Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 12:4

Αν πρέπει πάλι, αφού το σκεφτούμε, να πούμε κάτι και για τη διανομή των ιματίων, το οποίο δεν θα προκαλέσει απολύτως καμία βλάβη, αλλά ίσως ωφελήσει όσους το διαβάσουν, θα πω λοιπόν και τούτο. Έχοντας διαιρέσει τα ιμάτια του Σωτήρα σε τέσσερα μέρη, διατηρούν αδιαίρετο τον έναν χιτώνα, καθώς η άρρητη σοφία του Μονογενούς οικονομούσε μέσω αυτού και ένα σημείο μυστικής οικονομίας, δια της οποίας έμελλε να σωθούν τα τέσσερα μέρη της οικουμένης. Διότι τρόπον τινά τα τέσσερα μέρη της οικουμένης μοιράστηκαν και κατέχουν αδιαίρετα το όντως άγιο περίβλημα του Λόγου, δηλαδή το σώμα Του. Καθώς ο Μονογενής, αν και κατακερματίζεται στον καθένα, αγιάζοντας την ψυχή του καθενός μαζί με το σώμα μέσω της δικής Του σάρκας, βρίσκεται ολοκληρωτικά και αδιαίρετα σε όλους, όντας ένας παντού. Διότι με κανέναν τρόπο δεν έχει μεριστεί, σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου. Τέτοια δύναμη του μυστηρίου Του μας περιγράφει και η σκιά του νόμου. Διότι προτύπωνε να λαμβάνεται ο αμνός στον κατάλληλο για αυτόν καιρό, και να λαμβάνεται με τέτοιον τρόπο, όχι δηλαδή ένας αμνός για τον καθένα ατομικά, αλλά μάλλον κατά οικογένεια και κατά πλήθος. Διότι, λέει, ο καθένας θα πάρει μαζί του τον γείτονα και τον πλησίον του.

Τη δεκάτη ημέρα αυτού του μήνα, ας πάρει ο καθένας ένα πρόβατο σύμφωνα με τους πατρικούς οίκους, ένα πρόβατο για κάθε σπίτι. Αν όμως αυτοί που βρίσκονται στο σπίτι είναι λίγοι, ώστε να μην επαρκούν για ένα πρόβατο, τότε θα πάρει μαζί του τον πιο κοντινό του γείτονα.» Έπειτα, αφού όρισε ότι πρέπει να το πάρουν, διατάζει επιπλέον πώς πρέπει να είναι το θύμα, πότε και με ποιον τρόπο θα πρέπει να θυσιαστεί. «Διότι», λέει, «πρέπει να είναι για εσάς τέλειο, άμωμο, ενός έτους, και θα το πάρετε από τα αρνιά και από τα κατσίκια, και θα το έχετε φυλαγμένο έως τη δέκατη τέταρτη ημέρα αυτού του μήνα. Και θα το σφάξει όλο το πλήθος της συναγωγής των υιών του Ισραήλ προς το βράδυ. Και θα πάρουν από το αίμα και θα το βάλουν στους δύο παραστάτες και στο ανώφλι των σπιτιών στα οποία θα το φάνε. Και θα φάνε το κρέας αυτή τη νύχτα ψημένο στη φωτιά, και θα το φάνε με άζυμα ψωμιά και πικρά χόρτα. Δεν θα φάτε από αυτό ωμό, ούτε βρασμένο σε νερό, αλλά ψημένο στη φωτιά, το κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια. Δεν θα αφήσετε περίσσευμα από αυτό μέχρι το πρωί, και δεν θα του συντρίψετε κανένα οστό. Ό,τι δε περισσέψει από αυτό μέχρι το πρωί, θα το κατακάψετε στη φωτιά.» Σε αυτά δε προσθέτει ο νομοθέτης τα εξής, διδάσκοντας ποια πρέπει να είναι η εμφάνιση των συνδαιτυμόνων, και με ποιον τρόπο εξοπλισμένοι είναι σωστό να συμμετάσχουν στο ιερότατο εκείνο κοινό γεύμα. «

Και πάλι: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέγω, εάν δεν φάγετε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας»· ως τύπος αυτής θα μπορούσε ορθά να νοηθεί η γη της επαγγελίας, προς την οποία επείγονταν να μετοικήσουν από την Αίγυπτο. Λαμβάνεται δε το πρόβατο από τη δέκατη ημέρα του μήνα, και διατηρείται μέχρι τη δέκατη τέταρτη, για να σφαγιαστεί προς το βράδυ.

Και επιπλέον αυτών, έχει αναιρεθεί μαζί και ο άρχοντας της νύχτας, δηλαδή ο διάβολος. Παρατήρησε δε πώς δεν λέει απλώς ότι θα αναιρεθεί η σελήνη, αλλά μάλλον ότι θα αναιρεθεί σε ανταπόδοση· διότι, καθώς έχει ήδη προαναιρέσει τον άνθρωπο, είναι βεβαίως εντελώς φανερό ότι αναιρείται ως ανταπόδοση ο διάβολος. «Ας πάρει λοιπόν», λέει, «ο καθένας από ένα πρόβατο για κάθε οικογένεια.» Διότι ο Χριστός κατοικεί τέλειος στον καθένα μέσω της μετοχής του Αγίου Πνεύματος, και δεν μερίζεται, όπως ακριβώς λέει ο Παύλος. Αν όμως, λέει, είναι τόσο λίγοι ώστε να μην αρκούν για ένα πρόβατο, τότε θα πάρει μαζί του τον γείτονά του που βρίσκεται κοντά του. Διότι όσοι δεν έχουν από μόνοι τους την ικανότητα να κατανοήσουν τέλεια και μόνοι τους το μυστήριο του Χριστού, ή δεν επαρκούν για την κατανόησή του εξαιτίας της αδυναμίας της δικής τους διάνοιας, θα μετάσχουν και πάλι, δεχόμενοι τους ομόπιστους ως συνεργάτες και βοηθούς. Διότι μέσω της αμοιβαίας νουθεσίας μερικές φορές καταφέρνουμε να ανέλθουμε σε θεωρίες ανώτερες των δικών μας δυνάμεων. Όπως ακριβώς βεβαίως και εκείνος ο σοφός ευνούχος ρωτούσε τον Φίλιππο, ακούγοντας την προφητεία για τον Χριστό: «Σε παρακαλώ, για ποιον τα λέει αυτά ο προφήτης; Για τον εαυτό του ή για κάποιον άλλον;» Βλέπεις πώς, παίρνοντας μαζί τον γείτονα (διότι όλοι μας είμαστε κοντά ο ένας στον άλλον, όσοι ανήκουμε στον ένα και κοινό λόγο της πίστεως), αναδεικνυόταν ήδη μέτοχος του νοητού προβάτου μέσω της έρευνας.

Γι' αυτό ακριβώς και ο νόμος του Μωυσή όριζε να λαμβάνεται ο αμνός από τη δεκάτη του πρώτου μήνα, και να σφάζεται προς το βράδυ της δεκάτης τετάρτης του ίδιου μήνα, ώστε συγχρόνως να σημαίνεται ότι και ο πέμπτος καιρός για εμάς, σαν κατά την πέμπτη ημέρα, και για εκείνους που βρίσκονται στο τέλος του αιώνα, η σφαγή του Σωτήρα έγινε, μέσω της φράσης «προς το βράδυ». ΠΑΛΛ. Επομένως, όπως φαίνεται, όλος ο σκοπός της θεόπνευστης Γραφής αποβλέπει στο μυστήριο του Χριστού; ΚΥΡ. Απολύτως· διότι το τέλος του νόμου και των προφητών είναι ο Χριστός· «Επειδή δεν υπάρχει άλλο όνομα κάτω από τον ουρανό που να έχει δοθεί στους ανθρώπους, με το οποίο πρέπει να σωθούμε». Διότι έτσι είπε ο μαθητής του Σωτήρα, και η απόδειξη είναι κοντά, αν προχωρήσουμε στα επόμενα. «Αφού αναχώρησαν, λέει, οι γιοι του Ισραήλ από τη Σοκχώθ, στρατοπέδευσαν στην Οθώμ κοντά στην έρημο· και ο Θεός προπορευόταν αυτών, την ημέρα με στύλο νεφέλης, για να τους δείχνει την οδό, και τη νύχτα με στύλο φωτιάς· δεν έλειψε ο στύλος της φωτιάς τη νύχτα μπροστά από όλο τον λαό». Βλέπεις πώς, όταν οι Ισραηλίτες αναχώρησαν από τη γη των Αιγυπτίων, ο Θεός τους καθοδηγούσε με στύλο νεφέλης και φωτιάς; Και μέσω και των δύο προτυπωνόταν ο Χριστός. ΠΑΛΛ. Με ποιον τρόπο; ΚΥΡ. Πρώτον, επειδή είναι στύλος και εδραίωμα της αλήθειας, εντελώς ακαταμάχητος και άθραυστος, και υψώνεται πάνω από τη γη.

Ότι δε η δύση του ηλίου μπορεί να υποδηλώνει τον καιρό της παρουσίας του Σωτήρος μας, θα το καταλάβεις σαφώς, όταν ο Θεός λέει σχετικά με τον αμνό προς τον ιεροφάντη Μωυσή: «Μίλησε στους υιούς του Ισραήλ και ας πάρει ο καθένας τους ένα πρόβατο κατά οίκους, και θα το έχουν, λέει, φυλαγμένο από τη δέκατη ημέρα του μήνα έως τη δέκατη τέταρτη, και θα το σφάξει όλο το πλήθος των υιών του Ισραήλ προς το βράδυ.» Διότι λέγεται δέκατη ώρα εκείνη κατά την οποία φανερώθηκε σε εμάς ο Εμμανουήλ, ακριβώς λοιπόν προς το βράδυ, δηλαδή στο τέλος του παρόντος καιρού. Το θνησιμαίο όμως και το θηριάλωτο μεταδίδουν νοητώς σε όσους τα αγγίζουν τον μολυσμό, όχι λιγότερο από τη λέπρα· διότι το μεν θνησιμαίο σημαίνει το τελείως νεκρό και απονεκρωμένο, όπως στα έργα της σαρκός, το δε θηριάλωτο σημαίνει φανερά την ψυχή που έχει πέσει στην εξουσία του διαβόλου. Το ότι δε είναι σωτήριο πράγμα να απομακρύνεται κανείς από άνθρωπο που έχει επιλέξει να φρονεί νεκρά πράγματα και έχει απονεκρωμένο τον νου, και τρέφει επάνω του τον Σατανά (διότι αυτός καταβροχθίζει τις ψυχές που θα αιχμαλωτίσει), πώς δεν θα ήταν σαφές σε εκείνους που είναι αληθινά συνετοί και έχουν φροντίσει άριστα να απομακρύνονται από οτιδήποτε συνηθίζει να μολύνει; ΠΑΛΛ. Έτσι είναι. ΚΥΡ.

Διότι ο Χριστός είναι άμωμος και υπεράνω κάθε πάθους, δηλαδή αληθινά τέλειος· διότι ο Εμμανουήλ είναι παντέλειος, κατέχοντας αφ' εαυτού και εκ φύσεως εκείνα μέσω των οποίων είναι Θεός, ενώ ως προς το ότι ζητείται άρρεν, τούτο σημαίνει ότι είναι καθοδηγητής των πάντων. Εξάλλου, το άρρεν είναι πάντοτε το πλέον ηγεμονικό, και παντού το θήλυ ακολουθεί σε δεύτερη τάξη. Και λαμβάνεται μεν το πρόβατο από τη δεκάτη του μηνός, θυσιάζεται δε προς το εσπέρας της δεκάτης τετάρτης ημέρας. Διότι το μυστήριο του Χριστού δεν είναι νεοφανές, ούτε τότε έγινε για πρώτη φορά γνωστό, όταν θέλησαν οι Ιουδαίοι να Τον υβρίσουν. Αντιθέτως, η γνώση υπήρχε από πολύ πριν από το πάθος, καθώς οι άγιοι το προανήγγειλαν, ο νόμος το διακήρυττε, και η Αγία Γραφή μάς προτύπωνε το μυστήριό Του. Επομένως, το κατείχαμε εντός μας ως πρόγνωση μέχρι τότε, αν και ο αμνός δεν είχε ακόμη θυσιαστεί, χωρίς να αγνοούμε ότι επρόκειτο να σφαγιαστεί προς το εσπέρας. Διότι κατά τους έσχατους καιρούς του αιώνος, και ενώ ο χρόνος έφτανε πλέον προς τη δύση του, συντελέστηκε ο θάνατος του Χριστού.

Διατηρείται δε μέχρι τη δεκάτη τετάρτη εξαιτίας των πέντε εποχών των δικών μας αιώνων. Η πρώτη εποχή είναι εκείνη κατά την οποία βρισκόταν ο Αδάμ στον παράδεισο. Η δεύτερη είναι εκείνη του Νώε. Η τρίτη εκείνη του Αβραάμ. Η τέταρτη εκείνη του Μωυσή και των προφητών. Η πέμπτη εκείνη κατά την οποία ενανθρώπησε ο Χριστός. Αυτήν την εποχή υπαινίσσεται και το χωρίο: «Στην πέμπτη γενεά ανέβηκαν οι υιοί του Ισραήλ από την Αίγυπτο». Διότι σε αυτήν επήλθε η απελευθέρωση από τη δουλεία των δαιμόνων και των παθών. Αυτές τις πέντε εποχές, νομίζω, υποδηλώνει και η παραβολή εκείνου που μίσθωσε τους εργάτες για τον αμπελώνα του· ο οποίος βγήκε το πρωί, και γύρω στην τρίτη ώρα, την έκτη, την ένατη και την ενδέκατη, κατά την οποία ο Χριστός μίσθωσε τα έθνη που κλήθηκαν προς εργασία των ευαγγελικών εντολών. Λαμβάνεται λοιπόν, όπως έχει ειπωθεί, το πρόβατο από τη δεκάτη του μηνός, και διατηρείται μέχρι τη δεκάτη τετάρτη, για να γνωρίζεις ότι το μυστήριο του Χριστού φυλασσόταν στην πρόγνωση της Αγίας Τριάδος, από την ίδια κιόλας την καταβολή του κόσμου, που ήταν η πρώτη εποχή. Τελέστηκε δε κατά την πέμπτη εποχή, δηλαδή την τελευταία, και θυσιάστηκε προς το βράδυ, ενώ το σκοτάδι της άγνοιας και της πλάνης ήταν ακόμη διαχυμένο στη γη.

Και, ω, των ανθρώπων που εμπλέκουν τον εαυτό τους σε πολλές μάταιες έριδες· διότι αληθώς μπορεί να λεχθεί εκείνος ο συνετός λόγος του Εκκλησιαστή, ο οποίος μας έχει παραδοθεί από το Άγιο Πνεύμα, ότι «αυτό εγνώρισε ο Εκκλησιαστής, ότι ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο συνετό και ευθύ, αυτοί όμως αναζήτησαν για τους εαυτούς τους πολλούς δρόμους». Διότι σε τι δεν πλανάται η διάνοιά τους; Καταρχάς, εάν εορτάζουν το Πάσχα τη δέκατη τέταρτη ημέρα, έχουν την υποχρέωση να λάβουν το πρόβατο από τη δέκατη ημέρα και να το φυλάξουν έως τη δέκατη τέταρτη, και έτσι η νηστεία δεν θα είναι πλέον μίας ημέρας αλλά πέντε: δηλαδή η δέκατη, η ενδέκατη, η δωδέκατη, η δέκατη τρίτη και η δέκατη τέταρτη. Εάν δε το Πάσχα θυσιαστεί προς το εσπέρας, η ίδια η δέκατη τέταρτη ημέρα, καθώς ξημερώνει, συμπληρώνει έξι ημέρες στη νηστεία, και πλέον δεν θα πρόκειται για νηστεία μίας ημέρας, και έτσι καταρρέει η επιδίωξή τους περί μίας ημέρας, αφού αυτή δεν είναι μία. Διότι τα πρωτότυπα είναι αλληλένδετα και οι ίδιοι έχουν υποστεί όχι μικρή ζημία ως προς την κατά Θεόν εργασία. Διότι έπρεπε ο Χριστός να θυσιαστεί κατά τη δέκατη τέταρτη ημέρα σύμφωνα με τον νόμο, ώστε να παύσει σε αυτούς το φως που τους φώτιζε σύμφωνα με τον νόμο, αφού ανέτειλε ο ήλιος και επισκίασε το φέγγος της σελήνης.

Λέει πάλι ο Λουκάς, επιβεβαιώνοντας τα όσα έχω πει πολυμερώς και πολυτρόπως, ότι «συνέβη κατά το δευτερόπρωτο σάββατο», για να δείξει ότι πρώτο σάββατο είναι αυτό που ορίστηκε εξ αρχής και ειπώθηκε από τον Κύριο κατά τη δημιουργία του κόσμου, το οποίο επαναλαμβάνεται κυκλικά ανά επτά ημέρες από τότε μέχρι σήμερα, [ότι αυτό είναι το πρώτο]· ενώ δεύτερο σάββατο είναι αυτό που έχει οριστεί από τον νόμο. Διότι λέει ότι «θα πάρεις για τον εαυτό σου ένα πρόβατο ενός έτους, άμωμο, αρσενικό (το οποίο αποτελούσε προτύπωση του Σωτήρα) από τη δέκατη ημέρα του μήνα και θα φυλάσσεται μέχρι τη δέκατη τέταρτη και θα το θυσιάσετε το εσπέρας της δέκατης τέταρτης ημέρας· και θα είναι για εσένα σάββατο, ημέρα αγία, και θα φάτε άζυμα επί επτά ημέρες, και την έβδομη ημέρα θα την κάνεις αγία». Και βλέπετε ότι δεύτερο σάββατο, μετά το πρώτο σάββατο, ονομάζεται αυτή η αγία ημέρα του προβάτου, η οποία έχει αγιαστεί ως σάββατο, είτε συμπέσει να είναι Κυριακή, είτε Δευτέρα, είτε Τρίτη. Καθώς δε επαναλαμβάνεται κυκλικά πάλι ανά επτά ημέρες, το δεύτερο αυτό ονομάζεται πρώτο [δηλαδή δευτερόπρωτο], για να δείξει μέσα από αυτό ότι όχι μόνο ο Ιωάννης έκανε λόγο για χρονική περίοδο δύο ετών και τριών εορτών του Πάσχα, αλλά και ο Λουκάς και οι άλλοι. Διότι έτσι λέει ο νόμος: «θα μετρήσεις επτά εβδομάδες από την αρχή που θα βάλεις το δρεπάνι για τον θερισμό των σταχυών και θα ορίσεις την έβδομη εβδομάδα ως αγία ημέρα του Κυρίου», υποδηλώνοντας την Πεντηκοστή.

Εάν λοιπόν και εμείς το τελέσουμε έτσι, θα μας συμβεί μέσα σε ένα έτος να τελέσουμε δύο Πάσχα, ένα μετά την ισημερία και ένα πριν από την ισημερία, ενώ στο αμέσως επόμενο έτος δεν θα τελέσουμε καθόλου Πάσχα, και θα αποδειχθεί ότι το όλο ζήτημα είναι έργο πλάνης παρά αλήθεια. Διότι πριν από την ισημερία δεν θα έχει συμπληρωθεί το έτος, ούτε συμπληρώνεται ο χρόνος του κύκλου της πορείας που έχει οριστεί από τον Θεό για τους ανθρώπους, εάν δεν παρέλθει η ισημερία. 12. Και θα μπορούσαν μεν να ειπωθούν πολλά περί τούτου, ότι δηλαδή οι πατέρες έπραξαν καλώς, ή μάλλον μέσω αυτών ο Θεός κατόρθωσε για την Εκκλησία την πλήρη ακρίβεια της αλήθειας αυτής της πανσεβάσμιας και παναγίας εορτής, ώστε να τελείται μεν μετά την ισημερία, όταν υπολογίζεται ότι συμπίπτει η δέκατη τέταρτη ημέρα της σελήνης. Όχι όμως για να την τελέσουμε κατά την ίδια τη δέκατη τέταρτη ημέρα· διότι σε εκείνους ζητείται μία ημέρα, ενώ σε εμάς δεν ζητείται μία, αλλά έξι, μία πληρέστατη εβδομάδα. Γι' αυτό και ο ίδιος ο νόμος λέει διευρύνοντας το ζήτημα: «θα πάρετε για τον εαυτό σας πρόβατο ενός έτους, άμωμο, τέλειο, από τη δέκατη ημέρα του μήνα, και θα το έχετε φυλαγμένο μέχρι τη δέκατη τέταρτη, και θα το θυσιάσετε προς το βράδυ κατά τη δέκατη τέταρτη ημέρα του μήνα», δηλαδή της σελήνης. Η δε Εκκλησία τηρεί το να άγει την εορτή του Πάσχα, δηλαδή την εβδομάδα που έχει οριστεί και από τους ίδιους τους αποστόλους στις Διατάξεις, από τη δεύτερη ημέρα της εβδομάδας (Δευτέρα), πράγμα που συμβολίζει την αγορά του προβάτου.

Και πάλι για την ίδια αυτή εορτή αναφέρει ότι τα έχει διατυπώσει με μεγαλύτερη ακρίβεια, λέγοντας: «Αφού λάβουν οι άνδρες των Εβραίων αυτόν τον μήνα, κατά οικογένειες, πρόβατα και μοσχάρια από τα βόδια τους χωρίς ψεγάδι τη δέκατη ημέρα· και ας φυλαχθεί μέχρι να ξημερώσει η δέκατη τέταρτη, και αφού θυσιάσετε προς το βράδυ, να τα φάτε έτσι όλα ψητά, μαζί με τα εντόσθια: να είστε ζωσμένοι, να έχετε φορέσει κοίλα υποδήματα στα πόδια και να κρατάτε ραβδί στο χέρι. Διότι μέσα σε βιασύνη ο βασιλιάς θα διατάξει να εκδιωχθούν όλοι από τη χώρα· και θα κληθούν όλοι. Και όταν τα θυσιάσετε, αφού πάρετε στα χέρια σας μια δέσμη από κλαδιά υσσώπου, βουτήξτε την στο αίμα και αγγίξτε τους δύο παραστάτες των θυρών, ώστε να προσπεράσει ο θάνατος τους Εβραίους. Και αυτή την εορτή θα την τηρήσετε για τον Δεσπότη, τρώγοντας για επτά ημέρες άζυμα· και δεν θα φαγωθεί καθόλου προζύμι. Διότι από αυτά τα δεινά θα επέλθει απαλλαγή, και αυτόν τον μήνα ο Θεός δωρίζει την έξοδο· και αυτός καθίσταται η αρχή των μηνών και των ετών». Πάλι, μετά από άλλα, προσθέτει: «Αναφέρει δε και ο Ιεζεκιήλ στο δράμα που επιγράφεται “Εξαγωγή”, εισάγοντας έναν αγγελιαφόρο να περιγράφει την κατάσταση των Εβραίων και την καταστροφή των Αιγυπτίων ως εξής: “Διότι, καθώς ο βασιλιάς Φαραώ αναχώρησε από τα ανάκτορα με αυτό το πλήθος, μαζί με αναρίθμητα όπλα, με όλο το ιππικό, με τέθριππα άρματα και με εμπροσθοφυλακή και παραστάτες μαζί, αποτελούσε ένα τρομερό πλήθος παρατεταγμένων ανδρών. Το πεζικό και οι οπλίτες της φάλαγγας βρίσκονταν στο μέσο, έχοντας αφήσει διαδρόμους για να περνούν τα άρματα· τους δε ιππείς τούς παρέταξε, άλλους στα αριστερά και άλλους στα δεξιά ολόκληρου του αιγυπτιακού στρατού”».

ΕΥΣΕΒΙΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ, ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ. 1. Ίσως να μην ήταν άκαιρο να πραγματευθούμε και πάλι το θέμα του Πάσχα, το οποίο παραδόθηκε από τα παλιά χρόνια στους απογόνους των Εβραίων εικονικώς. Όταν λοιπόν οι Εβραίοι, επιτελώντας σκιές των μελλοντικών γεγονότων, τελούσαν πρώτοι την εορτή του φασέκ (Πάσχα), έπαιρναν ένα ζώο από το κοπάδι· αυτό ήταν αμνός ή πρόβατο. Έπειτα, οι ίδιοι το θυσίαζαν· και κατόπιν, με το αίμα πρώτα ο καθένας έχριε τα ανώφλια και τους παραστάτες των σπιτιών τους, βάφοντας με αυτόν τον τρόπο με αίμα τα κατώφλια και τις στέγες για την αποτροπή του ολοθρευτή. Τρώγοντας δε ως τροφή τις σάρκες του προβάτου, και έχοντας ζωσμένη τη μέση τους με ζώνη, και μετέχοντας σε τροφή από άζυμους άρτους, και τρώγοντας πικρά χόρτα, μετέβαιναν από τόπο σε τόπο, από τη γη των Αιγυπτίων προς την έρημο. Αυτά, λοιπόν, είχε νομοθετηθεί να τα πράττουν συγχρόνως με τη σφαγή και τη βρώση του προβάτου. Εξαιτίας αυτού, η μετάβαση από την Αίγυπτο εκπλήρωνε για αυτούς την ονομασία των διαβατηρίων. Αλλά σε εκείνους μεν αυτά συνέβαιναν τυπικώς, γράφτηκαν όμως για εμάς. Και ο Παύλος τα ερμηνεύει, φανερώνοντας την αλήθεια των παλαιών συμβόλων μέσω όσων λέει: «Διότι το Πάσχα μας θυσιάστηκε, ο Χριστός». Την αιτία δε για την οποία θυσιάστηκε, την παριστάνει ο Βαπτιστής λέγοντας: «Ίδε ο Αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου».

Τι σημαίνει δε το να προσκαλούν και τους γείτονες; Ή το να στέκονται όρθιοι, ή το να τρώνε κατά την εσπέρα; Ή το να περιτειχίζεται η οικία με το αίμα; Εκείνος δεν θα πει τίποτε άλλο, παρά θα επαναλαμβάνει διαρκώς τα περί της Αιγύπτου. Εγώ όμως θα πω και τι σημαίνει το αίμα, και η εσπέρα, και το να τρώνε όλοι μαζί, και το να στέκονται όλοι όρθιοι.

Πέντε ημέρες κρατείται το πρόβατο στην οικία, από τη δεκάτη έως τη δέκατη τέταρτη. Έπειτα, θυσιάζεται με αυτόν τον τρόπο τη δέκατη τέταρτη προς το εσπέρας από τη συναγωγή των Ιουδαίων. Με αυτές τις πέντε ημέρες δηλώνονται πέντε χρονικά διαστήματα από τον Αδάμ μέχρι τη συντέλεια: το πρώτο είναι μέχρι τον Νώε, το δεύτερο από εκεί μέχρι τον Αβραάμ, το τρίτο μέχρι τον Μωυσή, το τέταρτο από τον Μωυσή μέχρι την παρουσία του Χριστού, και το πέμπτο είναι ο παρών καιρός της παρουσίας Του. Θυσιάζεται δε προς το εσπέρας, επειδή στα έσχατα του αιώνος ο Ισραήλ, από όλη τη συναγωγή, συμφώνησε εναντίον του Χριστού. Η θυσία του Χριστού, βεβαίως, προμελετάτο από την αρχή στα διαρκή παθήματα των δικαίων αρχής γενομένης από τον δίκαιο Άβελ, και ο Χριστός ήταν Αυτός που έπασχε μέσα σε όλους. Ολοκληρώθηκε δε, όταν ο Ίδιος, παρών αυτοπροσώπως, έπασχε ως ο θείος αμνός. Και πράγματι, τη δέκατη τέταρτη ημέρα του ίδιου μήνα έπασχε και παρέδιδε το πνεύμα προς το εσπέρας. Σύμφωνα με αυτόν τον τύπο, αυτό σήμαινε η επιλογή του προβάτου για τη θυσία από τη δεκάτη ημέρα και η θυσία του τη δέκατη τέταρτη προς το εσπέρας: ότι, δηλαδή, από την αρχή γινόταν η προμελέτη του πάθους, ενώ στο τέλος επήλθε το ίδιο το πάθος.

Το εύλογο των νομικών τύπων φανερώνεται στην αλήθεια, όπως το να είναι άμωμο το πρόβατο που χρησιμοποίησε ο Νόμος για τη θυσία του Πάσχα, το να είναι αρσενικό, το να είναι ενός έτους, το να λαμβάνεται τη δέκατη ημέρα του μήνα και να θυσιάζεται τη δέκατη τέταρτη προς το εσπέρας, το να λογίζεται ως αρχή των μηνών εκείνος κατά τον οποίο τελούνταν το Πάσχα. Διότι όλα αυτά συνίστανται ως αληθινά και αναγκαία στον Χριστό και στο πάθος του Χριστού, ενώ από μόνα τους δεν μπορούν να έχουν κανένα νόημα.

Και βέβαια είναι σε όλους προφανές ότι το Μωσαϊκό Πάσχα, εννοώ δηλαδή το πρόβατο που λαμβανόταν τη δέκατη ημέρα του πρώτου μήνα και θυσιαζόταν τη δέκατη τέταρτη, προτύπωνε τον θείο αμνό που θυσιάστηκε για εμάς, αυτόν που αίρει την αμαρτία του κόσμου, στον οποίο πιστεύουμε ότι μεταβάλλεται ο ιερός άρτος μέσω της ιερουργίας, ώστε το πρόβατο ήταν τύπος του άρτου.

Αυτά γνωρίζω ότι είναι τα ευαγγελικά λόγια. Εάν όμως δεχθούμε ότι η ημέρα κατά την οποία τελέστηκε το Δεσποτικό δείπνο ήταν μία από τις επτά, κατά τις οποίες είχε οριστεί η βρώση των αζύμων, και μάλιστα η πρώτη, δεν γνωρίζω πώς μπορούμε να παραδεχθούμε ότι οι ευαγγελιστές αυτοί συμφωνούν και με τον εαυτό τους και μεταξύ τους και με την αλήθεια και με τον Ιωάννη, τον κατεξοχήν θεολόγο. Διότι, ενώ ο νόμος θεσπίζει να λαμβάνεται το πρόβατο τη δέκατη ημέρα του πρώτου μήνα, να φυλάσσεται μέχρι τη δέκατη τέταρτη, και τότε, προς το εσπέρας, να θυσιάζεται και να τρώγεται, και ορίζεται ότι αυτό είναι το πάσχα του Κυρίου, και στη συνέχεια για τις επόμενες επτά ημέρες παραδίδει τη γιορτή των αζύμων, όπως αναφέρει στο Λευιτικό: «στον πρώτο μήνα, τη δέκατη τέταρτη ημέρα του μήνα, ανάμεσα στα δειλινά, είναι το πάσχα στον Κύριο· και τη δέκατη πέμπτη ημέρα αυτού του μήνα είναι η γιορτή των αζύμων στον Κύριο· επτά ημέρες θα τρώτε άζυμα», δηλαδή αυτές που αριθμούνται από τη δέκατη πέμπτη μέχρι την εικοστή πρώτη, πώς οι ευαγγελιστές ονομάζουν πρώτη των αζύμων την ημέρα κατά την οποία δεν είχε ακόμη τελεστεί το πάσχα; Διότι βεβαίως δεν επρόκειτο οι απόστολοι να ρωτήσουν μετά το πάσχα: «πού θέλεις να σου ετοιμάσουμε να φας το πάσχα;», και ο Κύριος προς αυτούς: «πηγαίνετε και ετοιμάστε μας το πάσχα, για να φάμε». Και μάλιστα ο Λουκάς, αναφέρεται στην ημέρα κατά την οποία λέει ότι έπρεπε να θυσιαστεί το πάσχα.