Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 6:9

Διότι σας έδωσα παράδειγμα, ώστε, όπως έπραξα εγώ σε εσάς, να πράττετε και εσείς. ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ: Οι κύριοι, να πράττετε τα ίδια προς αυτούς, εγκαταλείποντας την απειλή, γνωρίζοντας ότι και ο δικός σας Κύριος βρίσκεται στους ουρανούς, και προσωποληψία δεν υπάρχει ενώπιόν του.

Και οι κύριοι, λέει, τα ίδια να πράττετε προς αυτούς. —Τα ίδια; Ποια; Να υπηρετείτε με εύνοια. Αλλά δεν είπε «να υπηρετείτε», αν και λέγοντας «τα ίδια», αυτό φανέρωσε· διότι και ο κύριος υπηρετεί. Όχι ως ανθρωπάρεσκοι, λέει, με φόβο και τρόμο, δηλαδή με τον φόβο προς τον Θεό, φοβούμενοι μήπως σας εγκαλέσει για την αμέλεια προς τους δούλους σας.

Εγκαταλείποντας την απειλή. Μη γίνεστε, λέει, φορτικοί ούτε επαχθείς. Γνωρίζοντας ότι και ο δικός σας Κύριος βρίσκεται στους ουρανούς. Ω! Τι σπουδαίο πράγμα υπαινίχθηκε! Πόσο φόβισε! Δηλαδή, με το μέτρο που μετράς, θα μετρηθεί και σε σένα. Για να μην ακούσεις: Δούλε πονηρέ, σου χάρισα όλη εκείνη την οφειλή.

Ένας τέτοιος άνθρωπος στέρησε από τον εαυτό του την ευγένεια της καταγωγής του· διότι αυτός που υβρίζει τον πατέρα του, δεν είναι πλέον υιός. Εάν λοιπόν αυτός που υβρίζει τον πατέρα του δεν είναι υιός, αυτός που υβρίζει τον αληθινό μας Πατέρα πώς θα είναι υιός; Εξέπεσε από την ευγενή του καταγωγή, ύβρισε την ίδια του τη φύση. Έπειτα, οι πόλεμοι και οι μάχες συνέλαβαν αιχμαλώτους. Αλλά ο Αβραάμ είχε δούλους, λέει κάποιος. Όμως δεν τους μεταχειριζόταν ως δούλους. Πρόσεξε πώς εξαρτά τα πάντα από την κεφαλή: για τη γυναίκα λέει, για να την αγαπά· για τα παιδιά, για να τα ανατρέφει με την παιδεία και τη νουθεσία του Κυρίου· για τους δούλους, «γνωρίζοντας ότι και ο δικός σας Κύριος βρίσκεται στους ουρανούς». Έτσι, λέει, κι εσείς, επειδή είστε και οι ίδιοι δούλοι, να γίνεστε φιλάνθρωποι και συγχωρητικοί.

Αλλ' όμως απολαμβάνουμε τόσο μεγάλη φιλανθρωπία, επειδή Εκείνος είναι πλούσιος σε έλεος και οικτιρμούς. Για να σου δείξω δε ότι, και χωρίς αυτά, και χωρίς την άφεση, από το να συγχωρείς και μόνο, εσύ αποκομίζεις το κέρδος, αναλογίσου πόσους φίλους αποκτά ένας τέτοιος άνθρωπος, και πώς παντού όλοι πλέκουν τα εγκώμιά του λέγοντας: «Άνθρωπος αγαθός, που εύκολα συμφιλιώνεται, δεν γνωρίζει να μνησικακεί· μόλις πληγώθηκε, αμέσως και θεραπεύτηκε». Έναν τέτοιον άνθρωπο, εάν περιπέσει σε κάποια δυσχέρεια, ποιος δεν θα τον ελεήσει; Ποιος δεν θα τον συγχωρήσει, εάν σφάλει; Ποιος δεν θα του κάνει τη χάρη, όταν παρακαλεί υπέρ άλλων; Ποιος δεν θα θελήσει να γίνει φίλος και δούλος μιας τόσο αγαθής ψυχής; Ναι, σας παρακαλώ, ας πράττουμε τα πάντα για αυτόν τον σκοπό, όχι μόνο προς τους φίλους, ούτε μόνο προς τους συγγενείς, αλλά και προς τους υπηρέτες. Διότι λέγει, να εγκαταλείπετε την απειλή, γνωρίζοντας ότι και ο δικός σας Κύριος βρίσκεται στους ουρανούς.

Επομένως, και έτσι πρέπει να υπηρετούν με καλή θέληση και ολόψυχα. Οι κύριοι, να παρέχετε το δίκαιο και την ισότητα στους δούλους. Και τι είναι το δίκαιο; Και τι είναι η ισότητα; Το να τους εξασφαλίζετε τα πάντα με αφθονία και να μην τους αφήνετε να έχουν ανάγκη από άλλους, αλλά να τους ανταμείβετε για τους κόπους τους. Διότι, επειδή είπα ότι λαμβάνουν τον μισθό τους από τον Θεό, μην τους τον στερήσεις εσύ γι' αυτόν τον λόγο. Αλλού πάλι λέει: «Εγκαταλείποντας την απειλή», επειδή ήθελε να τους κάνει πιο ήπιους· διότι εκείνοι ήταν τέλειοι. Δηλαδή: «Με όποιο μέτρο μετράτε, με το ίδιο θα μετρηθεί και σε εσάς». Και το «δεν υπάρχει προσωποληψία» έχει ειπωθεί προς αυτούς· αναφέρεται όμως σε εκείνους, ώστε να το αποδεχθούν τούτοι.

Διότι τον βλέπουμε παντού να δίνει εντολές περισσότερο στους δούλους παρά στους κυρίους, και να υποδεικνύει τρόπους υποταγής, και να κάνει πολύ λόγο γι' αυτούς. Στους μεν λοιπόν προτρέπει να υποτάσσονται με πολλή επιείκεια, ενώ τους κυρίους τους παρακαλεί να απομακρύνουν τον φόβο, λέγοντας: «εγκαταλείποντας την απειλή». Και γιατί άραγε τα διατάζει αυτά; Για τους απίστους, βέβαια, είναι εύλογο· διότι δεν είχε κανένα νόημα να απευθύνεται σε εκείνους που δεν δίνουν προσοχή· για τους πιστούς όμως, για ποιον λόγο; Επειδή είναι μεγαλύτερη η προσφορά από τους κυρίους προς τους δούλους, παρά από τους δούλους προς τους κυρίους. Διότι εκείνοι είναι που καταβάλλουν και χρήματα, και μεριμνούν για την εξασφάλιση των αναγκαίων, για τα ενδύματα και για όλα τα υπόλοιπα. Ώστε οι κύριοι επωμίζονται μεγαλύτερη δουλεία για χάρη τους· πράγμα το οποίο και εδώ υπαινίχθηκε όταν είπε ότι: «Είναι πιστοί και αγαπητοί εκείνοι που απολαμβάνουν την ευεργεσία». Κοπιάζουν και ταλαιπωρούνται για τη δική σας ανάπαυση, και δεν οφείλουν τάχα να απολαμβάνουν πολλή τιμή από τους δούλους;

Ακούστε και μάθετε, εσείς οι κύριοι των δούλων, να μην περιφρονείτε τους οικέτες σαν να είναι αλλότριοι ως προς τη φύση, ούτε βεβαίως να συμπεριφέρεστε ανελέητα στους ομοφύλους σας σαν να είναι εχθροί, υπακούοντας στον μακάριο Παύλο που λέει: «Οι κύριοι, να παρέχετε την ισότητα προς τους δούλους, εγκαταλείποντας τις απειλές, γνωρίζοντας ότι και ο δικός τους και ο δικός σας Κύριος βρίσκεται στους ουρανούς». Επέτρεψε ο Θεός να υπάρχει δούλος, για να μάθεις εσύ να δουλεύεις στον Θεό. Απαιτείς αφοσίωση από τον οικέτη σου; Να δείχνεις και εσύ ο ίδιος αφοσίωση στον Δεσπότη. Τιμωρείς αυτόν που σφάλλει; Επομένως μην αμαρτάνεις, για να μην τιμωρηθείς από τον Θεό.

Η δε τιμή προς τους γονείς, επειδή δεν λαμβάνει από αυτούς ανταπόδοση άξια λόγου, εξασφάλισε αυτήν την ανταπόδοση από τον Θεό μέσω υπόσχεσης. «Οι δούλοι, να υπακούτε στους κατά σάρκα κυρίους σας με φόβο και τρόμο, με απλότητα της καρδιάς σας, όπως στον Χριστό, όχι με οφθαλμοδουλεία, σαν να θέλετε να αρέσετε στους ανθρώπους, αλλά ως δούλοι του Χριστού, κάνοντας το θέλημα του Θεού από την ψυχή σας, υπηρετώντας με καλή θέληση τον Κύριο και όχι τους ανθρώπους. Γνωρίζοντας ότι ό,τι καλό κάνει ο καθένας, αυτό θα το λάβει ως αμοιβή από τον Κύριο, είτε είναι δούλος είτε ελεύθερος. Και οι κύριοι, να κάνετε τα ίδια σε αυτούς, σταματώντας τις απειλές, γνωρίζοντας ότι και ο δικός σας Κύριος βρίσκεται στους ουρανούς, και σε αυτόν δεν υπάρχει προσωποληψία». Πάλι, υποτάσσει πρώτα αυτόν που οφείλει υπακοή, και έπειτα διδάσκει τη χρηστότητα σε αυτόν που εξουσιάζει. Ονομάζει δε κυρίους «κατά σάρκα», διότι η δεσποτεία δεν είναι φυσική, ούτε έχει δημιουργηθεί κανείς ως δούλος κάποιου άλλου, όπως συμβαίνει με τα άλογα ζώα.

Κανείς δεν κατηγορήθηκε ποτέ για τη φτώχεια του πατέρα του. Το πατρικό χρέος οδηγεί στη φυλακή. Μην αφήνεις πίσω σου χρεόγραφο σαν πατρική κατάρα που μεταβιβάζεται σε παιδιά και εγγόνια. ΤΙΤΛΟΣ Ιʹ. — Περί κυρίων και οικοδεσποτών· και ότι δεν πρέπει αυτοί να είναι καταπιεστικοί, αλλά ήπιοι προς όσους ζουν μαζί τους. «Εκείνος που δεν συμπεριφέρεται σωστά στον οίκο του, θα κληρονομήσει ανέμους.» «Μην είσαι σαν λιοντάρι στον οίκο σου, και παράλογος προς τους υπηρέτες σου.» «Εάν έχεις υπηρέτη, ας είναι σαν εσένα· διότι με αίμα τον απέκτησες. Εάν του συμπεριφερθείς άσχημα, και αυτός φύγει και δραπετεύσει, σε ποιον δρόμο θα τον αναζητήσεις;» «Οι κύριοι, να συμπεριφέρεστε με τον ίδιο τρόπο προς αυτούς, εγκαταλείποντας την απειλή, γνωρίζοντας ότι ο Κύριος και αυτών και δικός σας βρίσκεται στον ουρανό.» «Οι κύριοι, να παρέχετε το δίκαιο και την ισότητα στους δούλους, γνωρίζοντας ότι και εσείς έχετε Κύριο στον ουρανό.» Ο πατέρας, αφού τον υποδούλωσε νομίμως, σου άφησε έναν δούλο. Δώσε του την ελευθερία, και σε εκείνον θα ελαφρύνεις τα βάσανα, και στον εαυτό σου θα εξασφαλίσεις την αληθινή ελευθερία.

«Τσακισμένο καλάμι δεν θα συντρίψει, και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει, αλλά θα αποδώσει κρίση σύμφωνα με την αλήθεια. Θα λάμψει και δεν θα θραυστεί, έως ότου εγκαθιδρύσει την κρίση στη γη, και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη.» «Εγώ θα εκδικάσω την υπόθεσή σου, και εγώ θα λυτρώσω τους υιούς σου· και αυτοί που σε καταθλίβουν θα φάνε τις σάρκες τους, και θα πιουν το αίμα τους σαν νέο κρασί.» «Εγώ είμαι ο Κύριος, που λαλώ δικαιοσύνη και αναγγέλλω αλήθεια.» «Όλες οι κρίσεις σου είναι αλήθεια, και αληθινές κρίσεις εφήρμοσες.» «Εσύ, όντας κύριος της δύναμης, κρίνεις με επιείκεια, και με πολλή φειδώ μας κυβερνάς. Επειδή είσαι δίκαιος, δίκαια κυβερνάς τα πάντα.» «Μεγάλες είναι οι κρίσεις σου και δυσδιήγητες.» «Διότι αυτούς μεν τους νουθέτησες και τους παιδαγώγησες σαν πατέρας· εκείνους όμως τους καταδίκασες και τους τιμώρησες σαν αυστηρός βασιλιάς.» «Ο Κύριος είναι κριτής, και δεν υπάρχει σε αυτόν διάκριση υπέρ της ανθρώπινης δόξας. Δεν θα προσωποληπτήσει.» «Είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού.» «Ο Θεός δεν προσωποληπτεί τους ανθρώπους.» «Δεν υπάρχει προσωποληψία σε αυτόν.» «Ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει· ποιος είναι αυτός που κατακρίνει;» Ούτε το έλεος του Θεού είναι άκριτο, ούτε η κρίση του ανελέητη· απεναντίας, και όταν ελεεί, μοιράζει τους οικτιρμούς του με διάκριση στους άξιους, και όταν κρίνει, επιφέρει την κρίση αναλογιζόμενος την αδυναμία μας.

ΚΑΝΟΝΑΣ Ζ΄. Οι δε ελεύθεροι θα δοκιμαστούν επί τρία έτη σε μετάνοια, τόσο επειδή υποκρίθηκαν όσο και επειδή εξανάγκασαν τους συνδούλους τους να θυσιάσουν, παρακούοντας έτσι τον Απόστολο, ο οποίος ζητεί από τους κυρίους να συμπεριφέρονται αναλόγως προς τους δούλους, εγκαταλείποντας την απειλή: «Γνωρίζοντας», λέγει, «ότι και ημών και αυτών ο Κύριος ευρίσκεται στους ουρανούς, και προσωποληψία δεν υπάρχει σε Αυτόν». Αν όμως έχουμε όλοι έναν Κύριο απροσωπόληπτο, εφόσον ο Χριστός είναι τα πάντα και μέσα σε όλους, σε Βαρβάρους και σε Σκύθες, σε δούλους και σε ελεύθερους, οφείλουν να αναλογιστούν τι έπραξαν, επιθυμώντας να σώσουν τη δική τους ψυχή, αυτοί που έσυραν τους συνδούλους τους στην ειδωλολατρία, ενώ θα μπορούσαν και εκείνοι να είχαν διαφύγει, εάν τους είχαν παράσχει το δίκαιο και την ισότητα, όπως λέγει πάλι ο Απόστολος.

Προς την Υπάτισσα. Ανέγνωσα την επιστολή της τιμιότητάς σου, και για μεν την υγεία σου εδόξασα τον Θεό ο ταπεινός. Και λέγοντας υγεία, δεν εννοώ τόσο του σώματος (διότι αυτή μερικές φορές είναι σε κάποιους ανώφελη, όταν δεν χρησιμοποιείται για την εργασία της αρετής), αλλά της ψυχής· διότι αυτή είναι πάντοτε επιθυμητή. Από πού γίνεται αυτό γνωστό; Από το ότι διαφυλάσσεις τον εαυτό σου σώο από την κοινωνία της χριστομάχου αιρέσεως, με φόβο Θεού και ορθόδοξη πίστη· για τα οποία χαίρω και εγώ, όντας καθοδηγητής μιας τέτοιας θεόφρονος γυναίκας. Για τη θλίψη σου όμως λυπήθηκα βαθύτατα, καθώς δοκιμάζεσαι με συμφορά πάνω στη συμφορά. Εύχομαι λοιπόν, ως ελάχιστος, να διασκορπιστούν τα λυπηρά που σε βρήκαν, με το έλεος του Θεού, και ως προς τα τέκνα και ως προς τους υπηρέτες. Εσύ όμως, σεβαστή γυναίκα, να υπομένεις με ευχαριστία τα θλιβερά, διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδεύει, επειδή μέσω των θλίψεων μπορεί κανείς να επιτύχει την αιώνια ζωή. Να δείχνεις δε φειδώ (σου υπενθυμίζω) σε όσους βρίσκονται υπό την εξουσία σου· εγκαταλείποντας, όπως λέει ο απόστολος, την απειλή, γνωρίζοντας ότι και ο δικός σας Κύριος βρίσκεται στους ουρανούς. Γνωρίζω βέβαια ότι συμπεριφέρεσαι με φιλανθρωπία σε αυτούς. Και μην ενοχληθείς από την αγαπητική μου υπενθύμιση. Σε όλα, λοιπόν, είθε ο Κύριός μου να σε διατηρήσει χωρίς θλίψεις, να ευημερείς στην οδό των εντολών του.