Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 6:2

Κεφάλαιο Αʹ. ΛΟΥΚΑΣ. Και προς αυτόν η μητέρα του είπε: Τέκνο μου, γιατί μας συμπεριφέρθηκες έτσι; Ιδού, ο πατέρας σου και εγώ σε αναζητούσαμε με οδύνη. Και λίγο παρακάτω: Και κατέβηκε μαζί τους, και ήλθε στη Ναζαρέτ, και υποτασσόταν σε αυτούς. ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ. Τα τέκνα, να υπακούτε στους γονείς σας εν Κυρίω· διότι αυτό είναι δίκαιο. Τίμα τον πατέρα και τη μητέρα, η οποία είναι η πρώτη εντολή με υπόσχεση, για να σου έλθει το καλό και να ζήσεις πολλά χρόνια επί της γης.

Ο απόστολος, λοιπόν, βλέποντας τη ζημία που προκαλείται από την υπερβολική αυστηρότητα, έδωσε την άδεια λέγοντας «εάν κάποιος θέλει να δώσει σε γάμο την παρθένο κόρη του», και δεν είπε «τη δική του παρθενία», διότι δεν μιλούσε για το δικό του σώμα, αλλά για τον πατέρα που προστατεύει την παρθένο. Εάν βέβαια με τη φράση «τη δική του παρθένο» εννοεί το ίδιο του το σώμα, τίποτα δεν τον εμποδίζει. Λέει, λοιπόν: «Εκείνος που παραμένει σταθερός στην απόφασή του και οφείλει να το πράξει, ας παντρευτεί, δεν αμαρτάνει. Ας παντρευτεί, με όποιον μπορεί, δεν αμαρτάνει». Και για αυτό τον λόγο λέει: «Έχεις συνδεθεί με γυναίκα; Μην αναζητάς διαζύγιο. Έχεις χωρίσει από γυναίκα; Μην αναζητάς γυναίκα». Εκείνος που λέει «θέλω όλοι να είναι όπως εγώ» έλεγε επίσης «εάν δεν μπορούν να εγκρατευτούν, ας παντρευτούν». 6. Πάλι, προτρέποντας τους άγαμους έλεγε: «Λέω δε στους άγαμους και στις χήρες, καλό είναι γι' αυτούς εάν μείνουν όπως κι εγώ». Πώς, λοιπόν, πάλι έλεγε «έχεις συνδεθεί με γυναίκα, μην αναζητάς διαζύγιο»; Ή πώς δεν θα βρεθεί να νομοθετεί αντίθετα προς τον ίδιο τον Κύριό του, ο οποίος λέει «όποιος δεν εγκαταλείψει πατέρα και μητέρα και αδελφούς και γυναίκα και τέκνα και θυγατέρες, δεν είναι μαθητής μου»; Και πώς εκείνος που λέει ότι πρέπει να εγκαταλείψει κανείς μία σεμνή γυναίκα και τον πατέρα, ο ίδιος πάλι λέει «τίμα τον πατέρα και τη μητέρα· διότι αυτή είναι η πρώτη εντολή που συνοδεύεται από υπόσχεση» και «εκείνο που ο Θεός συνέζευξε, ο άνθρωπος ας μην το χωρίζει»;

Για ποιον λόγο, άραγε, τιμώρησαν το θηλυκό, ενώ στο αρσενικό επέδειξαν ανοχή; Και, από τη μια, εάν η γυναίκα φανεί άπιστη ως προς τη συζυγική κλίνη, διαπράττει μοιχεία, και γι' αυτόν τον λόγο είναι σκληρά τα επιτίμια των νόμων· ο άνδρας, όμως, που πορνεύει εις βάρος της γυναίκας του παραμένει ατιμώρητος; Δεν αποδέχομαι αυτήν τη νομοθεσία, δεν επαινώ αυτήν τη συνήθεια. Άνδρες ήταν οι νομοθέτες, γι' αυτό και η νομοθεσία στρέφεται κατά των γυναικών· επειδή ακριβώς και στους πατέρες παραχώρησαν την εξουσία πάνω στα τέκνα, ενώ το ασθενέστερο μέρος το άφησαν απροστάτευτο. Ο Θεός, όμως, δεν έπραξε έτσι, αλλά διέταξε: «Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου», η οποία είναι η πρώτη εντολή που στηρίζεται σε επαγγελίες, «για να ευημερήσεις».

Παρόμοια είναι και τα άλλα μυστήρια που προέρχονται από την ψαλμωδία, όπως η «ανάμνησις», η «στηλογραφία» και ο «επιλήνιος». Διότι, κατανοώντας αυτά μέσα από τις επιγραφές των ψαλμών που μας αναγνώστηκαν, βλέπουμε ότι μέσω των αινιγμάτων παρέχεται σημαντική αφορμή για λόγο. Αλλά σε εμένα φαίνεται πιο εύκαιρο το να επεκταθώ λεπτομερώς στα όσα αναφέρθηκαν να το φυλάξω για μια άλλη στιγμή· επιθυμώ δε να βρω μια πρόσφορη και κατάλληλη φωνή για την παρούσα χάρη. Ποια είναι λοιπόν αυτή; Γνωρίζω κάποιον ιδιαίτερο νόμο της φύσεως, ο οποίος έχει αποτυπωθεί στις ίδιες τις θείες πλάκες από τον Νομοθέτη της φύσεως· ο οποίος προστάζει να ανταποδίδεται κάθε καλή αμοιβή στους γονείς, στο μέτρο που το επιτρέπουν οι δυνάμεις μας. Διότι λέγει: «Τίμα τον πατέρα σου και την μητέρα σου, η οποία είναι η πρώτη εντολή με υπόσχεση, για να ευημερήσεις». Εάν λοιπόν αυτός ο νόμος πρωτεύει ως προς την υπόσχεση, και το κατόρθωμα της τηρήσεώς του αποβαίνει προς ίδιον όφελος εκείνου που τον φυλάσσει (διότι η τιμή προς τους γονείς επιστρέφει σε εκείνον που εκπλήρωσε τον νόμο), καλό θα ήταν κάθε συνετός άνθρωπος να αποβλέπει σε αυτήν την εντολή, το αποτέλεσμα της οποίας γίνεται ευεργεσία και χάρη για εκείνον που την εφαρμόζει.

Η ιεροσυλία, σύμφωνα με την αρχαία Γραφή, δεν θεωρήθηκε καθόλου ελαφρύτερη από την καταδίκη για φόνο. Διότι, παρομοίως, τόσο εκείνος που συλλαμβανόταν για φόνο, όσο και εκείνος που υπεξαιρούσε τα αφιερωμένα στον Θεό, υφίσταντο την τιμωρία του λιθοβολισμού. Στην εκκλησιαστική πρακτική, όμως, δεν γνωρίζω πώς υπήρξε κάποια συγκατάβαση και επιείκεια, ώστε να θεωρηθεί πιο ανεκτό το μέσο καθαρμού αυτής της νόσου· διότι η παράδοση των Πατέρων όρισε το επιτίμιο για τέτοιου είδους παραπτώματα σε μικρότερο χρονικό διάστημα σε σύγκριση με τη μοιχεία. Παντού και σε κάθε είδος παραπτώματος οφείλει κανείς προπάντων να εξετάζει τούτο: ποια είναι η διάθεση αυτού που θεραπεύεται, και να μην νομίζει ότι ο χρόνος επαρκεί για τη θεραπεία —διότι ποια ίαση θα μπορούσε να προέλθει μόνο από τον χρόνο;— αλλά (να εξετάζει) την προαίρεση εκείνου που θεραπεύει τον εαυτό του διά της επιστροφής. Αυτά, ω άνθρωπε του Θεού, τα συνθέσαμε με πολλή βιασύνη από τα πρόχειρα, επειδή οφείλουμε να υπακούμε στα προστάγματα των αδελφών, και με βιασύνη σου τα αποστείλαμε. Εσύ όμως μην παραλείπεις να αναπέμπεις στον Θεό τις συνήθεις προσευχές σου για εμάς. Διότι χρωστάς, ως ευγνώμων υιός σε εκείνον που σε γέννησε κατά Θεόν, τη γηροκομία μέσω των προσευχών, σύμφωνα με την εντολή που προστάζει να τιμάς τους γονείς σου, για να ευημερήσεις και να ζήσεις πολλά χρόνια πάνω στη γη. Είναι δε προφανές ότι θα δεχθείς αυτήν την επιστολή ως ιερατικό σύμβολο και δεν θα περιφρονήσεις το δώρο, έστω κι αν υπολείπεται της δικής σου μεγαλοφυΐας.

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑ΄. Τα παιδιά, να υπακούετε στους γονείς σας εν Κυρίω· διότι αυτό είναι δίκαιο. Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου, η οποία είναι η πρώτη εντολή που συνοδεύεται από υπόσχεση, για να ευημερήσεις και να μακροημερεύσεις επί της γης.

Διότι και εκείνοι, λέγει, αγαπούσαν τις γυναίκες τους. Το γνωρίζω και εγώ, και δεν το αγνοώ· αλλά όταν σε συμβουλεύουμε για όσα αρμόζουν σε εσένα, μην εξετάζεις τα δικά τους. Διότι, και όταν συμβουλεύουμε τα παιδιά να υπακούν στους γονείς τους, λέγοντάς τους ότι έχει γραφεί: «Τίμα τον πατέρα σου και την μητέρα σου», μας απαντούν: «Πες και τα επόμενα, ότι: "Και εσείς, οι γονείς, μην παροργίζετε τα τέκνα σας"»· και όταν πούμε στους δούλους ότι έχει γραφεί να υπακούν στους κυρίους τους και να μην υπηρετούν με οφθαλμοδουλεία, και αυτοί πάλι απαιτούν από εμάς τα επόμενα, προτρέποντάς μας να απευθύνουμε τις ίδιες συμβουλές και στους δεσπότες. Διότι και σε εκείνους, λέγει, ο Παύλος έδωσε εντολή να εγκαταλείπουν τις απειλές.

Εδώ προτρέπονται να ζητούν και κάτι το σωματικό, επειδή είναι ακόμη ασθενέστεροι. Τους οίκους τους και τους υπηρέτες τους. Δηλαδή, είτε έχουν υπηρέτες, είτε συγγενείς, είτε κάποιους άλλους οικείους. Διότι αυτά ήταν τα έπαθλα της Παλαιάς Διαθήκης· και τίποτα δεν εθεωρείτο τόσο φοβερό, όσο η χηρεία, η ατεκνία, τα πρόωρα πένθη, το να βρίσκονται σε λιμό, και το να μην εξελίσσονται ευνοϊκά γι' αυτούς τα πράγματα. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο τούς επιτρέπει να ενδιατρίβουν στα περισσότερο σωματικά αιτήματα, ανυψώνοντάς τους σιγά-σιγά. Διότι αυτό κάνει και ο Χριστός, αυτό και ο Παύλος, υπενθυμίζοντας παλαιές ευλογίες· ο μεν Χριστός, όταν λέει: «Μακάριοι οι πραείς, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη»· ο δε Παύλος: «Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου, και θα ζήσεις πολλά χρόνια πάνω στη γη». Ώστε τα τέκνα τους, αφού τα αυξήσει να τα ευλογήσει, και αφού τα οδηγήσει στην ώριμη ηλικία να τα κάνει σοφά.

Διότι, εάν ο Παύλος το πράττει αυτό στην εποχή της τόσο μεγάλης φιλοσοφίας, απευθυνόμενος με τέτοια επιχειρήματα σε όσους ακόμη βαδίζουν στη γη, πολύ περισσότερο το πράττει ο Προφήτης. Και πού το πράττει αυτό ο Παύλος; Σε πολλά σημεία. Διότι, όταν πραγματεύεται περί παρθενίας, δεν τους αναφέρει τίποτε για τα μέλλοντα, αλλά προβάλλει μόνο την απαλλαγή από τις θλίψεις που προκύπτουν από τον γάμο· και όταν αναφέρεται στην τιμή προς τους γονείς, χρησιμοποιεί τον ίδιο τρόπο, λέγοντας τα εξής: «Η οποία είναι η πρώτη εντολή που συνοδεύεται από υπόσχεση». Και ποια είναι η εντολή; «Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου, και θα ζήσεις πολλά χρόνια πάνω στη γη». Αλλά και όταν γράφει περί της φιλοσοφίας προς τους εχθρούς, θέτει και πάλι ως έπαθλο κάτι το αισθητό, λέγοντας: «Διότι πράττοντας αυτό, θα σωρεύσεις αναμμένα κάρβουνα πάνω στο κεφάλι του».

Διότι αυτό είναι δίκαιο. Ο λόγος, λοιπόν, είναι καθολικός για ολόκληρη την Εκκλησία που ενώνεται με τον Χριστό. Ας εκπληρώνεται όμως ο τύπος αυτός σε κάθε γυναίκα και σε κάθε άνδρα, με την αγάπη εκ μέρους του άνδρα και με την εν φόβω υποταγή εκ μέρους της γυναίκας. «Τίμα τον πατέρα και τη μητέρα σου, που είναι η πρώτη εντολή με υπόσχεση, για να ευημερήσεις και να μακροημερεύσεις επί της γης. Και οι πατέρες, μην παροργίζετε τα παιδιά σας, αλλά να τα ανατρέφετε με παιδεία και νουθεσία Κυρίου». Δεύτερη αρχή είναι αυτή που αφορά τα παιδιά, επειδή δεύτερη έρχεται μετά τον γάμο η τεκνοποιία, και εισάγει τον νόμο ως μάρτυρα. Διότι όλα όσα πράττουμε για τον Χριστό, μαρτυρείται από τον νόμο ότι είναι καλά και δίκαια, είτε αυτά αναφέρονται κατά λέξη είτε υποδεικνύονται τυπικώς, και είναι καλή η παιδαγωγική μαρτυρία της τέλειας διδασκαλίας. Αναδεικνύοντας δε ως τίμια την εντολή που αφορά τους γονείς, αναφέρει ότι αυτή διατυπώθηκε και ως πρώτη και με υπόσχεση, υπόσχεση η οποία περιλαμβάνεται στον Δεκάλογο. Διότι ο νόμος προβάλλει τη μακροημέρευση ως τύπο που μιμείται την αιώνια ζωή. Και σε αυτή την πρώτη εντολή συνέδεσε ο Θεός την εν λόγω υπόσχεση, έχοντας προεισαγάγει άλλες τέσσερις που αναφέρονται στον Θεό· διότι για μεν τις τιμές προς Αυτόν, είναι ολοφάνερη η ανταπόδοση από τον Τιμώμενο.

Διότι αυτό είναι δίκαιο. Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου, η οποία είναι η πρώτη εντολή που συνοδεύεται από υπόσχεση, για να ευημερήσεις και να μακροημερεύσεις πάνω στη γη.» «Τα παιδιά, να υπακούτε στους γονείς σας στα πάντα.

ΚΑΝΟΝΑΣ Η'. Η ιεροσυλία, στην Παλαιά Γραφή, δεν θεωρήθηκε καθόλου πιο ανεκτή από την καταδίκη για φόνο. Διότι ομοίως, τόσο εκείνος που συνελήφθη για φόνο όσο και εκείνος που αφαίρεσε τα αφιερωμένα στον Θεό, υπέστησαν την τιμωρία του λιθοβολισμού. Στην εκκλησιαστική συνήθεια όμως, δεν γνωρίζω πώς υπήρξε κάποια συγκατάβαση και ανοχή, ώστε να θεωρηθεί πιο ανεκτή η κάθαρση αυτής της νόσου· διότι η παράδοση των Πατέρων όρισε για τους τέτοιους επιτίμιο μικρότερης διάρκειας από ό,τι για τη μοιχεία. Σε κάθε είδος αμαρτήματος όμως πρέπει προ πάντων να εξετάζεται τούτο: ποια είναι η διάθεση εκείνου που θεραπεύεται, και να μην νομίζουμε ότι ο χρόνος αρκεί για τη θεραπεία (διότι ποια ίαση θα μπορούσε να προέλθει από τον χρόνο;), αλλά η προαίρεση εκείνου που θεραπεύει τον εαυτό του μέσω της επιστροφής και μετάνοιας. Αυτά, ω άνθρωπε του Θεού, αφού τα συντάξαμε με πολλή σπουδή από τα πρόχειρα, επειδή πρέπει να υπακούμε στα προστάγματα των αδελφών, σου τα αποστείλαμε βιαστικά, εσύ δε, μην παραλείπεις να αναπέμπεις στον Θεό τις συνήθεις προσευχές υπέρ ημών. Διότι οφείλεις, ως ευγνώμων υιός, σε αυτόν που σε γέννησε κατά Θεόν, τη γηροκομία μέσω των προσευχών, σύμφωνα με την εντολή που προστάζει «να τιμάς τους γονείς σου, για να ευτυχήσεις, και να ζήσεις πολλά χρόνια πάνω στη γη.» Είναι δε φανερό, ότι θα δεχθείς την επιστολή ως ιερατικό σύμβολο, και δεν θα περιφρονήσεις το δώρο, έστω και αν υπολείπεται της δικής σου μεγαλοφυΐας.