Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 12:13

Πολύ σαφής προτύπωση θα μπορούσε να είναι ότι το μεν φιλί αποτελεί δείγμα αγάπης, το δε αγκάλιασμα ή η περιπλοκή αποτελεί δείγμα ενώσεως. Γι' αυτόν τον λόγο και ο σοφότατος Παύλος γράφει σε αυτούς που πίστεψαν στον Χριστό, άλλοτε μεν ότι «Τώρα όμως εσείς, που κάποτε ήσασταν μακριά, βρεθήκατε κοντά», επειδή προφανώς ο Χριστός τους έφερε κοντά, και άλλοτε πάλι ότι «Τώρα όμως, αφού γνωρίσατε τον Θεό, ή μάλλον αφού γνωριστήκατε από τον Θεό». Διότι ο Θεός και Πατέρας κρίνει άξιους της εποπτείας Του και αναγνωρίζει μόνο εκείνους που έχουν πνευματική οικειότητα με τον Υιό και έχουν πλουτίσει με την μέσω του Πνεύματος αναγέννηση υπό την εξουσία Του και δι' Αυτού. Όπως ακριβώς, βέβαια, και στην Αίγυπτο αναγνώριζε ως δικούς Του αυτούς που είχαν χριστεί με το αίμα του αμνού, λέγοντας: «Και θα δω το αίμα και θα σας προστατεύσω, και δεν θα πέσει επάνω σας πληγή για να σας εξολοθρεύσει, όταν θα πλήξω τη γη της Αιγύπτου». Και ο Ιακώβ, όντας σε μεγάλη ευθυμία προς τον γιο του, δηλαδή τον Ιωσήφ, είπε: «Ιδού, δεν στερήθηκα το πρόσωπό σου, και ιδού, ο Θεός μού έδειξε και τους απογόνους σου». Διότι, σε ό,τι αφορούσε τους Ιουδαίους, ο Πατέρας είχε στερηθεί τον Υιό. Επειδή νόμισαν ότι θα κρατηθεί από τις πύλες του άδη και ότι θα κείτεται νεκρός μαζί με τους άλλους, Τον παρέδωσαν στον θάνατο. Αλλά δεν ήταν δυνατόν να υποκύψει στον θάνατο ο αρχηγός της ζωής.

«Διότι είναι το Πάσχα του Κυρίου.» Και αποκαλύπτοντας πολύ καλά πώς θα τους ωφελήσει και με ποιον τρόπο η σφαγή του προβάτου, λέει: «Και θα περάσω μέσα από τη γη της Αιγύπτου και θα χτυπήσω κάθε πρωτότοκο, από άνθρωπο μέχρι κτήνος, και σε όλους τους θεούς των Αιγυπτίων θα επιφέρω τιμωρία· εγώ είμαι ο Κύριος. Και το αίμα θα είναι για εσάς σημείο πάνω στα σπίτια σας, στα οποία εσείς θα βρίσκεστε. Και θα δω το αίμα και θα σας σκεπάσω, και δεν θα πέσει πάνω σας πληγή εξολόθρευσης, όταν θα χτυπώ τη γη της Αιγύπτου.» Έπειτα πάλι, μετά από άλλα, λέει: «Επτά ημέρες θα τρώτε άζυμα, και από την πρώτη κιόλας ημέρα θα εξαφανίσετε το προζύμι από τα σπίτια σας.» Και αφού όρισε την τιμωρία αυτού που θα παραβεί την εντολή, προσθέτει πάλι: «Και η πρώτη ημέρα θα ονομαστεί αγία, και η έβδομη ημέρα θα είναι κλητή και αγία για εσάς.» Τα θεία λόγια λοιπόν έτσι έχουν· αφού τα εξετάσουμε πάλι αναλυτικά, θα προσπαθήσουμε να εφαρμόσουμε στο καθένα το κατάλληλο νόημα, ανάγοντας τη δύναμη των όσων υποδηλώνονται με πολλούς τρόπους στον ίδιο τον Χριστό.

«Έτσι να τρέχετε, για να το κατακτήσετε.» Επειδή όμως θεωρώ ότι πρέπει από παντού να αναζητούμε το ωφέλιμο, θα προχωρήσω σε ένα άλλο νόημα. Δεν θέλει να φαίνεται ο αγιασμένος μέσω του Χριστού ως κάποιος που ζει με τρυφηλότητα και χαλαρότητα, αλλά ο νόμος του περιβάλλει το σχήμα που ταιριάζει στους οδοιπόρους, υποδηλώνοντας, όπως είναι εύλογο, δύο πράγματα: είτε ότι όσα υπάρχουν ως τύπος και σκιά κάποτε θα μεταβούν και θα προχωρήσουν προς την αλήθεια, είτε ότι αρμόζει σε εκείνον που έχει άπαξ γίνει μέτοχος του Χριστού, χρησιμοποιώντας την προθυμία του για το αγαθό σαν γρήγορα και ευκίνητα πόδια, να πορεύεται προς κάθε αρετή, προσπερνώντας τη βδελυρή ηδονή αυτού του κόσμου. Προσθέτει δε αμέσως και την αιτία για την οποία πρέπει να παρουσιάζεται τέτοιος αυτός που μόλις αναφέραμε, λέγοντας «είναι το Πάσχα του Κυρίου», δηλαδή το πέρασμα. Διότι διαβαίνουμε από την κοσμική ζωή στην πολιτεία που είναι αρεστή στον Θεό. Έπειτα πάλι αμέσως, τους καθιστά φανερό ποια και πόση ωφέλεια κερδίζουν από αυτό· διότι από τη μια μεριά εξαγγέλλει ότι θα πατάξει κάθε πρωτότοκο στη γη της Αιγύπτου, ενώ σε αυτούς που έχουν φάει τον αμνό, λέει ότι το αίμα θα χρησιμεύσει ως σημείο, ώστε να βρεθούν υπό τη δική Του σκέπη, για να μην εξολοθρευτούν όταν Εκείνος θα πατάσσει στη γη της Αιγύπτου. Επειδή ο Θεός τιμωρεί τον απειθή και ανυπάκουο, και όποιον είναι αμέτοχος της αγιότητας που προέρχεται από τον Χριστό.

Υποσχόταν βεβαίως να προστατεύσει τους υιούς του Ισραήλ, αφού είχαν χριστεί με αίμα οι παραστάτες των θυρών, πράγμα που ονόμαζε σημείο της προς αυτόν οικείωσης. «Διότι θα δω», λέει, «το σημείο και θα σας προστατεύσω». Διότι, όταν ο Θεός επιφέρει οργή και θυμό πάνω σε κάθε τι υψηλό και υπερήφανο, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, και καταδικάζει σε θάνατο τον ασελγή και τον αλιτήριο, και εκείνον που αμετανόητα καταφρόνησε την ευσέβεια προς Αυτόν, διαφεύγουν και απαλλάσσονται από την ποινή μόνο εκείνοι που είναι σφραγισμένοι με το καλό σημάδι και ραντισμένοι με το αίμα του Χριστού. Διότι τον άκουσες να λέει: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέγω, εκείνος που τρώγει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια, και σε κρίση δεν έρχεται, αλλά έχει μεταβεί από τον θάνατο στη ζωή· ενώ εκείνος που δεν πιστεύει, δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού μένει πάνω του». Επομένως, μέτοχοι της αιώνιας ζωής, φίλοι και γνώριμοι του Θεού και Πατέρα, καθώς και νικητές του θανάτου, είναι οι αγιασμένοι, επειδή ακριβώς μετέχουν στον Χριστό, με τρόπο βεβαίως μυστικό, και έχουν χριστεί με το άγιο αίμα.

Λέει πάλι ο Λουκάς, επιβεβαιώνοντας τα όσα έχω πει πολυμερώς και πολυτρόπως, ότι «συνέβη κατά το δευτερόπρωτο σάββατο», για να δείξει ότι πρώτο σάββατο είναι αυτό που ορίστηκε εξ αρχής και ειπώθηκε από τον Κύριο κατά τη δημιουργία του κόσμου, το οποίο επαναλαμβάνεται κυκλικά ανά επτά ημέρες από τότε μέχρι σήμερα, [ότι αυτό είναι το πρώτο]· ενώ δεύτερο σάββατο είναι αυτό που έχει οριστεί από τον νόμο. Διότι λέει ότι «θα πάρεις για τον εαυτό σου ένα πρόβατο ενός έτους, άμωμο, αρσενικό (το οποίο αποτελούσε προτύπωση του Σωτήρα) από τη δέκατη ημέρα του μήνα και θα φυλάσσεται μέχρι τη δέκατη τέταρτη και θα το θυσιάσετε το εσπέρας της δέκατης τέταρτης ημέρας· και θα είναι για εσένα σάββατο, ημέρα αγία, και θα φάτε άζυμα επί επτά ημέρες, και την έβδομη ημέρα θα την κάνεις αγία». Και βλέπετε ότι δεύτερο σάββατο, μετά το πρώτο σάββατο, ονομάζεται αυτή η αγία ημέρα του προβάτου, η οποία έχει αγιαστεί ως σάββατο, είτε συμπέσει να είναι Κυριακή, είτε Δευτέρα, είτε Τρίτη. Καθώς δε επαναλαμβάνεται κυκλικά πάλι ανά επτά ημέρες, το δεύτερο αυτό ονομάζεται πρώτο [δηλαδή δευτερόπρωτο], για να δείξει μέσα από αυτό ότι όχι μόνο ο Ιωάννης έκανε λόγο για χρονική περίοδο δύο ετών και τριών εορτών του Πάσχα, αλλά και ο Λουκάς και οι άλλοι. Διότι έτσι λέει ο νόμος: «θα μετρήσεις επτά εβδομάδες από την αρχή που θα βάλεις το δρεπάνι για τον θερισμό των σταχυών και θα ορίσεις την έβδομη εβδομάδα ως αγία ημέρα του Κυρίου», υποδηλώνοντας την Πεντηκοστή.

Και πάλι για την ίδια αυτή εορτή αναφέρει ότι τα έχει διατυπώσει με μεγαλύτερη ακρίβεια, λέγοντας: «Αφού λάβουν οι άνδρες των Εβραίων αυτόν τον μήνα, κατά οικογένειες, πρόβατα και μοσχάρια από τα βόδια τους χωρίς ψεγάδι τη δέκατη ημέρα· και ας φυλαχθεί μέχρι να ξημερώσει η δέκατη τέταρτη, και αφού θυσιάσετε προς το βράδυ, να τα φάτε έτσι όλα ψητά, μαζί με τα εντόσθια: να είστε ζωσμένοι, να έχετε φορέσει κοίλα υποδήματα στα πόδια και να κρατάτε ραβδί στο χέρι. Διότι μέσα σε βιασύνη ο βασιλιάς θα διατάξει να εκδιωχθούν όλοι από τη χώρα· και θα κληθούν όλοι. Και όταν τα θυσιάσετε, αφού πάρετε στα χέρια σας μια δέσμη από κλαδιά υσσώπου, βουτήξτε την στο αίμα και αγγίξτε τους δύο παραστάτες των θυρών, ώστε να προσπεράσει ο θάνατος τους Εβραίους. Και αυτή την εορτή θα την τηρήσετε για τον Δεσπότη, τρώγοντας για επτά ημέρες άζυμα· και δεν θα φαγωθεί καθόλου προζύμι. Διότι από αυτά τα δεινά θα επέλθει απαλλαγή, και αυτόν τον μήνα ο Θεός δωρίζει την έξοδο· και αυτός καθίσταται η αρχή των μηνών και των ετών». Πάλι, μετά από άλλα, προσθέτει: «Αναφέρει δε και ο Ιεζεκιήλ στο δράμα που επιγράφεται “Εξαγωγή”, εισάγοντας έναν αγγελιαφόρο να περιγράφει την κατάσταση των Εβραίων και την καταστροφή των Αιγυπτίων ως εξής: “Διότι, καθώς ο βασιλιάς Φαραώ αναχώρησε από τα ανάκτορα με αυτό το πλήθος, μαζί με αναρίθμητα όπλα, με όλο το ιππικό, με τέθριππα άρματα και με εμπροσθοφυλακή και παραστάτες μαζί, αποτελούσε ένα τρομερό πλήθος παρατεταγμένων ανδρών. Το πεζικό και οι οπλίτες της φάλαγγας βρίσκονταν στο μέσο, έχοντας αφήσει διαδρόμους για να περνούν τα άρματα· τους δε ιππείς τούς παρέταξε, άλλους στα αριστερά και άλλους στα δεξιά ολόκληρου του αιγυπτιακού στρατού”».

Ας εξετάσουμε λοιπόν πρώτα τι σημαίνει ότι αυτός ο μήνας είναι η αρχή των μηνών, και γιατί αυτός ο μήνας του Πάσχα είναι ο πρώτος μεταξύ των μηνών του έτους· δεύτερον, τι σημαίνει το πρόβατο που λαμβάνεται τη δέκατη ημέρα του μήνα, και το ότι το πρόβατο πρέπει να είναι τέλειο και ενός έτους, ποιος είναι ο γείτονας και ποιος ο πλησίον που προσκαλείται, και γιατί το πρόβατο φυλάσσεται μέχρι τη δέκατη τέταρτη ημέρα, και έπειτα θυσιάζεται προς το βράδυ· «και θα το σφάξει όλο το πλήθος της συναγωγής των υιών του Ισραήλ προς το βράδυ»· τι σημαίνει το αίμα πάνω στους δύο παραστάτες και στο ανώφλι, και γιατί τρώνε τα κρέατα τη νύχτα, και μάλιστα ψητά στη φωτιά, ούτε ωμά ούτε βρασμένα σε νερό· ή τι σημαίνει το «το κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια», και γιατί λέει «δεν θα συντρίψετε οστό του»· και τι συμβολίζουν τα άζυμα με τα πικρά χόρτα, και γιατί «με βιασύνη θα φάτε» το Πάσχα· τι σημαίνουν οι περιζωσμένες οσφύες και τα υποδήματα στα πόδια και τα ραβδιά στα χέρια, και τι σημαίνει το «Πάσχα του Κυρίου» και το «το αίμα θα είναι σημάδι πάνω στα σπίτια όπου βρίσκεστε εκεί, και θα δω το αίμα και θα σας σκεπάσω και δεν θα πέσει σε εσάς πληγή εξολόθρευσης, όταν θα χτυπήσω τη γη της Αιγύπτου»· γιατί «επτά ημέρες θα τρώτε άζυμα»· γιατί ο αλλογενής δεν θα φάει από αυτό, ενώ ο οικογενής θα περιτμηθεί, και τι σημαίνει το «Σε ένα μόνο σπίτι θα φαγωθεί, και δεν θα βγάλετε έξω τίποτα από το κρέας, και δεν θα συντρίψετε οστό από αυτό. Κανένας απερίτμητος δεν θα φάει από αυτό».

Η δε πληγή έπεσε σε όλα τα πρωτότοκα, επειδή διεκδικώντας για τους εαυτούς τους τα πρωτεία του χρόνου, είχαν τα έργα της δουλείας στην ειδωλολατρία ως τα αρχαιότερα όλων. Σκοτεινή και νυχτερινή ήταν η πληγή, διότι σκοτεινοί και σκυθρωποί, αγέλαστοι, χωρίς φέγγος και άγριοι είναι οι τόποι τιμωρίας των σκοτεινών έργων και των δαιμόνων· διότι λέει: «Θα δώσω τέρατα στον ουρανό και επί της γης, αίμα, φωτιά και καπνό· ο ήλιος θα μεταστραφεί σε σκοτάδι και η σελήνη σε αίμα, προτού έλθει η ημέρα του Κυρίου η μεγάλη και επιφανής», και: «Αλίμονο, λέει, σε εκείνους που επιθυμούν την ημέρα του Κυρίου· τι τη θέλετε εσείς αυτή την ημέρα του Κυρίου; Και αυτή είναι σκοτάδι και όχι φως. Όπως ακριβώς αν ένας άνθρωπος ξεφύγει από το πρόσωπο του λιονταριού και τον συναντήσει αρκούδα, και μπει στο σπίτι και στηρίξει τα χέρια του στον τοίχο και τον δαγκώσει φίδι· έτσι δεν είναι σκοτάδι η ημέρα του Κυρίου και όχι φως, και σκοτεινιά στην οποία δεν υπάρχει καμία λάμψη;» Το δε «αίμα ως σημείο» υποδηλώνει το έναιμο μυστήριο της σφραγίδας του Χριστού· ονομάζεται «σημείο», διότι δεν είναι ακόμη η ίδια η αλήθεια, αλλά το σημείο είναι σημείο της αλήθειας που πρόκειται να έλθει· διότι όσοι έχουν το σημείο του αίματος αποτυπωμένο και συγχρόνως χρισμένο επάνω στις ψυχές τους, όπως ακριβώς επάνω στα σπίτια, όλους αυτούς η ολέθρια πληγή θα τους προσπεράσει· «Διότι σε όσα σπίτια, λέει, δει το αίμα, θα σας σκεπάσω, και δεν θα πέσει σε εσάς πληγή εξολόθρευσης, όταν θα πλήττω τη γη της Αιγύπτου».

Το μεν λοιπόν 〈«αίμα ως σημείο»〉 είναι φυλακτήριο· το δε 〈«μέσα στις οικίες»〉 νοείται όπως μέσα στις ψυχές, διότι αυτή είναι το ιεροπρεπές κατοικητήριο του θείου Πνεύματος που πηγάζει από την πίστη· το δε 〈«θα σας σκεπάσω»〉 είναι οι ανεξάντλητες επικαλύψεις των εκτεταμένων χεριών του Ιησού, οι οποίες σκεπάζουν εκείνους που πιστεύουν.

Το δε Πάσχα, «Πάσχα Κυρίου»· τι πιο σαφές από αυτό αναφώνησε το Πνεύμα, ότι το Πάσχα δεν είναι τύπος, ούτε ιστορία, ούτε σκιά, αλλά αληθινά Πάσχα του Κυρίου; «Το δε αίμα θα είναι ως σημείο», σημείο της μέλλουσας αλήθειας, το αρχικό αποτύπωμα του αληθινού Πνεύματος, το μίμημα του μεγάλου χρίσματος. «Και θα δω το αίμα και θα σας σκεπάσω»· μας σκέπασας αληθινά, Ιησού, από τη μεγάλη απώλεια, και άπλωσες τα πατρικά σου χέρια, μας κάλυψες μέσα στις πατρικές σου πτέρυγες, αναβλύζοντας θείο αίμα πάνω στη γη με τους αιματηρούς και φιλάνθρωπους κόπους σου, και απομάκρυνες από εμάς τις απειλές της οργής, και μας ανταπέδωσες άνωθεν τις αρχικές συμφιλιώσεις.

Ούτε θα μπορούσαν όσοι αγνοούν τον Χριστό να διατυπώσουν απολογία γι' αυτά και να εξηγήσουν γιατί ο Θεός τα πρόσταξε αυτά, ούτε γενικά ποια αιτία υπήρχε στο να ορίσει θυσία για τη σωτηρία των πρωτοτόκων και να γίνει επάλειψη του αίματος στις εισόδους· διότι ποια ισχύ έχει για τη σωτηρία των πρωτοτόκων η σφαγή των θυμάτων, και πόσο αναγκαία είναι η επάλειψη του αίματος ως σημείο πάνω στα σπίτια; Άλλωστε, ο Θεός γνώριζε τα σπίτια των Εβραίων και χωρίς σημεία, ώστε προκαλεί απορία το να λέει «Θα δω το αίμα και θα σας σκεπάσω»· ανάγοντας όμως και αυτά στην αλήθεια, κατανοεί κανείς το εύλογο αυτών, όπως ακριβώς δείξαμε και για τα άλλα που αναφέρθηκαν προηγουμένως. Διότι, με το πάθος του άμωμου θύματος υπέρ ημών, λύεται ο θάνατος που προήλθε από τον πρωτόπλαστο και σώζεται ο πρώτος άνθρωπος, ο οποίος υπάρχει μέσα σε όλους μας, ζωογονούμενος μέσω της αναστάσεως του Κυρίου (καθώς δικαίως η ζωή καταλύει την αμαρτία και τον θάνατο)· και το άμωμο αίμα καθίσταται σωτήριο σημείο για όσους μετέχουν σε αυτό, και αποβλέποντας σε αυτό ο Θεός σώζει όσους έχουν χρισθεί με αυτό διά της πίστεως, οι οποίοι δεν θα μπορούσαν διαφορετικά να αποφύγουν τον άγγελο της δίκαιης τιμωρίας, παρά μόνο διά του αίματος που χύθηκε από φιλανθρωπία υπέρ ημών. Βλέπεις πόση δύναμη έχει ο τύπος όταν εξετάζεται με βάση την αλήθεια, ώστε, εάν κάποιος Ιουδαίος επιχειρούσε να ρωτήσει: «Γιατί άραγε έπαθε ο Υιός, για να σωθεί ο κόσμος, σαν να μην μπορούσε να σωθεί και χωρίς αυτό;»