Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 12:10

Του Αγίου Αθανασίου Περί των Αζύμων. Με τρία υλικά τελούσαν οι Ιουδαίοι το Πάσχα και με τρεις αρετές· και με τρεις μάρτυρες σύμφωνα με την τάξη του Νόμου. Και τα μεν τρία υλικά ήταν ο αμνός, τα άζυμα και τα πικρά χόρτα· οι δε τρεις αρετές ήταν το να είναι περιεζωσμένοι, να φορούν υποδήματα στα πόδια και να κρατούν ραβδί στα χέρια. Οι δε τρεις μάρτυρες ήταν γραμματείς που στέκονταν στην τράπεζα και γνώριζαν με ακρίβεια την έκχυση του φωτός της σελήνης, η οποία υποδεικνυόταν μέσω της κίνησης ενός ποτηριού· τότε ο ιερέας σάλπιζε αμέσως ότι είναι το Πάσχα του Κυρίου. Και έπειτα, μετά το άκουσμα της φωνής της σάλπιγγας, παρασκεύαζαν ζύμη χωρίς ένζυμο άρτο για επτά ημέρες. Πριν όμως από το σημείο του ποτηριού και της σάλπιγγας, δεν είχαν το δικαίωμα να ετοιμάσουν για τις επτά ημέρες αμνό, ή άζυμα, ή πικρά χόρτα. Διότι έτσι λέει και ο μέγας Δαβίδ: «Σαλπίσατε με σάλπιγγα κατά τη Νουμηνία». Ο δε Κύριός μας Ιησούς Χριστός έκανε την παράδοση των αγίων μυστηρίων την πέμπτη ημέρα, κατά την έβδομη ώρα της νύκτας. Η δε έναρξη της βρώσεως των αζύμων έγινε την Παρασκευή το εσπέρας, μετά τον ενταφιασμό του Κυρίου.

Γι' αυτή την αιτία θα θεωρούσα εγώ ότι ο Ιωάννης είπε: «Ο ων, ο ην, ο ερχόμενος». Έπειτα, πάλι ο νομοθέτης προστάζει, λέγοντας: «Δεν θα αφήσετε τίποτα από αυτά έως το πρωί», αποτρέποντας αινιγματωδώς, όπως φαίνεται, μέσα από αυτά τις καθόλου καλές αναβολές ως προς το να θελήσει κανείς να κατανοήσει τέλεια. Διότι, λέει, ας μην παραπέμπεται σε αναβολή η τέλεια και αληθινή γνώση γι' αυτόν, ούτε να φυλάνε κάποιοι για τον εαυτό τους ως χάρη εκτός καιρού την τέλεια συμμετοχή τους σε αυτόν, έχοντας ήδη μετάσχει και έρθει σε πλήρη επαφή μία φορά. Αυτό ακριβώς βέβαια κάνουν εκείνοι που μέσα από την κατήχηση γεύτηκαν τα δόγματα περί του Χριστού, αλλά αναβάλλουν τον φωτισμό του Πνεύματος και τη χάρη του βαπτίσματος για μια μακρινή και εκτός καιρού αναβολή, δηλαδή στα γηρατειά. Διότι από αυτό προκύπτει πολύ μεγάλη βλάβη και μάλιστα απροσδόκητα. Επειδή, αφενός, ακόμη κι αν καταφέρει κανείς να πραγματοποιήσει τα σχέδιά του, η ελπίδα δεν είναι ασφαλής. Αφετέρου, ακόμη κι αν ο σκοπός του πραγματοποιηθεί τελικά, αγιάζεται μεν, όμως έχει κερδίσει μόνο την άφεση των αμαρτημάτων του, και επιστρέφει το τάλαντο στον Κύριό του ξηρό, αφού δεν βρήκε τον χρόνο να εργαστεί καθόλου με αυτό. «Αλλά ούτε και οστό δεν θα συντριβεί από αυτό», λέει. Διότι τα οστά είναι πάντοτε άβρωτα για τα δικά μας δόντια. Τέτοιου είδους είναι για τις ανθρώπινες διάνοιες και ο λευκός, για να το πω έτσι, και κρυμμένος Λόγος της θεότητάς του.

Λέει, λοιπόν, ότι αυτά που απομένουν από αυτό μέχρι το πρωί πρέπει να κατακαίγονται. Και πάλι ονομάζει «πρωί» τον φωτισμό του μέλλοντος αιώνος, όταν θα δούμε τον δικό μας βασιλιά και Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, και όχι πλέον όπως τώρα, σαν σε αίνιγμα και σε καθρέφτη, σαν σκιά και αποσπασματικά, όπως λέει ο Παύλος. Επειδή, λοιπόν, εκείνη την ώρα πρόκειται, μέσω μιας λαμπρότερης γνώσης, να εξαφανιστεί κατά κάποιον τρόπο η σαν σε αίνιγμα θεωρία γι' αυτόν, χρησιμοποιεί πάλι έναν τύπο και λέει ότι θα κατακαούν στη φωτιά όσα απομένουν από αυτό μέχρι το πρωί. Και δίνει εντολή στους συνδαιτυμόνες να έχουν την εξής εμφάνιση: «Οι οσφύες σας ας είναι περιζωσμένες», λέει, «και τα υποδήματα στα πόδια σας, και οι ράβδοι στα χέρια σας. Και θα το φάτε με βιασύνη. Είναι το Πάσχα του Κυρίου.» Το να είναι περιζωσμένη η οσφύς αποτελεί σύμβολο εγρήγορσης και νεανικού φρονήματος, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν από τον Θεό προς τον δίκαιο Ιώβ: «Ζώσου την οσφύ σου σαν άνδρας.» Και πάλι για κάποιον στους προφήτες αναφέρει: «Και θα είναι περιζωσμένος την οσφύ του με δικαιοσύνη», αντί του «έτοιμος και ανδρείος για τη δικαιοσύνη». Το υπόδημα πάλι σημαίνει την ετοιμότητα της προαιρέσεως να βαδίσει χωρίς καθυστέρηση προς εκείνο που θέλει ο Θεός. Επειδή και ο Παύλος με αυτό το νόημα γράφει: «Και έχοντας υποδημένα τα πόδια με την ετοιμότητα του Ευαγγελίου της ειρήνης.»

Και πάλι επιτάσσει να φάνε το κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια, ώστε η γνώση του μυστηρίου του Χριστού να υπάρχει ολόκληρη και τέλεια στις διάνοιές μας. Κεφάλι θα μπορούσε να είναι η αρχή του μυστηρίου, ενώ πόδια το τέλος. Και εντόσθια είναι οι πιο απόρρητοι και πιο κρυμμένοι λόγοι. Το δε «δεν θα αφήσετε υπόλοιπο από αυτό για το πρωί» υποδηλώνει το να μην παραπέμπεται σε αναβολή η τέλεια γνώση περί αυτού, αλλά να μετέχουμε εξολοκλήρου σε όλη αυτή. Και το «δεν θα συντρίψετε οστό του», σημαίνει ότι είναι μη βρώσιμοι από τα δόντια του νου οι λευκοί και κρυμμένοι λόγοι της θεότητάς του, εξαιτίας της εγγενούς τους στερεότητας. Τους συντρίβουν όμως, στο μέτρο του δυνατού γι' αυτούς, οι αιρετικοί που διαστρέφουν τα ορθά διδάγματα της θεογνωσίας. Προστάζει δε όσα περισσέψουν από αυτό μέχρι το πρωί να κατακαίγονται στη φωτιά, φανερώνοντας έτσι τον φωτισμό που θα υπάρξει στον μέλλοντα αιώνα για τους λόγους περί αυτού που παρέμειναν αδιάγνωστοι. Και το να είναι περιζωσμένη η οσφύς, αποτελεί σύμβολο γοργότητας και νεανικού φρονήματος. Διότι λέγει: «Περιζώσου την οσφύ σου σαν άνδρας». Και πάλι, αναφερόμενος σε κάποιον μέσω του προφήτη, λέει: «Και θα είναι ζωσμένος την οσφύ του με δικαιοσύνη», αντί του ότι θα είναι γοργός και ανδρείος στη δικαιοσύνη. Τα δε υποδήματα σημαίνουν την ετοιμότητα της προαιρέσεως στο να βαδίζει προς εκείνο που θέλει ο Θεός.

Λέει πάλι ο Λουκάς, επιβεβαιώνοντας τα όσα έχω πει πολυμερώς και πολυτρόπως, ότι «συνέβη κατά το δευτερόπρωτο σάββατο», για να δείξει ότι πρώτο σάββατο είναι αυτό που ορίστηκε εξ αρχής και ειπώθηκε από τον Κύριο κατά τη δημιουργία του κόσμου, το οποίο επαναλαμβάνεται κυκλικά ανά επτά ημέρες από τότε μέχρι σήμερα, [ότι αυτό είναι το πρώτο]· ενώ δεύτερο σάββατο είναι αυτό που έχει οριστεί από τον νόμο. Διότι λέει ότι «θα πάρεις για τον εαυτό σου ένα πρόβατο ενός έτους, άμωμο, αρσενικό (το οποίο αποτελούσε προτύπωση του Σωτήρα) από τη δέκατη ημέρα του μήνα και θα φυλάσσεται μέχρι τη δέκατη τέταρτη και θα το θυσιάσετε το εσπέρας της δέκατης τέταρτης ημέρας· και θα είναι για εσένα σάββατο, ημέρα αγία, και θα φάτε άζυμα επί επτά ημέρες, και την έβδομη ημέρα θα την κάνεις αγία». Και βλέπετε ότι δεύτερο σάββατο, μετά το πρώτο σάββατο, ονομάζεται αυτή η αγία ημέρα του προβάτου, η οποία έχει αγιαστεί ως σάββατο, είτε συμπέσει να είναι Κυριακή, είτε Δευτέρα, είτε Τρίτη. Καθώς δε επαναλαμβάνεται κυκλικά πάλι ανά επτά ημέρες, το δεύτερο αυτό ονομάζεται πρώτο [δηλαδή δευτερόπρωτο], για να δείξει μέσα από αυτό ότι όχι μόνο ο Ιωάννης έκανε λόγο για χρονική περίοδο δύο ετών και τριών εορτών του Πάσχα, αλλά και ο Λουκάς και οι άλλοι. Διότι έτσι λέει ο νόμος: «θα μετρήσεις επτά εβδομάδες από την αρχή που θα βάλεις το δρεπάνι για τον θερισμό των σταχυών και θα ορίσεις την έβδομη εβδομάδα ως αγία ημέρα του Κυρίου», υποδηλώνοντας την Πεντηκοστή.

Και πάλι για την ίδια αυτή εορτή αναφέρει ότι τα έχει διατυπώσει με μεγαλύτερη ακρίβεια, λέγοντας: «Αφού λάβουν οι άνδρες των Εβραίων αυτόν τον μήνα, κατά οικογένειες, πρόβατα και μοσχάρια από τα βόδια τους χωρίς ψεγάδι τη δέκατη ημέρα· και ας φυλαχθεί μέχρι να ξημερώσει η δέκατη τέταρτη, και αφού θυσιάσετε προς το βράδυ, να τα φάτε έτσι όλα ψητά, μαζί με τα εντόσθια: να είστε ζωσμένοι, να έχετε φορέσει κοίλα υποδήματα στα πόδια και να κρατάτε ραβδί στο χέρι. Διότι μέσα σε βιασύνη ο βασιλιάς θα διατάξει να εκδιωχθούν όλοι από τη χώρα· και θα κληθούν όλοι. Και όταν τα θυσιάσετε, αφού πάρετε στα χέρια σας μια δέσμη από κλαδιά υσσώπου, βουτήξτε την στο αίμα και αγγίξτε τους δύο παραστάτες των θυρών, ώστε να προσπεράσει ο θάνατος τους Εβραίους. Και αυτή την εορτή θα την τηρήσετε για τον Δεσπότη, τρώγοντας για επτά ημέρες άζυμα· και δεν θα φαγωθεί καθόλου προζύμι. Διότι από αυτά τα δεινά θα επέλθει απαλλαγή, και αυτόν τον μήνα ο Θεός δωρίζει την έξοδο· και αυτός καθίσταται η αρχή των μηνών και των ετών». Πάλι, μετά από άλλα, προσθέτει: «Αναφέρει δε και ο Ιεζεκιήλ στο δράμα που επιγράφεται “Εξαγωγή”, εισάγοντας έναν αγγελιαφόρο να περιγράφει την κατάσταση των Εβραίων και την καταστροφή των Αιγυπτίων ως εξής: “Διότι, καθώς ο βασιλιάς Φαραώ αναχώρησε από τα ανάκτορα με αυτό το πλήθος, μαζί με αναρίθμητα όπλα, με όλο το ιππικό, με τέθριππα άρματα και με εμπροσθοφυλακή και παραστάτες μαζί, αποτελούσε ένα τρομερό πλήθος παρατεταγμένων ανδρών. Το πεζικό και οι οπλίτες της φάλαγγας βρίσκονταν στο μέσο, έχοντας αφήσει διαδρόμους για να περνούν τα άρματα· τους δε ιππείς τούς παρέταξε, άλλους στα αριστερά και άλλους στα δεξιά ολόκληρου του αιγυπτιακού στρατού”».

ΙΖʹ. Αξίζει δε να μην προσπεράσουμε ούτε τον τρόπο της βρώσεως, διότι ούτε ο νόμος τον παρέλειψε, επεξεργαζόμενος επιμελώς το πνευματικό νόημα μέσα στο γράμμα μέχρι και σε αυτό το σημείο. Διότι θα καταναλώσουμε το θύμα με βιασύνη, τρώγοντας μαζί άζυμα με πικρά χόρτα, έχοντας τις οσφύες περιεζωσμένες, φορώντας τα υποδήματα, και κρατώντας ραβδί σαν ηλικιωμένοι. Με βιασύνη μεν, για να μην πάθουμε αυτό που απαγορεύτηκε σε εκείνον τον Λωτ από την εντολή: να μην κοιτάξουμε γύρω μας, να μη σταθούμε πουθενά στην περίχωρο· ας διασωθούμε στο βουνό, για να μη συμπαρασυρθούμε από το Σοδομιτικό και ξένο πυρ, ούτε να παγώσουμε σε στήλη άλατος εξαιτίας της στροφής προς τα χειρότερα, πράγμα που προκαλεί η αναβλητικότητα. Με πικρά χόρτα δε, εξαιτίας του πικρού και ανηφορικού χαρακτήρα του κατά Θεόν βίου, ιδίως για τους αρχαρίους, ο οποίος βρίσκεται υψηλότερα από τις ηδονές. Διότι, αν και ο νέος ζυγός είναι αγαθός και το φορτίο ελαφρύ, όπως ακούς, αυτό ισχύει εξαιτίας της ελπίδας και της ανταπόδοσης, η οποία είναι πολύ πλουσιότερη από την εδώ κακοπάθεια· επειδή, κατά τα άλλα, ποιος δεν θα έλεγε ότι το Ευαγγέλιο είναι πολύ πιο κοπιαστικό και επίπονο από τις διατάξεις του νόμου; Διότι, ενώ ο νόμος εμποδίζει την τέλεση των αμαρτημάτων, εμείς κατηγορούμαστε και για τις αιτίες τους, σχεδόν σαν να ήταν πράξεις.

Και τρώγοντας γύρω από τα οστά ό,τι είναι φαγώσιμο, δεν αγγίζουν το εσωτερικό τους. Διότι το να συντρίψουν τα οστά αυτού του ζώου συγκαταλέγεται στα απαγορευμένα· και ό,τι απομείνει από τη βρώση, καταναλίσκεται από τη φωτιά. Από όλα αυτά καθίσταται φανερό ότι το γράμμα αποβλέπει σε κάποιο υψηλότερο νόημα, και όχι στο ότι ο νόμος μας υποδεικνύει τον τρόπο της βρώσης (διότι για τέτοια ζητήματα επαρκής νομοθέτης είναι η φύση, η οποία ενέθεσε μέσα μας την όρεξη για την τροφή), αλλά κάτι άλλο σημαίνεται μέσω αυτού. Διότι τι θα μπορούσε να προκύψει ως προς την αρετή ή την κακία από το να προσλάβει κανείς την τροφή με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, έχοντας λυμένη ή περιεζωσμένη τη ζώνη, με γυμνά τα πόδια ή φορώντας υποδήματα, κρατώντας στο χέρι τη ράβδο ή έχοντάς την αποθέσει;

Τι σημαίνει δε το να προσκαλούν και τους γείτονες; Ή το να στέκονται όρθιοι, ή το να τρώνε κατά την εσπέρα; Ή το να περιτειχίζεται η οικία με το αίμα; Εκείνος δεν θα πει τίποτε άλλο, παρά θα επαναλαμβάνει διαρκώς τα περί της Αιγύπτου. Εγώ όμως θα πω και τι σημαίνει το αίμα, και η εσπέρα, και το να τρώνε όλοι μαζί, και το να στέκονται όλοι όρθιοι.

Πρέπει δε να εξετάσουμε και τι σημαίνει το «Δεν θα αφήσετε τίποτα από αυτό έως το πρωί», και αυτό ας μας το ερμηνεύσει ο Παύλος, λέγοντας ότι κάνουμε «ανάμνηση» του πάθους του Κυρίου «έως ότου έλθει»· διότι αυτή τελείται και σώζει εκείνους που την τελούν μέχρις εκείνου του σημείου, μέχρις ότου δηλαδή η παρούσα νύχτα παρέλθει και γίνει πρωί και ο ζωντανός Χριστός λάμψει σε εμάς από τον ουρανό, σώζοντάς μας δια της ζωής του Εκείνος που τώρα μας σώζει δια του θανάτου του· «Διότι εάν, ενώ ήμασταν εχθροί», λέει, «συμφιλιωθήκαμε με τον Θεό δια του θανάτου του Υιού του, πολύ περισσότερο τώρα που έχουμε συμφιλιωθεί θα σωθούμε δια της ζωής του». Εάν λοιπόν τώρα σωζόμαστε εν τω θανάτω του Χριστού, ενώ τότε εν ζωή, είναι ταιριαστό το σύμβολο του να μην απομένει τίποτα από τα κρέατα του θύματος «έως το πρωί»· διότι και εμείς τότε θα είμαστε ζωντανοί και η παρούσα νέκρωσή μας θα παρέλθει, αφού τώρα δεν σωζόμαστε διαφορετικά παρά μόνο εάν νεκρωθούμε, ενώ τότε θα έχουμε μια ζωτική σωτηρία· «Να μην φρονείτε τα επίγεια», λέει, «διότι πεθάνατε και η ζωή σας είναι κρυμμένη μαζί με τον Χριστό στον Θεό. Όταν ο Χριστός φανερωθεί, η ζωή σας, τότε και εσείς θα φανερωθείτε μαζί του εν δόξη».

Λέει προς αυτόν ο Θεός: Παράγγειλε στους υιούς του Ισραήλ να λάβουν πρόβατο άμωμο, αρσενικό, ενός έτους, κατά τις συγγένειές τους· και αν δεν έχουν την ευχέρεια, λέει, ο γείτονας θα προσκαλέσει τον γείτονα, και η μία συγγένεια θα προσκαλέσει την άλλη συγγένεια, και αφού λάβουν κατ' αυτόν τον τρόπο το πρόβατο, ένα πρόβατο άμωμο, αρσενικό, ενός έτους, θυσιάστε το, λέει, κατά συγγένειες και κατά πατρικούς οίκους. Και τα μεν κρέατά του να τα φάτε ψητά στη φωτιά· τίποτα από αυτά δεν θα αφήσετε να περισσέψει· το δε αίμα του αλείψτε το στους παραστάτες των θυρών σας. Και να το φάτε, λέει, έχοντας ζωσμένη την οσφύ σας, με τα υποδήματα στα πόδια σας· και αυτό αποτελεί σχήμα οδοιπόρου· με τα λυχνάρια σας αναμμένα. Γιατί; Διότι έπεφτε η εσπέρα. Και γιατί να τρώτε κατ' αυτόν τον τρόπο, σαν οδοιπόροι;

Ετοιμάσου για την έξοδο από αυτόν τον βίο μέσω αγαθών έργων, διότι καθένας που αναχωρεί για μακρινή πορεία χρειάζεται πολλά αναλώματα και εφόδια, όπως ακριβώς και οι Ιουδαίοι, όταν εξέρχονταν από την Αίγυπτο, πήραν με θεία παραχώρηση τα κοσμήματα των Αιγυπτίων ως εφόδια για την παλαιά δουλεία, την οποία υπέστησαν ως δούλοι στην Αίγυπτο, και αφού έφαγαν άζυμα με πικρά χόρτα, έζωσαν τη μέση τους, έπιασαν τα ραβδιά στα χέρια τους με προσοχή και σπουδή, βγήκαν από εκεί, απαλλάχθηκαν από τη δουλεία και ξέφυγαν από τον Φαραώ. Έτσι και εσύ, άνθρωπε, «ετοίμαζε τα έργα σου για την έξοδο». Διότι η Αίγυπτος ήταν εικόνα ολόκληρου του ανθρώπινου βίου, ο Φαραώ εικόνα του νοητού Φαραώ, και η δουλεία εικόνα της δουλείας της αμαρτίας· ο Μωυσής προτύπωνε τον Χριστό· η διάβαση της Ερυθράς τη διάβαση του βίου και της σάρκας και της ερυθράς αμαρτίας· η μωσαϊκή ράβδος τη ράβδο του Χριστού, το ξύλο του σταυρού· ο πνιγμός των Αιγυπτίων την ήττα των δαιμόνων· η ανάβλυση υδάτων από την πέτρα ήταν τύπος της άχραντης πλευράς του Χριστού, μέσω ύδατος και αίματος («και η πέτρα», λέει, «ήταν ο Χριστός»)· η δόση του νόμου προχάραγμα του Ευαγγελίου· η κατάληψη της επίγειας Ιερουσαλήμ σύμβολο της ουράνιας, προς την οποία και ανέρχονται, μετά τη φυγή από τη νοητή Αίγυπτο και τους Αιγυπτίους και τον Φαραώ, οι Ισραηλίτες, δηλαδή αυτοί που έχουν νου που θεωρεί τον Θεό.

Ας τρώνε λοιπόν και πικρά χόρτα, ας τρώνε και αμνό, και ας κρατούν τα υποδήματα και τις ράβδους στα χέρια τους όπως εκείνοι, πραγματοποιώντας με βιασύνη τη φυγή από την Αίγυπτο. Η Καινή Διαθήκη όμως μας εξαγγέλλει το πάθος του Χριστού, την ταφή και την ανάσταση, στα οποία δεν υπάρχει απολύτως κανένα ίχνος αζύμων· γι' αυτό και ο Χριστός, αφού ευλόγησε και έκοψε ένζυμο άρτο, τον έδινε στους μαθητές, νομοθετώντας την Καινή Διαθήκη, ως αληθινό σύμβολο του νέου Του σώματος. Γι' αυτό και οι μαθητές, όπως διδάχθηκαν και παρέλαβαν, έκοβαν ένζυμο άρτο και κατά το κήρυγμα, και τον μετέδιδαν σε αυτούς που πίστευαν στον Χριστό και στην Καινή Διαθήκη Του, για την οποία και ο Παύλος διακηρύσσει με δυνατή φωνή: «Τα αρχαία παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινά». Και άραγε, μόνο το σώμα του Χριστού παρέδωσε στους μαθητές ο μέγας Αρχιερέας μέσω των αζύμων ως κάτι παλαιό και άζυμο στην ιερουργία; Σε καμία περίπτωση.

Επειδή λοιπόν ο Κύριος ήθελε να καταργήσει και τα στοιχεία της εορτής των Ιουδαίων, δηλαδή τον αμνό, τα άζυμα, τα πικρά βότανα, καθώς και αυτήν ακριβώς την πρακτική τού να τρώνε το πάσχα όρθιοι και περιεζωσμένοι, φορώντας υποδήματα στα πόδια και κρατώντας ραβδί, όπως επίσης και τους τρεις νομικούς μάρτυρές τους που διασαλπίζουν το πάσχα μέσω του σημείου εκείνου του ποτηρίου, εμποδίζει κατά την περίοδο του πάθους Του να συμβεί η πανσέληνος τη δέκατη τέταρτη και μισή ημέρα, μολονότι, σύμφωνα με την εξ αρχής συνήθειά της, η πανσέληνος έπρεπε να συμβεί την πέμπτη ημέρα της εβδομάδας εκείνου του μήνα, κατά την οποία συνέπεσε και η δέκατη τέταρτη ημέρα του σεληνιακού μήνα, και κατά την οποία ο Χριστός, ο Κύριος και Θεός μας, κατά την ανάκλιση στο δείπνο παρέδωσε μέσω του άρτου και του ποτηρίου στους μαθητές Του το μυστήριο της Καινής Διαθήκης και του δικού Του πάσχα χωρίς αμνό, χωρίς άζυμα και πικρά βότανα (επειδή αυτά δεν είχαν ακόμη προετοιμαστεί από τους Ιουδαίους), μεταβάλλοντας τα της Παλαιάς στην Καινή Διαθήκη, όπως, για παράδειγμα, τον αβρααμικό και σαρκικό νόμο στον πνευματικό νόμο της χάριτος, [τον αμνό, που σφαζόταν από τους Ιουδαίους, στον] Αμνό που αίρει την αμαρτία του κόσμου, τον Αμνό που ήταν ο Ίδιος, τα άζυμα της νεκρώσεως στον ζωοποιό και επουράνιο άρτο, και τα πικρά βότανα στο ζωηφόρο πάθος Του.

Έτσι λοιπόν, αφού μίλησε εν χάριτι και πρόσταξε από παλιά, έδωσε σε εμάς, στη μεγάλη Του Εκκλησία, να ζώνουμε τους λειτουργούς μας διακόνους σύμφωνα με το πρότυπο της άνω ιεραρχίας Του, όταν Τον διακονούν καθώς Εκείνος αναπαύεται και θυσιάζεται πάνω στην ιερή τράπεζα. Με διδάσκει επίσης και ο Γρηγόριος, ο αυλός της θεολογίας, θεολογώντας υψηλόφωνα περί της ζώνης με αυτά τα λόγια: «Θα καταναλώσουμε, λέει, το θύμα βιαστικά, τρώγοντας άζυμα μαζί με πικρά χόρτα και έχοντας ζωσμένη την οσφύ μας», αναπτύσσοντας σοφά τον λόγο από απλά πράγματα και ρυθμίζοντας τα ήθη μας: «Σε σένα δε, λέει, ας συστέλλεται με τη ζώνη και τη σωφροσύνη το επιθυμητικό και σαρκικό ορμέμφυτο, όπως λέει η θεία Γραφή καυτηριάζοντας την αισχρότητα του πάθους, για να φας καθαρά το πάσχα, έχοντας νεκρώσει τα μέλη σου τα επί της γης και μιμούμενος τη ζώνη του Ιωάννη του ερημίτη, του προδρόμου και μεγάλου κήρυκα της αλήθειας». Το ότι τα πράγματα σε αυτό το θέμα είναι διαφορετικά για τους λαϊκούς της καθολικής Εκκλησίας και διαφορετικά για εμάς τους μοναχούς, δεν είναι καθόλου παράξενο. Διότι, όπως ο βίος είναι διαφορετικός και αλλιώτικος και στους δύο, έτσι είναι διαφορετικός ο τρόπος ζωής, διαφορετικό το σχήμα και διαφορετική η τάξη καθώς και η ζωή στο καθένα από τα δύο μέρη. Αλλά ούτε και η τάξη των διακόνων της Εκκλησίας αποκλίνει από την ακρίβεια του δικού μας μυστηρίου.

Εκεί το θυόμενο ήταν πρόβατο και γινόταν επάλειψη των παραστατών και του ανωφλίου με το αίμα, και η μεν σφαγή γινόταν προς το βράδυ, η δε βρώση των κρεάτων κατά το μέσο των εσπερινών ωρών, δηλαδή τα μεσάνυχτα. Εδώ, ο άρτος είναι αυτός που κλάται και ανάγεται μυστικώς στο σώμα του Χριστού, του αμνού που σφαγιάστηκε για εμάς και ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου, καθώς και ποτήριο σωτηρίας που δίδεται και πίνεται, και το οποίο πιστεύεται θεοπρεπώς ότι είναι το αίμα της Καινής Διαθήκης, για άφεση των αμαρτιών και αποσόβηση κάθε εναντίου. Και η κλάση και η μετάδοση, καθώς και η μετάληψη, γίνονται ταυτόχρονα κατά τη διάρκεια της εσπέρας. Εδώ δεν γίνεται κανένας λόγος για κεφάλι και πόδια και εντόσθια· ούτε για καύση των οστών ή των κρεάτων που απομένουν για το πρωί· ούτε για βρώση πικρών χόρτων, αλλά όλα αυτά έχουν παραλειφθεί και αποσιωπηθεί, και όπως λέει ο Παύλος, τα αρχαία παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινά.

Όλα αυτά είναι αινίγματα των δικών μας μυστηρίων. Διότι και εμείς χρίουμε με το αίμα του δικού μας Αμνού όχι μόνο το ανώφλι, αλλά και τους δύο παραστάτες, καθαρίζοντας και αγιάζοντας, κατά μεν το ορατό, τη γλώσσα και τα χείλη, κατά δε το νοούμενο, αντί του ανωφλίου το λογικό, και αντί των δύο παραστατών το θυμοειδές και το επιθυμητικό. Ταιριάζει δε σε εμάς και το να μην τρώμε ούτε ωμά ούτε βραστά, αλλά ψημένα στη φωτιά· διότι ούτε αποβλέπουμε μόνο στο γράμμα, αλλά ερευνούμε το νόημα, ούτε βέβαια εισάγουμε ανθρώπινους λογισμούς στα θεία λόγια (διότι για αυτό ο Ησαΐας κατηγόρησε κάποιους, ότι αναμειγνύουν τον οίνο με νερό), αλλά χρησιμοποιούμε μόνο το θείο πυρ, τη χάρη του Παναγίου Πνεύματος. Το δε να μην αφήνουμε από τα κρέατα για την επόμενη ημέρα το κατανοούμε ως εξής, ότι δηλαδή ο μελλοντικός βίος δεν έχει ανάγκη από σύμβολα· διότι σε εκείνον βλέπουμε την ίδια την πραγματικότητα. Τα οστά δε του προβάτου τα συντρίβουν εκείνοι που νοούν κακώς τα θεία λόγια και προσπαθούν να τα προσαρμόσουν στη δική τους ασέβεια. Το να μη λαμβάνεται δε το θύμα μόνο από τα πρόβατα αλλά και από τα ερίφια, κηρύττει πάλι τη θεία φιλανθρωπία· διότι ο Χριστός υπέμεινε το σωτήριο πάθος όχι μόνο υπέρ των δικαίων, αλλά και υπέρ των αμαρτωλών· διότι ο νόμος διέταξε να προσφέρεται ερίφιο για την αμαρτία.

Πρέπει να σφαγεί το αρνί και να θυσιαστεί και το αίμα του να χρισθεί πάνω στις πόρτες. Διότι ο Χριστός, το αληθινό, αγαθό και άμωμο αρνίο, σφαγιάστηκε, και το αίμα Του χρίσθηκε στους παραστάτες της καρδιάς, ώστε το αίμα του Χριστού, που χύθηκε πάνω στον σταυρό, να γίνει για την ψυχή ζωή και απολύτρωση, ενώ για τους Αιγύπτιους δαίμονες πένθος και θάνατος. Διότι πραγματικά για αυτούς το αίμα του άμωμου αρνίου είναι πένθος, ενώ για την ψυχή χαρά και αγαλλίαση. Έπειτα, μετά το χρίσιμο, προστάζει προς το βράδυ να φάνε το αρνί και τα άζυμα μαζί με πικρά χόρτα, έχοντας ζωσμένες τις μέσες τους, φορώντας τα υποδήματα και κρατώντας τα ραβδιά στα χέρια. Διότι, εάν δεν έχει προηγουμένως προετοιμαστεί η ψυχή από κάθε άποψη με αγαθά έργα, στο μέτρο των δυνατοτήτων της, δεν της δίδεται να φάει από το αρνίο. Και αν το αρνίο είναι γλυκό και τα άζυμα καλά, ωστόσο τα πικρά χόρτα είναι πικρά και σκληρά. διότι με πολλή θλίψη και πίκρα τρώει η ψυχή από το αρνίο και από τα ωφέλιμα άζυμα, επειδή την θλίβει η αμαρτία που συνυπάρχει μαζί της.

Πρέπει δε να σφαγιαστεί το αρνίο και να χριστεί το αίμα του πάνω στις θύρες. Έτσι και ο Χριστός, το αληθινό αρνίο, σφαγιάστηκε, και το αίμα του χρίστηκε πάνω στους παραστάτες της καρδιάς, ώστε να γίνει το αίμα του Χριστού που χύθηκε πάνω στον σταυρό για μεν την ψυχή ζωή και απολύτρωση, για δε τους Αιγυπτίους πένθος και θάνατος. Διότι στ' αλήθεια σε αυτούς φέρνει πένθος, ενώ για τους πιστούς το αίμα του άμωμου αρνίου είναι χαρά και αγαλλίαση. Έπειτα, μετά το χρίσμα, προστάζει προς το βράδυ να φάνε το αρνίο και τα άζυμα με πικρά χόρτα, έχοντας ζωσμένες τις ζώνες τους, φορώντας τα υποδήματά τους και κρατώντας ραβδιά στα χέρια τους. Εάν λοιπόν η ψυχή δεν προετοιμαστεί πρώτα από κάθε άποψη μέσω αγαθών έργων, δεν της δίνεται να φάει από το αρνίο. Και το μεν αρνίο είναι γλυκό και τα άζυμα πάρα πολύ καλά, αλλά τα πικρά χόρτα είναι πικρά και τραχιά. Διότι με θλίψη και πολλή πικρία τρώει η ψυχή από το αρνίο και τα άζυμα, καθώς την θλίβει η αμαρτία που ενοικεί μέσα της.