Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 12:29

Δεν βρίσκουμε σχεδόν καθόλου τη λέξη του λάκκου να χρησιμοποιείται με καλή έννοια στις θείες Γραφές· όπως ούτε το φρέαρ του ύδατος με κακή έννοια. Διότι λάκκος είναι αυτός στον οποίο ρίφθηκε ο Ιωσήφ από τους αδελφούς του. Και όταν πλήττεται: «Από τον πρωτότοκο του Φαραώ έως τον πρωτότοκο της αιχμαλώτου, η οποία βρίσκεται στον λάκκο».

Με έσωσες από εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο. Σε πολλά μέρη, βέβαια, λάκκοι ονομάζονται τα υπόγεια ορύγματα, τα οποία έχουν κατασκευαστεί για τη φυλάκιση των δεσμωτών. Διότι έτσι αναφέρεται στην Έξοδο: «Από τον πρωτότοκο του Φαραώ έως τον πρωτότοκο της αιχμάλωτης που βρίσκεται στον λάκκο». Αλλά και τον Ιερεμία σε λάκκο τον έριξαν· και τον Ιωσήφ, από φθόνο, οι αδελφοί του τον έκλεισαν σε λάκκο που δεν είχε νερό. Κάθε πράξη, λοιπόν, είτε μας κατεβάζει προς τα κάτω, βαραίνοντάς μας εξαιτίας της αμαρτίας, είτε μας ανακουφίζει υψώνοντάς μας προς τα άνω, δίνοντάς μας φτερά προς τον Θεό. Έσωσες, επομένως, εμένα που προηγουμένως ζούσα πονηρό βίο, χωρίζοντάς με από αυτούς που κατεβαίνουν στον σκοτεινό και παγωμένο τόπο. Αυτό σημαίνει, λοιπόν, το «με ανέλαβες»· δηλαδή, με επανέφερες από την πτωτική πορεία προς τα κάτω, ώστε να μη δώσεις την ευκαιρία στους εχθρούς να επιχαρούν εις βάρος μου. Εκείνο, λοιπόν, που σε άλλο σημείο έχει πει, ότι «καταρτίζει τα πόδια μου σαν του ελαφιού, και με στήνει στα ψηλά μέρη», αυτή την επάνοδο στα υψηλά την ονομάζει απαλλαγή από τον λάκκο και ανύψωση. «Ψάλατε στον Κύριο, οι όσιοί Του». Δεν ψάλλει στον Κύριο όποιος απλώς προφέρει με το στόμα τα λόγια του ψαλμού· αλλά όσοι αναπέμπουν τις ψαλμωδίες από καθαρή καρδιά, και όσοι είναι όσιοι, διατηρώντας τη δικαιοσύνη προς τον Θεό, αυτοί μπορούν να ψάλλουν στον Θεό, ακολουθώντας αρμονικά τους πνευματικούς ρυθμούς.

Κατοικούσαν δε τότε εκεί ζώντας με τρυφή. Ότι λοιπόν μέσω της πίστεως και όχι με άλλον τρόπο ήταν δυνατόν να βρεθεί η οδός της σωτηρίας, ο Θεός το επιβεβαίωνε μέσα από σκιές και τύπους. Για τον λόγο αυτό διέταξε να σφάξουν τον αμνό στην Αίγυπτο, και ήθελε να πιστεύουν ότι, έχοντας χριστεί με το αίμα του, θα απέκρουαν τον θάνατο που είχε επιπέσει στα πρωτότοκα. Διότι δεν θα μπορούσε άραγε να πει κάποιος, και μάλιστα πολύ εύλογα, ότι αυτό που γινόταν ήταν προγύμνασμα της πίστεως; Με ποιον τρόπο δηλαδή, πες μου, θα υποχωρούσε τρομαγμένος ο θάνατος μπροστά στη σφαγή ενός προβάτου; Αλλά το γεγονός ήταν τύπος ενός μυστηρίου. Διότι ο Χριστός λυτρώνει με το δικό Του αίμα εκείνους που έχουν αγιαστεί εν πίστει, και τους καθιστά ανώτερους από τη φθορά του θανάτου. Τι είναι πάλι αυτό που συνέβη στη Μερρά, ας το εξηγήσουμε στο μέτρο του δυνατού.

ΙΕ΄. Από εδώ προέρχεται η ιερή νύχτα, η αντίπαλος αυτής της σκοτεινής νύχτας που έχει απλωθεί στον παρόντα βίο, κατά την οποία το αρχέγονο σκοτάδι διαλύεται, και τα πάντα έρχονται στο φως, σε τάξη και μορφή, και η προηγούμενη αταξία λαμβάνει κοσμιότητα. Από εδώ φεύγουμε από την Αίγυπτο, τη σκυθρωπή και διώκτρια αμαρτία, και από τον Φαραώ, τον αόρατο τύραννο, και από τους σκληρούς εργοδότες, μεταπλαθόμενοι για τον άνω κόσμο· και ελευθερωνόμαστε από τον πηλό και την πλινθοποιία, καθώς και από το άχυρο και την επισφαλή σύσταση αυτού του σαρκίου, η οποία τις περισσότερες φορές συγκρατείται από αχυρώδεις λογισμούς. Από εδώ σφαγιάζεται ο αμνός, και σφραγίζονται με το τίμιο αίμα η πράξη και ο λόγος, δηλαδή η έξη και η ενέργεια, οι παραστάτες των δικών μας θυρών, εννοώ δηλαδή των κινήσεων και των δογμάτων του νου, οι οποίες ανοίγουν και κλείνουν ορθά μέσω της θεωρίας, επειδή υπάρχει κάποιο μέτρο και στις κατανοήσεις. Από εδώ προέρχεται η τελευταία και βαρύτατη πληγή για τους διώκτες, η οποία είναι πραγματικά άξια της νύχτας· και η Αίγυπτος θρηνεί τα πρωτότοκα των δικών της λογισμών και πράξεων (αυτό που στη Γραφή ονομάζεται επίσης σπέρμα των Χαλδαίων που εξολοθρεύεται, και βρέφη των Βαβυλωνίων που συντρίβονται στην πέτρα και αφανίζονται), και όλα γεμίζουν από βοή και κραυγή για τους Αιγυπτίους· και από εμάς θα αποχωρήσει τότε ο δικός τους ολεθρευτής, από σεβασμό και φόβο προς το χρίσμα.

Μετά τα όσα ελέχθησαν, αποδεικνύει και το εξής, ότι δηλαδή και τα προηγούμενα ο ίδιος τα έχει κάνει. Έπειτα παραθέτει πάλι άλλο σημείο, με όλα δε αυτά καθιστά ολοφάνερο ότι δεν αγνοεί την ημέρα εκείνη. Ποιο είναι λοιπόν το σημείο; «Τότε δύο θα βρίσκονται στον αγρό· ο ένας παραλαμβάνεται και ο άλλος αφήνεται. Δύο γυναίκες θα αλέθουν στον μύλο· η μία παραλαμβάνεται και η άλλη αφήνεται. Γρηγορείτε λοιπόν, διότι δεν γνωρίζετε ποια ώρα έρχεται ο Κύριός σας». Όλα δε αυτά αποτελούν και αποδείξεις της δικής του γνώσης, αλλά και σκοπό έχουν να τους αποτρέψουν από την ερώτηση. Διότι γι' αυτό ανέφερε και τις ημέρες του Νώε· γι' αυτό είπε και ότι δύο θα βρίσκονται στο κρεβάτι, φανερώνοντας με αυτό ότι τόσο απροσδόκητα θα έλθει, ενώ εκείνοι θα είναι εντελώς αμέριμνοι· το ίδιο ισχύει και με το «δύο γυναίκες θα αλέθουν», το οποίο και αυτό αφορά ανθρώπους που δεν ανησυχούν. Επιπλέον, φανερώνει ότι και δούλοι και κύριοι παραλαμβάνονται και αφήνονται, και όσοι ζουν με ανέσεις και όσοι μοχθούν, και από τούτο το αξίωμα και από εκείνο· όπως ακριβώς λέει στην Παλαιά Διαθήκη: «Από αυτόν που κάθεται στον θρόνο μέχρι την αιχμάλωτη που βρίσκεται στον μύλο». Επειδή δηλαδή είχε πει ότι οι πλούσιοι σώζονται δύσκολα, αποδεικνύει ότι ούτε αυτοί χάνονται πάντοτε, ούτε όλοι ανεξαιρέτως οι φτωχοί σώζονται, αλλά και από τους μεν και από τους δε, άλλοι σώζονται και άλλοι χάνονται. Μου φαίνεται δε ότι υποδηλώνει πως η Παρουσία του θα γίνει μέσα στη νύχτα. Διότι αυτό αναφέρει και ο Λουκάς.