεία» την κακουργία του διαβόλου, διότι δεν φανερώνει ευθέως αυτό που θέλει να κατασκευάσει, ώστε να μην γίνει αντιληπτός, αλλά, φορώντας άλλο προσωπείο, άλλα μηχανεύεται. Και όπως ακριβώς ένας κακοποιός εχθρός, όταν επιτίθεται σε μία πόλη και στα τείχη της, σκάβει από κάτω κρυφά, ώστε με αυτόν τον τρόπο να γίνει δύσκολο να τον φυλαχτούν, και να κατορθώσει αυτά που επιδίωξε. «Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζωστεί την οσφύ σας με την αλήθεια, και έχοντας ενδυθεί τον θώρακα της δικαιοσύνης, και έχοντας υποδηθεί τα πόδια με την ετοιμασία του Ευαγγελίου της ειρήνης. Πάνω από όλα, αφού αναλάβετε τον θυρεό της πίστεως, με τον οποίο θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού· δεχθείτε και την περικεφαλαία του σωτηρίου, και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού, διαμέσου κάθε προσευχής και δεήσεως, προσευχόμενοι σε κάθε καιρό εν Πνεύματι, και γι' αυτό ακριβώς αγρυπνώντας με κάθε υπομονή και δέηση». Γιατί λέει, με την αλήθεια; Διότι η επιθυμία είναι εμπαιγμός και ψεύδος· δεν είναι ηδονή το πράγμα, αλλά σκιά ηδονής· δηλαδή (εννοεί να περιζωστούμε) με την αληθινή ηδονή, τη σωφροσύνη. «Για όλους τους αγίους, και υπέρ εμού, ώστε να μου δοθεί λόγος κατά το άνοιγμα του στόματός μου, για να κάνω γνωστό με παρρησία το μυστήριο του Ευαγγελίου, υπέρ του οποίου εκτελώ χρέη πρεσβευτή όντας δεμένος με αλυσίδες, ώστε να μιλήσω γι' αυτό με παρρησία, όπως οφείλω να μιλήσω. Αλλά για να γνωρίσετε και εσείς τα δικά μου, τι πράττω».

«Όταν στέκεστε προσευχόμενοι, να συγχωρείτε εάν έχετε κάτι εναντίον κάποιου, ώστε και ο Πατέρας σας που βρίσκεται στους ουρανούς να σας συγχωρήσει τα παραπτώματά σας.» «Όλοι αυτοί αφοσιώνονταν με ομοψυχία στην προσευχή και στη δέηση.» «Και αφού οι δώδεκα προσκάλεσαν το πλήθος των μαθητών, είπαν: Δεν είναι σωστό να εγκαταλείψουμε εμείς τον λόγο του Θεού για να διακονούμε σε τραπέζια. Αναζητήστε, λοιπόν, αδελφοί, ανάμεσά σας επτά άνδρες με καλή μαρτυρία, γεμάτους από Πνεύμα και σοφία, τους οποίους θα καταστήσουμε υπεύθυνους για αυτή την ανάγκη. Εμείς δε θα αφοσιωθούμε στην προσευχή και στη διακονία του λόγου.» «Υπήρχε κάποιος άνδρας στην Καισάρεια, ονόματι Κορνήλιος, εκατόνταρχος από τη στρατιωτική μονάδα που ονομαζόταν Ιταλική, ευσεβής και φοβούμενος τον Θεό μαζί με όλη την οικογένειά του, ο οποίος έκανε πολλές ελεημοσύνες στον λαό και προσευχόταν στον Θεό αδιάλειπτα. Αυτός είδε φανερά σε όραμα, περίπου την ενάτη ώρα της ημέρας, άγγελο του Θεού να εισέρχεται σε αυτόν και να του λέει: Κορνήλιε. Εκείνος τον ατένισε και, αφού κυριεύθηκε από φόβο, είπε: Τι συμβαίνει, κύριε; Εκείνος του είπε: Οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ενώπιον του Θεού.» «Με κάθε προσευχή και δέηση να προσεύχεστε σε κάθε καιρό εν Πνεύματι, και προς τον σκοπό αυτό να αγρυπνείτε με κάθε επιμονή και δέηση υπέρ πάντων των αγίων, καθώς και υπέρ εμού.» «

Αυτά τα είπαμε όχι για να κατακρίνουμε άλλους, αλλά για να ομολογήσουμε τις δικές μας ελλείψεις. Διότι το πρώτο είναι γνώρισμα υπερηφάνειας, ενώ το δεύτερο ταπεινοφροσύνης. Και «ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερηφάνους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη», μέσω της οποίας μας οδηγεί όχι μόνο στη γνώση, αλλά και στην έξη της ιερής αρετής, εννοώ δηλαδή της απερίσπαστης προσευχής, την οποία ο μακάριος Παύλος, θέλοντας να μην την παραμελούμε καθόλου, λέει: «Αδιαλείπτως προσεύχεσθε». Συγχρόνως δε, φανερώνοντας και το αμετεώριστο του νου, είπε: «Μην προσαρμόζεσθε στο σχήμα αυτού του αιώνα, αλλά να μεταμορφώνεσθε με την ανακαίνιση του νου σας, ώστε να διακρίνετε ποιο είναι το θέλημα του Θεού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο». Επειδή, δηλαδή, απέναντι στην ολιγοπιστία και την ασθένειά μας ο Θεός έθεσε διάφορες εντολές, έτσι ώστε ο καθένας, ανάλογα με τη δική του προθυμία, να αποφύγει την κόλαση και να επιτύχει τη σωτηρία, για τον λόγο αυτό ο Απόστολος μας οδηγεί στο τέλειο θέλημα του Θεού, μη επιθυμώντας καθόλου να κατακριθούμε. Γνωρίζοντας δε ότι η προσευχή συνεργεί στο να κατορθωθούν όλες οι εντολές, δεν παύει με πολλούς τρόπους και μορφές να δίνει παραγγελίες γι' αυτήν λέγοντας: «Να προσεύχεσθε σε κάθε καιρό εν πνεύματι, και για τον σκοπό αυτό να αγρυπνείτε με κάθε επιμονή και δέηση». Από αυτό κατανοούμε ότι υπάρχει διαφορά μεταξύ προσευχής και προσευχής.

Ας επιμείνουμε με κάθε προσευχή και δέηση, και ας δεχτούμε τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού, που διαχωρίζει, για να μιλήσω συνοπτικά, τα χειρότερα από τα ανώτερα, και διδάσκει στους ευσεβείς τη διαγωγή που ταιριάζει στους Χριστιανούς, πράγμα που αποτελεί έργο τέλειας διάκρισης: την προσοχή των οφθαλμών, την εγκράτεια της γλώσσας· την παιδαγωγία του σώματος· το ταπεινό φρόνημα, την καθαρότητα της σκέψης· τον αφανισμό της οργής, όπως αναφέρει κάπου ο Μέγας Βασίλειος· την ανάταση του νου προς τον Θεό, και τον αγώνα ενάντια στους πειρασμούς προς διαφύλαξη των πολύτιμων αρετών· να προσφέρουμε περισσότερα όταν μας αγγαρεύουν· να μην καταφεύγουμε στα δικαστήρια όταν μας αποστερούν τα υπάρχοντά μας· να ανταποδίδουμε αγάπη στο μίσος· να αντισταθμίζουμε τους διωγμούς με ανοχή· τις βλασφημίες, με καλό λόγο· να νεκρωθούμε ως προς την αμαρτία· να συσταυρωθούμε με τον Χριστό· και να μεταθέσουμε ολόκληρη την αγάπη μας απερίσπαστα προς τον Θεό.

Και επειδή δεν είμαστε ικανοί για την πάλη απέναντι στις αρχές, τις εξουσίες και τα πνεύματα της πονηρίας, μας προτρέπει να αναλάβουμε την πανοπλία του Θεού: ενδυθείτε τον θώρακα της δικαιοσύνης και υποδηθείτε στα πόδια την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης και περιζωστείτε τη μέση σας με την αλήθεια, αναλαμβάνοντας πάνω από όλα τον θυρεό της πίστεως, με τον οποίο, λέει, θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού, τα οποία είναι οι ενέργειες των μιαρών παθών. Και δεχθείτε την περικεφαλαία του σωτηρίου και την άγια μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού. Ο απόστολος υπέδειξε ότι μέσω αυτών των προαναφερθέντων πνευματικών όπλων, που είναι υπεράνω της ανθρώπινης φύσης μας, θα έχουμε τη δύναμη να σταθούμε απέναντι στις χαλεπές μεθοδείες του διαβόλου, τον δε τρόπο, με τον οποίο μπορούμε να τα αποκτήσουμε, τον επεσήμανε με ακρίβεια λέγοντας: Να προσεύχεστε σε κάθε καιρό εν πνεύματι με κάθε προσευχή και δέηση, και να αγρυπνείτε γι' αυτό με κάθε εγκαρτέρηση και δέηση. Γι' αυτό και απευθύνει ευχή προς όλους, λέγοντας: Η χάρις του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού και η αγάπη του Θεού και Πατρός και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος ας είναι με όλους σας. Και πάλι: Ολόκληρο το πνεύμα σας και η ψυχή και το σώμα είθε να διατηρηθεί άμεμπτο κατά την ημέρα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.

Εφόσον, λοιπόν, ο σκοπός της ευσέβειας προβάλλει ως ένας για όλους, τον οποίο εκθέσαμε προηγουμένως διεξοδικά παραθέτοντας μαρτυρίες από τις Γραφές - το να αξιωθεί δηλαδή κανείς, μέσω της πίστης και της πολλής προσπάθειας σε όλες τις αρετές, την πλήρωση του Αγίου Πνεύματος και να αποκτήσει την παντελή απαλλαγή από τα πάθη, πράγμα που συνιστά τον καθαρισμό της καρδιάς που συντελείται μέσω του αγιαστικού Πνεύματος στις πιστές και ευλαβείς ψυχές. Ας παραδώσει, επομένως, ο καθένας τον εαυτό του στο αγαθό, ανάλογα με το πόσο εκτείνεται ο έρωτας της ψυχής του προς τον Θεό. Και στο εξής, εάν κάποιος επιθυμεί να επιμένει αδιάλειπτα στις προσευχές και να αφιερώνεται στις νηστείες σύμφωνα με το λόγιο του αποστόλου Παύλου: «Αδιαλείπτως προσεύχεσθε» και «Να προσκαρτερείτε στην προσευχή», καθώς και με τα λεγόμενα του Κυρίου: «Πόσο μάλλον ο Θεός θα αποδώσει δικαιοσύνη σε αυτούς που βοούν προς αυτόν νύχτα και ημέρα;». Αναφέρεται δε ότι έλεγε και παραβολή για την ανάγκη να προσεύχονται πάντοτε και να μην αποκάμνουν. Τον τρόπο δε με τον οποίο θα αξιωθούν την ένδυση των επουράνιων όπλων, όπως έχει προειπωθεί, όσοι επιθυμούν και πιστεύουν ότι θα την αποκτήσουν, ο απόστολος τον υπέδειξε με ακρίβεια λέγοντας: «Προσευχόμενοι σε κάθε καιρό εν Πνεύματι με κάθε προσευχή και δέηση, και γι' αυτό το σκοπό αγρυπνώντας με κάθε επιμονή και δέηση».

«Ενδυθείτε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να αντισταθείτε στις μεθοδείες του διαβόλου. Διότι η πάλη μας δεν είναι εναντίον σε αίμα και σάρκα, αλλά εναντίον στις αρχές, εναντίον στις εξουσίες, εναντίον στους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου του αιώνα, εναντίον στα πνεύματα της πονηρίας». Ώστε υπάρχουν αρχές και εξουσίες και κοσμοκράτορες και πνεύματα της πονηρίας, εναντίον των οποίων πρέπει εμείς να αγωνιζόμαστε και να πολεμούμε. Και πού βρίσκονται αυτά και πού πολεμούν; Μέσα στην ψυχή, στους λογισμούς. Γι' αυτό προσθέτει: «Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζώσει την οσφύ σας με την αλήθεια, και έχοντας υποδηθεί τα πόδια με την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης, και ενδυόμενοι τον θώρακα της δικαιοσύνης. Πάνω απ' όλα, παίρνοντας τον θυρεό της πίστεως, με τον οποίο θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού. Και δεχθείτε την περικεφαλαία του σωτηρίου και τη μάχαιρα του Πνεύματος». Και συνεχίζει υποδεικνύοντας πώς μπορεί κάποιος να τα βρει και να τα αποκτήσει αυτά, λέγοντας: «μέσω κάθε προσευχής και δεήσεως, προσευχόμενοι σε κάθε καιρό, και παραμένοντας προσηλωμένοι σε αυτό με κάθε καρτερία και δέηση». Δίδαξε λοιπόν πώς πρέπει εμείς να βρούμε τα πνευματικά όπλα, με τα οποία δυνάμεθα να κατατροπώσουμε τους αόρατους εχθρούς.