Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 13:21

Πολύ καθαρά τα είδε αυτά και ο μακάριος Δανιήλ. Διότι, λέει, ποταμός πυρός έρεε ενώπιόν του· ο θρόνος του ήταν φλόγα πυρός, οι τροχοί του πυρ φλέγον. Το δε πυρ ή το φως σημαίνει αυτό που προέρχεται από Αυτόν· διότι της γνώσης του Χριστού προηγείται το νοητό φως μέσω της πίστεως, του οποίου τύπος ήταν ο στύλος του πυρός που καθοδήγησε τον Ισραήλ μέσα στη νύχτα. Ή σημαίνει ότι εμάς, που είχαμε ψυχρανθεί εξαιτίας κάθε αμαρτίας, μας αναζωπύρωσε ο Σωτήρας εμφυσώντας μας την προθυμία για κάθε αγαθό, εμβάλλοντας μέσα μας τη μέθεξη του Αγίου Πνεύματος σαν ένα νοητό πυρ. Είπε άλλωστε ότι: «Πυρ ήλθα να βάλω επί της γης»· διότι έχουμε γίνει ζωντανοί κατά το πνεύμα όσοι αξιωθήκαμε μια τέτοια χάρη. Γι' αυτό και στη χάρη του Αγίου Πνεύματος συνεισφέρεται η φανέρωση του πυρός· διότι βαπτιζόμαστε στον Χριστό, σύμφωνα με τη φωνή του Ιωάννη, «εν Πνεύματι Αγίω και πυρί». Είπε εξάλλου και κάποιος από τους προφήτες ότι: «Αυτός εκπορεύεται ως πυρ χωνευτηρίου και ως πόα πλυνόντων· και θα καθήσει χωνεύοντας και καθαρίζοντας όπως το ασήμι και το χρυσάφι». Διότι η δύναμη του Αγίου Πνεύματος λιώνει κάθε ρύπο μέσα μας. Όμως σε τίποτα δεν ωφέλησε τη Συναγωγή των Ιουδαίων, επειδή δεν αποδέχθηκαν τη χάρη, για τους οποίους λέει ο Θεός στον Ιερεμία: «Εξέλιπε το φυσερό από το πυρ, εξέλιπε ο μόλυβδος. Εις μάτην ο αργυροκόπος κατεργάζεται το ασήμι· οι πονηρίες τους δεν έλιωσαν».

Όταν έλθει, λέει, δεν θα σιωπήσει, δηλαδή θα ελέγξει την αμαρτία του κόσμου, ήτοι θα αναγγείλει το θέλημα του Πατρός· διότι το όνομά του καλείται Μεγάλης Βουλής Άγγελος. <Φωτιά θα καίει μπροστά του, και γύρω του σφοδρή καταιγίδα.> (A f. 281, B f. 192, I f. 275 b.) Εάν δε το πυρ νοηθεί αναφορικά με την πρώτη παρουσία, είτε αντί του φωτός, ονομάζει το πυρ ως πηγή του φωτός· για να κατανοήσουμε ότι θα πλησιάσει το νοητό φως της γνώσης του Χριστού, μέσω του οποίου ενεργείται η πίστη σε αυτόν. Τύπος αυτού υπήρξε και ο πύρινος στύλος που καθοδηγούσε τη νύχτα τη συναγωγή των Ιουδαίων, και τους υπεδείκνυε τον δρόμο.

Γι' αυτό ακριβώς και ο νόμος του Μωυσή όριζε να λαμβάνεται ο αμνός από τη δεκάτη του πρώτου μήνα, και να σφάζεται προς το βράδυ της δεκάτης τετάρτης του ίδιου μήνα, ώστε συγχρόνως να σημαίνεται ότι και ο πέμπτος καιρός για εμάς, σαν κατά την πέμπτη ημέρα, και για εκείνους που βρίσκονται στο τέλος του αιώνα, η σφαγή του Σωτήρα έγινε, μέσω της φράσης «προς το βράδυ». ΠΑΛΛ. Επομένως, όπως φαίνεται, όλος ο σκοπός της θεόπνευστης Γραφής αποβλέπει στο μυστήριο του Χριστού; ΚΥΡ. Απολύτως· διότι το τέλος του νόμου και των προφητών είναι ο Χριστός· «Επειδή δεν υπάρχει άλλο όνομα κάτω από τον ουρανό που να έχει δοθεί στους ανθρώπους, με το οποίο πρέπει να σωθούμε». Διότι έτσι είπε ο μαθητής του Σωτήρα, και η απόδειξη είναι κοντά, αν προχωρήσουμε στα επόμενα. «Αφού αναχώρησαν, λέει, οι γιοι του Ισραήλ από τη Σοκχώθ, στρατοπέδευσαν στην Οθώμ κοντά στην έρημο· και ο Θεός προπορευόταν αυτών, την ημέρα με στύλο νεφέλης, για να τους δείχνει την οδό, και τη νύχτα με στύλο φωτιάς· δεν έλειψε ο στύλος της φωτιάς τη νύχτα μπροστά από όλο τον λαό». Βλέπεις πώς, όταν οι Ισραηλίτες αναχώρησαν από τη γη των Αιγυπτίων, ο Θεός τους καθοδηγούσε με στύλο νεφέλης και φωτιάς; Και μέσω και των δύο προτυπωνόταν ο Χριστός. ΠΑΛΛ. Με ποιον τρόπο; ΚΥΡ. Πρώτον, επειδή είναι στύλος και εδραίωμα της αλήθειας, εντελώς ακαταμάχητος και άθραυστος, και υψώνεται πάνω από τη γη.

Η λέξη Φυλιστιείμ, λοιπόν, ερμηνεύεται «θαυμαστή», και θαυμαστή οδός είναι η σύντομη, όπως ακριβώς είναι η οδός του θείου Ευαγγελίου. Ο δε Θεός προπορευόταν αυτών, την μεν ημέρα μέσα σε στύλο νεφέλης, για να τους δείχνει την οδό, τη δε νύχτα μέσα σε στύλο φωτιάς.

Θα το κατανοήσουμε δε αυτό ανατρέχοντας στην ιστορία του Μωυσή, στην οποία αναφέρεται ότι «την ημέρα μέσα σε στύλο 〈νεφέλης〉 προπορευόταν αυτών» ο Χριστός, «και 〈τη νύχτα〉 μέσα σε στύλο 〈πυρός〉», ώστε να τους φωτίζει· διότι κατά παρόμοιο τρόπο προφητεύει ο παρών προφήτης ότι θα συμβεί και με την Εκκλησία του Θεού, λέγοντας αφενός ότι 〈την ημέρα〉 〈νεφέλη θα την επισκιάσει〉, ώστε να μην καίγεται από τη φλόγα, και 〈τη νύχτα〉 〈φως〉 και 〈λάμψη πυρός〉, ώστε να μη σκοτεινιάζει, και συγχρόνως λέγει ότι όλη αυτήν θα τη 〈σκιάσει〉 η 〈δόξα〉 του Θεού, ώστε να μην υφίσταται καμία απολύτως βλάβη ούτε από το 〈καύμα〉 της ημέρας ούτε από τη 〈σκληρότητα〉 των ημερινών 〈υετών〉. Με αυτά ο λόγος διδάσκει ότι η δεξιά του Θεού 〈θα επισκιάσει〉 την Εκκλησία Του διά παντός, προκειμένου αυτή να μην υφίσταται καμία απολύτως βλάβη ούτε κατά τις περιόδους της ευημερίας και των ειρηνικών καταστάσεων ούτε κατά τους καιρούς των διωγμών, και ότι θα παραμένει πάντοτε άπτωτη και αδιάτρεπτη και 〈σκιαζόμενη〉 από τη 〈δόξα〉 του Θεού, ώστε ούτε 〈κατά την ημέρα〉 και μέσα στο 〈καύμα〉 να φλέγεται, ούτε 〈από τη σκληρότητα〉 〈και των υετών〉 και των χειμερινών ανέμων να βλάπτεται. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: 〈με όλη τη δόξα θα σκεπαστεί· και θα αποτελεί σκιά από το καύμα και σκέπη και καταφύγιο από τη σκληρότητα και τον υετό〉.

Δύο άνδρες στάθηκαν μπροστά τους με ενδύματα που άστραφταν. Σημάδια χαράς και αγαλλίασης, καθώς και γνωρίσματα της σωτήριας ανάστασης, τους παρέχεται η δυνατότητα να δουν και μέσω της λευκής ενδυμασίας, ώστε και από την εμφάνιση να συμπεράνουν οι γυναίκες το χαρμόσυνο γεγονός της εγέρσεως, και να κάνουν την αρχή της εορτής του Πάσχα μαζί με τους λευκοφορεμένους αγγέλους. Διότι ο Μωυσής μεν, επειδή επρόκειτο να επιφέρει τις πληγές στους Αιγυπτίους, είδε καταλλήλως μέσα σε φλόγα φωτιάς τον άγγελο πάνω στη βάτο· και ο ίδιος, νομοθετώντας σε μοχθηρούς ανθρώπους, έλεγε ότι ο Θεός είναι πυρ καταναλίσκον, αφήνοντας να εννοηθεί ότι θα είναι τιμωρός και κολαστής γι' αυτούς· γι' αυτό και ο Θεός τους οδηγούσε μέσα σε στύλο φωτιάς. Έτσι δίδαξε ότι για τους ασεβείς οι άγγελοι γίνονται φλόγα φωτιάς, λέγοντας: «Αυτός που κάνει τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς». Αλλά οι γυναίκες δεν είδαν τέτοιους αυτούς που βρίσκονταν μέσα στο μνήμα, αλλά γαλήνιους και φαιδρούς, όπως ακριβώς έπρεπε να εμφανίζονται για τη χαρά και τη βασιλεία του Δεσπότη. Διότι, κατά το πάθος του Σωτήρα, ο ήλιος εξέλιπε, περιβάλλοντας τα πάντα με σκοτάδι, δείχνοντας σύμβολα θρήνων και πένθους σε όσους σταύρωσαν τον Υιό του Θεού· και κανείς από τους αγγέλους δεν εμφανιζόταν εκείνη την ώρα, όπως ήταν φυσικό, στους μαθητές, καθώς ομοίως και εκείνοι είχαν διασκορπιστεί εδώ κι εκεί.

Από την Έξοδο. — Ι'. Μετακινήθηκε λοιπόν ο άγγελος του Θεού, που προπορευόταν των υιών Ισραήλ, και πορεύθηκε πίσω τους· μετακινήθηκε επίσης και ο στύλος της νεφέλης από μπροστά τους και πορεύθηκε και στάθηκε πίσω τους, και εισήλθε ανάμεσα στο στρατόπεδο των Αιγυπτίων και στο στρατόπεδο των υιών Ισραήλ. Έπειτα, στα επόμενα, η θεία Γραφή διδάσκει τι ακριβώς ήταν η νεφέλη, λέγοντας: Είπε δε ο Κύριος στον Μωυσή: «Ιδού, εγώ έρχομαι προς εσένα μέσα σε στύλο νεφέλης, για να ακούσει ο λαός όταν εγώ σου μιλώ, και να σε πιστέψουν»· και πάλι: «Ο δε Θεός προηγούνταν αυτών την ημέρα μέσα σε στύλο νεφέλης, για να τους δείξει την οδό· τη δε νύχτα, μέσα σε στύλο πυρός για να τους φωτίζει»· και πάλι: «Και κατέβηκε ο Κύριος μέσα σε στύλο νεφέλης».

Λένε, λοιπόν, ότι η μεν βάτος υποδηλώνει την άγρια, σκληρή και ανήμερη μοχθηρία των Αιγυπτίων, το δε πυρ την τιμωρό και κολαστική δύναμη που τους κατέλαβε. 〈〈Της αυτής〉.〉 «Είπε δε ο Κύριος προς τον Μωυσή: ιδού εγώ έρχομαι προς εσένα μέσα σε στύλο νεφέλης, ώστε να ακούσει ο λαός όταν εγώ σου μιλώ, και να σε πιστέψουν», και στη συνέχεια: «ο δε Θεός προπορευόταν αυτών στον δρόμο, την μεν ημέρα μέσα σε στύλο νεφέλης, την δε νύχτα μέσα σε στύλο πυρός για να τους φωτίζει», και πάλι: «κατέβηκε ο Κύριος μέσα σε στύλο νεφέλης», και ξανά: «όταν δε εισερχόταν ο Μωυσής στη σκηνή, κατέβαινε ο στύλος της νεφέλης και στεκόταν στις θύρες της σκηνής, και μιλούσε στον Μωυσή· και έβλεπε όλος ο λαός τον στύλο της νεφέλης να στέκεται στις θύρες της σκηνής· και στεκόταν όλος ο λαός και προσκυνούσαν, ο καθένας από τη θύρα της δικής του σκηνής».

Στον μεν Αβραάμ, λοιπόν, όταν εμφανίστηκε δίπλα στη δρυ με ανθρώπινη μορφή, παρουσίασε τον εαυτό του με σχήμα γαλήνιο και ειρηνικό, προαναγγέλλοντας από τότε τη σωτήρια παρουσία του στους ανθρώπους. Στον Ιακώβ, επειδή ως ασκητής και αγωνιστής επρόκειτο να παλέψει ενάντια σε εχθρούς και να αγωνιστεί, εμφανίστηκε σαν άνθρωπος. Στον Μωυσή δε και στον λαό προηγούνταν με μορφή νεφέλης και φωτιάς, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ταυτόχρονα φοβερό και επισκιασμένο. Και επειδή ο διάδοχος του Μωυσή, ο Ιησούς, επρόκειτο να παραταχθεί απέναντι σε εχθρούς, τους παλαιούς κατοίκους της γης των Παλαιστινίων, έθνη αλλόφυλα και ασεβέστατα, εύλογα εμφανίζεται με ρομφαία γυμνωμένη και ακονισμένη εναντίον των εχθρών, δείχνοντας σχεδόν με την όψη του ότι επρόκειτο ο ίδιος με αόρατη ρομφαία και με ένθεη δύναμη να καταδιώξει τους ασεβείς, συστρατευόμενος και συναγωνιζόμενος με τους δικούς του. Γι' αυτό και στην κατάλληλη στιγμή ανακήρυξε τον εαυτό του «Αρχιστράτηγο του Κυρίου». 〈Από τον Ιώβ〉. «Είπε δε ο Κύριος στον Ιώβ μέσα από θύελλα και νεφέλες: Πού ήσουν όταν εγώ θεμελίωνα τη γη; Ανάγγειλέ μου, αν έχεις σύνεση. Ποιος έθεσε τα μέτρα της, αν το γνωρίζεις;» Και στη συνέχεια: «Όταν γεννήθηκαν», λέει, «τα άστρα, με δοξολόγησαν με δυνατή φωνή όλοι οι άγγελοί μου· έφραξα δε τη θάλασσα με πύλες», και στη συνέχεια: «Ή μήπως επί των ημερών σου διέταξα το πρωινό φως, και ο εωσφόρος αντίκρισε τη δική του τάξη;» Και πάλι: «Ή μήπως εσύ πήρες πηλό από τη γη και έπλασες ζωντανό ον, και το έθεσες πάνω στη γη προικισμένο με λαλιά;»

Άλλοι πάλι, από αφροσύνη, ονόμασαν θεό ό,τι απλώς υπήρχε. Έτσι έπραξε τότε και ο πιστός Ααρών για τον κενόδοξο λαό, όταν έβγαλε το μοσχάρι μέσα από τη φωτιά, ελέγχοντας την ύβρη τους. Και άλλος έφτιαξε άλλον νέο θεό για τους θνητούς, πλάσμα του νου —και τους συνόδευσε η αμαρτωλή τέχνη και ο πλούτος που χαίρεται για το κακό, και ο χρόνος στερέωσε το αίσχος, αυξάνοντάς το με τα είδωλα, τις θυσίες και τα συμπόσια. Λίγοι μόνο διέφυγαν, όσοι είχαν τον νου ως προστάτη τους, οι οποίοι δεν ονόμασαν τίποτα θεό, παρά μόνο εκείνο που έβλεπε μόνος του ο νους, ενώ οι περισσότεροι παρασύρθηκαν, ακολουθώντας τα φαινόμενα. Όσο βέβαια η πορεία της κακίας ήταν μικρή, με καθοδηγούσε και ο νόμος που βρισκόταν άγραφος μέσα μου, η αυτοδίδακτη διάκριση του καλού και του κακού. Όταν όμως οι κόλποι και τα ευρέα πέρατα της γης γέμισαν με ανομία, και ο βούρκος έβρασε από την ύβρη, και το πλάσμα, αν και είχε υποταχθεί πρωτύτερα με πολλές παιδαγωγίες, με τη σύγχυση των γλωσσών, με τα ύδατα του κατακλυσμού και με τις βροχές της φωτιάς, δεν ήθελε να αποτινάξει τα δεσμά της αρχέγονης κακίας, αλλά βρισκόταν διαρκώς αιχμάλωτο στα ισχυρά δεσμά της σάρκας, προσηλωμένο στις ακολασίες, στους πολέμους και στα είδωλα, τότε ακριβώς —και αυτό είναι το μέγιστο θαύμα του πάνσοφου Λόγου— ο Θεός διά χειρός του ενδόξου θεράποντος Μωυσή οδήγησε τον λαό έξω από την Αίγυπτο, με μεγάλα θαύματα κατά την πορεία, και όλα τα έθνη συγκλονίστηκαν· καθώς προχωρούσαν, τους καθοδηγούσε μπροστά ένας στύλος φωτιάς και μια νεφέλη, οδηγώντας τους μέσα από την αδιάβατη έρημο.

Διότι η κακία είναι πολύ εύκολο να γίνει αντικείμενο μίμησης. Εάν δε αυτός τύχει να είναι και προκαθήμενός μας, αν μεν είναι κάκιστος και γεμάτος πονηριά, τότε συμβαίνει αυτό ακριβώς που βλέπουμε και τώρα, να κυβερνά δηλαδή η βάτος τα δένδρα· αν όμως είναι άριστος, τότε πάλι ο μέγας Ισραήλ πορεύεται με τον πύρινο στύλο να τον οδηγεί προς τη γη της ελπίδας, προς την οποία όλοι σπεύδουμε, αρκεί βέβαια να μην τυγχάνει να είναι κάποιος αγύρτης ούτε άνθρωπος της αγοράς, ένας σοφιστής Πρωτέας στην απάτη των μεταμορφώσεων, ή και Μελάμποδας ή κάποιος άλλος ασταθής χαρακτήρας, ο οποίος εύκολα λαμβάνει κάθε μορφή για να προσαρμόζεται στους πάντες, οδηγώντας στη μαζική καταστροφή των πάντων.

ΚΒ΄. Ικετήριον. Χριστέ, φως των ανθρώπων, πύρινε στύλε για την ψυχή του Γρηγορίου, που περιπλανάται μέσα από την πικρή έρημο του βίου, συγκράτησε τον κακόβουλο Φαραώ και τους αναιδείς εργοδιώκτες· και λύτρωσέ με από τον ασύνδετο πηλό και από τη βαριά Αίγυπτο, δαμάζοντας τους εχθρούς με δεινές πληγές, και χάρισέ μου δρόμο ομαλό. Αν πάλι με προφτάσει ο εχθρός καταδιώκοντάς με ορμητικά, εσύ σχίσε για χάρη μου την Ερυθρά Θάλασσα, και είθε να τη διασχίσω περπατώντας σε στεριά, σπεύδοντας προς τη θεία γη, την κληρονομιά μου, όπως ακριβώς υποσχέθηκες· και είθε να ανακόψεις τους απέραντους ποταμούς, και να λυγίσεις το ορμητικό και πολύστονο δόρυ των αλλοφύλων. Κι αν αξιωθώ να φτάσω στην ιερή γη, θα σε δοξολογώ με ακατάπαυστους ύμνους.

Επομένως, ας περιζωστούμε κι εμείς· διότι κι εμείς πρόκειται να αναχωρήσουμε, και στο μεταξύ υπάρχουν πολλές δυσκολίες. Όταν διασχίσουμε αυτό το πεδίο, ο διάβολος εμφανίζεται αμέσως μπροστά μας, κάνοντας και μηχανευόμενος τα πάντα, ώστε εκείνους που σώθηκαν από την Αίγυπτο, εκείνους που διέβησαν την Ερυθρά Θάλασσα, εκείνους που απελευθερώθηκαν συγχρόνως από τους δαίμονες και από τις αμέτρητες πληγές, να τους αρπάξει και να τους καταστρέψει. Αλλά, εάν νήφουμε, έχουμε κι εμείς στύλο πυρός, τη χάρη του Πνεύματος· ο οποίος και φωτίζει και επισκιάζει· έχουμε μάννα· ή μάλλον όχι μάννα, αλλά έχουμε κάτι πολύ ανώτερο από το μάννα· πνευματικό ποτό, και όχι νερό που αναβλύζει από πέτρα.

Και είπε ο Θεός: Αφιέρωσε και αγίασέ μου κάθε πρωτότοκο από άνθρωπο έως κτήνος, διότι θανάτωσε τα πρωτότοκα των Αιγυπτίων. Δεν τους οδήγησε όμως μέσω της χώρας των Φιλισταίων, για να μη μετανιώσουν βλέποντας πόλεμο και επιστρέψουν στην Αίγυπτο, αλλά μέσω της Ερυθράς. Στην πέμπτη γενεά ανέβηκαν οι υιοί του Ισραήλ από την Αίγυπτο· και πήρε ο Μωυσής τα οστά του Ιωσήφ. Καθοδηγούσε δε ο Θεός τον Ισραήλ με στύλο πυρός τη νύχτα και με στύλο νεφέλης την ημέρα.

Δες δε πόσο σπουδαίες και πόσες πολλές είναι οι μαρτυρίες που παρέχει τόσο η Παλαιά όσο και η Καινή Διαθήκη για τους αγίους αγγέλους, ότι δεν είναι απλώς μόνο φύλακες, αλλά μεταφέρουν και αγαθές αγγελίες από τον Θεό στο ανθρώπινο γένος. Και αυτό το φανέρωσε ολοκάθαρα ο δίκαιος Ιακώβ, όταν είδε σκάλα στηριγμένη από τη γη έως τον ουρανό και αγγέλους να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν δι' αυτής· κατεβαίνοντας μεν, προμήνυαν βεβαίως τη θεία κατάβαση, ανεβαίνοντας δε, φανέρωναν την άνοδο της φύσης μας από τη γη προς τα επουράνια. Επίσης, άγγελος του Θεού, καθοδηγώντας τον ισραηλιτικό λαό από την Αίγυπτο, προπορευόταν αυτού ως «στύλος πυρός». Ακόμη, όταν ο μέγας ταξίαρχος αρχάγγελος Μιχαήλ, του οποίου τη σύναξη εορτάζουμε σήμερα, θέλησε να ενταφιάσει το λείψανο του Μωυσή στο όρος Σινά, του αντιστάθηκε ο διάβολος λέγοντας: Σε εμένα ανήκει αυτό το σώμα, καθώς εξουσιάζω την ύλη· προς τον οποίο αποκρίθηκε ο μέγας ταξίαρχος λέγοντας: «Ο Κύριος να σε επιτιμήσει, διάβολε».

Όσοι ανήκουν στη μοναχική τάξη, ως συνηθισμένοι πλέον στη νηστεία και ως μέλισσες εξοικειωμένες με τα άνθη, ας θεωρούν τους εαυτούς τους ελάχιστα κατώτερους από τους αγγέλους, απομακρύνοντας, όσο είναι δυνατόν, το χωματένιο φρόνημα και θέτοντας το μαύρο ένδυμα ως σύμβολο φωτιάς που αναφλέγεται μεν από τη μελέτη των θείων λογίων, αλλά κυρίως καθοδηγεί στην αρετή όσους βρίσκονται στη νύχτα των παθών, όπως ακριβώς μαθαίνουμε ότι και ο πύρινος στύλος προηγείτο του αρχαίου Ισραήλ. Ή, τουλάχιστον, ας προβάλλουν το σκούρο χρώμα της ενδυμασίας τους ως ξεκάθαρο τεκμήριο ότι ο Ήλιος της δικαιοσύνης τους καταυγάζει με πιο θερμές ακτίνες, σύμφωνα με τη νύμφη στο Άσμα που λέει: «Μαύρη είμαι και ωραία, διότι με αντίκρισε ο ήλιος». Όσοι πάλι ανήκουν στην υπόλοιπη τάξη και στο πλήθος του λαού, άλλοι ας παρακινηθούν σε παρόμοιο ζήλο, άλλοι ας καλλιεργήσουν τη μετάνοια και ας σηκώσουν τον σταυρό του Χριστού, που είναι ελαφρύς, όπως ο ίδιος μαρτυρεί, και ας δημιουργήσουν θημωνιές αρετών που ποτίζονται με τα νάματα των δακρύων. Και εκείνοι που ασχολούνται με τη ζυγαριά των συναλλαγών και τις εμπορικές ανταλλαγές, έχοντας στον νου τους το τάλαντο που ο Κύριος μοίρασε στους δούλους του, ας φοβούνται την καταδίκη του πονηρού και οκνηρού δούλου, και ας ζηλώνουν την πρόοδο του πιστού και αγαθού δούλου από τα λίγα στα πολλά.

Το ότι ο κορεσμός είναι πατέρας της ύβρεως, και η ύβρις μητέρα της ασελγείας, και ότι από αυτήν προέρχεται η ειδωλολατρία, αποτελεί απόδειξη εκείνος ο λαός, ο οποίος διέσχισε την Ερυθρά Θάλασσα χωρίς να βραχεί, οδηγούμενος την μεν ημέρα από νεφέλη, τη δε νύχτα από πύρινο στύλο. Αφού, όμως, βυθίστηκαν στις μέθες και καταποντίστηκαν στον βυθό του κορεσμού, λησμόνησαν τον Θεό που τους έσωζε και τους έτρεφε. Γι' αυτό, μάλιστα, αναζήτησαν και νέους θεούς, τους οποίους δεν γνώριζαν οι πατέρες τους. Προσθέτοντας δε κακό στο κακό, στη συνέχεια χύτευσαν ένα ταυροκέφαλο και προσκυνούσαν αυτό το είδωλο ως θεό, παραδομένοι σε αδόκιμο νου, ώστε να μην πράττουν τα πρέποντα. Προσέχοντας, λοιπόν, να μην πάθουμε αυτά, χρησιμοποιώντας τη νηστεία σαν σάρωθρο, ας καθαρίσουμε την κατοικία του σώματος από τις περιττές φροντίδες. Ή μήπως δεν γνωρίζετε ότι είμαστε ναοί του Θεού; Πόση φιλοκαλία, λοιπόν, χρειαζόμαστε, για να μη φανούμε ανάξιοι της παρουσίας του Πνεύματος που βρίσκεται μέσα μας.

Αλλά κατ' αυτόν τον τρόπο το ιουδαϊκό έθνος, οικειοποιούμενο την προγονική αφροσύνη και αγνωμοσύνη, θεωρούσε κέρδος το να στερεί από τον εαυτό του τη δεσποτική διδασκαλία και ωφέλεια. Διότι δεν ανήγαγαν τις πηγές της σωματικής τους καταγωγής σε εκείνους τους προγόνους τόσο, όσο την πώρωση της καρδιάς και το αχάριστο του φρονήματος. Ο παλαιός Ισραήλ διέσχιζε βαδίζοντας τα υγρά κύματα της θάλασσας. Στύλος φωτιάς και νεφέλη καθιστούσαν τον δρόμο τους ανώδυνο, ο μεν στύλος ανάβοντας πυρσό τη νύχτα και ταυτόχρονα καθοδηγώντας τον αχάριστο λαό, η δε νεφέλη αποκρούοντας την ενοχλητική φλόγα του ήλιου σαν να ήταν στέγη σπιτιού, και μετατρέποντας την ημέρα της οδοιπορίας σε ημέρα ευφροσύνης. Και για να μιλήσουμε συνοπτικά, μολονότι απολάμβαναν ευεργεσίες που ξεπερνούν τη λογική, και ήταν λουσμένοι και χορτασμένοι με όλα τα αγαθά της ζωής, αυτοί επαναστατούσαν περισσότερο και παραφέρονταν με ύβρεις προς το θείο, ανταλλάσσοντας την πίστη στον Δημιουργό με τη λατρεία προς τα ειδωλολατρικά μιάσματα.

Εκείνος που οδήγησε αυτούς από την Αίγυπτο, ο ίδιος οδήγησε και τώρα αυτούς από τους Χαλδαίους προς Αυτόν, τότε με πύρινο στύλο, και τώρα με άστρο που φανερώνει νέο παιδί, τον προ αιώνων Θεό. [Το άστρο προπορευόταν παντού από εμάς, όπως σε εσάς ο Μωυσής κρατώντας τη ράβδο, ακτινοβολώντας το φως της θεογνωσίας· εσάς σας έθρεψε παλαιότερα το μάννα και σας πότισε η πέτρα, εμάς όμως μας γέμισε η ελπίδα Του. Τρεφόμενοι με τη δική Του χαρά, δεν βάλαμε στο νου μας να επιστρέψουμε στην Περσία βαδίζοντας αδιάβατο δρόμο, αλλά ποθούσαμε να δούμε, να προσκυνήσουμε και να δοξάσουμε νέο παιδί, τον προ αιώνων Θεό.] Αυτά λέγονταν από τους απλανείς μάγους, και από τη σεμνή Παρθένο όλα επισφραγίζονταν, καθώς το Βρέφος επικύρωνε όσα αφορούσαν και τους δύο: αφενός διατηρώντας τη μήτρα της αμίαντη μετά την κύηση, και αφετέρου αναδεικνύοντας μετά την άφιξή τους ξεκούραστο τον νου τους, όπως ακριβώς και τα βήματά τους. Διότι κανείς τους δεν υπέστη κόπο, όπως δεν μόχθησε και ο Αμβακούμ όταν πήγε στον Δανιήλ. Επειδή Εκείνος που φανερώθηκε στους προφήτες, ο ίδιος φανερώθηκε στους μάγους ως νέο παιδί, ο προ αιώνων Θεός.