Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 1:12

β΄. Λοιπόν, ας πούμε τώρα ότι, όταν κάποτε λιμός ενέσκηψε αβάσταχτα και καταπίεζε τους υιούς του Ισραήλ, μετοίκησαν από τη γη Χαναάν στην Αίγυπτο, όντας περίπου εβδομήντα πέντε ψυχές, καθώς είναι γεγραμμένο. Με την πάροδο του χρόνου, λοιπόν, το γένος τους αυξήθηκε σε πλήθος που ξεπερνούσε κάθε αριθμό. Διότι είναι γεγραμμένο: «Οι δε υιοί του Ισραήλ αυξήθηκαν και πληθύνθηκαν, και έγιναν πολυπληθείς και ενισχύονταν σφόδρα· και η γη τους πολλαπλασίαζε υπερβολικά». Επειδή όμως εκείνος που έτυχε να κυβερνά τη χώρα των Αιγυπτίων δεν έβλεπε χωρίς καχυποψία την πληθυσμιακή αύξηση των Εβραίων, τους επιβουλεύτηκε και έβαλε πάνω τους επιστάτες των έργων, για να τους καταπονήσουν στα έργα. Ο δε τρόπος της καταπόνησης ήταν ο ιδρώτας στις σκαπάνες, η ατέλειωτη και άμισθη κατασκευή πλίνθων, καθώς και η οικοδόμηση οχυρών πόλεων για τον Φαραώ, δηλαδή πόλεων εξοπλισμένων με πύργους, ή τόσο ευρύχωρων και μεγάλων, ώστε να φαίνονται εντελώς απόρθητες σε σχέση με τις άλλες, προφανώς λόγω του πλήθους των κατοίκων τους. Τέτοιες ήταν η Πειθώ και η Ραμεσσή, και άλλες πόλεις. Στον τύραννο, όμως, το σχέδιο κατέληξε σε αποτέλεσμα αντίθετο των προσδοκιών του. Διότι, όπως λέγεται, όσο ταπεινώνονταν οι τιμωρούμενοι, τόσο πιο φανερή γινόταν η απόδειξη της υπεροχής τους, και γίνονταν περισσότεροι· επειδή ο Θεός ήθελε να ευεργετήσει τους ανόσια υβριζόμενους μέσα από αυτό που συνήθως προκαλεί κακό. Αντιλαμβανόμενος αυτό ο τύραννος, πρόσθεσε στους κόπους και άλλη επιβουλή.

Το ότι, εξάλλου, λογίζεται και αποτελεί δόξα και πλούτο για τους ακάθαρτους δαίμονες και για τον ίδιο τον Σατανά ο μάταιος περισπασμός μας, οι κόποι για τη σάρκα και η φροντίδα που αποβλέπει στα πλέον γήινα, θα μπορούσε να το καταδείξει αινιγματωδώς το γεγονός ότι οι Ισραηλίτες έχτιζαν πόλεις για τον Φαραώ, καταπονούμενοι με τον πηλό και την πλινθοποιία· καθώς και το ότι καθιστά μισητό το αρσενικό στοιχείο, δηλαδή αυτό που ρέπει προς την ανδρεία, και προφανώς την ανδρεία των αρετών.

«Και επέβλεψε ο Θεός στους υιούς του Ισραήλ, και έγινε γνωστός σε αυτούς.» Διότι οι Αιγύπτιοι καταδυνάστευαν τους Ισραηλίτες, επιβάλλοντάς τους τον ζυγό της καταναγκαστικής δουλείας, και τοποθετώντας τους σκληρούς και ανελέητους εργοδιώκτες, οι οποίοι έκαναν οδυνηρή τη ζωή τους, όπως είναι γραμμένο. Εκείνοι δε, πιεζόμενοι από τις υπερβολικές καταπιέσεις, κλαίγοντας και θρηνώντας παρακαλούσαν οι ταλαίπωροι να αξιωθούν την άνωθεν ευσπλαχνία. «Αλλά επισκέφθηκε ο Θεός, και επέβλεψε, λέγει, τους υιούς του Ισραήλ, και έγινε γνωστός σε αυτούς.» Όταν λοιπόν βρισκόμαστε σε άγνοια του Θεού, τότε και σε εκείνους που μας αδικούν θα υποταχθούμε, και στους βούρκους της αμαρτίας θα κυλιστούμε, έχοντας σκληρούς και ωμούς επιστάτες σε αυτά, τους ακάθαρτους δαίμονες. Αλλά η χάρη της ελευθερίας πάντοτε θα ακολουθεί τη γνώση του Θεού. Αλλά εκείνα μεν συνέβαιναν τυπικώς· γράφτηκαν δε για δική μας νουθεσία, όπως είναι γραμμένο. Και ο τύπος εφαρμόστηκε σε ένα έθνος, εκείνων που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ. Θα διδάξει όμως πολύ καλά και σαφώς ότι σκοπός των ακάθαρτων πνευμάτων και του διαβόλου είναι να ωθούν βιαστικά τους ανθρώπους στη γη να κοπιάζουν σε μάταιες ασχολίες και να εκπληρώνουν τα έργα της σάρκας· ώστε να μην έχουν τον νου τους ελεύθερο και προσηλωμένο στα άνω, για να γνωρίσουν τον Θεό των όλων, και έτσι λοιπόν να κατευθυνθούν στο θέλημά Του, και να υποκύψουν στον ζυγό της δουλείας Του.

Διότι ο Φαραώ φοβόταν τους Εβραίους βλέποντάς τους να αυξάνονται σε αμέτρητο πλήθος. Και επιχειρώντας να ανακόψει με μεγάλη κακοβουλία αυτή την ορμή και την αύξησή τους, «τοποθέτησε πάνω τους», λέει, «επιστάτες στα έργα, ώστε να τους ταλαιπωρήσουν με τα καταναγκαστικά έργα». Όμως η σκέψη τους αυτή ανατρέπεται στο αντίθετο. Διότι η κακοπάθεια που τους επιβλήθηκε έγινε αφορμή για την αύξηση του πλήθους τους, καθώς ο Θεός οικονομούσε τα πράγματα και αντέτασσε, τρόπον τινά, τη δική Του χάρη στις ραδιουργίες εκείνου. «Επειδή, όσο τους ταπείνωναν», λέει, «τόσο περισσότεροι γίνονταν και δυνάμωναν». Διότι και ο Σατανάς επιφέρει τις θλίψεις, τρίζοντας τα δόντια του εναντίον των αγίων, και ορμώντας πάντοτε, επιλεκτικά, εναντίον αυτών τους οποίους ο Θεός θεωρεί δικούς Του· «διότι τα θηράματά του είναι εκλεκτά», λέει· όμως εκείνοι που υποφέρουν εξαιτίας αυτών, θα γίνουν καλύτεροι μέσα από τις δοκιμασίες. Και η υπομονή στους αγώνες τούς αναδεικνύει οπωσδήποτε πιο ένδοξους, ώστε μέσα από τα πράγματα με τα οποία νομίζει ότι θα τους λυπήσει και θα τους βλάψει, μέσα από αυτά κυρίως, αν και άθελά του, τους ωφελεί, και μέσα από αυτά με τα οποία υπέθεσε ότι θα τους νικήσει, τους καθιστά ισχυρότερους.

Από το βιβλίο της Εξόδου, σχετικά με τον Φαραώ. Ο Φαραώ αρχικά κατέτρυχε τον ισραηλιτικό λαό με σκληρούς μόχθους, νομίζοντας ότι θα εμποδίσει την πληθυσμιακή του αύξηση. Επειδή όμως ο Θεός ενεργούσε αντίθετα - διότι, όπως λέει η Γραφή, όσο τους ταλαιπωρούσαν οι Αιγύπτιοι, τόσο περισσότερο αυξάνονταν και γίνονταν ισχυρότεροι - καταφεύγει κρυφά σε άλλη μηχανορραφία, και προστάζει τις μαίες των Εβραίων να σκοτώνουν τα αρσενικά βρέφη που γεννιούνται, ενώ να διατηρούν στη ζωή τα θηλυκά. Επειδή όμως ο Θεός εμπόδισε και αυτό - «διότι φοβήθηκαν, λέει, οι μαίες τον Θεό, και δεν έπραξαν όπως τους διέταξε ο Φαραώ» - επιχειρεί τρίτη επιβουλή, και δίνει φανερά εντολή στους υπηκόους του να ρίχνουν στον ποταμό κάθε αρσενικό βρέφος που γεννιέται, ενώ κάθε θηλυκό να το αφήνουν να ζήσει.

Πότε δε έθεσε στον λαό ως μαρτυρία τον νόμο περί των σαλπίγγων, αν όχι κατά τον χρόνο εκείνο, κατά τον οποίο τους εξήγαγε από τη γη της Αιγύπτου, όταν άκουσε γλώσσα την οποία δεν γνώριζε; Διότι, ενώ διέτριβαν στην έρημο, αξιώθηκαν να ακούσουν τη φωνή του Θεού, ο οποίος τους διακήρυττε μεγαλόφωνα τον Δεκάλογο. Και κατά τον καιρό εκείνο ελευθερώνονταν από τη δουλεία και την κακοπάθεια ανάμεσα στους Αιγυπτίους. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Απάλλαξε την πλάτη του από τα φορτία· τα χέρια του δούλεψαν με το κοφίνι»· ενώ κατά τον Σύμμαχο: «Αφαίρεσα τον ώμο του από το βάρος, τα χέρια του απαλλάχθηκαν από το κοφίνι». Διότι, όταν δούλευαν στον Φαραώ, καταπονούνταν με τον πηλό και την πλινθοποιία, χτίζοντας γι' αυτόν τις πόλεις, και τότε ταλαιπωρούσαν τα μεν χέρια τους με τα κοφίνια, τους δε ώμους τους με τα φορτία. Εντούτοις, κατέστησαν ελεύθεροι από όλα αυτά, όταν έγινε σε αυτούς η επίσκεψη του Θεού. Γι' αυτό λέει: «Απάλλαξε την πλάτη του από τα φορτία». Και ποιος την απάλλαξε, παρά ο Θεός που τους ελευθέρωσε; Τους αξίωσε δε αυτών των πραγμάτων, επειδή ακριβώς τον επικαλούνταν μέσα στη θλίψη τους· και αυτό το αποδεικνύει η Γραφή του Μωυσή που λέει: «Και αναστέναξαν οι υιοί του Ισραήλ, και ανέκραξαν προς τον Κύριο, και ανέβηκε η κραυγή τους προς τον Θεό». Σε ακολουθία με αυτά, και το παρόν λόγιο αναφέρει: «Μέσα στη θλίψη με επικαλέστηκες, και σε λύτρωσα· σε εισάκουσα στον απόκρυφο τόπο της καταιγίδας, σε δοκίμασα στο ύδωρ της αντιλογίας».

Όσα δε έπονται του «αφού πλάγιασε, αναπαύθηκε σαν λιοντάρι», έχουν διατυπωθεί σχεδόν με τις ίδιες λέξεις και από τον Ιακώβ στις προφητείες για τον Ιούδα. Το τι νόημα έχουν αυτά δεν θα το επαναλάβουμε, αφού το έχουμε ήδη εκθέσει σύμφωνα με όσα υπέπεσαν στην αντίληψή μας· είναι δε προφανές το πώς εμείς, που ευλογούμε τον Χριστό του Θεού, έχουμε ευλογηθεί· διότι ακόμη και αν μας βδελύσσονται, όπως ακριβώς οι Αιγύπτιοι αποστρέφονταν τον παλαιό λαό του Θεού, εντούτοις εκπληρώνεται και σε εμάς το: «όσο δε τους ταπείνωναν, τόσο περισσότερο πληθύνονταν, και ενδυναμώνονταν πάρα πολύ». Και είναι σαφές με ποιον τρόπο έλαβαν την κατάρα όσοι εξ αρχής Τον καταράστηκαν δια του: «σταύρωσον, σταύρωσον αυτόν»· διότι ο σταυρός αποτελούσε κατάρα, σύμφωνα με το: «επικατάρατος είναι καθένας που κρεμιέται πάνω σε ξύλο». Αλλά Εκείνος μεν, αφού υπέμεινε τη δική τους κατάρα, υπερυψώθηκε από τον Πατέρα· εκείνοι δε, καταραμένοι από τον ίδιο τον Θεό, έλαβαν αδιάκοπο και αιώνιο όλεθρο. Τον οποίο εάν κανείς εξετάσει με ακρίβεια, θα αντικρίσει το μέγεθος της δύναμης του Θεού, η οποία μέχρι και σήμερα καταδιώκει όσους έχουν άπαξ καταραστεί από Αυτόν. Αυτά ως προς το: «και όσοι σε ευλογούν είναι ευλογημένοι, και όσοι σε καταρώνται είναι καταραμένοι».

ΤΙΤΛΟΣ Γ΄. — Περί της βοηθείας του Θεού· και ότι, όταν ο Θεός ευδοκεί, η επιβουλή των ανθρώπων εξασθενεί, και οι λίγοι επικρατούν των πολλών. «Όσο τους καταπίεζαν, τόσο περισσότεροι γίνονταν, και δυνάμωναν πάρα πολύ.» «Είπε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Είδα την κακοπάθεια του λαού μου στην Αίγυπτο και άκουσα την κραυγή τους εξαιτίας των εργοδιωκτών τους. Διότι γνωρίζω την οδύνη τους, και κατέβηκα για να τους ελευθερώσω από τα χέρια των Αιγυπτίων, και να τους βγάλω από τη γη εκείνη, και να τους εισαγάγω σε γη που ρέει μέλι και γάλα.» «Είπε ο Βαλαάμ: Από τη Μεσοποταμία με έφερε ο Βαλάκ, ο βασιλιάς του Μωάβ, λέγοντας: Καταράσου για χάρη μου τον Ισραήλ. Πώς να καταραστώ αυτόν που δεν καταράστηκε ο Κύριος; Ή πώς να καταραστώ αυτόν που δεν καταριέται ο Θεός;» «Είπε ο Κύριος προς τον Γεδεών: Είναι πολύς ο λαός που είναι μαζί σου για να παραδώσω τη Μαδιάμ στα χέρια τους, μήπως τυχόν καυχηθεί ο Ισραήλ, λέγοντας: Το χέρι μου με έσωσε. Και τώρα, μίλησε στα αυτιά του λαού, λέγοντας: Ποιος είναι φοβισμένος και δειλός; Ας επιστρέψει.»

Ιδού, οι νοητοί Αιγύπτιοι, Κύριε, με καταδυναστεύουν με πόνους και καταθλίβουν σφοδρά τη ζωή μου, αναγκάζοντάς με να χτίζω οχυρωμένες πόλεις για την κακία· λύτρωσέ με από την επίθεσή τους. Τον θρήνο μου μετάτρεψε σε χαρά και διάρρηξε τον τραχύ σάκο της αμαρτίας και ζώσε με τώρα με ευφροσύνη· το πικρό μου δάκρυ, Σωτήρα, μετάβαλε σε γλυκό και φαίδρυνε το πρόσωπό μου.