Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 6:19

ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΙΒʹ. Εάν πρέπει να προτρέπονται σε προσευχή οι λαϊκοί που μας επισκέπτονται. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εάν είναι φίλοι του Θεού, είναι φυσικό επακόλουθο, εφόσον ο Απόστολος τους έγραψε: «Να προσεύχεσθε και για εμένα, ώστε να μου δοθεί λόγος όταν ανοίγω το στόμα μου, για να κηρύξω με παρρησία το μυστήριο του Θεού».

Κεφάλαιο 5. Λουκάς. Είπε δε ο Κύριος: Σίμων, Σίμων, ιδού, ο Σατανάς ζήτησε επίμονα να σας κοσκινίσει σαν το σιτάρι· εγώ όμως δεήθηκα για εσένα, ώστε να μην εκλείψει η πίστη σου. Προς Εφεσίους. Να προσεύχεστε σε κάθε καιρό εν Πνεύματι, και να αγρυπνείτε γι' αυτό πάντοτε με κάθε προσκαρτέρηση και δέηση για όλους τους αγίους, αλλά και για εμένα, ώστε να μου δοθεί λόγος, όταν ανοίγω το στόμα μου, για να φανερώσω με παρρησία το μυστήριο του Ευαγγελίου, υπέρ του οποίου είμαι πρεσβευτής δεμένος με αλυσίδες, ώστε να μιλήσω γι' αυτό με παρρησία, όπως ακριβώς οφείλω να μιλήσω.

Το ότι αποστέλλεται σε εμάς ο Λόγος του Θεού για να φωτίσει τον κόσμο, ο υμνωδός δεν το παρακαλεί με κανέναν άλλο τρόπο, όπως τουλάχιστον μου φαίνεται, παρά με αυτόν ακριβώς. Νομίζω δε ότι, μαζί με αυτό, ο φιλομαθής πρέπει να αναλογιστεί και εκείνο, ότι ο νους είναι πιο κοφτερός από κάθε λόγο, και η κίνηση της διάνοιας πιο οξεία από τη γλώσσα. Επομένως, όσον αφορά τη λεπτότητα του νου και την οξεία κίνηση μέσα σε αυτόν, ατενίζουμε το ποικίλο κάλλος της θείας φύσεως· μιλάμε όμως για αυτήν πιο ανθρώπινα και με τον δικό μας λόγο, αφού η γλώσσα δεν έχει τη δυνατότητα να εκταθεί μέχρι το μέτρο της αλήθειας. Γι' αυτό ακριβώς και ο Παύλος, ο ταμίας των μυστηρίων του Σωτήρος, ζητούσε λόγο από τον Θεό «κατά το άνοιγμα του στόματός» του. Άρα, λοιπόν, σε τίποτα δεν θα βλάψει τα φυσικά αξιώματα του Μονογενούς η πενία των δικών μας λόγων, αλλά τα όσα τον αφορούν θα νοούνται με τρόπο θεοπρεπή, θα λέγονται όμως λόγω της ανάγκης πιο ανθρώπινα, τόσο από τον ίδιο για χάρη μας, όσο και από τους αγίους για εκείνον, σύμφωνα με το μέτρο της φύσεως.

Φιλάγαθη Μητέρα του φιλάνθρωπου και ελεήμονος Θεού, η ελεήμων και αγαθή τροφός του αγαθού και οικτίρμονος, (εκείνου που υπερφυώς έγινε βρέφος από εσένα), Παρθένε Δέσποινα, κλίνε το ους σου και άκουσέ με από το ύψος της δόξας σου. Δώσε προσοχή στα λόγια μου, Πάναγνε· κατανόησε την από τα βάθη κραυγή μου· πρόσεξε τη φωνή της επίπονης δέησής μου, εσύ που είσαι η βοηθός μου (και ελπίδα). Δώσε μου λόγο όταν ανοίγω το στόμα μου, εσύ που μου πρόσφερες τη ζωή με τη μεσιτεία σου, ώστε να εξαγγείλω τα μεγαλεία σου, πριν αναχωρήσω, καθώς εκεί δεν υπάρχει δυνατότητα εξομολόγησης, μετά τον πικρό αποχωρισμό από εδώ. Αμάρτησα, Πάναγνε, αμάρτησα· και τις ανομίες μου εγώ τις γνωρίζω· και η αμαρτία μου είναι διαρκώς ενώπιόν μου. Επίβλεψε σε αυτή την τελευταία μου προσευχή και εξομολόγηση του δούλου σου. Παράσχε μου πηγές επίπονων δακρύων, καθαρτήριο λουτρό για τη σπιλωμένη ψυχή μου. Ξέπλυνε τον βόρβορο των αμαρτιών μου. Εμφύτευσε στην πετρώδη καρδιά μου τον άγιο φόβο του Υιού και Θεού σου. Ας εισέλθει στα ενδότερά μου, μέσω του οποίου θα γεννήσω από την καταπονημένη ψυχή μου [και] καθαρτήριο δάκρυ και θα κυοφορηθεί μέσα μου σωτήριο πνεύμα.

Αλλά αποδείχθηκε ότι συκοφαντούν τους αγίους και αρνούνται και αυτόν τον έναν Θεό. Διότι και εκείνοι μεν ομολογούσαν έναν Θεό κυρίαρχο των πάντων, αλλά όχι με τον τρόπο που ο ίδιος αποκάλυψε τον εαυτό του πολυτρόπως μέσω των προφητών, ούτε με τον τρόπο που ο Πατέρας τον έκανε αργότερα πιο ξεκάθαρα γνωστό μέσω του Υιού, ούτε με τον τρόπο που τον φανέρωσε σε όλα τα πέρατα μέσω των κηρύκων της ευσέβειας. Έτσι λοιπόν και εγώ τώρα, εφόσον ο Θεός «μου δίνει λόγο κατά το άνοιγμα του στόματός μου», ελπίζω να αποδείξω ξεκάθαρα ότι, αν και ισχυρίζεστε πως, εκτός από εμάς, μόνο εσείς ομολογείτε ένα άκτιστο και μία θεότητα, εντούτοις δεν το κάνετε με τον τρόπο που έχουμε μυηθεί από τη θεία Γραφή.

ΘΕΟΦ. Στον Θεό αρμόζει αίνεση, αδελφέ Θεότιμε, τώρα και στους αιώνες, σε Αυτόν που δίνει λόγο κατά το άνοιγμα του στόματός μας.

Αλλά βλέπετε ότι από τη δική μας απραξία και ραθυμία, αδελφοί, προκύπτει το να μην κατανοούμε και να μην αντιλαμβανόμαστε εύκολα την ιερή διδασκαλία; Αυτό λέω και εγώ τώρα προς την αγάπη σας, ο οποίος με κρίματα που γνωρίζει ο Κύριος, έχω κατασταθεί δάσκαλός σας: εάν κάποιος δεν μπορεί να συλλάβει απόλυτα το νόημα όσων διδάσκω στην εκκλησία, ας προσέρχεται και ας ρωτά κατ' ιδίαν, με τον Θεό να συνεργεί σε αυτόν και να δίνει σε εμένα λόγο «κατά το άνοιγμα του στόματός μου» εξαιτίας της δικής του επίμονης αναζήτησης.

Βγήκε, λοιπόν, αυτός με αυτόν τον τρόπο «για να σπείρει τον σπόρο του». Ποιος είναι αυτός ο σπόρος; Ο λόγος της διδασκαλίας, τα ρήματα της αιώνιας ζωής, τα προστάγματα της αθανασίας, η υπόσχεση της νέας ζωής, το Ευαγγέλιο της βασιλείας των ουρανών. Και αυτά είναι δικά του· διότι και ο ίδιος λέει για τον εαυτό του, «τα ρήματα που εγώ λαλώ, είναι Πνεύμα και είναι ζωή», και ο Πέτρος του έλεγε, «έχεις ρήματα αιώνιας ζωής». Είναι, λοιπόν, μόνο δικός του ένας τέτοιος σπόρος, και αυτός είναι ο μόνος που τον σπέρνει αδιαλείπτως, μέσω του οποίου αποδεικνύεται ότι αυτός είναι ο επί πάντων Θεός. Διότι κάθε διδάσκαλος και ευαγγελιστής και κήρυκας της ευσέβειας και της σύμφωνης με την ευσέβεια πολιτείας σπέρνει μεν και αυτός τα ρήματα της ζωής, τον λόγο της ευαγγελικής και ουράνιας διδασκαλίας, αλλά, αφού υπηρετήσει το θέλημα του Θεού στη γενεά του, παρέρχεται, ενώ δεν υπήρχε καν προηγουμένως· και ο λόγος της σωτηρίας, τον οποίο σπέρνει διδάσκοντας, δεν είναι δικός του, αλλά του Θεού, ο οποίος και συνεργεί μαζί του και του «δίνει λόγο κατά το άνοιγμα του στόματός του».

Διότι αποτελεί μεγάλη ασφάλεια για εμάς το να απολαμβάνουμε συνεχώς τη δική σας αγάπη, ενός τέτοιου και τόσο μεγάλου πλήθους. Επειδή όποιος απολαμβάνει την αγάπη, οπωσδήποτε θα απολαύσει και την προσευχή. Και το πόσο μεγάλο αγαθό είναι αυτό, γίνεται φανερό από το εξής: Εκείνος ο Παύλος, που αρπάχθηκε έως τον τρίτο ουρανό, που άκουσε άρρητα λόγια, που καταπάτησε όλες τις ανάγκες της φύσεως, που βρισκόταν πλέον σε απόλυτη ασφάλεια, είχε την ανάγκη των προσευχών των μαθητών και έλεγε: «Προσεύχεσθε υπέρ εμού, για να διασωθώ από τους απειθείς»· και πάλι: «Προσεύχεσθε για να μου δοθεί λόγος κατά το άνοιγμα του στόματός μου». Και παντού τον βλέπετε και να ζητά τις προσευχές των μαθητών, και να τους ευχαριστεί αφού τις λάβει. Διότι, για να μην ισχυριστεί κανείς ότι από ταπεινοφροσύνη καταφεύγει στις προσευχές των μαθητών, αναδεικνύει και τη δύναμή τους, λέγοντας τα εξής: «Αυτός μας διέσωσε από τόσο μεγάλους θανάτους· και έχουμε την ελπίδα ότι και πάλι θα μας διασώσει, με τη συνδρομή και της δικής σας δεήσεως υπέρ ημών, ώστε για το χάρισμα που μας δόθηκε να αναπεμφθούν ευχαριστίες από πολλούς για χάρη μας».

Αν και, ακόμη κι αν πηγές λόγων βρίσκονταν στο στόμα μου όμοιες με ποταμούς που ρέουν ακατάπαυστα, επειδή τόσο πολλοί συνέρρευσαν αθρόα για την ακρόαση, γρήγορα θα αναστελλόταν το ρεύμα από τον φόβο και θα αναχαίτιζε προς τα πίσω τα νάματα· όταν, όμως, διαθέτουμε το μέτρο όχι ποταμών ούτε καν πηγών, αλλά μιας ευτελούς σταγόνας, πώς να μην υπάρχει φόβος μήπως και αυτή η μικρή ροή στερέψει εξαιτίας του φόβου και εκλείψει, και συμβεί το ίδιο που συνήθως συμβαίνει και στα σώματα; Και τι συμβαίνει στα σώματα; Πολλές φορές, ενώ κρατούμε πολλά πράγματα στο χέρι και τα σφίγγουμε με τα δάχτυλά μας, εάν τρομάξουμε τα ρίχνουμε όλα, καθώς παραλύουν τα νεύρα μας και χαλαρώνει ο τόνος της σάρκας. Αυτός ακριβώς ο φόβος υπάρχει μήπως συμβεί και σήμερα στην ψυχή μας, και τα νοήματα που με πολύ κόπο συγκεντρώσαμε για εσάς, αυτά τα μικρά και ταπεινά, εκδιωγμένα από την αγωνία, χαθούν μάταια και πετάξουν μακριά, αφήνοντας τη διάνοιά μας έρημη. Γι' αυτό παρακαλώ όλους σας ομοίως, άρχοντες και αρχομένους, όση αγωνία μάς προκαλέσατε με τη συρροή σας στην ακρόαση, τόσο θάρρος να μας εμφυσήσετε με την προθυμία σας στις προσευχές, και να παρακαλέσετε «Εκείνον που δίνει λόγο σε όσους ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη», «να δώσει και σε εμάς λόγο κατά το άνοιγμα του στόματός μας».

Γράφει δε την Επιστολή από τη Ρώμη ως δεσμώτης, καθώς και ο ίδιος αναφέρει: «Προσεύχεστε για εμένα, ώστε να μου δοθεί λόγος όταν ανοίξω το στόμα μου, για να κάνω γνωστό με παρρησία το μυστήριο του Ευαγγελίου, για το οποίο είμαι πρεσβευτής δεμένος με αλυσίδες». Και είναι γεμάτη από νοήματα πάρα πολύ υψηλά και μεγαλειώδη. Διότι πράγματα που σχεδόν πουθενά αλλού δεν εξέφρασε, αυτά τα φανερώνει εδώ, όπως όταν λέει: «Για να γίνει γνωστή τώρα στις αρχές και στις εξουσίες στα επουράνια, διά της Εκκλησίας, η πολυποίκιλη σοφία του Θεού»· και πάλι: «Μας συνανέστησε και μας συνεκάθισε στα επουράνια»· και: «Αυτό το οποίο σε άλλες γενεές δεν έγινε γνωστό, τώρα αποκαλύφθηκε στους αγίους αποστόλους του και στους προφήτες διά του Πνεύματος, ότι δηλαδή τα έθνη είναι συγκληρονόμα, σύσσωμα και συμμέτοχα της κληρονομίας του εν Χριστώ».

Δηλαδή, λέει, εννοεί είτε το Πνεύμα, είτε την πνευματική μάχαιρα. Διότι με αυτήν τα πάντα τέμνονται, με αυτήν τα πάντα κατακόβονται, και το κεφάλι του δράκοντα αποκόπτουμε με αυτήν. «Με κάθε προσευχή και δέηση», λέει, «να προσεύχεσθε σε κάθε καιρό εν Πνεύματι, και γι' αυτόν ακριβώς τον σκοπό να αγρυπνείτε με κάθε επιμονή και δέηση για όλους τους αγίους, και υπέρ εμού, ώστε να μου δοθεί λόγος όταν ανοίγω το στόμα μου, με παρρησία, για να κάνω γνωστό το μυστήριο του Ευαγγελίου, για το οποίο είμαι πρεσβευτής με αλυσίδες, ώστε να μιλήσω γι' αυτό με παρρησία, όπως ακριβώς πρέπει να μιλήσω». Όπως ακριβώς ο λόγος του Θεού έχει απόλυτη ισχύ, έτσι ισχύει και για εκείνον που κατέχει το πνευματικό χάρισμα. Διότι, λέει: «Ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μάχαιρα». Πρόσεξε όμως τη σύνεση αυτού του μακαρίου.

«Με παρρησία», λέει, «να καταστήσω γνωστό το μυστήριο του Ευαγγελίου». Δηλαδή, για να απολογηθώ, όπως πρέπει. Είσαι δεμένος με αλυσίδα, και έχεις ανάγκη από άλλους; Ναι, λέει· επειδή και ο Πέτρος ήταν δεμένος με αλυσίδα, αλλά ωστόσο γινόταν εκτενής προσευχή υπέρ αυτού.

Για τον ληστή, και για την προδοσία του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού. αʹ. Ω, πόση είναι η δύναμη της πίστεώς μας! Ω, πόση ισχύ έχει η δέηση του φιλόχριστου λαού όταν πρεσβεύει υπέρ ενός αμαρτωλού ιερέα! Και ας μη σε ξενίσει αυτό που λέγεται· διότι αυτό έχω διδαχθεί να σας λέω από τον θεσπέσιο Παύλο, ο οποίος ρητώς στις Επιστολές του γράφει προς τους μαθητές του: «Να προσεύχεστε για εμένα, ώστε να μου δοθεί λόγος όταν ανοίγω το στόμα μου». Εάν, λοιπόν, ο Παύλος, το σκεύος της εκλογής, ο ουράνιος άνθρωπος, ο ρήτορας της χάριτος, ζητούσε ως δωρεά τις προσευχές των δικών του μαθητών, πόσο μάλλον εγώ, τον οποίο όλοι γνωρίζετε ως αμαρτωλό! Αλλά όμως, και κάποιος τελώνης κάποτε, αφού εγκατέλειψε τον πονηρό του σκοπό, έγινε μαθητής του Κυρίου· γνωρίζω δε και μία πόρνη, η οποία προσέφερε δάκρυα μετανοίας στα Δεσποτικά ίχνη και ξέπλυνε τον πολυθρύλητο μολυσμό της πορνείας της· γνωρίζω και εκείνον τον φρόνιμο ληστή, ο οποίος δια της πίστεως σύλησε με καλό τρόπο τα μεγάλα αγαθά· διότι το κέρδος αυτής της ληστείας του έγινε ο παράδεισος. Αισθάνομαι και εγώ ασφαλής, έχοντας πιαστεί από μια τέτοια άγκυρα.

Διότι, αν και είμαι φτωχός, απευθύνομαι σε πλουσίους, όχι επειδή υπέκυψα στη νόσο της αλαζονείας, αλλά για να εκπληρώσω τον πόθο της φιλόθεης ψυχής σας. Διότι εσείς τέρπεστε με τους λόγους μου, όπως κι εγώ ευφραίνομαι με τους τρόπους σας. Λησμονώ την πνευματική μου πτωχεία και τη βραδύγλωσση φωνή μου, αντικρίζοντας αυτό το ωραίο και εράσμιο ακροατήριο. Διότι γνωρίζω πως δεν συνέρχεστε ως κριτές των λόγων μου, ούτε ως θεατές των αγώνων, αλλά για να ενισχύσετε, σαν πατέρες, το παιδί σας. Διότι εγώ λαλώ με τη γλώσσα, εσείς όμως με την καρδιά παρακαλάτε τον Θεό να μας δοθεί λόγος όταν ανοίγουμε το στόμα μας· επειδή, όντας φιλόστοργοι και φιλότεκνοι, λογαριάζετε τους δικούς μας κόπους ως δικά σας στεφάνια. Γι' αυτό δεν διστάζω να μιλήσω· διότι ο πόθος μου για εσάς διαλύει τον δισταγμό μου, και η ευσεβής προσευχή μεταβάλλει την αμάθειά μου σε ενάρετη διδασκαλία. Αλλά αυτά ας έχουν λεχθεί ως προοίμιο.

Διότι η προσευχή είναι χορηγός και της αναστάσεως των νεκρών και όλων ανεξαιρέτως των αγαθών· και δικαιολογημένα· διότι τη δύναμη που έχουν τα ύδατα στα δέντρα, αυτήν ακριβώς έχουν και οι προσευχές στον βίο των αγίων. Αρδεύοντας την ψυχή του ο Παύλος μέσα σε τούτη τη νύχτα, υπέμενε με ευχέρεια όλα τα δεινά, προσφέροντας τα νώτα του στα πλήγματα σαν ανδριάντας. Έτσι συντάραξε το δεσμωτήριο στη Μακεδονία· έτσι διέρρηξε τα δεσμά σαν λέοντας, μέσω των προσευχών· έτσι άρπαξε τον φύλακα του δεσμωτηρίου από την πλάνη· έτσι κατέλυσε την τυραννία των δαιμόνων. Και βεβαίως γνωρίζουμε και εκείνα τα οποία γράφει προς όλους τους ανθρώπους: «Να προσκαρτερείτε στην προσευχή, αγρυπνώντας σε αυτήν με ευχαριστία, προσευχόμενοι συγχρόνως και για εμένα, ώστε να μου δοθεί λόγος κατά το άνοιγμα του στόματός μου με παρρησία, για να λαλήσω το μυστήριο του Ευαγγελίου».

Εκείνος έχει μεσολαβητές δαίμονες, τον Βηλ και τον Δαγών, τον Βάαλ και τον Χαμώς, οι οποίοι υποσκέλισαν τον Ισραήλ και έριξαν τα πτώματά τους στην έρημο. Έχεις και εσύ θυρανοίκτες τον Παύλο, τον Σιλουανό και τον Τιμόθεο, καθώς και οι ίδιοι λέγουν ότι «θύρα έχει ανοιχθεί σε εμάς μεγάλη και φανερή, και οι πολέμιοι είναι πολλοί», οι οποίοι και ζήτησαν να τους δοθεί λόγος κατά το άνοιγμα του στόματός τους. Εκείνος έχει τον Φίλητο, τον Ιούδα, τον Δημά και τον Ερμογένη, τον Υμέναιο και τον Αλέξανδρο τον χαλκέα, οι οποίοι είναι γεμάτοι υποκρισία. Έχεις και εσύ ως θεατές το πλήθος των αγγέλων και τα τάγματα των δικαίων που παρατηρούν από ψηλά: πώς, ενώ όλοι τρέχουν, ένας λαμβάνει το βραβείο. Ένας είναι ο αληθινός λαός του Χριστού, εκείνος που βαπτίσθηκε εν Χριστώ και ενδύθηκε τον Χριστό· όπου δεν υπάρχει πλέον Ιουδαίος ούτε Έλληνας, άρρεν και θήλυ, δούλος ή ελεύθερος, Σκύθης, Άρειος, Ευνόμιος, Μαραθώνιος, αλλά ένας εν Χριστώ.

Διότι το σφάλμα της αμάθειας είναι συγχωρητέο, εάν δεν προέρχεται από ραθυμία. Το να κατέχει κανείς, όμως, μαζί με την αμάθεια και την οίηση της γνώσης, είναι βαρύ και αξιοκατάκριτο και ανάξιο κάθε συγχώρησης, και αποτελεί τεκμήριο μεγαλύτερης, για να μην πω της έσχατης, αμάθειας. Αλλά επειδή ο καρπός της παρακοής είναι ο θάνατος, ενώ εκείνος που καθίσταται ταπεινός και υπάκουος μαθητής του Χριστού ανυψώνεται και λαμβάνει από τον Θεό τη φωταγωγό χάρη, και ανοίγοντας το στόμα του πληρούται από το Πνεύμα, καθαίρεται στην καρδιά και φωτίζεται στη διάνοια, και λαμβάνει λόγο κατά το άνοιγμα του στόματός του, χωρίς να μεριμνά για το τι θα πει, καθιστάμενος όργανο του Πνεύματος που λαλεί μέσα του, γι' αυτό, υπακούοντας μέσω εσών στον Χριστό που ενεργεί ως Ιεράρχης μέσα σας, υποκύπτω στο πρόσταγμα και ανοίγω το στόμα μου, παίρνοντας θάρρος από τις δικές σας προσευχές ότι θα πληρωθεί από το Πνεύμα, και θα λαλήσω λόγια που δεν αποτελούν καρπό της δικής μου διάνοιας, αλλά καρπό του Πνεύματος που φωτίζει τους τυφλούς, λαμβάνοντας και αρθρώνοντας όσα Εκείνο μου δώσει.

Ονομάζει «μεθοδεία» την κακουργία του διαβόλου, διότι δεν φανερώνει ευθέως αυτό που θέλει να κατασκευάσει, ώστε να μην γίνει αντιληπτός, αλλά, φορώντας άλλο προσωπείο, άλλα μηχανεύεται. Και όπως ακριβώς ένας κακοποιός εχθρός, όταν επιτίθεται σε μία πόλη και στα τείχη της, σκάβει από κάτω κρυφά, ώστε με αυτόν τον τρόπο να γίνει δύσκολο να τον φυλαχτούν, και να κατορθώσει αυτά που επιδίωξε. «Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζωστεί την οσφύ σας με την αλήθεια, και έχοντας ενδυθεί τον θώρακα της δικαιοσύνης, και έχοντας υποδηθεί τα πόδια με την ετοιμασία του Ευαγγελίου της ειρήνης. Πάνω από όλα, αφού αναλάβετε τον θυρεό της πίστεως, με τον οποίο θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού· δεχθείτε και την περικεφαλαία του σωτηρίου, και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού, διαμέσου κάθε προσευχής και δεήσεως, προσευχόμενοι σε κάθε καιρό εν Πνεύματι, και γι' αυτό ακριβώς αγρυπνώντας με κάθε υπομονή και δέηση». Γιατί λέει, με την αλήθεια; Διότι η επιθυμία είναι εμπαιγμός και ψεύδος· δεν είναι ηδονή το πράγμα, αλλά σκιά ηδονής· δηλαδή (εννοεί να περιζωστούμε) με την αληθινή ηδονή, τη σωφροσύνη. «Για όλους τους αγίους, και υπέρ εμού, ώστε να μου δοθεί λόγος κατά το άνοιγμα του στόματός μου, για να κάνω γνωστό με παρρησία το μυστήριο του Ευαγγελίου, υπέρ του οποίου εκτελώ χρέη πρεσβευτή όντας δεμένος με αλυσίδες, ώστε να μιλήσω γι' αυτό με παρρησία, όπως οφείλω να μιλήσω. Αλλά για να γνωρίσετε και εσείς τα δικά μου, τι πράττω».

«Όταν στέκεστε προσευχόμενοι, να συγχωρείτε εάν έχετε κάτι εναντίον κάποιου, ώστε και ο Πατέρας σας που βρίσκεται στους ουρανούς να σας συγχωρήσει τα παραπτώματά σας.» «Όλοι αυτοί αφοσιώνονταν με ομοψυχία στην προσευχή και στη δέηση.» «Και αφού οι δώδεκα προσκάλεσαν το πλήθος των μαθητών, είπαν: Δεν είναι σωστό να εγκαταλείψουμε εμείς τον λόγο του Θεού για να διακονούμε σε τραπέζια. Αναζητήστε, λοιπόν, αδελφοί, ανάμεσά σας επτά άνδρες με καλή μαρτυρία, γεμάτους από Πνεύμα και σοφία, τους οποίους θα καταστήσουμε υπεύθυνους για αυτή την ανάγκη. Εμείς δε θα αφοσιωθούμε στην προσευχή και στη διακονία του λόγου.» «Υπήρχε κάποιος άνδρας στην Καισάρεια, ονόματι Κορνήλιος, εκατόνταρχος από τη στρατιωτική μονάδα που ονομαζόταν Ιταλική, ευσεβής και φοβούμενος τον Θεό μαζί με όλη την οικογένειά του, ο οποίος έκανε πολλές ελεημοσύνες στον λαό και προσευχόταν στον Θεό αδιάλειπτα. Αυτός είδε φανερά σε όραμα, περίπου την ενάτη ώρα της ημέρας, άγγελο του Θεού να εισέρχεται σε αυτόν και να του λέει: Κορνήλιε. Εκείνος τον ατένισε και, αφού κυριεύθηκε από φόβο, είπε: Τι συμβαίνει, κύριε; Εκείνος του είπε: Οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ενώπιον του Θεού.» «Με κάθε προσευχή και δέηση να προσεύχεστε σε κάθε καιρό εν Πνεύματι, και προς τον σκοπό αυτό να αγρυπνείτε με κάθε επιμονή και δέηση υπέρ πάντων των αγίων, καθώς και υπέρ εμού.» «

Ικετεύω, λοιπόν, πρώτα από όλα τον παντοκράτορα Κύριο, ενώπιον του οποίου τα πάντα είναι γυμνά και ξεσκέπαστα, στον οποίο θα λογοδοτήσουμε, και ο οποίος γνωρίζει την αγνότητα της ταπεινής μου γνώμης ως προς αυτό και την ειλικρίνεια του σκοπού μου, να μου δώσει λόγο όταν ανοίξω το στόμα μου, να αναλάβει τα ηνία του νου μου με τα δικά Του χέρια και να τον ελκύσει προς τον Εαυτό Του, κατευθύνοντας την ορμή του στον εμπρόσθιο και ευθύ δρόμο, χωρίς να παρεκκλίνει ούτε προς τα φαινομενικώς δεξιά ούτε προς τα αναφανδόν γνωριζόμενα αριστερά, —και έπειτα από Αυτόν, [ικετεύω] όλον τον λαό του Θεού, το άγιο έθνος, το βασίλειο ιεράτευμα, μαζί με τον καλό ποιμένα του λογικού ποιμνίου του Χριστού, ο οποίος αποτυπώνει στον εαυτό του την ιεραρχία του Χριστού, να δεχθούν τον λόγο μου με ευμένεια, χωρίς να σταθούν στην ελάχιστη αξία μου ούτε να αναζητήσουν ρητορικά τεχνάσματα, επειδή εγώ ο φτωχός δεν είμαι καθόλου γνώστης αυτών, αλλά να προσέξουν τη δύναμη των νοημάτων («διότι η βασιλεία των ουρανών δεν βρίσκεται στα λόγια, αλλά στη δύναμη»)· διότι σκοπός μου δεν είναι να νικήσω, αλλά να τείνω χείρα βοηθείας στην πολεμούμενη αλήθεια, προσφέροντας από αγαθή προαίρεση βοήθεια κατά το μέτρο των δυνάμεών μου. Επικαλούμενος, λοιπόν, ως βοηθό την ενυπόστατη Αλήθεια, από αυτό το σημείο θα κάνω την αρχή του λόγου μου.

Στοιχειώδης εισαγωγή δογμάτων διά στόματος του ταπεινού μοναχού Ιωάννη προς τον οσιώτατο επίσκοπο Λαοδικείας Ιωάννη. 〈Προοίμιο〉 Εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, της μίας, τρισυπόστατης και προσκυνητής Θεότητας, της ομοούσιας και ζωαρχικής Τριάδας, του ενός Θεού, από τον οποίο κάθε αγαθή παροχή και κάθε τέλειο δώρημα κατέρχεται άνωθεν σε εμάς, ανοίγω τα μογιλάλα και βραδύγλωσσα χείλη μου εγώ ο αμαρτωλός και ταλαίπωρος, έχοντας την πεποίθηση σε Αυτόν ότι, χάριν της ταπεινώσεως εκείνων που ζήτησαν αυτόν τον λόγο και για την ωφέλεια αυτών που θα τον ακούσουν, θα μου δώσει πνεύμα σοφίας και λόγο κατά το άνοιγμα του στόματός μου, ο Κύριος της χάριτος και ταμίας όλων των αγαθών, ο επί πάντων Θεός, ο οποίος είναι ευλογητός στους αιώνες. Αμήν.

Ας αναβλύσει μέσα μου το δικό σου αλλόμενο ύδωρ· και ας μου δοθεί λόγος κατά το άνοιγμα του στόματός μου, και νους καλά εδραιωμένος σε εσένα, τον ακρογωνιαίο λίθο, ώστε να μπορέσω εγώ, ο αχρείος δούλος σου, να αναγγείλω στον γεννήτορά μου, όπως πρέπει, το μυστήριο της θείας σου οικονομίας, και να τον απομακρύνω με τη δική σου δύναμη από τη μάταιη πλάνη των πονηρών δαιμόνων, και να τον οδηγήσω σε εσένα, τον Θεό και Δεσπότη, που δεν επιθυμείς τον θάνατο ημών των αμαρτωλών, αλλά αναμένεις την επιστροφή και τη μετάνοια, διότι είσαι δεδοξασμένος στους αιώνες. Αμήν.

Ο άγιος, εκπλαγείς τόσο από την ερώτηση όσο και από την περιέργεια του ανδρός, είπε: Σε εσάς τους αρχιερείς δόθηκε να γνωρίζετε τα μυστήρια του Θεού, ω σοφότατε δέσποτα, και να τα αναπτύσσετε σε εκείνους που ρωτούν ως οφειλόμενο χρέος. Σε εμάς όμως τους ταπεινούς, οι οποίοι τίποτε άλλο δεν φιλοσοφήσαμε σε όλη μας τη ζωή παρά μόνο το να γνωρίσουμε τον εαυτό μας, αρμόζει να τείνουμε το αφτί στους δασκάλους και να ασπαζόμαστε τη σιωπή ενώπιον των σοφότερων. Πρέπει λοιπόν μάλλον εσύ να μας μυσταγωγήσεις στη γνώση αυτών των πραγμάτων, και επιπλέον να μας διδάξεις να ταπεινοφρονούμε και να θρηνούμε μόνο τα δικά μας αμαρτήματα, και να μην ερευνούμε με περιέργεια τα βαθύτερα και υψηλότερα από εμάς. Αλλά αν επιζητάς να δοκιμάσεις το πνεύμα που υπάρχει μέσα μου και θέλεις να μάθεις ποια είναι η δωρεά του Θεού που δίδεται στους πτωχούς τω πνεύματι, εγώ μεν, όπως βλέπεις, είμαι μαθητής αλιέων και δεν έχω σοφότατο προφορικό λόγο. Όμως δυνατός είναι Εκείνος που δίνει προσευχή σε αυτόν που προσεύχεται και λόγο κατά το άνοιγμα του στόματος, να μου δώσει ακοή και να ανοίξει τα αυτιά της ψυχής μου, και όσα πρέπει να απαντήσω και να πω περί αυτού, να μου τα δώσει διά της χάριτος του Πνεύματος, καθώς θα αποσύρομαι στο κελί μου, ώστε να τα εκθέσω γραπτώς και να σου τα αποστείλω. Ο σύγκελλος λοιπόν, ακούγοντας το «γραπτώς», χαμογελώντας ειρωνικά και χλευάζοντας τον άγιο, είπε τα εξής: Και εγώ επιθυμώ πολύ να δεχθώ από εσένα το θεώρημα επεξεργασμένο.

Ξεκινώ, λοιπόν, το εγχείρημα όχι έχοντας θάρρος στη δική μου σοφία, ούτε φιλοδοξώντας να επιδείξω τη θύραθεν γνώση που απέκτησα από ανθρώπινη διδασκαλία (διότι δεν αγνοώ τη διπλή άγνοια που με διακρίνει, η οποία προέρχεται τόσο από φυσική αδυναμία όσο και από ραθυμία της προαιρέσεως), αλλά έχοντας επικαλεστεί τον Λόγο που ήταν εν αρχή και προς τον Θεό και ήταν Θεός, την ίδια τη Σοφία, το αληθινό φως που φωτίζει και δίνει σοφία στους τυφλούς, και έχοντας ζητήσει από Αυτόν λόγο κατά το άνοιγμα του στόματός μου και έχοντας πιστέψει ότι έλαβα, σύμφωνα με την απολύτως αληθινή υπόσχεσή Του, όχι μόνο λόγο αλλά και στόμα και σοφία ακαταμάχητη. Οχυρωμένος με αυτήν ακριβώς την πίστη, προχωρώ πλέον με θάρρος στους λόγους υπέρ της αληθείας, γνωρίζοντας ξεκάθαρα ότι δεν πρόκειται να πω τίποτα δικό μου, ή μάλλον ούτε καν θα μιλήσω εγώ, αλλά, για να μιλήσω προφητικά, θα ακούσω όσα θα μου πει Εκείνος, ο οποίος είναι πιστός σε όλους τους λόγους Του και όσιος σε όλα τα έργα Του, Εκείνος που συλλαμβάνει τους σοφούς μέσα στην πανουργία τους, του Οποίου το μωρό είναι σοφότερο από τους ανθρώπους, και ο οποίος εξέλεξε τα μωρά του κόσμου και μέσω αυτών καταντρόπιασε τους σοφούς, και, όπως προείπε, κατέστρεψε τη σοφία τους και αθέτησε τη σύνεση εκείνων που θεωρούνταν συνετοί, του Οποίου τα μυστήρια αποκρύφθηκαν μεν από τους σοφούς και τους συνετούς, αποκαλύφθηκαν δε στα νήπια.

Στο εξής, λοιπόν, να προσεύχεστε και να προσεύχεστε θερμά για την ταπεινότητά μας, ώστε να μας δώσει ο Κύριος λόγο όταν ανοίγουμε το στόμα μας και φρόνηση κατά την εξέταση όσων πρέπει να πράξουμε, καθώς και κάθαρση από τα πάθη και υποδοχή του Αγίου Πνεύματος, ώστε να φανούμε ωφέλιμοι σε εσάς και να διασώσουμε και τις δικές μας ελεεινές ψυχές εν αυτώ τω Χριστώ τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες. Αμήν.

Όποιος, λοιπόν, δεν ομολογεί ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός αναπαρίσταται σε εικόνα, αυτός δεν ομολογεί ότι εμφανίστηκε με σάρκα· διότι είναι το ίδιο πράγμα το να εμφανιστεί με σάρκα και το να αναπαρασταθεί σε εικόνα. Όποιος δεν προσκυνά την αγία του εικόνα, δεν προσκυνά τον Κύριο· διότι μέσα στην εικόνα βρίσκεται το πρωτότυπο, και η εικόνα μέσα στο πρωτότυπο κάθε εικονιζομένου φανερώνεται και προσκυνείται. Και αν λένε οι Εικονομάχοι ότι προσκυνούν, διαψεύδονται· διότι «ομολογούν, λέει, ότι γνωρίζουν τον Θεό, αλλά με τα έργα τους τον αρνούνται.» Εμείς, λοιπόν, προσκυνούμε τον Χριστό και την εικόνα του, προσκυνούμε τη Θεοτόκο και την εικόνα της, τους αγίους και τις εικόνες τους. Και αυτή είναι η αποστολική διδασκαλία, την οποία παραλάβαμε από τους αγίους πατέρες μας· και αυτήν την παρακαταθήκη εμπιστεύομαι σε εσάς, τέκνα και αδελφοί, δια του Αγίου Πνεύματος που κατοικεί μέσα σας, για να τη φυλάξετε άτρωτη και αδιάστροφη. Στο εξής, προσεύχεστε για εμάς τους ταπεινούς, «ώστε να μας δώσει ο Κύριος λόγο όταν ανοίγουμε το στόμα μας», για να απαντήσουμε κατάλληλα, και για να μην ντροπιαστούμε από την προσδοκία μας, και για να φέρουμε εις πέρας μαζί με εσάς ακατάκριτα τον προκείμενο αγώνα και να επιτύχουμε όλοι τη βασιλεία των ουρανών, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Ας μην παρεκκλίνουμε όμως εξαιτίας αυτών από την κατάστασή μας, αλλά ας θεωρούμε προτιμότερη την υπακοή, την ευταξία, την ανάπαυση του πλησίον και όλα τα άλλα όσα συντελούν στη σωτηρία της ψυχής μας. Πάνω από όλα, ας προσευχόμαστε και υπέρ των αδελφών μας που είναι διασκορπισμένοι εδώ και εκεί· επειδή νιώθω πόνο και για εκείνους, καθώς δεν τους βλέπω με τα μάτια μου, για το πώς διασώζεται ο καθένας τους. Ακόμη, να προσεύχεστε θερμά και για εμένα τον ταπεινό, «για να μου δοθεί λόγος όταν ανοίγω το στόμα μου» και βίος ακέραιος, ώστε και από τις δύο πλευρές, και εμείς και εσείς, να σωθούμε εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.