Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 12:15

«Διότι είναι το Πάσχα του Κυρίου.» Και αποκαλύπτοντας πολύ καλά πώς θα τους ωφελήσει και με ποιον τρόπο η σφαγή του προβάτου, λέει: «Και θα περάσω μέσα από τη γη της Αιγύπτου και θα χτυπήσω κάθε πρωτότοκο, από άνθρωπο μέχρι κτήνος, και σε όλους τους θεούς των Αιγυπτίων θα επιφέρω τιμωρία· εγώ είμαι ο Κύριος. Και το αίμα θα είναι για εσάς σημείο πάνω στα σπίτια σας, στα οποία εσείς θα βρίσκεστε. Και θα δω το αίμα και θα σας σκεπάσω, και δεν θα πέσει πάνω σας πληγή εξολόθρευσης, όταν θα χτυπώ τη γη της Αιγύπτου.» Έπειτα πάλι, μετά από άλλα, λέει: «Επτά ημέρες θα τρώτε άζυμα, και από την πρώτη κιόλας ημέρα θα εξαφανίσετε το προζύμι από τα σπίτια σας.» Και αφού όρισε την τιμωρία αυτού που θα παραβεί την εντολή, προσθέτει πάλι: «Και η πρώτη ημέρα θα ονομαστεί αγία, και η έβδομη ημέρα θα είναι κλητή και αγία για εσάς.» Τα θεία λόγια λοιπόν έτσι έχουν· αφού τα εξετάσουμε πάλι αναλυτικά, θα προσπαθήσουμε να εφαρμόσουμε στο καθένα το κατάλληλο νόημα, ανάγοντας τη δύναμη των όσων υποδηλώνονται με πολλούς τρόπους στον ίδιο τον Χριστό.

«Επτά ημέρες θα τρώτε άζυμα, και από την πρώτη ημέρα θα εξαφανίσετε το προζύμι από τα σπίτια σας. Όποιος φάει κάτι που έχει προζύμι, η ψυχή εκείνη θα εξολοθρευτεί από τον Ισραήλ, από την πρώτη ημέρα έως την έβδομη ημέρα. Και η πρώτη ημέρα θα ονομαστεί άγια, και η έβδομη ημέρα θα είναι κλητή και άγια για εσάς· κανένα δουλικό έργο δεν θα κάνετε κατά τη διάρκειά τους, εκτός από όσα θα γίνουν για κάθε ψυχή (για τη διατροφή), μόνο αυτό θα γίνει από εσάς.» Θέλεις λοιπόν να εξετάσουμε με λεπτομέρεια και συνοπτικά το καθένα και να πούμε τα πρέποντα; Διότι θα δώσουμε αφορμή στους σοφούς και θα κάνουμε γνωστά στους δικαίους, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Θα μπορούσαν δε να προσθέσουν και οι ίδιοι τα δικά τους, και θα γίνουν πολύ καλύτεροι. ΠΑΛΛ. Και βέβαια. ΚΥΡ. Λοιπόν, στην αρχή του έτους και στον πρώτο μήνα, φανερώνεται το μυστήριο του Χριστού· διότι νέος αιώνας για εμάς είναι ο καιρός της παρουσίας του Σωτήρα μας, ο οποίος μεταβάλλει τα πάντα προς το καλύτερο και αναδημιουργεί σε καινότητα κτίσεως πολύ καλά αυτό που παλαιώνει, γερνάει και πλησιάζει στον αφανισμό. «Διότι καινή κτίση είναι τα εν Χριστώ, και τα παλαιά παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινούργια.» Και εμείς ζούμε πλέον, όχι κατά τον μωσαϊκό νόμο, αλλά έχουμε μεταφερθεί μάλλον στην ευαγγελική ζωή, καθώς μας ανακαινίζει ο Χριστός μέσω του Πνεύματος. ΠΑΛΛ. Ορθά μίλησες. ΚΥΡ. Και ο καθένας λαμβάνει το πρόβατο, και συγκεντρώνονται σε μεγάλο αριθμό οι συνδαιτυμόνες σε ένα σπίτι.

Λέει πάλι ο Λουκάς, επιβεβαιώνοντας τα όσα έχω πει πολυμερώς και πολυτρόπως, ότι «συνέβη κατά το δευτερόπρωτο σάββατο», για να δείξει ότι πρώτο σάββατο είναι αυτό που ορίστηκε εξ αρχής και ειπώθηκε από τον Κύριο κατά τη δημιουργία του κόσμου, το οποίο επαναλαμβάνεται κυκλικά ανά επτά ημέρες από τότε μέχρι σήμερα, [ότι αυτό είναι το πρώτο]· ενώ δεύτερο σάββατο είναι αυτό που έχει οριστεί από τον νόμο. Διότι λέει ότι «θα πάρεις για τον εαυτό σου ένα πρόβατο ενός έτους, άμωμο, αρσενικό (το οποίο αποτελούσε προτύπωση του Σωτήρα) από τη δέκατη ημέρα του μήνα και θα φυλάσσεται μέχρι τη δέκατη τέταρτη και θα το θυσιάσετε το εσπέρας της δέκατης τέταρτης ημέρας· και θα είναι για εσένα σάββατο, ημέρα αγία, και θα φάτε άζυμα επί επτά ημέρες, και την έβδομη ημέρα θα την κάνεις αγία». Και βλέπετε ότι δεύτερο σάββατο, μετά το πρώτο σάββατο, ονομάζεται αυτή η αγία ημέρα του προβάτου, η οποία έχει αγιαστεί ως σάββατο, είτε συμπέσει να είναι Κυριακή, είτε Δευτέρα, είτε Τρίτη. Καθώς δε επαναλαμβάνεται κυκλικά πάλι ανά επτά ημέρες, το δεύτερο αυτό ονομάζεται πρώτο [δηλαδή δευτερόπρωτο], για να δείξει μέσα από αυτό ότι όχι μόνο ο Ιωάννης έκανε λόγο για χρονική περίοδο δύο ετών και τριών εορτών του Πάσχα, αλλά και ο Λουκάς και οι άλλοι. Διότι έτσι λέει ο νόμος: «θα μετρήσεις επτά εβδομάδες από την αρχή που θα βάλεις το δρεπάνι για τον θερισμό των σταχυών και θα ορίσεις την έβδομη εβδομάδα ως αγία ημέρα του Κυρίου», υποδηλώνοντας την Πεντηκοστή.

Και πάλι για την ίδια αυτή εορτή αναφέρει ότι τα έχει διατυπώσει με μεγαλύτερη ακρίβεια, λέγοντας: «Αφού λάβουν οι άνδρες των Εβραίων αυτόν τον μήνα, κατά οικογένειες, πρόβατα και μοσχάρια από τα βόδια τους χωρίς ψεγάδι τη δέκατη ημέρα· και ας φυλαχθεί μέχρι να ξημερώσει η δέκατη τέταρτη, και αφού θυσιάσετε προς το βράδυ, να τα φάτε έτσι όλα ψητά, μαζί με τα εντόσθια: να είστε ζωσμένοι, να έχετε φορέσει κοίλα υποδήματα στα πόδια και να κρατάτε ραβδί στο χέρι. Διότι μέσα σε βιασύνη ο βασιλιάς θα διατάξει να εκδιωχθούν όλοι από τη χώρα· και θα κληθούν όλοι. Και όταν τα θυσιάσετε, αφού πάρετε στα χέρια σας μια δέσμη από κλαδιά υσσώπου, βουτήξτε την στο αίμα και αγγίξτε τους δύο παραστάτες των θυρών, ώστε να προσπεράσει ο θάνατος τους Εβραίους. Και αυτή την εορτή θα την τηρήσετε για τον Δεσπότη, τρώγοντας για επτά ημέρες άζυμα· και δεν θα φαγωθεί καθόλου προζύμι. Διότι από αυτά τα δεινά θα επέλθει απαλλαγή, και αυτόν τον μήνα ο Θεός δωρίζει την έξοδο· και αυτός καθίσταται η αρχή των μηνών και των ετών». Πάλι, μετά από άλλα, προσθέτει: «Αναφέρει δε και ο Ιεζεκιήλ στο δράμα που επιγράφεται “Εξαγωγή”, εισάγοντας έναν αγγελιαφόρο να περιγράφει την κατάσταση των Εβραίων και την καταστροφή των Αιγυπτίων ως εξής: “Διότι, καθώς ο βασιλιάς Φαραώ αναχώρησε από τα ανάκτορα με αυτό το πλήθος, μαζί με αναρίθμητα όπλα, με όλο το ιππικό, με τέθριππα άρματα και με εμπροσθοφυλακή και παραστάτες μαζί, αποτελούσε ένα τρομερό πλήθος παρατεταγμένων ανδρών. Το πεζικό και οι οπλίτες της φάλαγγας βρίσκονταν στο μέσο, έχοντας αφήσει διαδρόμους για να περνούν τα άρματα· τους δε ιππείς τούς παρέταξε, άλλους στα αριστερά και άλλους στα δεξιά ολόκληρου του αιγυπτιακού στρατού”».

Ας εξετάσουμε λοιπόν πρώτα τι σημαίνει ότι αυτός ο μήνας είναι η αρχή των μηνών, και γιατί αυτός ο μήνας του Πάσχα είναι ο πρώτος μεταξύ των μηνών του έτους· δεύτερον, τι σημαίνει το πρόβατο που λαμβάνεται τη δέκατη ημέρα του μήνα, και το ότι το πρόβατο πρέπει να είναι τέλειο και ενός έτους, ποιος είναι ο γείτονας και ποιος ο πλησίον που προσκαλείται, και γιατί το πρόβατο φυλάσσεται μέχρι τη δέκατη τέταρτη ημέρα, και έπειτα θυσιάζεται προς το βράδυ· «και θα το σφάξει όλο το πλήθος της συναγωγής των υιών του Ισραήλ προς το βράδυ»· τι σημαίνει το αίμα πάνω στους δύο παραστάτες και στο ανώφλι, και γιατί τρώνε τα κρέατα τη νύχτα, και μάλιστα ψητά στη φωτιά, ούτε ωμά ούτε βρασμένα σε νερό· ή τι σημαίνει το «το κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια», και γιατί λέει «δεν θα συντρίψετε οστό του»· και τι συμβολίζουν τα άζυμα με τα πικρά χόρτα, και γιατί «με βιασύνη θα φάτε» το Πάσχα· τι σημαίνουν οι περιζωσμένες οσφύες και τα υποδήματα στα πόδια και τα ραβδιά στα χέρια, και τι σημαίνει το «Πάσχα του Κυρίου» και το «το αίμα θα είναι σημάδι πάνω στα σπίτια όπου βρίσκεστε εκεί, και θα δω το αίμα και θα σας σκεπάσω και δεν θα πέσει σε εσάς πληγή εξολόθρευσης, όταν θα χτυπήσω τη γη της Αιγύπτου»· γιατί «επτά ημέρες θα τρώτε άζυμα»· γιατί ο αλλογενής δεν θα φάει από αυτό, ενώ ο οικογενής θα περιτμηθεί, και τι σημαίνει το «Σε ένα μόνο σπίτι θα φαγωθεί, και δεν θα βγάλετε έξω τίποτα από το κρέας, και δεν θα συντρίψετε οστό από αυτό. Κανένας απερίτμητος δεν θα φάει από αυτό».

Έπειτα από μία τέτοια μετάληψη της θείας τροφής, ας εξετάσουμε ως τρίτο σημείο το πώς πρέπει να είναι ο βίος εκείνου που έχει μετάσχει στην αγία τροφή· αυτόν τον βίο τον υποδεικνύουν τα άζυμα και οι ημέρες των αζύμων. Οι Ιουδαίοι, λοιπόν, ας δείχνουν ζήλο για τα άζυμα και ας νομίζουν ότι οι επτά ημέρες τούς παρέχουν κάτι το θαυμαστό, επειδή δεν τρώνε κάτι το ζυμωμένο ούτε το κρατούν στα σπίτια τους, χωρίς ωστόσο να έχουν να επιδείξουν καμία απολύτως ωφέλεια από αυτό το γεγονός, διότι επιτελούν τον τύπο και όχι την αλήθεια. Εσύ, όμως, να θεωρείς ως άζυμο —όπως ακριβώς έχει προαναφερθεί από τον απόστολο και όπως εμείς επισημάναμε— την ειλικρινή και καθαρή από κάθε κακουργία ψυχή, τον νέο τρόπο ζωής που δεν φέρει μαζί του τίποτα από την παλαιά κακία, για τον οποίο φαίνεται να έχει λεχθεί πολύ σωστά το: «Θα εξαφανίσετε το προζύμι από τα σπίτια σας. Όποιος φάει κάτι το ζυμωμένο, η ψυχή εκείνη θα εξολοθρευθεί από τον Ισραήλ»· διότι η επανάληψη της παλαιάς κακίας αποτελεί όλεθρο για εκείνον που έχει μεταβεί στη νέα κατάσταση της ζωής. «Εάν ζείτε κατά σάρκα», λέει, «πρόκειται να πεθάνετε».

«Επτά ημέρες θα τρώτε άζυμα.» Ιδού, μάθε και από τη νομοθεσία του Μωυσή ότι τότε δεν έτρωγαν άζυμα. Διότι, μετά το δείπνο κατά την ημέρα της Πέμπτης, ο Χριστός παρέδωσε διά της κλάσεως του άρτου το μυστήριο της Καινής Διαθήκης. Όταν δε η εορτή των αζύμων ήταν το Σάββατο, κατά τη δέκατη πέμπτη ημέρα του μηνός, βρισκόταν θαμμένος στον τάφο.

Ναι, λέγει· αλλά από πού είναι φανερό ότι ο Σωτήρας παρέδωσε ένζυμο άρτο στον μυστικό δείπνο και όχι άζυμο; Είπε «άρτο», χωρίς να διακρίνει αν ήταν ένζυμος ή άζυμος. Και όπως ακριβώς εκείνος που λέει «ζώο» και δεν προσθέτει τίποτα περισσότερο δεν καθιστά καθόλου σαφές αν προτίθεται να μιλήσει για λογικό ον ή για άγριο, έτσι και το να πει «άρτο» εισάγει την ίδια ασάφεια σχετικά με το αν πρόκειται για ένζυμο ή για άζυμο. Το ότι βέβαια ο μέγας Παύλος είχε πει μόνο «άρτο», χωρίς να προσθέσει «ένζυμο», και οι μακάριοι ευαγγελιστές χρησιμοποίησαν την ίδια λέξη, χωρίς να δηλώσουν τίποτα ως προς αυτό το σημείο για τη διαφορά του άρτου, είναι απολύτως φανερό. Από τη συνολική όμως ακολουθία των όσων αναφέρονται στα ιερά ευαγγέλια, συνάγεται κατ' ανάγκην ότι δεν ήταν ένζυμος, αλλά άζυμος ο άρτος, τον οποίο ο Κύριος, τελώντας το πάσχα, έλαβε και έκλασε, και μοίρασε στους μαθητές κατά τον μυστικό δείπνο. Διότι η ημέρα εκείνη ήταν, όπως αναφέρουν οι ευαγγελιστές, η εορτή των αζύμων. Εφόσον δε ο Κύριος λέει: «Δεν ήλθα για να καταργήσω τον νόμο, αλλά για να τον εκπληρώσω», δεν επρόκειτο τότε να παρανομήσει κατά την ημέρα των αζύμων, τρώγοντας ο ίδιος και προσφέροντας στους άλλους ένζυμο άρτο. Και πού, άλλωστε, θα μπορούσε να βρεθεί τότε τέτοιος άρτος, από τη στιγμή που ο νόμος ορίζει ρητά, όπως ακριβώς αναγράφεται στην Έξοδο με αυτά τα λόγια, ότι: «επί επτά ημέρες θα τρώτε άζυμα και θα εξαφανίσετε το προζύμι από την πρώτη ημέρα από τα σπίτια σας»; Και πάλι.

Διότι, λέγει, θα φάνε άζυμα με πικρά χόρτα, και επτά ημέρες θα τρώτε άζυμα· από δε την πρώτη ημέρα θα εξαφανίσετε το προζύμι από τις οικίες σας. Καθένας που θα φάει προζύμι, η ψυχή εκείνη θα εξολοθρευτεί από τον Ισραήλ. Και μετά από λίγο: Κατά την έναρξη της δέκατης τέταρτης ημέρας του πρώτου μήνα, από το εσπέρας, θα τρώτε άζυμα έως την εικοστή πρώτη ημέρα του μήνα, έως το εσπέρας. Επτά ημέρες δεν θα βρεθεί προζύμι στις οικίες σας. Καθένας που θα φάει κάτι ζυμωτό, η ψυχή εκείνη θα εξολοθρευτεί από τη συναγωγή των υιών του Ισραήλ. Και πάλι.

Και είπε ο Θεός στον Μωυσή να λάβει ένα αρνί άμωμο και να το σφάξει και να χρίσει με το αίμα του τις θύρες και τους παραστάτες, ‹ώστε να μην τους αγγίξει εκείνος που θα εξολοθρεύσει τα πρωτότοκα των Αιγυπτίων›· διότι ο άγγελος που είχε αποσταλεί έβλεπε το σημάδι του αίματος από μακριά και απομακρυνόταν, ενώ εισερχόταν στα σπίτια που δεν είχαν σημαδευτεί και σκότωνε κάθε πρωτότοκο. Ακόμη, διέταξε να εξαφανιστεί η ζύμη από κάθε σπίτι και πρόσταξε να φάνε το σφαγμένο αρνί με άζυμα και πικρά χόρτα, και να το φάνε έχοντας περιζωστεί τις μέσες τους και φορώντας υποδήματα στα πόδια τους και κρατώντας ραβδιά στα χέρια. Και με αυτόν τον τρόπο τούς προστάζει να φάνε με κάθε βιασύνη προς το βράδυ το πάσχα του Κυρίου και να μην τσακίσουν ούτε ένα οστό από το αρνί.