Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 13:22

Πολύ καθαρά τα είδε αυτά και ο μακάριος Δανιήλ. Διότι, λέει, ποταμός πυρός έρεε ενώπιόν του· ο θρόνος του ήταν φλόγα πυρός, οι τροχοί του πυρ φλέγον. Το δε πυρ ή το φως σημαίνει αυτό που προέρχεται από Αυτόν· διότι της γνώσης του Χριστού προηγείται το νοητό φως μέσω της πίστεως, του οποίου τύπος ήταν ο στύλος του πυρός που καθοδήγησε τον Ισραήλ μέσα στη νύχτα. Ή σημαίνει ότι εμάς, που είχαμε ψυχρανθεί εξαιτίας κάθε αμαρτίας, μας αναζωπύρωσε ο Σωτήρας εμφυσώντας μας την προθυμία για κάθε αγαθό, εμβάλλοντας μέσα μας τη μέθεξη του Αγίου Πνεύματος σαν ένα νοητό πυρ. Είπε άλλωστε ότι: «Πυρ ήλθα να βάλω επί της γης»· διότι έχουμε γίνει ζωντανοί κατά το πνεύμα όσοι αξιωθήκαμε μια τέτοια χάρη. Γι' αυτό και στη χάρη του Αγίου Πνεύματος συνεισφέρεται η φανέρωση του πυρός· διότι βαπτιζόμαστε στον Χριστό, σύμφωνα με τη φωνή του Ιωάννη, «εν Πνεύματι Αγίω και πυρί». Είπε εξάλλου και κάποιος από τους προφήτες ότι: «Αυτός εκπορεύεται ως πυρ χωνευτηρίου και ως πόα πλυνόντων· και θα καθήσει χωνεύοντας και καθαρίζοντας όπως το ασήμι και το χρυσάφι». Διότι η δύναμη του Αγίου Πνεύματος λιώνει κάθε ρύπο μέσα μας. Όμως σε τίποτα δεν ωφέλησε τη Συναγωγή των Ιουδαίων, επειδή δεν αποδέχθηκαν τη χάρη, για τους οποίους λέει ο Θεός στον Ιερεμία: «Εξέλιπε το φυσερό από το πυρ, εξέλιπε ο μόλυβδος. Εις μάτην ο αργυροκόπος κατεργάζεται το ασήμι· οι πονηρίες τους δεν έλιωσαν».

Γι' αυτό ακριβώς και ο νόμος του Μωυσή όριζε να λαμβάνεται ο αμνός από τη δεκάτη του πρώτου μήνα, και να σφάζεται προς το βράδυ της δεκάτης τετάρτης του ίδιου μήνα, ώστε συγχρόνως να σημαίνεται ότι και ο πέμπτος καιρός για εμάς, σαν κατά την πέμπτη ημέρα, και για εκείνους που βρίσκονται στο τέλος του αιώνα, η σφαγή του Σωτήρα έγινε, μέσω της φράσης «προς το βράδυ». ΠΑΛΛ. Επομένως, όπως φαίνεται, όλος ο σκοπός της θεόπνευστης Γραφής αποβλέπει στο μυστήριο του Χριστού; ΚΥΡ. Απολύτως· διότι το τέλος του νόμου και των προφητών είναι ο Χριστός· «Επειδή δεν υπάρχει άλλο όνομα κάτω από τον ουρανό που να έχει δοθεί στους ανθρώπους, με το οποίο πρέπει να σωθούμε». Διότι έτσι είπε ο μαθητής του Σωτήρα, και η απόδειξη είναι κοντά, αν προχωρήσουμε στα επόμενα. «Αφού αναχώρησαν, λέει, οι γιοι του Ισραήλ από τη Σοκχώθ, στρατοπέδευσαν στην Οθώμ κοντά στην έρημο· και ο Θεός προπορευόταν αυτών, την ημέρα με στύλο νεφέλης, για να τους δείχνει την οδό, και τη νύχτα με στύλο φωτιάς· δεν έλειψε ο στύλος της φωτιάς τη νύχτα μπροστά από όλο τον λαό». Βλέπεις πώς, όταν οι Ισραηλίτες αναχώρησαν από τη γη των Αιγυπτίων, ο Θεός τους καθοδηγούσε με στύλο νεφέλης και φωτιάς; Και μέσω και των δύο προτυπωνόταν ο Χριστός. ΠΑΛΛ. Με ποιον τρόπο; ΚΥΡ. Πρώτον, επειδή είναι στύλος και εδραίωμα της αλήθειας, εντελώς ακαταμάχητος και άθραυστος, και υψώνεται πάνω από τη γη.

Αν ενεργήσεις έτσι και με αυτόν τον τρόπο εξέλθεις από την Αίγυπτο, γνωρίζω καλά ότι θα οδηγηθείς από στύλο πυρός και νεφέλης νύχτα και μέρα, η έρημος θα ημερώσει, η θάλασσα θα σχιστεί για σένα, ο Φαραώ θα καταποντιστεί, άρτος θα βρέξει από τον ουρανό, η πέτρα θα αναβλύσει νερό, ο Αμαλήκ θα καταπολεμηθεί· όχι μόνο με όπλα, αλλά και με τα πολεμικά χέρια των δικαίων, τα οποία σχηματίζουν ταυτόχρονα την προσευχή και το αήττητο τρόπαιο του σταυρού· ο ποταμός θα ανακοπεί, ο ήλιος θα σταθεί, η σελήνη θα συγκρατηθεί, τείχη θα κατακρημνιστούν, και μάλιστα χωρίς πολιορκητικές μηχανές, σμήνη σφηκών θα προπορευθούν, ανοίγοντας τον δρόμο στον Ισραήλ και αναχαιτίζοντας τους αλλοφύλους· και όλα τα υπόλοιπα, όσα επιπλέον αυτών και μαζί με αυτά εξιστορούνται, για να μην μακρηγορώ, θα σου δοθούν από τον Θεό.

Άλλοι πάλι, από αφροσύνη, ονόμασαν θεό ό,τι απλώς υπήρχε. Έτσι έπραξε τότε και ο πιστός Ααρών για τον κενόδοξο λαό, όταν έβγαλε το μοσχάρι μέσα από τη φωτιά, ελέγχοντας την ύβρη τους. Και άλλος έφτιαξε άλλον νέο θεό για τους θνητούς, πλάσμα του νου —και τους συνόδευσε η αμαρτωλή τέχνη και ο πλούτος που χαίρεται για το κακό, και ο χρόνος στερέωσε το αίσχος, αυξάνοντάς το με τα είδωλα, τις θυσίες και τα συμπόσια. Λίγοι μόνο διέφυγαν, όσοι είχαν τον νου ως προστάτη τους, οι οποίοι δεν ονόμασαν τίποτα θεό, παρά μόνο εκείνο που έβλεπε μόνος του ο νους, ενώ οι περισσότεροι παρασύρθηκαν, ακολουθώντας τα φαινόμενα. Όσο βέβαια η πορεία της κακίας ήταν μικρή, με καθοδηγούσε και ο νόμος που βρισκόταν άγραφος μέσα μου, η αυτοδίδακτη διάκριση του καλού και του κακού. Όταν όμως οι κόλποι και τα ευρέα πέρατα της γης γέμισαν με ανομία, και ο βούρκος έβρασε από την ύβρη, και το πλάσμα, αν και είχε υποταχθεί πρωτύτερα με πολλές παιδαγωγίες, με τη σύγχυση των γλωσσών, με τα ύδατα του κατακλυσμού και με τις βροχές της φωτιάς, δεν ήθελε να αποτινάξει τα δεσμά της αρχέγονης κακίας, αλλά βρισκόταν διαρκώς αιχμάλωτο στα ισχυρά δεσμά της σάρκας, προσηλωμένο στις ακολασίες, στους πολέμους και στα είδωλα, τότε ακριβώς —και αυτό είναι το μέγιστο θαύμα του πάνσοφου Λόγου— ο Θεός διά χειρός του ενδόξου θεράποντος Μωυσή οδήγησε τον λαό έξω από την Αίγυπτο, με μεγάλα θαύματα κατά την πορεία, και όλα τα έθνη συγκλονίστηκαν· καθώς προχωρούσαν, τους καθοδηγούσε μπροστά ένας στύλος φωτιάς και μια νεφέλη, οδηγώντας τους μέσα από την αδιάβατη έρημο.

ΚΒ΄. Ικετήριον. Χριστέ, φως των ανθρώπων, πύρινε στύλε για την ψυχή του Γρηγορίου, που περιπλανάται μέσα από την πικρή έρημο του βίου, συγκράτησε τον κακόβουλο Φαραώ και τους αναιδείς εργοδιώκτες· και λύτρωσέ με από τον ασύνδετο πηλό και από τη βαριά Αίγυπτο, δαμάζοντας τους εχθρούς με δεινές πληγές, και χάρισέ μου δρόμο ομαλό. Αν πάλι με προφτάσει ο εχθρός καταδιώκοντάς με ορμητικά, εσύ σχίσε για χάρη μου την Ερυθρά Θάλασσα, και είθε να τη διασχίσω περπατώντας σε στεριά, σπεύδοντας προς τη θεία γη, την κληρονομιά μου, όπως ακριβώς υποσχέθηκες· και είθε να ανακόψεις τους απέραντους ποταμούς, και να λυγίσεις το ορμητικό και πολύστονο δόρυ των αλλοφύλων. Κι αν αξιωθώ να φτάσω στην ιερή γη, θα σε δοξολογώ με ακατάπαυστους ύμνους.

Το ότι ο κορεσμός είναι πατέρας της ύβρεως, και η ύβρις μητέρα της ασελγείας, και ότι από αυτήν προέρχεται η ειδωλολατρία, αποτελεί απόδειξη εκείνος ο λαός, ο οποίος διέσχισε την Ερυθρά Θάλασσα χωρίς να βραχεί, οδηγούμενος την μεν ημέρα από νεφέλη, τη δε νύχτα από πύρινο στύλο. Αφού, όμως, βυθίστηκαν στις μέθες και καταποντίστηκαν στον βυθό του κορεσμού, λησμόνησαν τον Θεό που τους έσωζε και τους έτρεφε. Γι' αυτό, μάλιστα, αναζήτησαν και νέους θεούς, τους οποίους δεν γνώριζαν οι πατέρες τους. Προσθέτοντας δε κακό στο κακό, στη συνέχεια χύτευσαν ένα ταυροκέφαλο και προσκυνούσαν αυτό το είδωλο ως θεό, παραδομένοι σε αδόκιμο νου, ώστε να μην πράττουν τα πρέποντα. Προσέχοντας, λοιπόν, να μην πάθουμε αυτά, χρησιμοποιώντας τη νηστεία σαν σάρωθρο, ας καθαρίσουμε την κατοικία του σώματος από τις περιττές φροντίδες. Ή μήπως δεν γνωρίζετε ότι είμαστε ναοί του Θεού; Πόση φιλοκαλία, λοιπόν, χρειαζόμαστε, για να μη φανούμε ανάξιοι της παρουσίας του Πνεύματος που βρίσκεται μέσα μας.

Αλλά κατ' αυτόν τον τρόπο το ιουδαϊκό έθνος, οικειοποιούμενο την προγονική αφροσύνη και αγνωμοσύνη, θεωρούσε κέρδος το να στερεί από τον εαυτό του τη δεσποτική διδασκαλία και ωφέλεια. Διότι δεν ανήγαγαν τις πηγές της σωματικής τους καταγωγής σε εκείνους τους προγόνους τόσο, όσο την πώρωση της καρδιάς και το αχάριστο του φρονήματος. Ο παλαιός Ισραήλ διέσχιζε βαδίζοντας τα υγρά κύματα της θάλασσας. Στύλος φωτιάς και νεφέλη καθιστούσαν τον δρόμο τους ανώδυνο, ο μεν στύλος ανάβοντας πυρσό τη νύχτα και ταυτόχρονα καθοδηγώντας τον αχάριστο λαό, η δε νεφέλη αποκρούοντας την ενοχλητική φλόγα του ήλιου σαν να ήταν στέγη σπιτιού, και μετατρέποντας την ημέρα της οδοιπορίας σε ημέρα ευφροσύνης. Και για να μιλήσουμε συνοπτικά, μολονότι απολάμβαναν ευεργεσίες που ξεπερνούν τη λογική, και ήταν λουσμένοι και χορτασμένοι με όλα τα αγαθά της ζωής, αυτοί επαναστατούσαν περισσότερο και παραφέρονταν με ύβρεις προς το θείο, ανταλλάσσοντας την πίστη στον Δημιουργό με τη λατρεία προς τα ειδωλολατρικά μιάσματα.