Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 14:19

Θα βρούμε δε ότι, και όταν αναχώρησαν γρήγορα από τη γη των Αιγυπτίων, ο παράφρων Φαραώ τους καταπτοούσε με φοβερό τρόμο, έχοντας εξοπλιστεί σύμφωνα με τον νόμο του πολέμου, και έπειτα όταν επιχείρησε να τους καταδιώξει, στάθηκε, λέγει η Γραφή, ο άγγελος του Κυρίου ανάμεσά τους, «και δεν συναντήθηκαν μεταξύ τους καθ' όλη τη νύχτα». Αλλά και ο νομομαθής Παύλος είπε ότι και αυτός ακόμη ο νόμος δόθηκε μέσω αγγέλων. Κάτι τέτοιο υποδηλώνει και το νόημα της ευαγγελικής παραβολής. Διότι είπε κάπου ο Χριστός για τη Συναγωγή των Ιουδαίων, προαναγγέλλοντας αινιγματωδώς αυτό που επρόκειτο να της συμβεί: «Είχε κάποιος μια συκιά φυτεμένη στον αγρό του». Και επειδή ήταν άκαρπη, ήθελε να την κόψει, και μάλιστα πρόσταξε τον γεωργό να το πράξει, λέγοντας: «Κόψε την, γιατί να αχρηστεύει και το έδαφος;». Εκείνος όμως του απάντησε: «Κύριε, άφησέ την και αυτή τη χρονιά, μέχρι να σκάψω γύρω της και να βάλω κοπριά· και αν μεν κάνει καρπό στο μέλλον, έχει καλώς· ειδάλλως, θα την κόψεις». Διότι τι άλλο υπονοεί σε εμάς εδώ το πρόσωπο του γεωργού, παρά το πρόσωπο του προεστώτος αγγέλου, ο οποίος είχε προσταχθεί, όπως είπα, να την παιδαγωγεί; Εφόσον λοιπόν ο Θεός είχε ορίσει τον χρόνο της αιχμαλωσίας στα εβδομήντα έτη, επειδή δεν είχε ακόμη φτάσει στο τέλος του ο καιρός, ήταν αναγκαίο για τον άγγελο να σιωπά, ώστε να μη φανεί ότι αντιτίθεται στα δεσποτικά προστάγματα.

Και ο Θεός έκανε φανερό τον τρόπο της βοήθειας: «Διότι μετακινήθηκε ο άγγελος του Θεού, που προπορευόταν του στρατοπέδου των υιών Ισραήλ, και πήγε από πίσω τους. Μετακινήθηκε και ο στύλος της νεφέλης από μπροστά τους και στάθηκε πίσω τους. Και εισήλθε ανάμεσα στο στρατόπεδο των Αιγυπτίων και στο στρατόπεδο του Ισραήλ, και στάθηκε, και έγινε σκοτάδι και γνόφος. Και πέρασε η νύχτα, και δεν αναμίχθηκαν μεταξύ τους όλη τη νύχτα». Και αυτά μεν μας εξυφαίνει η διήγηση της ιστορίας. Νομίζω όμως ότι πρέπει πάλι να δούμε την ακρίβεια των νοημάτων, εμβαθύνοντας τον νου μας στα γεγραμμένα. ΠΑΛΛ. Βεβαιότατα. ΚΥΡ. Αναχωρούν λοιπόν οι Ισραηλίτες σπεύδοντας προς την αγία γη, καθώς τους καθοδηγούσε και προπορευόταν ο Θεός εν είδει στύλου πυρός και νεφέλης. Διότι δεν είναι δυνατόν, δεν είναι δυνατόν να φτάσει κανείς στην άνω και αγία πόλη, εάν δεν τον καθοδηγεί ο Χριστός και δεν καθιστά φανερή την οδό της σωτηρίας. Απέναντι σε αυτούς βέβαια που έχουν επιλέξει να πράττουν αυτό, τρίζουν τα δόντια τους οι εχθροί του κόσμου τούτου, ο νόμος όμως τους παρακινεί σε ευτολμία και ενθαρρύνει τους φοβισμένους. Και καταδεικνύει πολύ καλά ότι θα πέσει το πλήθος των αντιπάλων. Διότι ο αφανισμός των Αιγυπτίων αυτό ακριβώς μας υπονοεί. Εκείνους δε που βρίσκονταν στον φόβο μήπως πάθουν κακό, ο Θεός τους διέσωσε, πάλι ως τύπο του αγίου βαπτίσματος. «

Διότι αυτό έκαναν οι παλαιοί κατόπιν προσταγής του Θεού, περνώντας μέσα από τα κύματα, και, όπως λέει ο Παύλος, βαπτιζόμενοι στη θάλασσα. Διότι τότε βεβαίως, τότε θα έχουν βοηθό τους και τον ίδιο τον μεσίτη μεταξύ Θεού και ανθρώπων, τον Χριστό Ιησού. Διότι, αν και ήταν Θεός ο Λόγος, έγινε σάρκα. Και με άλλον τρόπο ονομάζεται μεσίτης κατά την οικονομία, επειδή συνηθίζει να παρεμβαίνει ανάμεσα σε αυτούς που τον σέβονται και σε αυτούς που τους διώκουν, και να μην επιτρέπει να έρθουν σε σύγκρουση, εμποδίζοντας τις επιθέσεις των εχθρών. «Διότι σηκώθηκε,» λέει, «ο άγγελος του Θεού, και ο στύλος της νεφέλης, και μπήκε ανάμεσα στο στρατόπεδο των Αιγυπτίων, και ανάμεσα στο στρατόπεδο του Ισραήλ, και δεν αναμείχθηκαν μεταξύ τους όλη τη νύχτα.» Και με τη μορφή του αγγέλου πάλι και με τη μορφή του στύλου της νεφέλης υποδηλώνεται ο Χριστός. Διότι το όνομά του καλείται: «Άγγελος της μεγάλης βουλής.» ΠΑΛΛ. Με τη μεσολάβηση λοιπόν του Χριστού, δεν θα συγκρουστούμε με όσους θέλουν να μας πολεμήσουν; ΚΥΡ. Έτσι έχει το πράγμα, διότι σκέφτεσαι σωστά. Όμως λέω και το εξής, και νομίζω πως αυτή η άποψη δεν θα απομακρυνθεί από τον σκοπό της: διότι εμείς, που μόλις τώρα επιλέξαμε να απομακρυνθούμε από τη φιλήδονη και εγκόσμια ζωή, και βιαστήκαμε να ακολουθήσουμε όσο το δυνατόν περισσότερο τους νόμους του Θεού, αλλά δεν έχουμε ακόμη πλουτίσει με τη χάρη του αγίου βαπτίσματος, δεν είμαστε πολύ δυνατοί, δηλαδή ικανοί να υπομείνουμε και να αντέξουμε τους κόπους για την αρετή, και να μπορέσουμε να φέρουμε εις πέρας τη δοκιμασία των πολέμων.

Μετακινήθηκε δε και ο στύλος της νεφέλης από μπροστά τους και στάθηκε πίσω τους, και μπήκε ανάμεσα στο στρατόπεδο των Αιγυπτίων και στο στρατόπεδο των υιών Ισραήλ, και δεν πλησίασαν οι μεν τους δε καθ' όλη τη διάρκεια της νύχτας.

Από την Έξοδο. — Ι'. Μετακινήθηκε λοιπόν ο άγγελος του Θεού, που προπορευόταν των υιών Ισραήλ, και πορεύθηκε πίσω τους· μετακινήθηκε επίσης και ο στύλος της νεφέλης από μπροστά τους και πορεύθηκε και στάθηκε πίσω τους, και εισήλθε ανάμεσα στο στρατόπεδο των Αιγυπτίων και στο στρατόπεδο των υιών Ισραήλ. Έπειτα, στα επόμενα, η θεία Γραφή διδάσκει τι ακριβώς ήταν η νεφέλη, λέγοντας: Είπε δε ο Κύριος στον Μωυσή: «Ιδού, εγώ έρχομαι προς εσένα μέσα σε στύλο νεφέλης, για να ακούσει ο λαός όταν εγώ σου μιλώ, και να σε πιστέψουν»· και πάλι: «Ο δε Θεός προηγούνταν αυτών την ημέρα μέσα σε στύλο νεφέλης, για να τους δείξει την οδό· τη δε νύχτα, μέσα σε στύλο πυρός για να τους φωτίζει»· και πάλι: «Και κατέβηκε ο Κύριος μέσα σε στύλο νεφέλης».

Αλλά και στον Μωυσή, όταν εμφανίζεται άγγελος, το ίδιο ακριβώς σημαίνει η Θεία Γραφή λέγοντας: «εμφανίστηκε δε σε αυτόν άγγελος Κυρίου μέσα σε φλόγα φωτιάς από μια βάτο». Όταν όμως δηλώνει τον ίδιο τον Κυρίαρχο που αποκαλύπτει το θέλημά Του, τον ονομάζει Θεό και Κύριο, και όχι πλέον άγγελο. Παρομοίως και στην Ερυθρά Θάλασσα διαχωρίζει σαφώς τον άγγελο και τον Κύριο με τα εξής λόγια: «Αναχώρησε δε ο άγγελος του Θεού, ο οποίος προπορευόταν των υιών του Ισραήλ, και πήγε πίσω τους· αναχώρησε επίσης και ο στύλος της νεφέλης από μπροστά τους». Και όπως στις προηγούμενες περιπτώσεις ο Κύριος παρουσιάζεται να αποκαλύπτει το θέλημά Του στους παλαιούς με μορφή ανθρώπου, έτσι και εδώ αποκαλύπτεται μέσω της νεφέλης. Λέγεται λοιπόν στη συνέχεια: «Και συνέβη κατά την πρωινή φυλακή και επέβλεψε ο Κύριος στο στρατόπεδο των Αιγυπτίων μέσα από στύλο νεφέλης», ενώ σε όλη την έρημο ο Θεός αποκάλυπτε το θέλημά Του στον Μωυσή μέσα σε στύλο μέσω της νεφέλης. Επομένως, με ακρίβεια, όταν ο λόγος θέλει να δηλώσει φύση αγγέλου, δεν τον ονομάζει ούτε Θεό ούτε Κύριο, αλλά ξεκάθαρα άγγελο, όταν όμως γνωρίζει ότι αυτός που εμφανίζεται είναι Κύριος και Θεός, χρησιμοποιεί σαφώς αυτές ακριβώς τις προσφωνήσεις. Το ότι όμως η αναφορά σε Κύριο και Θεό δεν υποδηλώνει τον Αίτιο, το απέδειξαν ολοφάνερα οι λέξεις της Θείας Γραφής, καθώς ονόμασαν «άγγελο Θεού» αυτόν που στην περίπτωση του Ιακώβ είχε προηγουμένως ονομαστεί Κύριος και Θεός. Συνάγεται, άρα, ότι υπάρχει κάποιος στα όντα που είναι Θεός και Κύριος μετά τον Παμβασιλέα και Θεό των όλων.

Ρώτησα, λοιπόν, τον συνολικό αριθμό του στρατού τους: ήταν εκατό μυριάδες γενναίων ανδρών. Όταν ο δικός μας στρατός συνάντησε τους Εβραίους, αυτοί είχαν στρατοπεδεύσει συγκεντρωμένοι κοντά στην ακτή της Ερυθράς Θάλασσας· άλλοι έδιναν τροφή στα νήπια τέκνα τους και ταυτόχρονα στις συζύγους τους, εξαντλημένοι από τον κόπο· υπήρχαν και πολλά κτήνη και οικιακές αποσκευές. Οι ίδιοι όμως, άοπλοι όλοι για μάχη, βλέποντάς μας άλαλαξαν, και με δακρυσμένη φωνή άπλωσαν τα χέρια τους όλοι μαζί προς τον ουρανό, προς τον πατρώο Θεό. Και ήταν πολύ μεγάλο το πλήθος των ανδρών. Εμάς, αντίθετα, μας κατείχε όλους χαρά. Έπειτα στήσαμε το στρατόπεδό μας κοντά τους (υπάρχει εκεί μια πόλη που ονομάζεται από τους ανθρώπους Βεελζεφών). Και όταν ο Τιτάνας ήλιος πλησίαζε στη δύση του, σταματήσαμε, θέλοντας μάχη την αυγή, έχοντας πεποίθηση στον στρατό και στα φοβερά μας όπλα. Έπειτα αρχίζουν θεϊκά σημεία, θαυμαστά στην όψη. Και ξαφνικά ένας μέγας νεφελώδης στύλος στάθηκε μπροστά στη γη, τεράστιος, ανάμεσα στο δικό μας στρατόπεδο και στων Εβραίων. Και έπειτα ο ηγέτης τους, ο Μωυσής, λαμβάνοντας τη ράβδο του Θεού, με την οποία προηγουμένως εξαπέλυσε κακά σημεία και τέρατα στην Αίγυπτο, χτύπησε τα νώτα της Ερυθράς Θάλασσας και έσχισε στη μέση το βάθος της θάλασσας· και εκείνοι όλοι με δύναμη όρμησαν ταχέως μέσα από την αλμυρή ατραπό. Εμείς ορμήσαμε συντόμως σε αυτήν ακολουθώντας τα ίχνη τους· μέσα στη νύχτα σπεύσαμε εναντίον τους· αλλά ξαφνικά οι τροχοί των αρμάτων δεν περιστρέφονταν, αλλά έμειναν σταθεροί σαν να ήταν δεμένοι. Και από τον ουρανό φάνηκε σε εμάς κάποιο μεγάλο φως σαν φωτιά· όπως μπορούσε κανείς να εικάσει, ο Θεός ήταν παρών ως βοηθός τους.

Και δες το θαυμαστό. Ενώ άρπαξε το κέρδος, θαυμάζεται σαν να πρόσφερε η ίδια χάρη. Διότι έλεγε μέσα της: Ο Θεός, λέει, είναι Δεσπότης που δεν αγνοεί τίποτα· Δεσπότης που δεν έχει ανάγκη από σωματικά μάτια, είναι ιατρός που θεραπεύει τις ψυχές, είναι οφθαλμός που ερευνά τους λογισμούς· με βλέπει ακόμα και όταν κρύβομαι, με ακούει ακόμα και όταν δεν μιλώ, με αγγίζει, έστω κι αν στέκομαι μακριά· γνωρίζει ότι, επειδή είμαι εντελώς ανάξια, δεν άντεξα τη θέα Του. Τι πρέπει να κάνω λοιπόν; Θα τον πλησιάσω χωρίς να γίνω αντιληπτή, και, τιμώντας Τον με την προαίρεσή μου και χωρίς να Τον προσβάλω με την παρουσία μου, θα έρθω από πίσω και θα αγγίξω τον χιτώνα Του· μου αρκεί μόνο αυτό, αν το καταφέρω, για να θεραπευτώ· διότι οπωσδήποτε και αυτός ο χιτώνας είναι γεμάτος από την ενέργεια Εκείνου που τον φορεί. Διότι δεν είναι δυνατόν το ένδυμα της ζωής να μην εκπέμπει και αυτό ακτίνες σωτηρίας. Μέγας ανάμεσα στους προφήτες ήταν ο Μωυσής, και σωφρονιστής ενός δύστροπου λαού, αλλά όμως ήταν άνθρωπος· ενώ Αυτός είναι ο Δεσπότης εκείνου, και φιλάνθρωπος. Αν λοιπόν η ράβδος του δούλου έσχισε την Ερυθρά Θάλασσα, υψώνοντας τείχη μέσα στα ύδατα, πώς το κράσπεδο του Δεσπότη δεν θα πετρώσει τα ρεύματα των αιμάτων;