Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 12:23

Κατοικούσαν δε τότε εκεί ζώντας με τρυφή. Ότι λοιπόν μέσω της πίστεως και όχι με άλλον τρόπο ήταν δυνατόν να βρεθεί η οδός της σωτηρίας, ο Θεός το επιβεβαίωνε μέσα από σκιές και τύπους. Για τον λόγο αυτό διέταξε να σφάξουν τον αμνό στην Αίγυπτο, και ήθελε να πιστεύουν ότι, έχοντας χριστεί με το αίμα του, θα απέκρουαν τον θάνατο που είχε επιπέσει στα πρωτότοκα. Διότι δεν θα μπορούσε άραγε να πει κάποιος, και μάλιστα πολύ εύλογα, ότι αυτό που γινόταν ήταν προγύμνασμα της πίστεως; Με ποιον τρόπο δηλαδή, πες μου, θα υποχωρούσε τρομαγμένος ο θάνατος μπροστά στη σφαγή ενός προβάτου; Αλλά το γεγονός ήταν τύπος ενός μυστηρίου. Διότι ο Χριστός λυτρώνει με το δικό Του αίμα εκείνους που έχουν αγιαστεί εν πίστει, και τους καθιστά ανώτερους από τη φθορά του θανάτου. Τι είναι πάλι αυτό που συνέβη στη Μερρά, ας το εξηγήσουμε στο μέτρο του δυνατού.

Διότι, όπως μας γράφει ο σοφός Παύλος: «Εκείνος που εισήλθε στην κατάπαυσή του, δηλαδή προφανώς του Χριστού, κατέπαυσε και αυτός από τα έργα του, ακριβώς όπως κατέπαυσε από τα δικά του ο Θεός». ΠΑΛΛ. Αληθές. ΚΥΡ. Έτσι λοιπόν μας είπε ο θείος λόγος. Αναγγέλλοντας δε στους Ισραηλίτες τα προσταγμένα, ο θείος Μωυσής είπε: «Πηγαίνετε και πάρτε για τους εαυτούς σας πρόβατο σύμφωνα με τις οικογένειές σας, και θυσιάστε το Πάσχα. Θα πάρετε έπειτα ένα μάτσο ύσσωπο, και αφού το βουτήξετε στο αίμα που βρίσκεται κοντά στη θύρα, θα το επιθέσετε στο ανώφλι, και στους δύο παραστάτες από το αίμα που βρίσκεται κοντά στη θύρα. Εσείς δε δεν θα βγείτε κανείς έξω από τη θύρα του σπιτιού του μέχρι το πρωί. Και θα περάσει ο Κύριος για να πατάξει τους Αιγυπτίους, και θα δει το αίμα πάνω στο ανώφλι και στους δύο παραστάτες, και θα προσπεράσει ο Κύριος τη θύρα, και δεν θα αφήσει τον ολοθρευτή να εισέλθει στα σπίτια σας για να σας πατάξει». Το να λαμβάνεται λοιπόν ο αμνός κατά τους οίκους των οικογενειών, δηλαδή κατά συγγένειες, θα μπορούσε να υποδηλώνει, νομίζω, το ταυτόσημο της πνευματικής οικειότητας, το να είμαστε δηλαδή ένα στην πίστη και στην ομόνοια.

Διότι ο μεν Μωυσής διέταξε να σημαδεύονται οι παραστάτες των σπιτιών των Ισραηλιτών με το αίμα του προβάτου του Πάσχα για την αποτροπή του ολοθρευτή· και στο βιβλίο του Ιεζεκιήλ επίσης, όταν επρόκειτο να αφανιστεί η πόλη, έχει καταγραφεί ο Θεός να λέει προς εκείνον που ήταν ντυμένος με τον ποδήρη χιτώνα (όποιος και αν ήταν αυτός): «Διάσχισε το κέντρο της πόλης της Ιερουσαλήμ, και βάλε τα σημάδια πάνω στα μέτωπα των ανδρών που αναστενάζουν και οδύρονται για όλες τις ανομίες που γίνονται ανάμεσά τους.» Έπειτα λέχθηκε σε άλλους: «Πορευθείτε στην πόλη πίσω από αυτόν, και χτυπήστε· να μην τους λυπηθούν τα μάτια σας και να μην ελεήσετε ηλικιωμένο και νέο, και νήπια και παρθένες και γυναίκες σκοτώστε μέχρις εξαλείψεως· όμως σε όλους εκείνους στους οποίους υπάρχει το σημάδι μην πλησιάσετε, και αρχίστε από τα άγιά μου.» Βλέπεις πώς οι μεν εξολοθρεύονταν, ενώ όσοι έφεραν το σημάδι πάνω στο μέτωπο διασώζονταν; Τέτοιοι ακριβώς ήταν και εκείνοι που παρουσιάζει η παρούσα στηλογραφία, λέγοντας: «Έδωσες σε αυτούς που σε φοβούνται σημείο για να διαφύγουν από το πρόσωπο του τόξου·» διότι, λέει, δεν το έδωσες στον Ισραήλ, αλλά σε εκείνους που σε φοβούνται. Το ότι δε είναι συνήθεια του προφητικού λόγου να αποκαλεί «αυτούς που φοβούνται τον Κύριο» εκείνους από τα έθνη που καταφεύγουν στον Θεό, το αποδείξαμε πολλές φορές, καθώς έχει ήδη προαναφερθεί.

Όπως, λοιπόν, ξέφυγαν κάποτε τις πληγές στην Αίγυπτο από το πρόσωπο του ολοθρευτή, χρησιμοποιώντας το σημείο του αίματος, με τον ίδιο τρόπο, για την αποτροπή του πολεμίου και εχθρού των ανθρώπινων ψυχών, ο οποίος συνηθίζει να τις τοξεύει και να τις καταρρίπτει στην πλάνη της ειδωλολατρίας, έχει δοθεί το αναφερόμενο εδώ σημείο σε εκείνους που φοβούνται τον Κύριο. «Για να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου, σώσε με τη δεξιά σου, και εισάκουσέ με.» Αυτά και τα όσα τα ακολουθούν μέχρι το τέλος τα περιέχει και ο ρζʹ ψαλμός.

Διότι τότε δίνεται η εντολή να τελέσουν την εορτή του Πάσχα, θυσιάζοντας πρόβατο, ως σύμβολο του Αμνού του Θεού που επρόκειτο να θυσιαστεί υπέρ των ανθρώπων, και χρίοντας με το αίμα τα ανώφλια των σπιτιών τους· έτσι ώστε, βλέποντάς το αυτό ο ολοθρευτής, να εγκαταλείψει την επίθεση εναντίον εκείνων που το έπραξαν. Έχει γραφτεί, άλλωστε: «Και θα περάσει ο Κύριος για να πατάξει τους Αιγυπτίους· και θα δει το αίμα πάνω στο ανώφλι και στους δύο παραστάτες. Και θα προσπεράσει ο Κύριος τη θύρα και δεν θα επιτρέψει στον ολοθρευτή να εισέλθει στα σπίτια σας για να πατάξει».

Και πάλι για την ίδια αυτή εορτή αναφέρει ότι τα έχει διατυπώσει με μεγαλύτερη ακρίβεια, λέγοντας: «Αφού λάβουν οι άνδρες των Εβραίων αυτόν τον μήνα, κατά οικογένειες, πρόβατα και μοσχάρια από τα βόδια τους χωρίς ψεγάδι τη δέκατη ημέρα· και ας φυλαχθεί μέχρι να ξημερώσει η δέκατη τέταρτη, και αφού θυσιάσετε προς το βράδυ, να τα φάτε έτσι όλα ψητά, μαζί με τα εντόσθια: να είστε ζωσμένοι, να έχετε φορέσει κοίλα υποδήματα στα πόδια και να κρατάτε ραβδί στο χέρι. Διότι μέσα σε βιασύνη ο βασιλιάς θα διατάξει να εκδιωχθούν όλοι από τη χώρα· και θα κληθούν όλοι. Και όταν τα θυσιάσετε, αφού πάρετε στα χέρια σας μια δέσμη από κλαδιά υσσώπου, βουτήξτε την στο αίμα και αγγίξτε τους δύο παραστάτες των θυρών, ώστε να προσπεράσει ο θάνατος τους Εβραίους. Και αυτή την εορτή θα την τηρήσετε για τον Δεσπότη, τρώγοντας για επτά ημέρες άζυμα· και δεν θα φαγωθεί καθόλου προζύμι. Διότι από αυτά τα δεινά θα επέλθει απαλλαγή, και αυτόν τον μήνα ο Θεός δωρίζει την έξοδο· και αυτός καθίσταται η αρχή των μηνών και των ετών». Πάλι, μετά από άλλα, προσθέτει: «Αναφέρει δε και ο Ιεζεκιήλ στο δράμα που επιγράφεται “Εξαγωγή”, εισάγοντας έναν αγγελιαφόρο να περιγράφει την κατάσταση των Εβραίων και την καταστροφή των Αιγυπτίων ως εξής: “Διότι, καθώς ο βασιλιάς Φαραώ αναχώρησε από τα ανάκτορα με αυτό το πλήθος, μαζί με αναρίθμητα όπλα, με όλο το ιππικό, με τέθριππα άρματα και με εμπροσθοφυλακή και παραστάτες μαζί, αποτελούσε ένα τρομερό πλήθος παρατεταγμένων ανδρών. Το πεζικό και οι οπλίτες της φάλαγγας βρίσκονταν στο μέσο, έχοντας αφήσει διαδρόμους για να περνούν τα άρματα· τους δε ιππείς τούς παρέταξε, άλλους στα αριστερά και άλλους στα δεξιά ολόκληρου του αιγυπτιακού στρατού”».

ΙΕ΄. Από εδώ προέρχεται η ιερή νύχτα, η αντίπαλος αυτής της σκοτεινής νύχτας που έχει απλωθεί στον παρόντα βίο, κατά την οποία το αρχέγονο σκοτάδι διαλύεται, και τα πάντα έρχονται στο φως, σε τάξη και μορφή, και η προηγούμενη αταξία λαμβάνει κοσμιότητα. Από εδώ φεύγουμε από την Αίγυπτο, τη σκυθρωπή και διώκτρια αμαρτία, και από τον Φαραώ, τον αόρατο τύραννο, και από τους σκληρούς εργοδότες, μεταπλαθόμενοι για τον άνω κόσμο· και ελευθερωνόμαστε από τον πηλό και την πλινθοποιία, καθώς και από το άχυρο και την επισφαλή σύσταση αυτού του σαρκίου, η οποία τις περισσότερες φορές συγκρατείται από αχυρώδεις λογισμούς. Από εδώ σφαγιάζεται ο αμνός, και σφραγίζονται με το τίμιο αίμα η πράξη και ο λόγος, δηλαδή η έξη και η ενέργεια, οι παραστάτες των δικών μας θυρών, εννοώ δηλαδή των κινήσεων και των δογμάτων του νου, οι οποίες ανοίγουν και κλείνουν ορθά μέσω της θεωρίας, επειδή υπάρχει κάποιο μέτρο και στις κατανοήσεις. Από εδώ προέρχεται η τελευταία και βαρύτατη πληγή για τους διώκτες, η οποία είναι πραγματικά άξια της νύχτας· και η Αίγυπτος θρηνεί τα πρωτότοκα των δικών της λογισμών και πράξεων (αυτό που στη Γραφή ονομάζεται επίσης σπέρμα των Χαλδαίων που εξολοθρεύεται, και βρέφη των Βαβυλωνίων που συντρίβονται στην πέτρα και αφανίζονται), και όλα γεμίζουν από βοή και κραυγή για τους Αιγυπτίους· και από εμάς θα αποχωρήσει τότε ο δικός τους ολεθρευτής, από σεβασμό και φόβο προς το χρίσμα.

Διότι μόνο η δωρεά του βαπτίσματος μπορεί να επιτελέσει αυτήν την κάθαρση. Γι' αυτό λέει, ότι έχω ανάγκη από τη χάρη που πρόκειται να δοθεί σε όλους τους ανθρώπους. Διότι μόνο αυτή μπορεί να με αποπλύνει πλήρως και να μου δώσει τη λευκότητα του χιονιού. Το ότι βέβαια ο ύσσωπος δεν παρείχε καμία άφεση αμαρτιών, είναι εύκολο να το κατανοήσει κανείς από τα μωσαϊκά συγγράμματα. Επομένως, ο ύσσωπος αποτελεί σύμβολο άλλων πραγμάτων. Διότι στην Αίγυπτο, ραντίζοντας με τον ύσσωπο τους παραστάτες των θυρών με το αίμα του προβάτου, διέφυγαν από τα χέρια του εξολοθρευτή.

Θέλεις, λοιπόν, να μάθεις την ισχύ αυτού του αίματος; Ας ανατρέξουμε στον τύπο του, στις παλαιές διηγήσεις στην Αίγυπτο. Ο Θεός επρόκειτο να επιφέρει τη δέκατη πληγή στους Αιγυπτίους· διότι ήθελε να θανατώσει τα πρωτότοκά τους, επειδή κατακρατούσαν τον δικό του πρωτότοκο λαό. Τι έπρεπε, λοιπόν, να γίνει ώστε να μη συγχέονται οι Ιουδαίοι με τους Αιγυπτίους, εφόσον βρίσκονταν στον ίδιο τόπο; Μάθε τη δύναμη του τύπου, για να μάθεις και την ισχύ της αλήθειας. Θεήλατη πληγή επρόκειτο να έλθει άνωθεν, και ο εξολοθρευτής επερχόταν στις οικίες.

Το δε πάσχα ο μεν Φίλων το ερμήνευσε ως διαβατήρια, ο δε Ιώσηπος ως υπερβάσια, ο δε Σύμμαχος ως υπερβάσεις, ο δε Θεοδοτίων ως φασέκ, διατηρώντας την ίδια την εβραϊκή λέξη. Το όνομα αυτό σημαίνει τη σωτηρία των πρωτοτόκων των Εβραίων. Διότι έδωσε εντολή να πάρουν ένα μάτσο ύσσωπο και, αφού το βουτήξουν στο αίμα του προβάτου που θυσιαζόταν, να χρίσουν τους παραστάτες και το ανώφλι, ώστε όταν φτάσει ο εξολοθρευτής για να πατάξει τα πρωτότοκα των Αιγυπτίων, βλέποντας το αίμα, να προσπεράσει τα σπίτια των Εβραίων. Όχι επειδή η ασώματη φύση είχε ανάγκη από τέτοια σημάδια, αλλά επειδή μέσα από το σύμβολο έπρεπε και εκείνοι να μάθουν την πρόνοια του Θεού, και εμείς, που θυσιάζουμε τον άμωμο αμνό, να κατανοήσουμε τον τύπο που προδιαγραφόταν. Δεν προστάζει δε να λάβουν αμνούς μόνο από τα πρόβατα, αλλά και ερίφια από τις αίγες· όχι για να τα θυσιάσουν ταυτόχρονα, αλλά για να θυσιάσει τον αμνό εκείνος που έχει πρόβατο, και το ερίφιο εκείνος που δεν έχει. Παραγγέλλει δε να το λάβουν τη δέκατη ημέρα του πρώτου μήνα, ώστε να το προετοιμάσουν πριν από την εορτή, και να θυσιαστεί τη δέκατη τέταρτη προς το βράδυ, διότι και ο Δεσπότης το βράδυ παραδόθηκε στους Ιουδαίους. Και να φαγωθεί με πικρά χόρτα, σε ανάμνηση της πικρότατης ζωής στην Αίγυπτο.

Διότι, στη νομοθεσία περί του Πάσχα, μετά την επάλειψη με το αίμα στο ανώφλι και τους παραστάτες, λέει: «Εσείς όμως δεν θα εξέλθετε κανείς από την πόρτα του έως το πρωί, και θα διέλθει ο Κύριος για να πατάξει τους Αιγυπτίους, και θα δει το αίμα στο ανώφλι και στους δύο παραστάτες, και θα προσπεράσει ο Κύριος την πόρτα, και δεν θα αφήσει τον ολοθρευτή να εισέλθει στα σπίτια σας για να πατάξει».

Διότι είναι φανερό πως άλλος είναι ο Κύριος για τον οποίο λέει ότι θα περάσει και θα πατάξει τους Αιγυπτίους, και άλλος εκείνος που δεν επιτρέπει στον εξολοθρευτή να εισέλθει στα σπίτια των Ισραηλιτών και να τους πατάξει. Παρόμοιο είναι και αυτό που έχει λεχθεί για τον Βαλαάμ. Διότι η Γραφή λέει ότι ο Θεός του επέτρεψε μεν να πάει προς αυτούς που τον καλούσαν, οργίστηκε δε με θυμό ο Θεός επειδή πορευόταν προς αυτούς. Διότι και εδώ, λέει, υπονοείται ως άλλος Θεός αυτός που του έδωσε την άδεια και ως άλλος αυτός που οργίστηκε με θυμό εναντίον του. Επειδή, αυτός που έδωσε την άδεια δεν θα οργιζόταν με εκείνον που εκτέλεσε αυτό που του επετράπη, αλλά είτε, αφού το επέτρεψε, δεν έπρεπε να οργιστεί, είτε, εφόσον επρόκειτο να οργιστεί με την αναχώρησή του, δεν έπρεπε να το επιτρέψει.