Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 1:11

β΄. Λοιπόν, ας πούμε τώρα ότι, όταν κάποτε λιμός ενέσκηψε αβάσταχτα και καταπίεζε τους υιούς του Ισραήλ, μετοίκησαν από τη γη Χαναάν στην Αίγυπτο, όντας περίπου εβδομήντα πέντε ψυχές, καθώς είναι γεγραμμένο. Με την πάροδο του χρόνου, λοιπόν, το γένος τους αυξήθηκε σε πλήθος που ξεπερνούσε κάθε αριθμό. Διότι είναι γεγραμμένο: «Οι δε υιοί του Ισραήλ αυξήθηκαν και πληθύνθηκαν, και έγιναν πολυπληθείς και ενισχύονταν σφόδρα· και η γη τους πολλαπλασίαζε υπερβολικά». Επειδή όμως εκείνος που έτυχε να κυβερνά τη χώρα των Αιγυπτίων δεν έβλεπε χωρίς καχυποψία την πληθυσμιακή αύξηση των Εβραίων, τους επιβουλεύτηκε και έβαλε πάνω τους επιστάτες των έργων, για να τους καταπονήσουν στα έργα. Ο δε τρόπος της καταπόνησης ήταν ο ιδρώτας στις σκαπάνες, η ατέλειωτη και άμισθη κατασκευή πλίνθων, καθώς και η οικοδόμηση οχυρών πόλεων για τον Φαραώ, δηλαδή πόλεων εξοπλισμένων με πύργους, ή τόσο ευρύχωρων και μεγάλων, ώστε να φαίνονται εντελώς απόρθητες σε σχέση με τις άλλες, προφανώς λόγω του πλήθους των κατοίκων τους. Τέτοιες ήταν η Πειθώ και η Ραμεσσή, και άλλες πόλεις. Στον τύραννο, όμως, το σχέδιο κατέληξε σε αποτέλεσμα αντίθετο των προσδοκιών του. Διότι, όπως λέγεται, όσο ταπεινώνονταν οι τιμωρούμενοι, τόσο πιο φανερή γινόταν η απόδειξη της υπεροχής τους, και γίνονταν περισσότεροι· επειδή ο Θεός ήθελε να ευεργετήσει τους ανόσια υβριζόμενους μέσα από αυτό που συνήθως προκαλεί κακό. Αντιλαμβανόμενος αυτό ο τύραννος, πρόσθεσε στους κόπους και άλλη επιβουλή.

Το ότι, εξάλλου, λογίζεται και αποτελεί δόξα και πλούτο για τους ακάθαρτους δαίμονες και για τον ίδιο τον Σατανά ο μάταιος περισπασμός μας, οι κόποι για τη σάρκα και η φροντίδα που αποβλέπει στα πλέον γήινα, θα μπορούσε να το καταδείξει αινιγματωδώς το γεγονός ότι οι Ισραηλίτες έχτιζαν πόλεις για τον Φαραώ, καταπονούμενοι με τον πηλό και την πλινθοποιία· καθώς και το ότι καθιστά μισητό το αρσενικό στοιχείο, δηλαδή αυτό που ρέπει προς την ανδρεία, και προφανώς την ανδρεία των αρετών.

«Και επέβλεψε ο Θεός στους υιούς του Ισραήλ, και έγινε γνωστός σε αυτούς.» Διότι οι Αιγύπτιοι καταδυνάστευαν τους Ισραηλίτες, επιβάλλοντάς τους τον ζυγό της καταναγκαστικής δουλείας, και τοποθετώντας τους σκληρούς και ανελέητους εργοδιώκτες, οι οποίοι έκαναν οδυνηρή τη ζωή τους, όπως είναι γραμμένο. Εκείνοι δε, πιεζόμενοι από τις υπερβολικές καταπιέσεις, κλαίγοντας και θρηνώντας παρακαλούσαν οι ταλαίπωροι να αξιωθούν την άνωθεν ευσπλαχνία. «Αλλά επισκέφθηκε ο Θεός, και επέβλεψε, λέγει, τους υιούς του Ισραήλ, και έγινε γνωστός σε αυτούς.» Όταν λοιπόν βρισκόμαστε σε άγνοια του Θεού, τότε και σε εκείνους που μας αδικούν θα υποταχθούμε, και στους βούρκους της αμαρτίας θα κυλιστούμε, έχοντας σκληρούς και ωμούς επιστάτες σε αυτά, τους ακάθαρτους δαίμονες. Αλλά η χάρη της ελευθερίας πάντοτε θα ακολουθεί τη γνώση του Θεού. Αλλά εκείνα μεν συνέβαιναν τυπικώς· γράφτηκαν δε για δική μας νουθεσία, όπως είναι γραμμένο. Και ο τύπος εφαρμόστηκε σε ένα έθνος, εκείνων που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ. Θα διδάξει όμως πολύ καλά και σαφώς ότι σκοπός των ακάθαρτων πνευμάτων και του διαβόλου είναι να ωθούν βιαστικά τους ανθρώπους στη γη να κοπιάζουν σε μάταιες ασχολίες και να εκπληρώνουν τα έργα της σάρκας· ώστε να μην έχουν τον νου τους ελεύθερο και προσηλωμένο στα άνω, για να γνωρίσουν τον Θεό των όλων, και έτσι λοιπόν να κατευθυνθούν στο θέλημά Του, και να υποκύψουν στον ζυγό της δουλείας Του.

«Και τους έβαλε, λέει, επιστάτες στα έργα, για να τους καταπονήσουν με τα έργα, και οικοδόμησαν οχυρωμένες πόλεις για τον Φαραώ, την Πιθώμ, τον Ραμεσσή και την Ων, η οποία είναι η Ηλιούπολη.» Διότι καρποί της αφόρητης πλεονεξίας ήταν, αφενός, οι συνεχείς κακουχίες με τον πηλό και την πλινθοποιία, αφετέρου οι πόλεις που υψώνονταν με τείχη και οι ανεγέρσεις αναχωμάτων στους αγρούς, και αυτά ολοκληρώνονταν από όσους κοπίαζαν χωρίς αμοιβή και με άφθονο ιδρώτα. Διότι, αφού πήραν υπό την εξουσία τους οι κοσμοκράτορες του αιώνος τούτου τις άθλιες ψυχές των ανθρώπων, τις καταπονούν με πηλό και πλίνθους και με όσα γίνονται στη γη και γύρω από τη γη, και, δένοντάς τες σε πονηρό και άσκοπο πειρασμό (τέτοια άλλωστε φαίνονται τα έργα της σάρκας και όσα σχετίζονται με αυτήν), τις αναγκάζουν να αποδεχθούν μια ζωή πικρή και απολύτως γεμάτη μόχθο, η οποία με κανέναν τρόπο δεν θα αποφέρει καμία ωφέλεια σε όσους έχουν εξαναγκαστεί να την ασκούν. Τι άραγε θα ωφελήσουν την άθλια ψυχή μας τα έργα και τα πάθη της σάρκας; Αλλά αυτό θα κατατεθεί σαν κέρδος από εμάς στον διάβολο και τους δαίμονες, και θα γίνει πλούτος και καύχημα της βασιλείας των εχθρικών δυνάμεων, όπως ακριβώς βέβαια και ο Φαραώ θεωρούσε όχι μικρή δόξα το να του χτίσουν πόλεις οι Ισραηλίτες, οι οποίοι είχαν εξαναγκαστεί να φτάσουν σε αυτό ασιτεί και χωρίς αμοιβή. ΠΑΛΛ. Έτσι είναι. Διότι πράγματι ο λόγος είναι πολύ ξεκάθαρος. ΚΥΡ.

Διότι ο Φαραώ φοβόταν τους Εβραίους βλέποντάς τους να αυξάνονται σε αμέτρητο πλήθος. Και επιχειρώντας να ανακόψει με μεγάλη κακοβουλία αυτή την ορμή και την αύξησή τους, «τοποθέτησε πάνω τους», λέει, «επιστάτες στα έργα, ώστε να τους ταλαιπωρήσουν με τα καταναγκαστικά έργα». Όμως η σκέψη τους αυτή ανατρέπεται στο αντίθετο. Διότι η κακοπάθεια που τους επιβλήθηκε έγινε αφορμή για την αύξηση του πλήθους τους, καθώς ο Θεός οικονομούσε τα πράγματα και αντέτασσε, τρόπον τινά, τη δική Του χάρη στις ραδιουργίες εκείνου. «Επειδή, όσο τους ταπείνωναν», λέει, «τόσο περισσότεροι γίνονταν και δυνάμωναν». Διότι και ο Σατανάς επιφέρει τις θλίψεις, τρίζοντας τα δόντια του εναντίον των αγίων, και ορμώντας πάντοτε, επιλεκτικά, εναντίον αυτών τους οποίους ο Θεός θεωρεί δικούς Του· «διότι τα θηράματά του είναι εκλεκτά», λέει· όμως εκείνοι που υποφέρουν εξαιτίας αυτών, θα γίνουν καλύτεροι μέσα από τις δοκιμασίες. Και η υπομονή στους αγώνες τούς αναδεικνύει οπωσδήποτε πιο ένδοξους, ώστε μέσα από τα πράγματα με τα οποία νομίζει ότι θα τους λυπήσει και θα τους βλάψει, μέσα από αυτά κυρίως, αν και άθελά του, τους ωφελεί, και μέσα από αυτά με τα οποία υπέθεσε ότι θα τους νικήσει, τους καθιστά ισχυρότερους.

Και ποιος θα μας αξιώσει έστω να συναισθανθούμε την πικρή μας δουλεία, ώστε να ταπεινωθούμε και να σπεύσουμε να ελεηθούμε; Όταν ήταν οι υιοί του Ισραήλ στην Αίγυπτο και δούλευαν στον Φαραώ, έφτιαχναν πλίνθους. Αυτοί που κατασκευάζουν πλίνθους είναι πάντοτε σκυμμένοι κάτω, έχοντας την προσοχή τους στη γη. Έτσι και η ψυχή, εάν κυριευθεί από τον διάβολο και διαπράττει την έμπρακτη αμαρτία, εκείνος καταπατά το φρόνημά της και την κάνει να μη σκέφτεται τίποτα το πνευματικό, αλλά πάντοτε να φρονεί και να πράττει τα γήινα. Έπειτα έχτισαν γι' αυτόν από τους πλίνθους που κατασκεύασαν τρεις οχυρωμένες πόλεις, την Πιθώ και τη Ραμεσή και την Ων, η οποία είναι η Ηλιούπολη. Αυτές είναι η φιληδονία και η φιλαργυρία και η φιλοδοξία, από τις οποίες συνίσταται κάθε αμαρτία.

Πότε δε έθεσε στον λαό ως μαρτυρία τον νόμο περί των σαλπίγγων, αν όχι κατά τον χρόνο εκείνο, κατά τον οποίο τους εξήγαγε από τη γη της Αιγύπτου, όταν άκουσε γλώσσα την οποία δεν γνώριζε; Διότι, ενώ διέτριβαν στην έρημο, αξιώθηκαν να ακούσουν τη φωνή του Θεού, ο οποίος τους διακήρυττε μεγαλόφωνα τον Δεκάλογο. Και κατά τον καιρό εκείνο ελευθερώνονταν από τη δουλεία και την κακοπάθεια ανάμεσα στους Αιγυπτίους. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Απάλλαξε την πλάτη του από τα φορτία· τα χέρια του δούλεψαν με το κοφίνι»· ενώ κατά τον Σύμμαχο: «Αφαίρεσα τον ώμο του από το βάρος, τα χέρια του απαλλάχθηκαν από το κοφίνι». Διότι, όταν δούλευαν στον Φαραώ, καταπονούνταν με τον πηλό και την πλινθοποιία, χτίζοντας γι' αυτόν τις πόλεις, και τότε ταλαιπωρούσαν τα μεν χέρια τους με τα κοφίνια, τους δε ώμους τους με τα φορτία. Εντούτοις, κατέστησαν ελεύθεροι από όλα αυτά, όταν έγινε σε αυτούς η επίσκεψη του Θεού. Γι' αυτό λέει: «Απάλλαξε την πλάτη του από τα φορτία». Και ποιος την απάλλαξε, παρά ο Θεός που τους ελευθέρωσε; Τους αξίωσε δε αυτών των πραγμάτων, επειδή ακριβώς τον επικαλούνταν μέσα στη θλίψη τους· και αυτό το αποδεικνύει η Γραφή του Μωυσή που λέει: «Και αναστέναξαν οι υιοί του Ισραήλ, και ανέκραξαν προς τον Κύριο, και ανέβηκε η κραυγή τους προς τον Θεό». Σε ακολουθία με αυτά, και το παρόν λόγιο αναφέρει: «Μέσα στη θλίψη με επικαλέστηκες, και σε λύτρωσα· σε εισάκουσα στον απόκρυφο τόπο της καταιγίδας, σε δοκίμασα στο ύδωρ της αντιλογίας».

Εξόδου. Φιθώμ (Έξοδ. 1, 11). Πόλη στην Αίγυπτο, την οποία οικοδόμησαν οι υιοί του Ισραήλ.

Ιδού, οι νοητοί Αιγύπτιοι, Κύριε, με καταδυναστεύουν με πόνους και καταθλίβουν σφοδρά τη ζωή μου, αναγκάζοντάς με να χτίζω οχυρωμένες πόλεις για την κακία· λύτρωσέ με από την επίθεσή τους. Τον θρήνο μου μετάτρεψε σε χαρά και διάρρηξε τον τραχύ σάκο της αμαρτίας και ζώσε με τώρα με ευφροσύνη· το πικρό μου δάκρυ, Σωτήρα, μετάβαλε σε γλυκό και φαίδρυνε το πρόσωπό μου.