Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 10:23

Διότι θυμόμαστε ότι ο πάνσοφος Μωυσής έχει γράψει πως επί τρεις ημέρες βαθύ σκοτάδι απλώθηκε στη χώρα των Αιγυπτίων, αλλά δεν έβλαψε απολύτως καθόλου τους Ισραηλίτες. Διότι σε αυτούς υπήρχε και ημέρα και φως. Είναι δε παράδοξο και αυτό, και ξεπερνά κάθε λογική. Εφόσον λοιπόν, λέει, εγώ είμαι εκείνος, και έχω φανερωθεί με σάρκα, αυτός που παλαιότερα ερήμωσε τη θάλασσα, δηλαδή την έκανε ξηρά, που έπραξε το ίδιο και στους ποταμούς, και περιέβαλε με σκοτάδι αυτόν τον παμμέγιστο ουρανό, και κατέστησε σαφές δια της πείρας ότι εγώ είμαι ο Δεσπότης των πάντων, και πως τίποτα απολύτως δεν είναι ακατόρθωτο για τις δικές μου δυνάμεις, πώς δεν θα άξιζε να γίνει περίγελος, ή μάλλον να υποστεί την κατηγορία της ασέβειας, εάν κάποιος επέλεγε να φρονεί και να λέει, δεν έχει το χέρι μου τη δύναμη να σώσει; <Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα παιδείας, ώστε να γνωρίζω πότε πρέπει να πω λόγο.

«Απέστησεν»: Διότι τότε ελευθέρωσε εκείνους από την κατασκευή πλίνθων, τώρα όμως ελευθερώνει τον πιστό λαό από το βάρος των ειδώλων, ως κάτι το γεώδες. «Αι χείρες»: Επειδή από ανάγκη σήκωναν τα άχυρα μέσα σε κοφίνια, όπως ακριβώς ο λαός που προήλθε από τα έθνη, περιφέροντας τα είδωλα δίκην κοφινίων. «Εν θλίψει»: Τότε ελευθέρωσε τον λαό των Εβραίων από τον πηλό της καταναγκαστικής εργασίας, τώρα όμως ελευθερώνει τον πιστό λαό από τον βούρκο των ειδώλων. «Επήκουσα»: Διότι, όταν το σκοτάδι κάλυπτε τη γη της Αιγύπτου, ο Ισραήλ ζούσε στο φως και κανείς από τους Αιγυπτίους δεν έβλεπε. γι' αυτό οι Ισραηλίτες βρίσκονταν σαν σε κρυφό μέρος. «Εδοκίμασα»: Τότε δοκίμασε τον λαό όταν διψούσε και γόγγυζε. διότι το νερό ήταν πικρό, αλλά έγινε γλυκό μέσω του ξύλου. Διότι αυτό που συνέβη ήταν προτύπωση του σταυρού και του βαπτίσματος. «Άκουσον»: Ο λόγος απευθύνεται προς τον λαό των Εβραίων. «Εάν ακούσης μου, ουκ έσται»: Δηλαδή, εάν με ακούσεις, δεν πρόκειται να προσκυνήσεις ξένο θεό ή μάταια είδωλα, δηλαδή χειροποίητα. «Ουδέ προσκυνήσεις»: Διότι εγώ είμαι, λέγει ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος Θεός εκτός από εμένα. «Εγώ γαρ ειμι»: Αυτός που σε έκτισε και σε σώζει. «Ο αναγαγών»: Εγώ, λέγει, είμαι ο Θεός, αυτός που σε λύτρωσε από τη δουλεία των Αιγυπτίων και σε οδήγησε στη γη της επαγγελίας. «Πλάτυνον το στόμα»: Ο λόγος είναι μεταφορικός προς τον πιστό λαό, διότι γέμισε από την αίνεση του Κυρίου και από το σώμα και το αίμα του Χριστού.

Και δεν έφεραν αντίρρηση οι θαυμάσιοι υπηρέτες στα θεία προστάγματα, αλλά έπραξαν τα όσα τους διατάχθηκαν, και επέφεραν σε αυτούς την πιο μακρά, την τριήμερη νύχτα, ή μάλλον ένα σκοτάδι πιο ζοφερό και από τη νύχτα. Διότι η νύχτα, ακόμη και όταν είναι ασέληνη, αναμειγνύεται με τη λάμψη των άστρων· εκείνο όμως το σκοτάδι η θεία Γραφή το ονομάζει ψηλαφητό. Διότι ο Θεός, ο κηδεμόνας του λαού, δεν τιμωρούσε τους Αιγυπτίους με μεγάλες καταστροφές· επειδή δεν αδυνατούσε το παντοδύναμο χέρι Του να εξαπολύσει πάνω τους μαζική οργή, λιοντάρια, αρκούδες, λιμό, λοιμό ή θάνατο· αλλά τους τιμωρούσε με όσα προείπε, καλώντας τους παράλληλα με ηπιότητα σε μετάνοια. Η μεγαλύτερη δε καταπίεση του λαού δεν γινόταν απλώς με τον πηλό και την πλινθοποιία, αλλά με την παραπλάνησή τους προς τη λατρεία των ειδώλων. Γι' αυτό, τιμωρούσε σταδιακά εκείνους που τους οδηγούσαν στην πλάνη, οδηγώντας και αυτούς στην επίγνωση του Δεσπότη των πάντων, μέσω των στοιχείων με τα οποία η κτίση υπηρετούσε τις μάστιγες. Ο μεν αέρας μετατρεπόταν σε σκοτάδι, το δε νερό σε αίμα, η γη σε βατράχια, ενώ η φωτιά παραδόξως συνυπήρχε με βροχή και χαλάζι. Το δε σκοτάδι, λέει, το οποίο εξαπολύθηκε από τον Θεό, δεν αθέτησε τους λόγους Του, αλλά υπάκουσε πρόθυμα, απλωμένο μόνο πάνω από την Αίγυπτο. Λέει λοιπόν η Γραφή: «Για τους υιούς του Ισραήλ υπήρχε φως». Διότι, εάν υπήρχε σε όλον τον κόσμο, πώς λέει ότι αυτό παρέμεινε για τρεις ημέρες και νύχτες; Επειδή τι ήταν αυτό που διαχώριζε τις ημέρες και τις νύχτες, εφόσον υπήρχε μόνο μία παρατεταμένη νύχτα;

Τότε λοιπόν, όχι μόνο στους ίδιους τους αγίους Αγγέλους, ούτε μόνο στους δίκαιους ανθρώπους, αλλά και στους αμαρτωλούς και στους ίδιους τους δαίμονες, ο Θεός θα είναι τα πάντα εν πάσι· στους μεν δικαίους συμμετεχόμενος με ποικίλους τρόπους, ή μάλλον με κάθε τρόπο, θα λέγαμε, ενώ σε εκείνους της αντίθετης μερίδας μόνο ως προς το είναι, το οποίο και είναι το μόνο που τους έχει απομείνει από όσα τους έχουν δοθεί και χαριστεί από τον Αγαθό. Αυτό λοιπόν το ον που διατηρούν, αυτό είναι και ο Θεός μέσα τους. Αν όμως θέλεις, δέξου από εμένα και το εξής: Ο Θεός είναι αφενός φως υπέρφωτο και φως αληθινό και σε κάθε φύση απρόσιτο· και σκοτάδι, όπως λέει η Γραφή, δεν υπάρχει σε Αυτόν· φως δε, κατά κάποια αμυδρή εικόνα Του, είναι και το φως του ήλιου, αλλά αυτό, παρότι φωτίζει τον κόσμο πάνω στη γη, στην Αίγυπτο παλαιά για τους μεν Εβραίους ήταν ημέρα και φως αίθριο εξαιτίας της ευσέβειάς τους, φαινόμενο ως αυτό ακριβώς που ήταν, ενώ για τους ασεβέστατους Αιγυπτίους παρουσιαζόταν ως ψηλαφητό σκοτάδι. Αλλά και ο Θεός είναι ύδωρ ζων, ύδωρ αναβλύζον εις ζωήν αιώνιον· ύδωρ, κατά παρόμοια εικόνα Του, ήταν και εκείνο στην Αίγυπτο, αλλά αυτό για τους μεν Εβραίους ήταν αληθινά ύδωρ, ενώ για τους Αιγυπτίους έπαιρνε την απόχρωση, ίσως δε και τη φύση, του αίματος.

Το μεν ύδωρ του κατακλυσμού κατά τα παλαιά χρόνια, αφού κατέκλυσε ολόκληρο το πρόσωπο της γης, κατέστρεψε κάθε σάρκα, με διασωθέντα πανοικεί μόνο τον δίκαιο Νώε μαζί με τα σπέρματα ενός νέου κόσμου· αργότερα δε, το πέλαγος της Ερυθράς Θάλασσας διεβίβασε τους Εβραίους απέναντι χωρίς να βραχούν, ενώ καταπόντισε τους Αιγυπτίους, για τους οποίους μάλιστα ο αέρας μεταβλήθηκε σε ψηλαφητό σκότος επί τρεις ημέρες, μολονότι στους Εβραίους, όπως ήδη υπενθυμίσαμε, έλαμπε καθαρό φως· όπως εξάλλου και πάλι αργότερα μια τρίωρη νύχτα διέκοψε την ημέρα, καθότι η κτίση δεν ανεχόταν να βλέπει την ύβρη που υφίστατο ο πάσχων Κτίστης.

Και όπως ακριβώς στην Αίγυπτο, όταν έπεσε τριήμερο σκοτάδι, ο γιος δεν έβλεπε τον πατέρα, ούτε ο αδελφός τον αδελφό, ούτε ο φίλος τον γνήσιο φίλο του, επειδή τους είχε καλύψει το σκοτάδι, έτσι, όταν ο Αδάμ παρέβη την εντολή και εξέπεσε από την προηγούμενη δόξα του, περιερχόμενος υπό την εξουσία του πνεύματος του κόσμου, και αφού το κάλυμμα του σκότους ήρθε στην ψυχή του, από εκείνον και μέχρι τον έσχατο Αδάμ, τον Κύριο, δεν έβλεπαν τον αληθινό επουράνιο Πατέρα, την αγαθή και χρηστή μητέρα, δηλαδή τη χάρη του Πνεύματος, τον γλυκύ και ποθούμενο αδελφό, δηλαδή τον Κύριο, και τους φίλους και γνήσιους άγιους αγγέλους, με τους οποίους χαιρόταν συγχορεύοντας και συνεορτάζοντας. Και όχι μόνο μέχρι τον έσχατο Αδάμ, αλλά ακόμη και τώρα, εκείνοι στους οποίους δεν ανέτειλε ο ήλιος της δικαιοσύνης Χριστός και των οποίων τα μάτια της ψυχής δεν άνοιξαν έχοντας φωτιστεί από το αληθινό φως, εξακολουθούν να βρίσκονται υπό το ίδιο σκοτάδι της αμαρτίας, έχοντας την ίδια ενέργεια των ηδονών, υποκείμενοι στην ίδια τιμωρία, μη διαθέτοντας ακόμη μάτια που να βλέπουν τον Πατέρα.

Έτσι και εμείς, τρέφοντας βαθιά αγάπη προς τον καλό πατέρα, συνομιλούμε μαζί του με υιική διάθεση, προσπαθώντας να αναζωπυρώσουμε τους ιερούς σπινθήρες της θεοφιλίας σου, ώστε να αναλάμψει ακόμη περισσότερο ο πυρσός της διδασκαλίας της. Επειδή, όπως γνωρίζεις, επικρατεί σκληρή νύχτα και βαθύ σκοτάδι, πολύ πιο ολέθριο από την ένατη πληγή της Αιγύπτου, το οποίο συμπαρασύρει, συγχέει και βυθίζει στον ζόφο όχι τα σώματα, αλλά, το πιο αξιοθρήνητο από όλα, τις ίδιες τις ψυχές. Ο άρχοντας βρυχάται· υπάρχουν απειλές, μαστιγώσεις, φυλακίσεις, κακώσεις, δοκιμασίες, δελεασμοί, κολακείες, εξορίες και κάθε είδους φόβος και απάτη. Και ποιοι άλλοι διαλάμπουν και έχουν ενδυναμωθεί, παρά οι δικοί μας Ναζηραίοι, τα νεύρα της Εκκλησίας, τα εκλεκτά αναθήματα της οσιότητας, για τους οποίους ο κόσμος δεν είναι άξιος; Μαζί με πολλούς που συγκαταλέγονται σε αυτούς είναι και ο ευλαβέστατος ηγούμενος της Μονής των Κεραμέων· διότι έτσι πρέπει να ονομάζεται αυτός που με νέο αγώνα ανόρθωσε την ήττα του. Και ας είναι ευλογημένος ο Κύριος, ο οποίος αναδεικνύει πολλούς μάρτυρες στον τωρινό διωγμό για τον στηριγμό της αμώμητης πίστεως.

Γι' αυτούς τους λόγους, λοιπόν, μου φαίνεται ότι πρέπει να σιωπώ, κατανοώντας τις περιστάσεις των καιρών, όπως αναφέρει η παλαιά προφητεία. Βλέποντας όμως, από την άλλη πλευρά, την αγαθή προαίρεση της αγάπης σου, που δεν είναι δίκαιο να ζημιώνεται από την κακοήθεια των άλλων, αφήνω μεν τους Αιγυπτίους να αδρανούν μέσα στο ψηλαφητό σκοτάδι και να βρίσκουν το νερό μεταβεβλημένο σε αίμα, αλλά με ευχαρίστηση βλέπω ολόκληρο τον ισραηλιτικό λαό να απολαμβάνει και το φως για τα έργα του και το νερό για τη ζωή του, και γενικά χαίρομαι να βλέπω τα θεία θαύματα να είναι για άλλους μεν μέσα τιμωρίας, για άλλους δε μέσα σωτηρίας.