Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 12:16

«Διότι είναι το Πάσχα του Κυρίου.» Και αποκαλύπτοντας πολύ καλά πώς θα τους ωφελήσει και με ποιον τρόπο η σφαγή του προβάτου, λέει: «Και θα περάσω μέσα από τη γη της Αιγύπτου και θα χτυπήσω κάθε πρωτότοκο, από άνθρωπο μέχρι κτήνος, και σε όλους τους θεούς των Αιγυπτίων θα επιφέρω τιμωρία· εγώ είμαι ο Κύριος. Και το αίμα θα είναι για εσάς σημείο πάνω στα σπίτια σας, στα οποία εσείς θα βρίσκεστε. Και θα δω το αίμα και θα σας σκεπάσω, και δεν θα πέσει πάνω σας πληγή εξολόθρευσης, όταν θα χτυπώ τη γη της Αιγύπτου.» Έπειτα πάλι, μετά από άλλα, λέει: «Επτά ημέρες θα τρώτε άζυμα, και από την πρώτη κιόλας ημέρα θα εξαφανίσετε το προζύμι από τα σπίτια σας.» Και αφού όρισε την τιμωρία αυτού που θα παραβεί την εντολή, προσθέτει πάλι: «Και η πρώτη ημέρα θα ονομαστεί αγία, και η έβδομη ημέρα θα είναι κλητή και αγία για εσάς.» Τα θεία λόγια λοιπόν έτσι έχουν· αφού τα εξετάσουμε πάλι αναλυτικά, θα προσπαθήσουμε να εφαρμόσουμε στο καθένα το κατάλληλο νόημα, ανάγοντας τη δύναμη των όσων υποδηλώνονται με πολλούς τρόπους στον ίδιο τον Χριστό.

Και για επτά ολόκληρες ημέρες παραγγέλλει να τρέφονται με άζυμους άρτους όσοι έφαγαν τον ιερό αμνό· προτρέποντας όσους έχουν αγιαστεί μέσω του Χριστού, όπως τουλάχιστον μου φαίνεται, να τρέφουν την ψυχή τους με ολόκαγνες επιθυμίες, απαλλαγμένες από κάθε φαυλότητα. «Άγια δε ας ονομάζεται», λέγει, «η πρώτη και η έβδομη ημέρα». Διότι άγιος ήταν για εμάς ο χρόνος στην αρχή της δημιουργίας· όταν ο προπάτορας Αδάμ δεν είχε ακόμη βγει από τον παράδεισο εξαιτίας της παραβάσεως, αλλά διέμενε μέσα σε αυτόν, φυλάττοντας ακόμη την εντολή που του είχε δοθεί. Άγιος πάλι είναι και ο χρόνος στους έσχατους καιρούς, μέσω του Χριστού, ο οποίος δικαιώνει μέσω της πίστεως όσους προσέρχονται σε αυτόν, και τους επαναφέρει πάλι σε εκείνη την κατάσταση στην οποία βρισκόμασταν στην αρχή. Επομένως, μέσα σε όλα αυτά προτυπωνόταν για εμάς ολόκληρο το μυστήριο του Σωτήρος μας. Γι' αυτό, πολύ σωστά ο ίδιος έλεγε προς τους Ιουδαίους: «Εάν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· διότι για εμένα έγραψε εκείνος».

«Επτά ημέρες θα τρώτε άζυμα, και από την πρώτη ημέρα θα εξαφανίσετε το προζύμι από τα σπίτια σας. Όποιος φάει κάτι που έχει προζύμι, η ψυχή εκείνη θα εξολοθρευτεί από τον Ισραήλ, από την πρώτη ημέρα έως την έβδομη ημέρα. Και η πρώτη ημέρα θα ονομαστεί άγια, και η έβδομη ημέρα θα είναι κλητή και άγια για εσάς· κανένα δουλικό έργο δεν θα κάνετε κατά τη διάρκειά τους, εκτός από όσα θα γίνουν για κάθε ψυχή (για τη διατροφή), μόνο αυτό θα γίνει από εσάς.» Θέλεις λοιπόν να εξετάσουμε με λεπτομέρεια και συνοπτικά το καθένα και να πούμε τα πρέποντα; Διότι θα δώσουμε αφορμή στους σοφούς και θα κάνουμε γνωστά στους δικαίους, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Θα μπορούσαν δε να προσθέσουν και οι ίδιοι τα δικά τους, και θα γίνουν πολύ καλύτεροι. ΠΑΛΛ. Και βέβαια. ΚΥΡ. Λοιπόν, στην αρχή του έτους και στον πρώτο μήνα, φανερώνεται το μυστήριο του Χριστού· διότι νέος αιώνας για εμάς είναι ο καιρός της παρουσίας του Σωτήρα μας, ο οποίος μεταβάλλει τα πάντα προς το καλύτερο και αναδημιουργεί σε καινότητα κτίσεως πολύ καλά αυτό που παλαιώνει, γερνάει και πλησιάζει στον αφανισμό. «Διότι καινή κτίση είναι τα εν Χριστώ, και τα παλαιά παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινούργια.» Και εμείς ζούμε πλέον, όχι κατά τον μωσαϊκό νόμο, αλλά έχουμε μεταφερθεί μάλλον στην ευαγγελική ζωή, καθώς μας ανακαινίζει ο Χριστός μέσω του Πνεύματος. ΠΑΛΛ. Ορθά μίλησες. ΚΥΡ. Και ο καθένας λαμβάνει το πρόβατο, και συγκεντρώνονται σε μεγάλο αριθμό οι συνδαιτυμόνες σε ένα σπίτι.

Διότι θα χρειαστεί εκείνοι που έχουν κληθεί μέσω της πίστεως στη δικαίωση μέσω του Χριστού, εορτάζοντας πνευματικά, να μην το πράττουν αυτό με το προζύμι της κακίας και της πονηριάς, αλλά μάλλον καθαρίζοντας το παλαιό προζύμι, να μεταπλάθονται προς το καλύτερο, και να φαίνονται πλέον σαν ένα νέο ζυμάρι, όλοι μαζί ως έθνος και ως οικογένεια, καθώς και εκείνοι σε ολόκληρη τη χώρα, με το οποίο υποδηλώνεται το μεγάλο και αναρίθμητο άγιο πλήθος όσων έχουν αποδεχθεί την πίστη. Την πρώτη μάλιστα ημέρα της εβδομάδας, είπε ότι πρέπει να ονομάζεται άγια, άγια δε και κλητή και την έβδομη, υποδεικνύοντας ο νόμος, νομίζω, εκείνο: ότι ο αρχικός χρόνος της ανθρώπινης ζωής ήταν άγιος, όπως στο πρόσωπο του προπάτορα του γένους Αδάμ, ο οποίος δεν είχε ακόμη παραβεί τις εντολές και δεν είχε αψηφήσει τα θεία προστάγματα. Άγιος όμως και πολύ μεγαλύτερος είναι ο χρόνος στους έσχατους καιρούς, δηλαδή ο χρόνος εν Χριστώ, ο οποίος είναι ο δεύτερος Αδάμ, που αναδημιουργεί το γένος από τα όσα συνέβησαν στο ενδιάμεσο, σε μια καινούργια ζωή εν Πνεύματι.

Λέει πάλι ο Λουκάς, επιβεβαιώνοντας τα όσα έχω πει πολυμερώς και πολυτρόπως, ότι «συνέβη κατά το δευτερόπρωτο σάββατο», για να δείξει ότι πρώτο σάββατο είναι αυτό που ορίστηκε εξ αρχής και ειπώθηκε από τον Κύριο κατά τη δημιουργία του κόσμου, το οποίο επαναλαμβάνεται κυκλικά ανά επτά ημέρες από τότε μέχρι σήμερα, [ότι αυτό είναι το πρώτο]· ενώ δεύτερο σάββατο είναι αυτό που έχει οριστεί από τον νόμο. Διότι λέει ότι «θα πάρεις για τον εαυτό σου ένα πρόβατο ενός έτους, άμωμο, αρσενικό (το οποίο αποτελούσε προτύπωση του Σωτήρα) από τη δέκατη ημέρα του μήνα και θα φυλάσσεται μέχρι τη δέκατη τέταρτη και θα το θυσιάσετε το εσπέρας της δέκατης τέταρτης ημέρας· και θα είναι για εσένα σάββατο, ημέρα αγία, και θα φάτε άζυμα επί επτά ημέρες, και την έβδομη ημέρα θα την κάνεις αγία». Και βλέπετε ότι δεύτερο σάββατο, μετά το πρώτο σάββατο, ονομάζεται αυτή η αγία ημέρα του προβάτου, η οποία έχει αγιαστεί ως σάββατο, είτε συμπέσει να είναι Κυριακή, είτε Δευτέρα, είτε Τρίτη. Καθώς δε επαναλαμβάνεται κυκλικά πάλι ανά επτά ημέρες, το δεύτερο αυτό ονομάζεται πρώτο [δηλαδή δευτερόπρωτο], για να δείξει μέσα από αυτό ότι όχι μόνο ο Ιωάννης έκανε λόγο για χρονική περίοδο δύο ετών και τριών εορτών του Πάσχα, αλλά και ο Λουκάς και οι άλλοι. Διότι έτσι λέει ο νόμος: «θα μετρήσεις επτά εβδομάδες από την αρχή που θα βάλεις το δρεπάνι για τον θερισμό των σταχυών και θα ορίσεις την έβδομη εβδομάδα ως αγία ημέρα του Κυρίου», υποδηλώνοντας την Πεντηκοστή.

Και πάλι για την ίδια αυτή εορτή αναφέρει ότι τα έχει διατυπώσει με μεγαλύτερη ακρίβεια, λέγοντας: «Αφού λάβουν οι άνδρες των Εβραίων αυτόν τον μήνα, κατά οικογένειες, πρόβατα και μοσχάρια από τα βόδια τους χωρίς ψεγάδι τη δέκατη ημέρα· και ας φυλαχθεί μέχρι να ξημερώσει η δέκατη τέταρτη, και αφού θυσιάσετε προς το βράδυ, να τα φάτε έτσι όλα ψητά, μαζί με τα εντόσθια: να είστε ζωσμένοι, να έχετε φορέσει κοίλα υποδήματα στα πόδια και να κρατάτε ραβδί στο χέρι. Διότι μέσα σε βιασύνη ο βασιλιάς θα διατάξει να εκδιωχθούν όλοι από τη χώρα· και θα κληθούν όλοι. Και όταν τα θυσιάσετε, αφού πάρετε στα χέρια σας μια δέσμη από κλαδιά υσσώπου, βουτήξτε την στο αίμα και αγγίξτε τους δύο παραστάτες των θυρών, ώστε να προσπεράσει ο θάνατος τους Εβραίους. Και αυτή την εορτή θα την τηρήσετε για τον Δεσπότη, τρώγοντας για επτά ημέρες άζυμα· και δεν θα φαγωθεί καθόλου προζύμι. Διότι από αυτά τα δεινά θα επέλθει απαλλαγή, και αυτόν τον μήνα ο Θεός δωρίζει την έξοδο· και αυτός καθίσταται η αρχή των μηνών και των ετών». Πάλι, μετά από άλλα, προσθέτει: «Αναφέρει δε και ο Ιεζεκιήλ στο δράμα που επιγράφεται “Εξαγωγή”, εισάγοντας έναν αγγελιαφόρο να περιγράφει την κατάσταση των Εβραίων και την καταστροφή των Αιγυπτίων ως εξής: “Διότι, καθώς ο βασιλιάς Φαραώ αναχώρησε από τα ανάκτορα με αυτό το πλήθος, μαζί με αναρίθμητα όπλα, με όλο το ιππικό, με τέθριππα άρματα και με εμπροσθοφυλακή και παραστάτες μαζί, αποτελούσε ένα τρομερό πλήθος παρατεταγμένων ανδρών. Το πεζικό και οι οπλίτες της φάλαγγας βρίσκονταν στο μέσο, έχοντας αφήσει διαδρόμους για να περνούν τα άρματα· τους δε ιππείς τούς παρέταξε, άλλους στα αριστερά και άλλους στα δεξιά ολόκληρου του αιγυπτιακού στρατού”».

Λύση. Τη δέκατη τέταρτη ημέρα του πρώτου μήνα, η Γραφή συνηθίζει να την ονομάζει Πάσχα, καθώς κατ' αυτήν, προς το βράδυ, τρωγόταν ο αμνός με άζυμα. Τη δέκατη πέμπτη όμως ημέρα δεν την ονομάζει Πάσχα, αλλά εορτή του Πάσχα, δηλαδή εορτή των Αζύμων. Καθώς λέει ο Μωυσής: «Τον πρώτο μήνα, τη δέκατη τέταρτη ημέρα του μήνα, προς το βράδυ, είναι το Πάσχα του Κυρίου. Και τη δέκατη πέμπτη είναι η εορτή των Αζύμων του Κυρίου». Πριν λοιπόν από αυτήν, στις δεκατέσσερις, όταν πια είχε βραδιάσει, αφού ο Κύριος συνέφαγε με τους μαθητές το τυπικό Πάσχα, τότε τους παρέδωσε και το μυστικό Πάσχα. Και διόλου δεν εμποδίζονταν από τον νόμο να πωλούν ή να αγοράζουν τα αναγκαία για τροφή, ή να παρέχουν ελεημοσύνη, επειδή είχε ειπωθεί: «Όσα θα ετοιμαστούν για κάθε ψυχή, αυτά θα γίνουν και από εσάς». Γι' αυτό υπέθεταν οι μαθητές ότι ο Ιούδας στάλθηκε για μια τέτοια διακονία μετά τη λήψη του κομματιού του άρτου.

ΟΑ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΜΟΝΑΧΟ ΗΛΙΩΝΑ. Ερμηνεία στο: «Επτά ημέρες». Αυτό που αναφέρεται στον Νόμο δεν είναι απλό, αλλά έχει κάποια διττή σημασία, η οποία παραμένει συγκεκαλυμμένη για τους παχυλούς στη σκέψη, ενώ είναι φανερωμένη για τους οξυδερκείς. «Η έβδομη ημέρα», λέει, «θα είναι για εσάς άγια σύναξη. Κανένα δουλωτικό έργο δεν θα κάνετε κατ' αυτήν, εκτός από όσα πρόκειται να γίνουν για κάθε ψυχή». Ως λατρεία εδώ ονομάζει τη δουλεία.

Επομένως, λέγει, δεν θα πράξετε κατά το Σάββατο κανένα από τα δουλοπρεπή έργα, τα οποία τρόπον τινά σας υποδουλώνουν και σας αποσπούν από την αφοσίωση στον Θεό, πράγμα που σας καταφορτώνει με το βάρος των αμαρτημάτων. Διότι είναι ημέρα αναπαύσεως και αφέσεως· και δεν πρέπει η αξία της να εξυβρίζεται με δεσμά κακιών. Το δε (χωρίο), «όσα θα γίνουν για κάθε ψυχή», ενομοθέτησε ότι πρέπει να τα εργαζόμαστε, δηλαδή να εκπληρώνουμε εκείνα που φέρνουν κέρδος στην ψυχή: ευχή, προσευχή, ησυχία, νουθεσία, αγαθοεργία, σωφροσύνη, εγκράτεια, αλήθεια, αγνεία, και όσα υπάγονται σε αυτά, τα οποία, καθώς μεταβαίνουν στον εσωτερικό άνθρωπο, τον ελευθερώνουν από τα εξωτερικά σκάνδαλα και τις περιστάσεις, με την επικράτηση του ανώτερου στοιχείου.

Απλός είναι ο τρόπος ζωής εκείνου που δεν αναζητεί τα σαρκικά, είναι άκακος, άδολος, και δεν σκέφτεται τίποτα το κακό, τίποτα το πικρό. Γιατί όμως ονομάζει την πρώτη και την έβδομη ημέρα κατεξοχήν άγιες λέγοντας: «Η πρώτη ημέρα θα ονομαστεί άγια, και η έβδομη ημέρα θα είναι για εσάς κλητή άγια»; Διότι η μεν πρώτη ημέρα φανερώνει την αρχή, κατά την οποία αγιαζόμαστε υποδεχόμενοι το Άγιο Πνεύμα, η δε έβδομη σημαίνει το τέλος, όταν πλέον, αφού αναχωρήσουμε από το σώμα, βρισκόμαστε μαζί με τον Χριστό και κατοικούμε κοντά στον Κύριο, εγκαταλείποντας την επίγεια αποδημία, έχοντας μεταστεί ολοκληρωτικά προς την αγιότητα· διότι, όπως λέει, «όσο κατοικούμε στο σώμα, βρισκόμαστε μακριά από τον Κύριο».

Ο νόμος επιθυμεί αυτές οι άγιες ημέρες να είναι ελεύθερες από εργασίες. Διότι λέει: «Κανένα έργο δεν θα κάνετε κατ' αυτές», πράγμα που σημαίνει να μην υποκύπτει η ψυχή στις επίγειες ασχολίες ούτε να υπομένει δουλεία αταίριαστη με τη δουλεία του Θεού, αλλά εκείνα και μόνο να πράττει με ζήλο και σε εκείνα να επικεντρώνεται η ψυχή, όσα συμβάλλουν στην ωφέλειά της. Και αυτού του πράγματος πάλι σύμβολο είναι το ρητό: «Εκτός από όσα θα γίνουν για κάθε ψυχή, τούτο μόνο θα γίνει από εσάς». Γι' αυτό ο Κύριος, οδηγώντας στην ορθή ερμηνεία της νομικής ανάπαυσης, δείχνοντας ότι ο νόμος έδινε την αργία για τα έργα που οδηγούν στη ματαιότητα και όχι για εκείνα που αποσκοπούν στην ωφέλεια της ψυχής, έθεσε το εξής ερώτημα στους Φαρισαίους: «Επιτρέπεται το Σάββατο να κάνει κανείς το καλό ή το κακό, να σώσει ψυχή ή να την καταστρέψει;» Εάν, λοιπόν, επιθυμείς να τηρείς σωστά και κατά Χριστόν το Σάββατο και την εορταστική ανάπαυση, να απέχεις από τις κοσμικές επιδιώξεις και πράξεις, και να φροντίζεις και να πράττεις τα έργα του Θεού και όσα αποβλέπουν στην ωφέλεια της ψυχής. Έτσι θα τηρήσεις ένα Σάββατο αληθινά άγιο και θα εορτάσεις μία άγια εορτή, εικόνα της εορτής κοντά στον Χριστό, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων.