Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 13:2

Το «ηγίασε» η Γραφή το εκλαμβάνει με πολλούς τρόπους. Διότι λέγεται ότι αγιάζεται αυτό που αφιερώνεται στον Θεό. Και γι' αυτό είπε στον Μωυσή: «Αγίασέ μου κάθε πρωτότοκο». Αγιάζεται πάλι εκείνο που ορίζεται από τον Θεό για να πράξει κάτι σύμφωνα με το θέλημά Του· διότι έτσι λέγει για τον Κύρο και τους Μήδους, όταν ήθελε να εκστρατεύσουν εναντίον των Βαβυλωνίων: «Έρχονται γίγαντες για να εκπληρώσουν την οργή μου, χαίροντες και συνάμα αλαζονευόμενοι· είναι αγιασμένοι, και εγώ τους οδηγώ». Αγιάζεται πάλι εκείνο που γίνεται μέτοχο του Αγίου Πνεύματος. Επομένως, ο Υιός λέγει ότι έχει αγιαστεί από τον Πατέρα, επειδή ορίστηκε από Αυτόν για την επίτευξη της ζωής του κόσμου και για την κατάλυση των εναντίων. Ή ακόμη, επειδή εστάλη για να σφαγιαστεί υπέρ της σωτηρίας του κόσμου· διότι άγια ονομάζονται και τα όσα ξεχωρίζονται για θυσία στον Θεό. Λέμε δε ότι αγιάστηκε και μαζί με εμάς ως άνθρωπος όταν έγινε σάρκα· διότι αγιάστηκε η σάρκα Του, επειδή δέχθηκε τον Λόγο που ενώθηκε με αυτήν, χωρίς να είναι από τη φύση της αγία· μέσω δε αυτών αγιάζεται από τον Πατέρα· διότι μία είναι η Θεότητα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. <Εάν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· εάν όμως τα κάνω, ακόμη και αν δεν πιστεύετε σε εμένα, πιστέψτε στα έργα μου, για να γνωρίσετε και να πιστέψετε ότι εντός μου είναι ο Πατέρας και εγώ εντός αυτού.> Αυτό που λέγει έχει την εξής έννοια.

Και είναι κάπως δυσκολοερμήνευτο και δύσκολο στην κατανόηση αυτό που ειπώθηκε. Όμως ο Λόγος που φωτίζει τα πάντα και «αποκαλύπτει τα βαθιά μέσα από το σκοτάδι», θα μας σαφηνίσει και αυτό το μυστήριο. Επομένως, λέγεται ότι αγιάζεται, σύμφωνα με τη νομική συνήθεια, εκείνο που προσφέρεται στον Θεό από κάποιον ως ιερό, υπό μορφή κάποιου αφιερώματος ή δωρεάς, όπως βέβαια και κάθε πρωτότοκο που διανοίγει μήτρα μεταξύ των υιών του Ισραήλ. Διότι «αγίασέ μου κάθε πρωτότοκο που διανοίγει μήτρα», είπε προς τον άριστο Μωυσή, δηλαδή αφιέρωσε και παραχώρησε και κατάγραψέ το ως ιερό. Διότι βεβαίως δεν ισχυριζόμαστε, ούτε θα το δεχόμασταν αν τυχόν το έλεγε κάποιος άλλος, ότι ο Θεός διέταξε τον Μωυσή να μεταδώσει σε κάποιους τον αγιασμό μέσω του Πνεύματος. Διότι το μέτρο της κτιστής φύσης δεν φτάνει στο σημείο να μπορεί να κατορθώσει κάτι τέτοιο, αλλά αρμόζει μόνο και αποδίδεται ιδιαιτέρως στον Θεό. Γι' αυτό άλλωστε, όταν ήθελε να αναδείξει μαζί του τους πρεσβυτέρους, δεν πρόσταξε τον ίδιο τον Μωυσή να μεταδώσει τον αγιασμό στους εκλεγμένους, αλλά είπε πολύ καθαρά ότι θα λάβει από το Πνεύμα που ήταν επάνω του και θα το δώσει στον καθένα από εκείνους που είχαν ανακηρυχθεί.

Διότι μιλούν εν Πνεύματι και αυτοί. Και αυτό το επιβεβαιώνει λέγοντας ο ίδιος ο Σωτήρας: «Δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατρός σας που μιλάει μέσα σας.» Επειδή λοιπόν ο λόγος του Θεού είναι ζωοποιός, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο παρομοιάζεται πολύ εύστοχα με το ύδωρ. Διότι το ύδωρ είναι ζωοποιό, και πρόξενος κάθε καρποφορίας. Έχοντας λοιπόν τη νοητή χορηγία τέτοιων υδάτων, συνηθίζουμε να καλλιεργούμε την αρετή. Και φροντίζουμε να κοπιάζουμε με ιδρώτα στους αγώνες της ευσέβειας, και σε αυτά τα ύδατα πατούν το βόδι και το γαϊδούρι· δηλαδή, τόσο ο λαός που προέρχεται από τους Ιουδαίους, όσο βεβαίως και αυτός από τα έθνη. Διότι ο Θεός δικαίωσε την περιτομή εκ πίστεως, και την ακροβυστία διά της πίστεως. Και όπως λέει ο Παύλος: «Αφού κατέλυσε το μεσότοιχο του φραγμού, και κατήργησε τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε δόγματα, δημιούργησε τους δύο σε έναν νέο άνθρωπο, κάνοντας ειρήνη. Και τους συμφιλίωσε με τον Θεό επιβάλλοντας και στους δύο έναν ζυγό, και ενώνοντάς τους σε ομοψυχία, διά της πίστεως και της αγάπης και του αγιασμού.» Και με το βόδι παρομοιάζει το έθνος των Ιουδαίων· διότι το βόδι είναι ζώο καθαρό κατά τον νόμο· και προσφερόταν ως οσμή ευωδίας στον Θεό. Ενώ το γαϊδούρι είναι ακάθαρτο. Γι' αυτό, έχοντας προστάξει να προσφέρονται τα πρωτότοκα των κτηνών στον Θεό, λέει: «Θα μου αγιάσεις κάθε πρωτότοκο που διανοίγει μήτρα...»

Διότι τι του είπε; «Αγίασέ μου κάθε πρωτότοκο, πρωτογέννητο που διανοίγει μήτρα»· λέγοντας το «Αγίασε», αντί του «Κατάγραψε και αφιέρωσε ως ιερό και οφειλόμενο στον Θεό». Διότι, νομίζω, κανείς δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι είναι δυνατόν να εμφανίζεται ο Μωυσής ως χορηγός του θείου και αγίου Πνεύματος, και αυτός που έχει λάβει τη θέση του οικέτη και του υπηρέτη να καυχιέται με τα προνόμια του Δεσπότη, και να μπορεί να κατορθώνει αυτά που αρμόζουν αποκλειστικά και μόνο στον Θεό. Τι λοιπόν καθόριζε ο Μωυσής; Και τι έλεγε στους υιούς του Ισραήλ; «Και θα συμβεί», λέει, «εάν σε εισαγάγει Κύριος ο Θεός σου στη γη των Χαναναίων, με τον τρόπο που ορκίστηκε στους πατέρες σου, και σου τη δώσει· τότε θα αφιερώσεις κάθε τι που διανοίγει μήτρα, τα αρσενικά, στον Κύριο». Προστάζει να αγιάζεται κάθε πρωτότοκο που διανοίγει μήτρα. Διότι άγιοι είναι όλοι σε όσους λάμπει η εικόνα του αγίου και πρωτοτόκου, εννοώ βεβαίως του Χριστού. Για ένα νοητό πράγμα λοιπόν, δηλαδή για τη συμμόρφωση που νοείται πνευματικά, ο νόμος προκαταλαμβάνοντας τυπικά τη σωματική ομοίωση, φανέρωσε την προαιώνια βούληση του Θεού και Πατέρα. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει, έχοντας κατανοήσει μέσα από αυτή τη νομοθεσία, όπως τουλάχιστον μου φαίνεται, αυτό το μέγα μυστήριο: «Διότι αυτούς που προγνώρισε, τους προόρισε να γίνουν σύμμορφοι της εικόνας του Υιού του, αυτούς και κάλεσε, αυτούς και αγίασε· και αυτούς που αγίασε, αυτούς και δόξασε».

Επειδή όμως τους έβλεπε να επιδεικνύουν μεγάλη αναλγησία, τους τιμώρησε με τον θάνατο των πρωτοτόκων. Εκείνοι δε, φτάνοντας σε απόγνωση από το έσχατο των κακών και λυγίζοντας μπροστά στο μέγεθος της απροσδόκητης συμφοράς, τότε μόλις διέταξαν αυτούς που καταδυναστεύονταν να αναχωρήσουν από τη χώρα. Αφού πραγματοποιήθηκε και ολοκληρώθηκε αυτό, ο Θεός ζήτησε από τους λυτρωμένους μια ανάλογη ανταπόδοση. Διότι είπε τα εξής προς τον ιεροφάντη Μωυσή: «Αφιέρωσέ μου κάθε πρωτότοκο· κάθε πρωτογέννητο που ανοίγει κάθε μήτρα μεταξύ των υιών Ισραήλ, από άνθρωπο έως ζώο, ανήκει σε εμένα.» Έπειτα, ο μακάριος Μωυσής εξηγούσε στους Ισραηλίτες την αιτία του νόμου, λέγοντας: «Και όταν σε εισαγάγει ο Κύριος ο Θεός σου στη γη των Χαναναίων, όπως ορκίστηκε στους πατέρες σου, και σου τη δώσει, θα ξεχωρίσεις κάθε τι που ανοίγει μήτρα, τα αρσενικά, για τον Κύριο.» Και μετά από άλλα, αναφέρει πάλι: «Εάν σε ρωτήσει ο γιος σου στο μέλλον, λέγοντας: 'Τι είναι αυτό;', θα του πεις ότι: 'Με κραταιό χέρι μας έβγαλε ο Κύριος από τη γη της Αιγύπτου, από τον οίκο της δουλείας. Και όταν ο Φαραώ σκλήρυνε τη στάση του και δεν μας άφηνε να φύγουμε, ο Κύριος θανάτωσε κάθε πρωτότοκο στη γη της Αιγύπτου, από πρωτότοκο ανθρώπου έως πρωτότοκο ζώου'.»

Είπε, λοιπόν, στον Μωυσή στην Αίγυπτο ο Θεός των όλων, έχοντας ήδη καθορίσει την πληγή εναντίον των πρωτοτόκων της Αιγύπτου: «Αγίασέ μου κάθε πρωτότοκο, κάθε πρωτογέννητο που διανοίγει κάθε μήτρα ανάμεσα στους υιούς του Ισραήλ, από άνθρωπο έως κτήνος». Αυτήν τη συνοπτική θεία νομοθεσία, ο μακάριος Μωυσής, αναπτύσσοντάς την τρόπον τινά, την εξηγεί κατά την ομιλία του προς τον λαό: «Και όταν ο Κύριος ο Θεός σου σε εισαγάγει στη γη των Χαναναίων, όπως ορκίστηκε σε σένα και στους πατέρες σου, και σου τη δώσει, θα ξεχωρίσεις κάθε τι που διανοίγει μήτρα, τα αρσενικά, για τον Κύριο. Και κάθε τι που διανοίγει μήτρα από τα βόδια ή από τα κτήνη σου, όσα γεννηθούν σε σένα, τα αρσενικά θα ανήκουν στον Κύριο. Ενώ κάθε τι που διανοίγει μήτρα όνου, θα το ανταλλάξεις με πρόβατο. Εάν όμως δεν το ανταλλάξεις, θα το λυτρώσεις εξαγοράζοντάς το· και κάθε πρωτότοκο από τους υιούς σου θα το λυτρώσεις», δηλαδή, θα δώσεις λύτρα για αυτό. Έτσι, άλλωστε, διασαφηνίζει ο θείος χρησμός στο βιβλίο των Αριθμών, απευθυνόμενος σε εκείνον που έχει αναλάβει την αρχιερωσύνη: «Και κάθε τι που διανοίγει μήτρα από κάθε σάρκα που προσφέρουν στον Κύριο, από άνθρωπο έως κτήνος, θα είναι δικό σου. Όμως, τα πρωτότοκα των ανθρώπων οπωσδήποτε θα λυτρώνονται με λύτρα, και τα πρωτότοκα των ακάθαρτων κτηνών θα τα λυτρώσεις. Και η λύτρωσή του θα γίνεται ως εξής: από την ηλικία του ενός μηνός θα το λυτρώσεις, και η αξία της εκτίμησης θα είναι πέντε σίκλοι αργυρίου, σύμφωνα με τον άγιο σίκλο».

Αλλά, για να μην εξετάζουμε τα πράγματα ένα προς ένα και τρομάξουμε το μάτι της ψυχής, όπως συμβαίνει με τη συνεχή επαφή και θέαση νεκρών, ας αφήσουμε εκείνους νεκρούς δίπλα στο νερό του γράμματος του Νόμου. Εμείς όμως ας ψάλουμε τον επινίκιο ύμνο στον φιλάνθρωπο Θεό και, αφού τραφούμε με την αληθινά ουράνια τροφή και ποτιστούμε με το νάμα από την αληθινή πέτρα, ας έλθουμε στο όρος του Θεού, το Χωρήβ, δηλαδή στην υψηλή διδασκαλία του Ευαγγελίου, ώστε να τείνουμε την εσωτερική μας ακοή στη φωνή των θείων σαλπίγγων, στα λόγια του μακαρίου Λουκά, ο οποίος σαν από τα άγια άδυτα της μυσταγωγίας του Πνεύματος βροντοφωνάζει: «Και όταν συμπληρώθηκαν οι ημέρες του καθαρισμού τους, ανέβασαν οι γονείς το παιδίον Ιησού για να το παραστήσουν στον Κύριο, καθώς είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου, ότι κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα, θα ονομαστεί άγιο για τον Κύριο· και για να προσφέρουν θυσία σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί στον νόμο του Κυρίου, ένα ζευγάρι τρυγόνια ή δύο νεοσσούς περιστεριών. Και ιδού, υπήρχε κάποιος άνθρωπος στην Ιερουσαλήμ, ονόματι Συμεών, και ο άνθρωπος αυτός ήταν δίκαιος και ευλαβής, ο οποίος περίμενε την παράκληση του Ισραήλ· και Πνεύμα Άγιο ήταν επάνω του, και του είχε αποκαλυφθεί από το Πνεύμα το Άγιο, ότι δεν θα δει θάνατο, προτού δει τον Χριστό του Κυρίου εν σαρκί, και ήλθε υπό την καθοδήγηση του Πνεύματος στο ιερό». Τι σημαίνει άραγε το: «περιμένοντας την παράκληση του Ισραήλ»;

Τίνος καθαρισμού; Της Μαρίας και του Ιωσήφ· διότι ο νόμος διέταζε η νεοτόκος γυναίκα να καθαρίζεται, να τηρεί τις προβλεπόμενες ημέρες και να μην εξέρχεται από την οικία. Όταν λοιπόν συμπληρώθηκαν οι ημέρες του καθαρισμού σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή (αν και η Παρθένος δεν είχε τέτοια ανάγκη, ωστόσο ο νόμος εκπληρωνόταν), τον ανέβασαν στα Ιεροσόλυμα, για να τον παραστήσουν στον Κύριο, καθώς είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου. Εκεί όπου αναφέρεται ο σωματικός καθαρισμός, λέει, «σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή»· εκεί όπου αναφέρεται η παράσταση του αγίου βρέφους, λέει, «καθώς είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου»· όχι ότι και ο νόμος του Μωυσή δεν ήταν νόμος του Κυρίου· διότι όσα λέει ο προφήτης όταν ομιλεί με το Άγιο Πνεύμα, δεν τα λέει ο ίδιος, αλλά του τα υπαγορεύει ο Κύριος. Όμως, επειδή ο καθαρισμός είχε σωματικό χαρακτήρα, αναφέρει τον νόμο του Μωυσή· επειδή όμως παριστανόταν το πρωτότοκο, λέει, «σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου», τιμώντας αυτόν που γεννήθηκε: «Καθώς είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου: κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα, θα ονομαστεί άγιο, αφιερωμένο στον Κύριο».

Και είπε ο Θεός: Αφιέρωσε και αγίασέ μου κάθε πρωτότοκο από άνθρωπο έως κτήνος, διότι θανάτωσε τα πρωτότοκα των Αιγυπτίων. Δεν τους οδήγησε όμως μέσω της χώρας των Φιλισταίων, για να μη μετανιώσουν βλέποντας πόλεμο και επιστρέψουν στην Αίγυπτο, αλλά μέσω της Ερυθράς. Στην πέμπτη γενεά ανέβηκαν οι υιοί του Ισραήλ από την Αίγυπτο· και πήρε ο Μωυσής τα οστά του Ιωσήφ. Καθοδηγούσε δε ο Θεός τον Ισραήλ με στύλο πυρός τη νύχτα και με στύλο νεφέλης την ημέρα.

Μάλλον όμως έχω να σας πω ξεκάθαρα κάτι ακόμη αρχαιότερο από αυτά. Διότι, όταν ο Κύριος λύτρωσε από τη δουλεία των Αιγυπτίων το γένος των Εβραίων, πρόσταξε τον Μωυσή λέγοντας: «Αφιέρωσε κάθε πρωτότοκο, το πρώτο που ανοίγει τη μήτρα, ανάμεσα στους υιούς του Ισραήλ». Πήγε λοιπόν ο Μωυσής, συγκέντρωσε όλο τον λαό και είπε: «Να θυμάστε την ημέρα αυτή, κατά την οποία βγήκατε από τη γη της Αιγύπτου» και τα εξής. Και δεν απαιτούσε απλώς και μόνο την ανάμνηση αυτής της ελευθερίας και της εξόδου, αλλά τους νομοθετεί και την περιτομή κατά την όγδοη ημέρα και την αφιέρωση των πρωτοτόκων στον Θεό, τόσο των ανθρώπων όσο και των ζώων, αφενός για να μην ξεχάσουν όσα τους προστάχθηκαν επειδή εύκολα λησμονούν, αφετέρου για να μαθαίνει εύκολα ο γιος από τον πατέρα την αιτία της απαλλαγής τους από την Αίγυπτο και τη δουλεία.