Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 12:7

Τη δεκάτη ημέρα αυτού του μήνα, ας πάρει ο καθένας ένα πρόβατο σύμφωνα με τους πατρικούς οίκους, ένα πρόβατο για κάθε σπίτι. Αν όμως αυτοί που βρίσκονται στο σπίτι είναι λίγοι, ώστε να μην επαρκούν για ένα πρόβατο, τότε θα πάρει μαζί του τον πιο κοντινό του γείτονα.» Έπειτα, αφού όρισε ότι πρέπει να το πάρουν, διατάζει επιπλέον πώς πρέπει να είναι το θύμα, πότε και με ποιον τρόπο θα πρέπει να θυσιαστεί. «Διότι», λέει, «πρέπει να είναι για εσάς τέλειο, άμωμο, ενός έτους, και θα το πάρετε από τα αρνιά και από τα κατσίκια, και θα το έχετε φυλαγμένο έως τη δέκατη τέταρτη ημέρα αυτού του μήνα. Και θα το σφάξει όλο το πλήθος της συναγωγής των υιών του Ισραήλ προς το βράδυ. Και θα πάρουν από το αίμα και θα το βάλουν στους δύο παραστάτες και στο ανώφλι των σπιτιών στα οποία θα το φάνε. Και θα φάνε το κρέας αυτή τη νύχτα ψημένο στη φωτιά, και θα το φάνε με άζυμα ψωμιά και πικρά χόρτα. Δεν θα φάτε από αυτό ωμό, ούτε βρασμένο σε νερό, αλλά ψημένο στη φωτιά, το κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια. Δεν θα αφήσετε περίσσευμα από αυτό μέχρι το πρωί, και δεν θα του συντρίψετε κανένα οστό. Ό,τι δε περισσέψει από αυτό μέχρι το πρωί, θα το κατακάψετε στη φωτιά.» Σε αυτά δε προσθέτει ο νομοθέτης τα εξής, διδάσκοντας ποια πρέπει να είναι η εμφάνιση των συνδαιτυμόνων, και με ποιον τρόπο εξοπλισμένοι είναι σωστό να συμμετάσχουν στο ιερότατο εκείνο κοινό γεύμα. «

Διότι εκείνοι για τους οποίους πέθανε αναγκαστικά, θα μπορούσαν σαφώς να θεωρηθούν σχεδόν αυτουργοί του πάθους, έστω και αν αυτό εκτελέστηκε μέσω άλλων. Και ότι ο ραντισμός του αίματος σώζει εκείνους που έχουν χριστεί, το απέδειξε αμέσως, λέγοντας ότι πρέπει να χρίουν με το αίμα τις εισόδους των οικιών, εννοώ δηλαδή τους παραστάτες και τα ανώφλια των θυρών.

Αλλά και αρσενικό· διότι αυτός είναι που ενσπείρει σε όλους μας τα σπέρματα της θεογνωσίας· αλλά και ενός έτους, ώστε κάθε χρόνο να τελείται το Πάσχα. Λαμβάνεται δε από τους αμνούς και από τα ερίφια, όπως ερμήνευσε ο Θεολόγος. Χρίονται δε με το αίμα οι παραστάτες και το ανώφλι, δηλαδή το σώμα. Διότι αυτό είναι η κατοικία της ψυχής, και αυτό απομακρύνει τη νέκρωση που προέρχεται από την παράβαση.

Λέει πάλι ο Λουκάς, επιβεβαιώνοντας τα όσα έχω πει πολυμερώς και πολυτρόπως, ότι «συνέβη κατά το δευτερόπρωτο σάββατο», για να δείξει ότι πρώτο σάββατο είναι αυτό που ορίστηκε εξ αρχής και ειπώθηκε από τον Κύριο κατά τη δημιουργία του κόσμου, το οποίο επαναλαμβάνεται κυκλικά ανά επτά ημέρες από τότε μέχρι σήμερα, [ότι αυτό είναι το πρώτο]· ενώ δεύτερο σάββατο είναι αυτό που έχει οριστεί από τον νόμο. Διότι λέει ότι «θα πάρεις για τον εαυτό σου ένα πρόβατο ενός έτους, άμωμο, αρσενικό (το οποίο αποτελούσε προτύπωση του Σωτήρα) από τη δέκατη ημέρα του μήνα και θα φυλάσσεται μέχρι τη δέκατη τέταρτη και θα το θυσιάσετε το εσπέρας της δέκατης τέταρτης ημέρας· και θα είναι για εσένα σάββατο, ημέρα αγία, και θα φάτε άζυμα επί επτά ημέρες, και την έβδομη ημέρα θα την κάνεις αγία». Και βλέπετε ότι δεύτερο σάββατο, μετά το πρώτο σάββατο, ονομάζεται αυτή η αγία ημέρα του προβάτου, η οποία έχει αγιαστεί ως σάββατο, είτε συμπέσει να είναι Κυριακή, είτε Δευτέρα, είτε Τρίτη. Καθώς δε επαναλαμβάνεται κυκλικά πάλι ανά επτά ημέρες, το δεύτερο αυτό ονομάζεται πρώτο [δηλαδή δευτερόπρωτο], για να δείξει μέσα από αυτό ότι όχι μόνο ο Ιωάννης έκανε λόγο για χρονική περίοδο δύο ετών και τριών εορτών του Πάσχα, αλλά και ο Λουκάς και οι άλλοι. Διότι έτσι λέει ο νόμος: «θα μετρήσεις επτά εβδομάδες από την αρχή που θα βάλεις το δρεπάνι για τον θερισμό των σταχυών και θα ορίσεις την έβδομη εβδομάδα ως αγία ημέρα του Κυρίου», υποδηλώνοντας την Πεντηκοστή.

Και πάλι για την ίδια αυτή εορτή αναφέρει ότι τα έχει διατυπώσει με μεγαλύτερη ακρίβεια, λέγοντας: «Αφού λάβουν οι άνδρες των Εβραίων αυτόν τον μήνα, κατά οικογένειες, πρόβατα και μοσχάρια από τα βόδια τους χωρίς ψεγάδι τη δέκατη ημέρα· και ας φυλαχθεί μέχρι να ξημερώσει η δέκατη τέταρτη, και αφού θυσιάσετε προς το βράδυ, να τα φάτε έτσι όλα ψητά, μαζί με τα εντόσθια: να είστε ζωσμένοι, να έχετε φορέσει κοίλα υποδήματα στα πόδια και να κρατάτε ραβδί στο χέρι. Διότι μέσα σε βιασύνη ο βασιλιάς θα διατάξει να εκδιωχθούν όλοι από τη χώρα· και θα κληθούν όλοι. Και όταν τα θυσιάσετε, αφού πάρετε στα χέρια σας μια δέσμη από κλαδιά υσσώπου, βουτήξτε την στο αίμα και αγγίξτε τους δύο παραστάτες των θυρών, ώστε να προσπεράσει ο θάνατος τους Εβραίους. Και αυτή την εορτή θα την τηρήσετε για τον Δεσπότη, τρώγοντας για επτά ημέρες άζυμα· και δεν θα φαγωθεί καθόλου προζύμι. Διότι από αυτά τα δεινά θα επέλθει απαλλαγή, και αυτόν τον μήνα ο Θεός δωρίζει την έξοδο· και αυτός καθίσταται η αρχή των μηνών και των ετών». Πάλι, μετά από άλλα, προσθέτει: «Αναφέρει δε και ο Ιεζεκιήλ στο δράμα που επιγράφεται “Εξαγωγή”, εισάγοντας έναν αγγελιαφόρο να περιγράφει την κατάσταση των Εβραίων και την καταστροφή των Αιγυπτίων ως εξής: “Διότι, καθώς ο βασιλιάς Φαραώ αναχώρησε από τα ανάκτορα με αυτό το πλήθος, μαζί με αναρίθμητα όπλα, με όλο το ιππικό, με τέθριππα άρματα και με εμπροσθοφυλακή και παραστάτες μαζί, αποτελούσε ένα τρομερό πλήθος παρατεταγμένων ανδρών. Το πεζικό και οι οπλίτες της φάλαγγας βρίσκονταν στο μέσο, έχοντας αφήσει διαδρόμους για να περνούν τα άρματα· τους δε ιππείς τούς παρέταξε, άλλους στα αριστερά και άλλους στα δεξιά ολόκληρου του αιγυπτιακού στρατού”».

ΕΥΣΕΒΙΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ, ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ. 1. Ίσως να μην ήταν άκαιρο να πραγματευθούμε και πάλι το θέμα του Πάσχα, το οποίο παραδόθηκε από τα παλιά χρόνια στους απογόνους των Εβραίων εικονικώς. Όταν λοιπόν οι Εβραίοι, επιτελώντας σκιές των μελλοντικών γεγονότων, τελούσαν πρώτοι την εορτή του φασέκ (Πάσχα), έπαιρναν ένα ζώο από το κοπάδι· αυτό ήταν αμνός ή πρόβατο. Έπειτα, οι ίδιοι το θυσίαζαν· και κατόπιν, με το αίμα πρώτα ο καθένας έχριε τα ανώφλια και τους παραστάτες των σπιτιών τους, βάφοντας με αυτόν τον τρόπο με αίμα τα κατώφλια και τις στέγες για την αποτροπή του ολοθρευτή. Τρώγοντας δε ως τροφή τις σάρκες του προβάτου, και έχοντας ζωσμένη τη μέση τους με ζώνη, και μετέχοντας σε τροφή από άζυμους άρτους, και τρώγοντας πικρά χόρτα, μετέβαιναν από τόπο σε τόπο, από τη γη των Αιγυπτίων προς την έρημο. Αυτά, λοιπόν, είχε νομοθετηθεί να τα πράττουν συγχρόνως με τη σφαγή και τη βρώση του προβάτου. Εξαιτίας αυτού, η μετάβαση από την Αίγυπτο εκπλήρωνε για αυτούς την ονομασία των διαβατηρίων. Αλλά σε εκείνους μεν αυτά συνέβαιναν τυπικώς, γράφτηκαν όμως για εμάς. Και ο Παύλος τα ερμηνεύει, φανερώνοντας την αλήθεια των παλαιών συμβόλων μέσω όσων λέει: «Διότι το Πάσχα μας θυσιάστηκε, ο Χριστός». Την αιτία δε για την οποία θυσιάστηκε, την παριστάνει ο Βαπτιστής λέγοντας: «Ίδε ο Αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου».

Τι σημαίνει δε το να προσκαλούν και τους γείτονες; Ή το να στέκονται όρθιοι, ή το να τρώνε κατά την εσπέρα; Ή το να περιτειχίζεται η οικία με το αίμα; Εκείνος δεν θα πει τίποτε άλλο, παρά θα επαναλαμβάνει διαρκώς τα περί της Αιγύπτου. Εγώ όμως θα πω και τι σημαίνει το αίμα, και η εσπέρα, και το να τρώνε όλοι μαζί, και το να στέκονται όλοι όρθιοι.

Θα παραθέσουμε δε πρώτα το ίδιο το ιερό κείμενο, ώστε με την αντιβολή και την παράθεση να εξετάσουμε το καθένα από τα θεωρήματα: Είπε δε ο Κύριος προς τον Μωυσή και τον Ααρών στη γη της Αιγύπτου λέγοντας: Ο μήνας αυτός θα είναι για εσάς η αρχή των μηνών, θα είναι ο πρώτος για εσάς ανάμεσα στους μήνες του έτους. Μίλησε σε ολόκληρη τη συναγωγή των υιών Ισραήλ, λέγοντας: Τη δέκατη ημέρα αυτού του μήνα, ας πάρουν ένα πρόβατο σύμφωνα με τις πατρικές οικογένειες, ένα πρόβατο για κάθε οικία. Εάν όμως είναι λίγοι στην οικία ώστε να μην επαρκούν για ένα πρόβατο, θα προσλάβει μαζί του τον πιο κοντινό του γείτονα σύμφωνα με τον αριθμό των ψυχών· ο καθένας θα υπολογιστεί ως προς το πρόβατο ανάλογα με την τροφή που του αρκεί. Το πρόβατο θα είναι για εσάς τέλειο, ηλικίας ενός έτους· από τα αρνιά και από τα ερίφια θα το πάρετε. Και θα το έχετε φυλαγμένο έως τη δέκατη τέταρτη ημέρα αυτού του μήνα, και θα το σφάξει ολόκληρο το πλήθος της συναγωγής των υιών Ισραήλ προς το εσπέρας. Και θα πάρουν από το αίμα και θα το επιθέσουν στους δύο παραστάτες και στο ανώφλι, και στα σπίτια μέσα στα οποία θα το φάνε. Και θα φάνε το κρέας την ίδια εκείνη νύχτα ψημένο στη φωτιά, και θα το φάνε με άζυμα και με πικρά χόρτα.

Ας εξετάσουμε λοιπόν πρώτα τι σημαίνει ότι αυτός ο μήνας είναι η αρχή των μηνών, και γιατί αυτός ο μήνας του Πάσχα είναι ο πρώτος μεταξύ των μηνών του έτους· δεύτερον, τι σημαίνει το πρόβατο που λαμβάνεται τη δέκατη ημέρα του μήνα, και το ότι το πρόβατο πρέπει να είναι τέλειο και ενός έτους, ποιος είναι ο γείτονας και ποιος ο πλησίον που προσκαλείται, και γιατί το πρόβατο φυλάσσεται μέχρι τη δέκατη τέταρτη ημέρα, και έπειτα θυσιάζεται προς το βράδυ· «και θα το σφάξει όλο το πλήθος της συναγωγής των υιών του Ισραήλ προς το βράδυ»· τι σημαίνει το αίμα πάνω στους δύο παραστάτες και στο ανώφλι, και γιατί τρώνε τα κρέατα τη νύχτα, και μάλιστα ψητά στη φωτιά, ούτε ωμά ούτε βρασμένα σε νερό· ή τι σημαίνει το «το κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια», και γιατί λέει «δεν θα συντρίψετε οστό του»· και τι συμβολίζουν τα άζυμα με τα πικρά χόρτα, και γιατί «με βιασύνη θα φάτε» το Πάσχα· τι σημαίνουν οι περιζωσμένες οσφύες και τα υποδήματα στα πόδια και τα ραβδιά στα χέρια, και τι σημαίνει το «Πάσχα του Κυρίου» και το «το αίμα θα είναι σημάδι πάνω στα σπίτια όπου βρίσκεστε εκεί, και θα δω το αίμα και θα σας σκεπάσω και δεν θα πέσει σε εσάς πληγή εξολόθρευσης, όταν θα χτυπήσω τη γη της Αιγύπτου»· γιατί «επτά ημέρες θα τρώτε άζυμα»· γιατί ο αλλογενής δεν θα φάει από αυτό, ενώ ο οικογενής θα περιτμηθεί, και τι σημαίνει το «Σε ένα μόνο σπίτι θα φαγωθεί, και δεν θα βγάλετε έξω τίποτα από το κρέας, και δεν θα συντρίψετε οστό από αυτό. Κανένας απερίτμητος δεν θα φάει από αυτό».

Το δε αίμα 〈στο ανώφλι〉 νοείται όπως στην εκκλησία, και 〈στους δύο παραστάτες〉 όπως στους δύο λαούς. Διότι δεν αρνείται ο Σωτήρας ότι απεστάλη πρώτα σε εσένα, ω Ισραήλ· 〈«Διότι δεν απεστάλην, λέγει, προς εσάς, αλλά προς τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»〉· εγώ δε ως σκυλάκι παρακαθόμουν σε ξένο τραπέζι, μη μπορώντας ακόμη να φάω τον άρτο, αλλά μαζεύοντας τα ψίχουλα που έπεφταν, τρεφόμενος ως παράσιτος από ξένη τροφή· επειδή όμως εσύ δεν αναγνώρισες το μάννα το εξ ουρανών, ο άρτος μετατέθηκε σε εμένα δια της πίστεως, και αντί για σκύλος γίνομαι πλέον υιός 〈**〉. 〈Τη νύχτα〉 δε τρώγεται το κρέας· διότι έδυσε το φως του κόσμου επί του μεγάλου σώματος του Χριστού· 〈«Λάβετε, φάγετε, τούτο εστί το σώμα μου»〉.

Διπλή, κατά κάποιον τρόπο, είναι η είσοδος για τον θάνατο, και γι' αυτό διπλή γίνεται και η σφραγίδα του αίματος, «πάνω στους δύο», λέγει, «παραστάτες και στο ανώφλι». Διότι, «μέσω της αμαρτίας εισέρχεται ο θάνατος», όπως λέγει ο απόστολος, και η αμαρτία αφορά αφενός το πάθος που υπάρχει μέσα μας —και αυτό είναι διττό, διότι είτε μαλακώνει την ψυχή οδηγώντας την στη χαυνότητα είτε τη σκληραίνει οδηγώντας την στην τραχύτητα— και αφετέρου τον λογισμό, όταν αυτός δεν σκέπτεται με τρόπο υγιή ούτε ορθό. Και ο μεν λογισμός είναι σαν τη φλιά (δηλαδή το ανώφλι) πάνω και στους δύο παραστάτες, επειδή είναι ηγεμονικός και ανώτερος εκ φύσεως, ενώ το πάθος είναι ανάλογο με τους παραστάτες, καθώς υπόκειται στον λογισμό, όπως ακριβώς οι παραστάτες βρίσκονται κάτω από τα ανώφλια. Ποια είναι τα πάθη που οδηγούν στη χαυνότητα; Η γαστριμαργία, η οινοφλυγία και η επιθυμία για σαρκική συνεύρεση. Ποια είναι τα σκληρά πάθη της ψυχής; Οι οργές και οι αυθάδειες. Επιδιώκοντας την αναίρεση αυτών ο Παύλος έλεγε: «Όχι με οργιαστικές διασκεδάσεις και μεθύσια, όχι με σαρκικές συνευρέσεις και ασέλγειες, όχι με έριδα και ζηλοτυπία, αλλά ενδυθείτε τον Κύριο ημών Ιησού Χριστό».

Γιατί; Εγώ σας το λέω. Και χάριν του τύπου και χάριν της αλήθειας· επειδή πολλές φορές πλήχθηκε ο Φαραώ και δεν τους απελευθέρωσε. Και ο Μωυσής τους έλεγε: «Πλήττεται σήμερα και σας απελευθερώνει»· πληττόταν και δεν τους απελευθέρωνε· για ένατη φορά πλήχθηκε και δεν τους απελευθέρωσε· τη δέκατη όμως φορά επρόκειτο να τους απελευθερώσει. Λάβετε, λέγει, σχήμα οδοιπόρων· διότι, αφού φάτε, ουδέν κοινό θα έχετε με την Αίγυπτο. Λάβετε λοιπόν, λέγει, πρόβατο άμωμο, αρσενικό, ενός έτους, και θυσιάστε το· και αλείψτε το αίμα του στους παραστάτες των θυρών σας, ώστε, όταν έλθει ο άγγελος, έστω και αν δεν τους σπλαχνιστεί για τους ίδιους, να τους σπλαχνιστεί χάριν του τύπου του αίματος.

Και θα λάβουν από το αίμα και θα το επιθέσουν στους δύο παραστάτες και στο ανώφλι των οικιών, μέσα στις οποίες θα το φάνε. Και θα φάνε το κρέας αυτήν τη νύχτα ψημένο στη φωτιά, και θα το φάνε μαζί με άζυμα και πικρά χόρτα.

Όλα αυτά είναι αινίγματα των δικών μας μυστηρίων. Διότι και εμείς χρίουμε με το αίμα του δικού μας Αμνού όχι μόνο το ανώφλι, αλλά και τους δύο παραστάτες, καθαρίζοντας και αγιάζοντας, κατά μεν το ορατό, τη γλώσσα και τα χείλη, κατά δε το νοούμενο, αντί του ανωφλίου το λογικό, και αντί των δύο παραστατών το θυμοειδές και το επιθυμητικό. Ταιριάζει δε σε εμάς και το να μην τρώμε ούτε ωμά ούτε βραστά, αλλά ψημένα στη φωτιά· διότι ούτε αποβλέπουμε μόνο στο γράμμα, αλλά ερευνούμε το νόημα, ούτε βέβαια εισάγουμε ανθρώπινους λογισμούς στα θεία λόγια (διότι για αυτό ο Ησαΐας κατηγόρησε κάποιους, ότι αναμειγνύουν τον οίνο με νερό), αλλά χρησιμοποιούμε μόνο το θείο πυρ, τη χάρη του Παναγίου Πνεύματος. Το δε να μην αφήνουμε από τα κρέατα για την επόμενη ημέρα το κατανοούμε ως εξής, ότι δηλαδή ο μελλοντικός βίος δεν έχει ανάγκη από σύμβολα· διότι σε εκείνον βλέπουμε την ίδια την πραγματικότητα. Τα οστά δε του προβάτου τα συντρίβουν εκείνοι που νοούν κακώς τα θεία λόγια και προσπαθούν να τα προσαρμόσουν στη δική τους ασέβεια. Το να μη λαμβάνεται δε το θύμα μόνο από τα πρόβατα αλλά και από τα ερίφια, κηρύττει πάλι τη θεία φιλανθρωπία· διότι ο Χριστός υπέμεινε το σωτήριο πάθος όχι μόνο υπέρ των δικαίων, αλλά και υπέρ των αμαρτωλών· διότι ο νόμος διέταξε να προσφέρεται ερίφιο για την αμαρτία.