Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 15:1

Ο Αβραάμ ως ουρανός διηγήθηκε τη δόξα του Θεού, λέγοντας: «Θα εκτείνω το χέρι μου προς τον Θεό τον ύψιστο, ο οποίος δημιούργησε τον ουρανό και τη γη. Ο Θεός της δόξης εμφανίστηκε στον πατέρα μας Αβραάμ.» Ο Μωυσής ως ουρανός διηγείται τη δόξα του Θεού: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι ενδόξως δοξάστηκε.» Ο Ιώβ ως ουρανός διηγείται τη δόξα του Θεού λέγοντας: «Χρυσαυγάζοντα νέφη από τη γη του βορρά»· πάνω σε αυτά είναι μεγάλη η δόξα του Παντοκράτορος.

Και στην περίπτωση μεν του ανθρώπου η εικόνα υφίσταται μιμητικά, ενώ στην περίπτωση του Θεού φυσικά. Ο Ζακχαίος είπε: Εάν ο Θεός είναι Θεός, και η εικόνα είναι Θεός, τότε είναι δύο θεοί. Ο Αθανάσιος είπε: Δύο θεοί υπάρχουν όταν είναι άλλο το θέλημα του πρωτοτύπου και άλλο της εικόνας. Όταν όμως υπάρχει το ίδιο θέλημα, η ίδια γνώση, η ίδια γνώμη και η ίδια φύση, τότε υπάρχει ένας Θεός, εξαιτίας του απαράλλακτου της ουσίας. Εξάλλου, και ο ίδιος ο Μωυσής, αποδεικνύοντας το απαράλλακτο της γνώμης, του θελήματος και της ουσίας του άνδρα και της γυναίκας, μίλησε για μία σάρκα, λέγοντας: «Ένεκα τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα και τη μητέρα, και θα γίνουν οι δύο εις σάρκα μίαν». Και στην ωδή λέει: «Άλογο και αναβάτη έριξε στη θάλασσα», εξαιτίας της ταυτότητας της φύσης. Εάν λοιπόν για τα άλογα και τους αναβάτες, καίτοι είναι σώματα, εκφράστηκε στον ενικό αριθμό, τον ασώματο Θεό και τον Λόγο Του, που είναι Θεός, δεν θα τους αποκαλούσε στον πληθυντικό. Ο Ζακχαίος είπε: Ας δεχθούμε ότι και η Σοφία είναι Θεός· μήπως και ο Χριστός δεν γεννήθηκε από γυναίκα; Ο Αθανάσιος είπε: Αυτή η ίδια η Σοφία, η οποία μόνη και αληθινά είναι Θεός εκ Θεού, καθώς οι άνθρωποι οδηγούνταν στην απώλεια, θέλησε να εμφανιστεί στη γη και να συναναστραφεί με τους ανθρώπους, ώστε διά του εαυτού Του να σώσει, κατά το θέλημα του Πατρός, το γένος των ανθρώπων.

Και έψαλαν τον αίνο του. Όταν βγήκαν οι γυναίκες χορεύοντας μαζί με τη Μαριάμ και λέγοντας: Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι δοξάστηκε ένδοξα. Και έθεσαν σε δοκιμασία τον Θεό σε άνυδρο τόπο. Το δε «και έθεσαν σε δοκιμασία τον Θεό σε άνυδρο τόπο» σημαίνει: διότι τον εξόργισαν αμέσως μετά την Ερυθρά Θάλασσα.

Θα χρησιμοποιήσουμε έναν σύντομο λόγο που ειπώθηκε από τον Μωυσή: Όταν εξήλθε ο Φαραώ προς τη θάλασσα και υπέστη την τιμωρία από τον θείο νόμο, πέφτοντας μαζί με μύρια άρματα μέσα στη θάλασσα, ήταν πολλοί οι άνθρωποι που βυθίστηκαν μαζί του, καθώς και πολλά άλογα· ο Μωυσής όμως, γνωρίζοντας ότι η φύση όλων όσων βυθίστηκαν είναι μία, λέει και για τα άλογα και για τους άνδρες: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι ένδοξα έχει δοξαστεί· ίππο και αναβάτη έριξε στη θάλασσα». Τα πλήθη των αλόγων τα ονόμασε έναν ίππο εξαιτίας της κοινωνίας της φύσης, και τα πλήθη των ανδρών τα ονόμασε έναν άνθρωπο· διότι είπε ίππο και αναβάτη εξαιτίας της κοινωνίας της φύσης. Αν λοιπόν στους ανθρώπους, όπου είναι συγκεχυμένα τα της φύσης, όπου είναι διαφορετικά τα της μορφής, της δύναμης και της βούλησης· διότι δεν υπάρχει ούτε ίση γνώμη, ούτε μορφή, ούτε ισχύς, και οι γλώσσες είναι διαφορετικές· γι' αυτό άλλωστε οι άνθρωποι ονομάζονται μέροπες· αλλά λόγω του κοινού της φύσης ολόκληρη η οικουμένη ονομάστηκε ένας άνθρωπος. Εκεί, όμως, όπου είναι αμέριστη η αξία, μία η βασιλεία, μία η δύναμη, και η βούληση, και η ενέργεια, η οποία ξεχωρίζει την Τριάδα από την κτίση, ομολογώ έναν Θεό.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄ Θα ψάλω, λοιπόν, στον αγαπημένο το άσμα του αγαπητού μου για τον αμπελώνα μου. Όλα τα άσματα φαίνεται ότι περιγράφουν μια πιο χαρμόσυνη κατάσταση πραγμάτων. Η ωδή στην Έξοδο είναι ένα επινίκιο άσμα: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, γιατί ένδοξα έχει δοξαστεί»· το Άσμα Ασμάτων είναι επιθαλάμια ωδή, πλεγμένη με δραματικό τρόπο. —Εδώ, όμως, ο λόγος περιέχει την απειλή που επιφέρεται εναντίον του αμπελώνα, σύμφωνα με τη δίκαιη κρίση του Θεού. Μήπως, άραγε, και αυτά τα φοβερά γεγονότα, επειδή αποβλέπουν σε ένα αγαθό τέλος, έχουν καταταχθεί ταιριαστά στα άσματα; —Το πρόσωπο, δε, που απαγγέλλει την ωδή είναι το Άγιο Πνεύμα, το οποίο ψάλλει το άσμα για τον αγαπημένο αμπελώνα.

Ο ίππος έχει αποκλειστεί από τη χρήση των αγίων. Και ούτε ο Ισραήλ, όταν σημείωνε επιτυχίες στους πολέμους, φαίνεται να χρησιμοποίησε ποτέ ιππική δύναμη, ούτε κανείς από τους αγίους αποδέχθηκε προσωπικά τη χρήση των ίππων ως αρμόζουσα. Ο Φαραώ, αντίθετα, χρησιμοποιεί ίππο, και ο υπερήφανος Σεναχηρείμ καυχιέται για την αφθονία των ίππων του. Γι' αυτόν τον λόγο, του μεν Φαραώ τον ίππο και τον αναβάτη τους έριξε στη θάλασσα· του δε Σεναχηρείμ αποκοιμήθηκαν όλοι οι αναβάτες των ίππων. Όθεν και ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή, νομοθετώντας για τους βασιλείς, αναφέρει: «Δεν θα πληθύνει για τον εαυτό του τους ίππους». «Και με το πλήθος της δύναμής του δεν θα σωθεί». Διότι «όταν ασθενώ», λέει, «τότε είμαι δυνατός». Το πλήθος δε της σωματικής δύναμης αποτελεί εμπόδιο για τη σωτηρία του πνεύματος.

Διότι, όπως ακριβώς εκεί κατέστησε τρεις καθοδηγητές στον λαό, τον Μωυσή, τον Ααρών και τη Μαριάμ. Άκουσε τον ίδιο να αναφωνεί μέσω των προφητών: «Λαέ μου, τι σου έπραξα ή σε τι σε αδίκησα; Απάντησέ μου· διότι απέστειλα προ του προσώπου σου τον Μωυσή, τον Ααρών και τη Μαριάμ». Τον μεν Μωυσή ως πρόσωπο του νόμου· τον δε Ααρών ως πρόσωπο των προφητών, και τη Μαριάμ ως πρόσωπο της Εκκλησίας, την οποία ετύφλωσε η ακαθαρσία των ειδώλων και εθεράπευσε η φιλανθρωπία του Σαρκωθέντος. Γι' αυτό η Εκκλησία, όπως ακριβώς η Μαριάμ, αφού ελευθερώθηκε από τον νοητό Φαραώ, τον διάβολο, και από την καταδυναστεία των δαιμόνων, βλέποντας τον παλαιό άνθρωπο, σαν άλλη Αίγυπτο, πνιγμένο κάτω από το πέλαγος της κολυμβήθρας, αφού έλαβε το τύμπανο της ευχαριστίας και εφήρμοσε στο ξύλο του σταυρού τις χορδές των αρετών, κρούοντάς το αναφωνεί: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι ενδόξως έχει δοξασθεί». Από τον ουρανό κατήλθε, και από τον Πατέρα δεν χωρίστηκε· σε σπήλαιο γεννήθηκε, και τον θρόνο δεν εγκατέλειψε κενό· σε φάτνη ανακλίθηκε, και τους πατρικούς κόλπους δεν κένωσε· εκ Παρθένου σαρκωθείς γεννήθηκε, και παρέμεινε, ως Θεός, απάτωρ· κατέβηκε, και από τα άνω δεν αποχωρίστηκε· ανέβηκε, και στην Τριάδα δεν προκάλεσε καμία προσθήκη· εμφανίστηκε σε μορφή δούλου, και δεν έχασε την ισοτιμία προς τον Πατέρα· αλλά παραμένει ο Λόγος και η Εικόνα, και το Απαύγασμα, και ο Χαρακτήρας.

Περί της Μερράς και του ξύλου που υποδείχθηκε στον μακάριο Μωυσή. 1. Φεύγοντας από τη γη των Αιγυπτίων οι Ισραηλίτες, και έχοντας μόλις αποβάλει τον δυσβάσταχτο ζυγό της δουλείας, πορεύονταν μέσα από τη θάλασσα σαν σε ξηρά, περνώντας την και αυτήν χωρίς κόπο. Διότι τα ύδατα πήξανε σαν τείχος, υπακούοντας στα θεία νεύματα. Έπειτα, μετά από αυτό, βλέποντας τον Φαραώ να έχει κινδυνεύσει με όλο του τον στρατό και να έχει πνιγεί στα ύδατα, και να έχουν χαθεί οικτρά εκείνοι που άλλοτε ήταν ανυπόφοροι και τους καταπίεζαν ανελέητα, ανέπεμπαν ωδές στον Θεό και τον τιμούσαν με ευχαριστήριους ύμνους λέγοντας: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι δοξάστηκε ένδοξα· άλογα και αναβάτη έριξε στη θάλασσα. Βοηθός και σκεπαστής έγινε για μένα προς σωτηρία». Διότι ο Θεός των όλων θαυματούργησε ωφέλιμα. Παρόλο που τους έδειξε πάρα πολλά και λίαν αξιοθαύμαστα σημεία στην Αίγυπτο, επιπλέον με γενναιοδωρία έκανε να μπορούν αυτοί που ήταν υπό την προστασία του να διασχίσουν και την ίδια τη θάλασσα, ώστε να έχουν στο εξής μέσα τους σταθερό και εδραιωμένο νου, και βεβαίως να πιστεύουν ότι δεν είναι σαν έναν από τους ψευδώνυμους θεούς, δηλαδή εφευρήματα ανθρώπινης τέχνης και απλώς είδωλα φτιαγμένα από ξύλο και λίθο· αλλά ότι, υπάρχοντας ως Κύριος των όλων, προστάζει την κτίση σαν να βρίσκεται κάτω από τα πόδια του, και ό,τι επιλέξει να κατορθώσει, το φέρνει εις πέρας εύκολα.

Μέσω αυτού, λοιπόν, μπορούμε πάλι να εννοήσουμε ίσως το εξής: διότι, όταν θα έχει περάσει ο καιρός και θα έχει παρέλθει ο παρών αιώνας σαν μία ημέρα, θα επινοηθεί από εμάς ένας άλλος τρόπος δοξολογίας, διαφορετικός από αυτούς που γνωρίζουμε. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που ελευθερώθηκαν από τη δυναστεία του Φαραώ, γεμάτοι χαρά εν τω Νόμω, έλεγαν: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι έχει δοξαστεί ένδοξα· άλογο και αναβάτη έριξε στη θάλασσα.» Προθεωρώντας δε εν Πνεύματι τα ασυγκρίτως λαμπρότερα και ανώτερα κατορθώματα της ελεύσεως του Σωτήρα μας, ορισμένοι από τους αγίους αναφωνούσαν: «Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινό·» και αυτό σήμαινε, «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό», αφού σκύλεψε τον Άδη, «και είπε σε εκείνους που ήταν στα δεσμά: Εξέλθετε, και σε εκείνους που ήταν στο σκοτάδι: Φανερωθείτε·» με τον ίδιο, νομίζω, τρόπο, όταν θα έχει καταργηθεί ο θάνατος και θα έχει διαλυθεί ολοκληρωτικά η αμαρτία, ο τρόπος της αινέσεως θα είναι αυτός που ταιριάζει στον καιρό εκείνο· διότι θα υμνήσουμε για σπουδαιότερα πράγματα· και, έχοντας πλουτίσει με αγαθά που ξεπερνούν τον νου και τον λόγο, με πιο λαμπρές δοξολογίες θα στεφανώσουμε τον δοτήρα όλων των αγαθών σε εμάς, τον Χριστό, μαζί με τον Θεό και Πατέρα. «Είτε προφητείες υπάρχουν, θα καταργηθούν», λέει, «είτε γνώση, θα πάψει· Και τώρα γνωρίζουμε εκ μέρους· όταν όμως έλθει το τέλειο, το εκ μέρους θα καταργηθεί.» Και μάλιστα ο ίδιος ο Χριστός είπε κάπου: «Αυτά σας τα έχω πει με παροιμίες. Έρχεται όμως ώρα που δεν θα σας μιλήσω πλέον με παροιμίες, αλλά με παρρησία θα σας αναγγείλω περί του Πατρός.»

Διότι, πολυπόθητοι, με αυτήν την αίρεση ήρθα και εγώ αντιμέτωπος, και από το στόμα εκείνων που την εφαρμόζουν άκουσα αυτοπροσώπως αυτά τα δόγματα. Γυναίκες δε, που είχαν εξαπατηθεί με αυτόν τον τρόπο, όχι μόνο μας απηύθυναν αυτά τα λόγια και μας αποκάλυψαν τέτοια πράγματα, αλλά, όπως εκείνη η ολέθρια και μοχθηρή Αιγύπτια, η γυναίκα του αρχιμάγειρα, έτσι και αυτές με αθυρόστομη θρασύτητα επιχείρησαν να μας παρασύρουν στην πτώση, επιθυμώντας μας κατά τη νεανική μας ηλικία. Αλλά Εκείνος που συμπαραστάθηκε τότε στον άγιο Ιωσήφ, παραστάθηκε και σε εμάς. Και αφού εμείς οι ανάξιοι και ανίκανοι επικαλεστήκαμε Εκείνον που τον έσωσε εκεί, ελεηθήκαμε και ξεφύγαμε από τα ολέθρια χέρια τους, και αναπέμποντας ύμνο στον πανάγιο Θεό, μπορέσαμε και εμείς να πούμε: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι ένδοξα δοξάστηκε· άλογο και αναβάτη έριξε στη θάλασσα». Διότι δεν σωθήκαμε με δύναμη δικαιοσύνης όμοια με τη δική του, αλλά ελεηθήκαμε και σωθήκαμε μέσω του στεναγμού μας προς τον Θεό. Καθώς ονειδιζόμουν από αυτές τις ολέθριες γυναίκες, εγώ τις περιγελούσα, όταν αυτές υπαινίσσονταν μεταξύ τους (κοροϊδεύοντας τάχα) ότι δεν μπορέσαμε να σώσουμε τον νεαρό, αλλά τον αφήσαμε να χαθεί στα χέρια του άρχοντα· επειδή, όποια από αυτές ήταν πιο όμορφη, πρόσφερε τον εαυτό της σαν δόλωμα, ώστε μέσω αυτής να διαδίδουν ότι σώζουν τους εξαπατημένους, αντί να τους καταστρέφουν.

Και με πολύ κόπο διαφύγαμε από αυτό το τρικυμιώδες μέρος και από όλη αυτή την επίθεση των θηρίων, τα άγρια υψώματα των κυμάτων, τους αφρούς και τον φοβερό σάλο, και αφού με τον ορθό λογισμό της διάνοιάς μας κατακάψαμε τα βέλη και τις ασπίδες των εχθρών και συντρίψαμε τα τόξα των αντιπάλων, ενάντια σε αυτό το ερπετό, την πολυκέφαλη και άμορφη υπόσταση της ύδρας, λαμβάνοντας από τον Θεό τη δύναμη και τη χάρη εμείς οι ανίκανοι, ώστε, αντλώντας δύναμη εν Θεώ, να ψάλουμε τον επινίκιο ύμνο που λέει: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι δοξάστηκε ένδοξα· άλογο και αναβάτη έριξε στη θάλασσα», και έχοντας συντρίψει το κεφάλι του δράκοντα πάνω στο νερό που «πορεύεται ήσυχα», στο οποίο δεν θέλησαν να έχουν μετοχή οι νέοι που απέκτησαν κληρονομιά μαζί με τους Ιουδαίους, προς τους οποίους απευθυνόμενος ο προφήτης έλεγε: «Επειδή δεν θέλετε το νερό του Σιλωάμ που πορεύεται ήσυχα, αλλά επιθυμείτε να έχετε τον βασιλιά Ραασσών και τον Ταβεήλ, τον γιο του Ρομελίου, ιδού ο Κύριος φέρνει εναντίον σας το ισχυρό νερό του ποταμού, τον βασιλιά των Ασσυρίων» και τα εξής.

Αν όμως βρίσκονται σε συζυγία, δεν θα έπρεπε να συλληφθούν να εκθέτουν δημοσίως, με τη δική τους ελεύθερη βούληση, αυτό που καθορίστηκε από τον Θεό, δηλαδή τη συνάφεια άνδρα και γυναίκας με ευπρέπεια, σεμνότητα και σύνεση. Αν πάλι κάποιοι απείχαν από τις γυναίκες, ζώντας με αγνεία και εγκράτεια, εξύβρισαν το δίκαιο εξαιτίας της ανοησίας τους και το πολίτευμα της αρετής εξαιτίας της άφρονος και ασύδοτης πρακτικής τους, πράγμα που ούτε οι απόστολοι έπραξαν, ούτε οι προφήτες πριν από τους αποστόλους διέταξαν. 9. Ο Μωυσής, για παράδειγμα, στην έρημο, αναλαμβάνοντας την υμνωδία, έψαλε άσμα στον Θεό, όταν ανέβηκε από τη θάλασσα, λέγοντας: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι δοξάστηκε ενδόξως· άλογο και αναβάτη έριξε στη θάλασσα». Και μαζί του έψαλλαν οι άνδρες και πουθενά οι γυναίκες, ώστε να δείξει την εύτακτη διάθεση, για να κηρύξει τη σεμνότητα της ευταξίας του νόμου του Θεού. Έπειτα, στη συνέχεια λέει: «Και αφού πήρε η Μαριάμ το τύμπανο, ηγείτο των γυναικών και έλεγε: Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι δοξάστηκε ενδόξως». Και οι γυναίκες ομοφώνως έψαλλαν μαζί με εκείνη που είχε τον ίδιο τρόπο ζωής, καταγόταν από το ίδιο γένος και κατείχε κάποια ηγετική θέση, εξαιτίας της αμαθούς και οχλώδους νοοτροπίας εκείνων που συμπράττουν ανακατεμένοι προωθώντας ετεροδιδασκαλίες.

Γι' αυτό, καθώς δεν υφίσταται πλέον η βασιλεία των Αιγυπτίων και καθώς η δαιμονική ενέργεια σε αυτούς έχει κατασβεστεί, το ευαγγελικό κήρυγμα τους αναγγελλόταν ανενόχλητα, σύμφωνα με τον προφητικό λόγο που αναφέρει: «και θα υπάρξει δίοδος για τον λαό μου που έχει απομείνει στην Αίγυπτο, αλλά και θα γίνει», λέει, «για τον Ισραήλ όπως την ημέρα που εξήλθαν από τη γη της Αιγύπτου». Διότι, όπως ο λαός του Μωυσή διέβη πεζός την Ερυθρά Θάλασσα σαν «δια ξηράς», και έπειτα μετά τη διάβαση «έψαλαν την ωδή λέγοντας: Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι ένδοξα έχει δοξαστεί», με τον ίδιο τρόπο και οι ευαγγελιστές του Σωτήρα μας που είχαν προφητευθεί, όντας οι ίδιοι εκείνοι που απέμειναν από ολόκληρο το ιουδαϊκό έθνος, κάνοντας την πορεία τους ανεμπόδιστα και διατρέχοντας όλη τη χώρα των Αιγυπτίων, αφενός μεν κηρύσσοντας το ευαγγέλιο στους Ιουδαίους μέσα στις συναγωγές τους, αφετέρου δε συγκροτώντας Εκκλησίες του Χριστού από την επιστροφή των εθνικών, δίδασκαν σε όσους ωφελήθηκαν μέσω αυτών να ψάλλουν ένα «καινό άσμα», παρόμοια με εκείνους της εποχής του Μωυσή.

Έτσι λοιπόν, με το νεύμα του Θεού, καθώς οι μηχανισμοί πάνω στη γέφυρα και η κρυμμένη σε αυτούς παγίδα διαλύθηκαν σε χρόνο διαφορετικό από τον αναμενόμενο, η διάβαση υποχώρησε, και τα σκάφη βυθίστηκαν απότομα αύτανδρα στον βυθό, και πρώτος ο ίδιος ο άθλιος, και έπειτα οι υπασπιστές και οι δορυφόροι γύρω του, ακριβώς όπως προανήγγειλαν τα θεία λόγια, «βυθίστηκαν σαν μολύβι μέσα σε ορμητικό νερό.» Ώστε δικαιολογημένα, αν όχι με λόγια, τουλάχιστον όμως με τα έργα, παρόμοια με εκείνους που βρίσκονταν γύρω από τον μεγάλο θεράποντα Μωυσή, όσοι κέρδισαν τη νίκη από τον Θεό θα μπορούσαν να ανυμνούν και να λένε τα ίδια εναντίον του παλαιού ασεβούς τυράννου κάπως έτσι: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι δοξάστηκε ενδόξως. Ίππο και αναβάτη έριψε στη θάλασσα, έγινε βοηθός και σκεπαστής μου εις σωτηρίαν·» και «Ποιος είναι όμοιός σου μεταξύ των θεών, Κύριε, ποιος είναι όμοιός σου; Δοξασμένος ανάμεσα στους αγίους, θαυμαστός, που επιτελείς ενδόξως τέρατα.» Αυτά και όσα είναι αδελφά με αυτά, αφού ο Κωνσταντίνος τα ανύμνησε στον Πανηγεμόνα και αίτιο της νίκης την κατάλληλη στιγμή, όμοια με τον μεγάλο θεράποντα, με τα ίδια του τα έργα, εισήλθε με επινίκιους εορτασμούς στη βασιλεύουσα πόλη.

Όπως λοιπόν στην περίπτωση του ίδιου του Μωυσή και του παλαιού θεοσεβούς γένους των Εβραίων, «τα άρματα του Φαραώ και τη δύναμή του τα έριξε στη θάλασσα, επίλεκτους αναβάτες και αξιωματούχους· καταποντίστηκαν στην Ερυθρά θάλασσα, η άβυσσος τους σκέπασε», κατά τον ίδιο ακριβώς τρόπο και ο Μαξέντιος και οι οπλίτες και σωματοφύλακες γύρω από αυτόν «βυθίστηκαν στον βυθό σαν λίθος», όταν, στρέφοντας τα νώτα μπροστά στη θεόδοτη δύναμη που ήταν με το μέρος του Κωνσταντίνου, διέσχιζε τον ποταμό που βρισκόταν στον δρόμο του, τον οποίο ο ίδιος, αφού τον ένωσε με πλοιάρια και τον γεφύρωσε γερά, έστησε ως μηχανή ολέθρου εναντίον του εαυτού του· για αυτόν μπορούσε κανείς να πει: «Λάκκο άνοιξε και τον έσκαψε βαθιά, και θα πέσει στον βόθρο που ο ίδιος κατασκεύασε. Ο κόπος του θα στραφεί στο κεφάλι του, και στην κορυφή του κεφαλιού του θα κατέβει η αδικία του». Έτσι λοιπόν, όταν διαλύθηκε η γέφυρα πάνω στον ποταμό, η διάβαση κατέρρευσε, και τα πλοιάρια βυθίστηκαν αμέσως στον βυθό αύτανδρα, και πρώτος από όλους ο ίδιος ο ασεβέστατος, και έπειτα οι υπασπιστές του, όπως ακριβώς προαναφωνούν τα θεία λόγια: «έδυσαν σαν μολύβι σε ορμητικά ύδατα». Έτσι, εύλογα, αν όχι με τα λόγια, πάντως με τα έργα –παρόμοια με εκείνους που περιστοίχιζαν τον μέγα θεράποντα Μωυσή–, όσοι κατήγαγαν τη νίκη με τη βοήθεια του Θεού, θα μπορούσαν να υμνούν και να λένε τα ίδια ακριβώς λόγια που ειπώθηκαν εναντίον του παλαιού ασεβούς τυράννου: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι δοξάστηκε ενδόξως».

«Άλογο και αναβάτη έριξε στη θάλασσα· βοηθός και σκεπαστής μου είναι ο Κύριος, και έγινε για εμένα σωτηρία· και ποιος είναι όμοιός σου ανάμεσα στους θεούς, Κύριε, ποιος είναι όμοιός σου; Δοξασμένος ανάμεσα στους αγίους, θαυμαστός σε δόξα, Εσύ που επιτελείς θαυμαστά έργα». Αφού ο Κωνσταντίνος ανύμνησε τον πανηγεμόνα και αίτιο της νίκης Θεό με αυτά και με άλλα παρόμοια και συγγενικά λόγια μέσα από τα ίδια του τα έργα, εισήλθε στη Ρώμη με επινίκιους εορτασμούς. Όλοι μαζικά, μαζί με τα μικρά παιδιά και τις γυναίκες, τα μέλη της συγκλήτου και οι άλλοι επιφανέστατοι μαζί με ολόκληρο τον λαό των Ρωμαίων, τον υποδέχονταν με λαμπερά βλέμματα και με όλη τους την ψυχή σαν λυτρωτή, σωτήρα και ευεργέτη, με επευφημίες και αχόρταγη χαρά. Εκείνος όμως, έχοντας σαν έμφυτη την ευσέβεια προς τον Θεό, χωρίς να κλονιστεί καθόλου από τις ιαχές ούτε να επαρθεί από τους επαίνους, αλλά έχοντας βαθιά συναίσθηση της θεϊκής βοήθειας, διέταξε αμέσως να τοποθετηθεί το τρόπαιο του σωτηρίου πάθους στο χέρι του δικού του ανδριάντα. Και αφού τον έστησαν στον πιο πολυσύχναστο δημόσιο τόπο της Ρώμης να κρατά με το δεξί του χέρι το σωτήριο σημείο, έδωσε εντολή να χαράξουν ακριβώς αυτή την επιγραφή με τα εξής λόγια στη ρωμαϊκή γλώσσα: «Με αυτό το σωτήριο σημείο, την αληθινή απόδειξη της ανδρείας, ελευθέρωσα την πόλη σας διασώζοντάς την από τον ζυγό του τυράννου· και επιπλέον, αφού ελευθέρωσα τη σύγκλητο και τον λαό των Ρωμαίων, τους αποκατέστησα στην αρχαία τους αίγλη και λαμπρότητα».

Επειδή λοιπόν με τον λόγο καθαρίσαμε το πλήρωμα του χορού, εμπρός, με όση δύναμη έχουμε, αφού εξαγνίσουμε και τα σώματα και τις ψυχές, και αφού υψώσουμε όλοι μαζί μία φωνή, συναρμοσμένοι στο ένα Πνεύμα, ας ψάλουμε εκείνη την επινίκια ωδή, την οποία έψαλε κάποτε ο Ισραήλ για τους Αιγυπτίους, όταν αυτοί σκεπάστηκαν από την Ερυθρά Θάλασσα, υπό την ηγεσία της Μαρίας, η οποία έκρουε το τύμπανο: Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι έχει δοξαστεί ένδοξα. Άλογο και αναβάτη έριξε, όχι στη θάλασσα (διότι αυτό το προσαρμόζω στη δική μας ωδή), αλλά εκεί που Του ήταν αρεστό και με τον τρόπο που Εκείνος έκρινε δίκαιο. Εκείνος που δημιουργεί τα πάντα και τα μετασχηματίζει, όπως είπε κάπου στην προφητεία του ο Αμώς θεολογώντας ενθεότατα: Αυτός που μετατρέπει τη σκιά του θανάτου σε αυγή, και συσκοτίζει την ημέρα σε νύχτα, και σαν μέσα από κάποιον κύκλο κατευθύνει και κυβερνά ολόκληρο τον κόσμο και τα δικά μας ζητήματα, τα οποία ταυτόχρονα και κλονίζονται και παραμένουν ακλόνητα, καθώς κινούνται και περιστρέφονται από τις μεταβολές, παίρνοντας άλλοτε τη μία και άλλοτε την άλλη μορφή· ως προς την τάξη όμως της Θείας Πρόνοιας παραμένουν σταθερά και ακίνητα, έστω κι αν πορεύονται μέσα από αντίθετες καταστάσεις, οι οποίες στον Λόγο είναι μεν φανερές, ενώ σε εμάς άγνωστες. Αυτός που καθαιρεί δυνάστες από τους θρόνους τους, και στολίζει με διάδημα εκείνον που κανείς δεν το περίμενε (διότι και αυτό το λαμβάνω από τη Θεία Γραφή)· Εκείνος που περιβάλλει με θάρρος τα αδύναμα γόνατα, και συντρίβει τους βραχίονες του αμαρτωλού και του πονηρού (και αυτά από άλλη ωδή τα αντλώ, ανάλογα με το πώς έρχεται το καθένα στη μνήμη μου, καθώς πολλοί με βοηθούν να συμπληρώσω την ωδή και συνεισφέρουν στον ευχαριστήριο ύμνο)· Εκείνος που επιτρέπει να βλέπουμε την υπεροψία του ασεβούς να υψώνεται πάνω από τους κέδρους, αλλά και την καθαίρεσή του ώστε να μην υπάρχει πια, όταν δυνηθούμε να προσπεράσουμε την ασέβειά του με ταχύτητα και με ασφάλεια βήματος.

Ωδή της Μαρίας, αδελφής του Μωυσή, κατά την Έξοδο. «Άσωμεν»: Ας ψάλουμε, δηλαδή το μυστικό άσμα. Διότι ο Χριστός δοξάστηκε στον ουρανό και στη γη, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς και κατήργησε τον θάνατο. «Ίππον»: Εννοεί τον διάβολο και την αμαρτία που κάθεται πάνω του στη θάλασσα του βαπτίσματος. «Βοηθός»: Στον πιστό άνθρωπο, ο οποίος έχει αναγεννηθεί διά του βαπτίσματος. «Ούτος Θεός»: Το λέει αυτός που έχει αναγεννηθεί διά του ύδατος και του Πνεύματος. «Θεός του πατρός»: Διότι ο πιστός άνθρωπος αναγνωρίζει τον Θεό ως Πατέρα του. «Κύριος συντρίβων»: Εννοεί τον πόλεμο στον Άδη, τον οποίο συνέτριψε, και το όνομά Του είναι Θεός. «Άρματα»: Αποκαλεί τον διάβολο Φαραώ. Τα δε άρματα του διαβόλου είναι η αμαρτία, η λήθη, η πλάνη και όσα τα ακολουθούν. Αυτά δε τα έρριψε μέσα στο βάπτισμα. «Επιλέκτους»: Το ψεύδος, η πορνεία, η κλοπή, αυτοί είναι οι τριστάτες του διαβόλου. Εννοεί επίσης και τους δαίμονες. «Κατεπόντισεν»: Δηλαδή καταπόντισε, στη θάλασσα του αίματος που εξήλθε από την πλευρά του Χριστού. Διότι αυτή είναι μεγαλύτερη και ισχυρότερη από κάθε θάλασσα. Και εκεί καταποντίστηκαν οι δαίμονες και παρασύρθηκαν σαν σε ποτάμι. «Πόντω»: Διότι οι δαίμονες καταποντίστηκαν μέσα στο ύδωρ του βαπτίσματος. «Κατέδυσαν»: Σαν σκληροί και αμετανόητοι βυθίστηκαν στον βυθό του βαπτίσματος. «Η δεξιά Σου»: Διότι με αυτήν εξέτεινε τον ουρανό και θεμελίωσε τη γη.

Δες ακόμη και τον χορό των αγίων γυναικών, τη Μαρία την αδελφή του Μωυσή, μαζί και με άλλες γυναίκες Ισραηλίτισσες, να ψάλλουν επινίκιους ύμνους στον Θεό και να λένε: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι ενδόξως δοξάστηκε». Αυτό το μνημονεύει και ο Δαβίδ στους ύμνους του λέγοντας: «Ανάμεσα σε νεάνιδες που παίζουν τύμπανα, μέσα στις εκκλησίες ευλογείτε τον Θεό».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Εʹ «Θα ψάλω, λοιπόν, στον αγαπημένο μου το άσμα του αγαπητού μου για το αμπέλι μου.» Αφού τους φόβισε με τα δυσάρεστα και τους χαροποίησε με τα ευχάριστα, εφαρμόζοντας ποικίλη θεραπεία, επαναφέρει πάλι τον λόγο σε μια άλλη αρχή, μια αρχή που μοιάζει με το προοίμιο της προφητείας. Διότι, όπως ακριβώς στην αρχή ανήγγειλε τις ευεργεσίες του Θεού που τους είχαν γίνει, λέγοντας: «Υιούς εγέννησα και ύψωσα», και προσθέτοντας στη συνέχεια τις παρανομίες που αυτοί τόλμησαν, ότι: «αυτοί όμως με αθέτησαν», και ότι: «ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε και ο λαός μου δεν με κατάλαβε»· έτσι λοιπόν και εδώ, με διαφορετικές μεν λέξεις, με τα ίδια δε νοήματα, υποδεικνύει τα ίδια με τα προηγούμενα. Αλλά για ποιον λόγο, ενώ πρόκειται να τους κατηγορήσει, ονομάζει την κατηγορία άσμα; Ο Μωυσής βεβαίως εύλογα το έκανε αυτό μαζί με τη Μαριάμ, εφόσον επρόκειτο να ψάλει την επινίκια ωδή, και εύλογα, αρχίζοντας με αυτόν τον τρόπο, έλεγε: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι ένδοξα έχει δοξαστεί· άλογο και αναβάτη έριξε στη θάλασσα». Και η Δεββώρα επίσης, μετά από εκείνο το θαυμαστό τρόπαιο και την παράδοξη νίκη, εύλογα συνθέτει εκείνη την επινίκια ωδή, αναπέμποντας δοξολογία στον Θεό. Αυτός όμως, ενώ πρόκειται να κατηγορήσει, έχοντας ανάγκη από αυστηρό λόγο και από ψυχή όχι χαλαρή αλλά σε εγρήγορση και ένταση, μας εξαγγέλλει ότι θα ψάλει και ονομάζει τα εγκλήματα άσμα.

Και πάλι αλλού λέει: «Ανέβηκες στο ύψος, αιχμαλώτισες αιχμαλωσία, έλαβες δώρα ανάμεσα στους ανθρώπους». Ανέπεμψαν κάποτε και οι Ιουδαίοι επινίκια φωνή, όταν το στρατόπεδο των Αιγυπτίων καταποντιζόταν, λέγοντας: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, γιατί δοξάστηκε με τρόπο ένδοξο». Αλλά η δική μας είναι πολύ μεγαλύτερη, διότι δεν καταποντίστηκαν Αιγύπτιοι, αλλά οι δαίμονες· δεν νικήθηκε ο Φαραώ, αλλά ο διάβολος· δεν κυριεύθηκαν αισθητά όπλα, αλλά εξαλείφθηκε η κακία· όχι στην Ερυθρά θάλασσα, αλλά στο λουτρό της παλιγγενεσίας· όχι αναχωρώντας προς τη γη της επαγγελίας, αλλά καθώς μεθορμιζόμαστε προς τον ουρανό· όχι τρώγοντας μάννα, αλλά τρεφόμενοι με το δεσποτικό σώμα· όχι πίνοντας νερό από πέτρα, αλλά αίμα από πλευρά. Γι' αυτό λέει: Χτυπήστε τα χέρια, διότι, αφού απαλλαγήκατε από τις πέτρες και τα ξύλα, ξεπεράσατε τους ουρανούς, και τους ουρανούς των ουρανών, και σταθήκατε μπροστά στον ίδιο τον βασιλικό θρόνο. Αλαλάξτε λοιπόν στον Θεό, δηλαδή, σε Εκείνον αναπέμψτε την ευχαριστία, σε Εκείνον τη νίκη, σε Εκείνον το τρόπαιο. Δεν είναι ανθρώπινος ο πόλεμος ούτε αισθητή η μάχη, ούτε διεξάγεται ο αγώνας για κάτι από τα βιωτικά, αλλά για τους ίδιους τους ουρανούς και για όσα βρίσκονται στους ουρανούς. Αυτός ο ίδιος ηγήθηκε ως στρατηγός σε αυτόν τον πόλεμο, και σε εμάς μετέδωσε τη νίκη.

Και πώς τον υμνούν αυτά, ίσως θα μπορούσε να πει κανείς, αφού δεν έχουν ούτε φωνή, ούτε γλώσσα, ούτε ψυχή, ούτε λογική, ούτε νου, ούτε φωνητικό όργανο, ούτε διάνοια; Διότι υπάρχουν δύο τρόποι δοξολογίας: ο ένας μέσω των λόγων, ο άλλος μέσω της όψεως, και ένας τρίτος μαζί με αυτούς, μέσω του βίου και των έργων. Επειδή δόξα αναπέμπεται στον Θεό όχι μόνο από τους ανθρώπους που ομιλούν, αλλά και από εκείνους που σιωπούν· όπως ακριβώς λέει και ο Χριστός: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Και πάλι: «Εκείνους που με δοξάζουν, θα τους δοξάσω». Υπάρχει και η δοξολογία μέσω της γλώσσας, όπως δόξασε και ο Μωυσής μαζί με τη Μαρία λέγοντας: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι δοξάστηκε ένδοξα». Υπάρχει και αυτή που γίνεται μέσω της ίδιας της κτίσεως, όπως λέει και ο ίδιος: «Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού, και το στερέωμα αναγγέλλει το έργο των χεριών του». Έτσι και εδώ, η κτίση τον υμνεί με το κάλλος, με τη θέση, με το μέγεθος, με τη φύση, με τη χρησιμότητα, με τη διακονία, με τη διάρκειά της και με την ωφέλεια που προκύπτει από αυτά.

ε'. Τρεις σκληρότατες δουλείες, λοιπόν, υπέμειναν οι Ιουδαίοι, και καμία δεν επέφερε σε αυτούς ο Θεός χωρίς προαναγγελία, αλλά φρόντισε να τους προαναγγελθούν όλες, προλέγοντας με ακρίβεια και τον τόπο, και τον χρόνο, και το πρόσωπο, και το είδος της κακώσεως, και την επιστροφή, και όλα τα άλλα. Και ως πρώτη προφητεία θα αναφέρω εκείνη για την Αίγυπτο. Συνομιλώντας, λοιπόν, με τον Αβραάμ, λέει περίπου τα εξής: «Να γνωρίζεις καλά ότι το σπέρμα σου θα είναι πάροικο σε γη που δεν θα είναι δική του· και θα το υποδουλώσουν, και θα το κακοποιήσουν επί τετρακόσια έτη. Το δε έθνος στο οποίο θα υποδουλωθούν, θα το κρίνω εγώ», είπε ο Θεός. «Στην τέταρτη δε γενεά θα επιστρέψουν εδώ με πολλές αποσκευές». Είδες πώς ανέφερε τον αριθμό των ετών, τα «τετρακόσια έτη»· τον τρόπο της δουλείας, ότι δεν θα τους υποδουλώσουν απλώς, αλλά και θα τους κακοποιήσουν; Άκουσε, λοιπόν, πώς μετά από αυτά εξηγεί ο Μωυσής την κακοποίηση: «Άχυρα δεν δίνονται στους δούλους σου», λέει, «και μας διατάζουν να κατασκευάζουμε πλίνθους». Και μαστιγώνονταν κάθε ημέρα, για να μάθεις τι σημαίνει το «θα τους υποδουλώσουν και θα τους κακοποιήσουν», και το «το έθνος στο οποίο θα υποδουλωθούν, θα το κρίνω εγώ»· εννοώντας τον καταποντισμό των Αιγυπτίων, εκείνον διαμέσου της Ερυθράς Θάλασσας, τον οποίο ο Μωυσής, καταγράφοντάς τον στις ωδές, ανέφερε ως εξής: «Άλογο και αναβάτη έριξε στη θάλασσα». Έπειτα αναφέρει και τον τρόπο της επιστροφής, ότι δηλαδή «θα εξέλθουν εδώ με πολλές αποσκευές».

Διότι το άλογο, όπως βλέπεις, είναι η κενοδοξία της υπερηφάνειας, πάνω στην οποία έχω ανέβει· η όσια ταπείνωση όμως και η αυτομεμψία θα καταγελάσουν το άλογο και τον αναβάτη του, ψάλλοντας με χαρά την επινίκια ωδή: Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι δοξάστηκε ένδοξα· άλογο και αναβάτη έριξε στη θάλασσα και στην άβυσσο της ταπεινώσεως.

Άλλος κανόνας, του οποίου η ακροστιχίδα είναι: Ας υμνηθεί η κοσμοχαρμόσυνη Κόρη. Του Μάρκου. Ωδή πρώτη. Ήχος πλάγιος α'. Ίππον και αναβάτην. Έφθασαν πάνω σε νεφέλες οι θείοι μυσταγωγοί του λόγου της χάριτος προς εκείνην που γέννησε τον Λόγο· ας συντρέξουμε όλοι και εμείς για να θεαστούμε τα όσα θεία τελούνται εκεί.

Ωδή πρώτη. Ήχος πλάγιος α΄. Ίππον και αναβάτην εις θάλασσαν Ερυθράν. Όντας κάποτε εντελώς απλός στον παράδεισο, ζούσα ζωή χωρίς μόχθο και απαλλαγμένη από το κακό, αλλά αφού έπεσα εξαιτίας της ελπίδας της θέωσης, κατέστην συζευγμένος με τα άλογα πάθη.

Ωδή ενάτη. Εξεπλάγη γι' αυτό ο ουρανός. Μαστίγωσε με κραταιό χέρι τους εχθρούς που με θλίβουν, παντοδύναμε Λόγε του Θεού, και αφού τους καταποντίσεις στο αίμα σου όπως στην Ερυθρά Θάλασσα, μετάφερέ με αβλαβή στη γη της απαθείας, ώστε να αναφωνήσω με φαιδρότητα τον επινίκιο ύμνο στη δύναμή σου. Άσμα ασμάτων θα ψάλω στον Θεό, διότι μόνος αυτός δοξάστηκε ένδοξα· διότι έριξε στον βυθό το αφηνιασμένο άλογο της κενοδοξίας και τον αναβάτη της υπερηφάνειας· το δεξί σου χέρι, Σωτήρα, έχει δοξαστεί, με την ισχύ του το δεξί σου χέρι συνέτριψε τους εχθρούς σου.

Και εμείς, ολοκληρώνοντας εδώ τον πέμπτο λόγο, «ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι έχει δοξαστεί ένδοξα». Διότι σε αυτόν πρέπει η δόξα, στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων· αμήν.

Σαν να έλεγε ότι οι υπερήφανοι δεν έχουν ανάγκη από κάτι άλλο για να διασκορπιστούν· διότι αρκεί και μόνο η σκέψη της καρδιάς τους για να τους διασκορπίσει, είτε τυγχάνει να είναι άνθρωποι είτε δαίμονες. «Καθαίρεσε δυνάστες από θρόνους και ύψωσε ταπεινούς, πεινασμένους ενέπλησε με αγαθά και πλουτούντες εξαπέστειλε κενούς». Αλλά ποιοι είναι οι δυνάστες που καθαιρέθηκαν από τους θρόνους, και ποιοι αυτοί που υψώθηκαν από την ταπείνωση; Και ποιοι είναι οι πλούσιοι που εξαπεστάλησαν κενοί, και ποιοι αυτοί που ενεπλήσθησαν με αγαθά; Τον διάβολο και τον Φαραώ μαζί του, νομίζω, εννοεί. Επειδή ο μεν έλεγε: «Θα στήσω τον θρόνο μου προς ανατολάς και θα γίνω όμοιος με τον Ύψιστο»· και τον «καθαίρεσε» ο Θεός από πάνω προς τα κάτω, και «ύψωσε ταπεινούς» ανθρώπους και τους «ενέπλησε με αγαθά» και τους αγγέλους που πριν «επλούτουν» τους «εξαπέστειλε κενούς», αφού έγιναν δαίμονες, και «διασκόρπισε τους υπερηφάνους», όπως ειπώθηκε ανωτέρω, «με τη σκέψη της καρδιάς τους». Ο δε άλλος έλεγε ότι: «Θα καταδιώξω και θα φτάσω, θα μοιράσω λάφυρα, θα χορτάσω την ψυχή μου, θα αναιρέσω με το μαχαίρι μου, θα κυριαρχήσει το χέρι μου»· και καθαίρεσε και αυτόν από τον θρόνο της δυναστείας του, «στο μέσον της θάλασσας», ενώ ο ταπεινός και πεινασμένος λαός υψώθηκε από τον βυθό ψάλλοντας στον Θεό: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι ενδόξως έχει δοξαστεί». «Αντελήφθη τον Ισραήλ τον δούλο του» και τα εξής. «

Πρώτος ο Μωυσής αναφώνησε την επινίκια ωδή και μαζί του έψαλλαν τα πλήθη των δώδεκα φυλών, λέγοντας: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι έχει δοξαστεί ενδόξως», δηλαδή μεγαλοπρεπώς, τέλεια «έχει δοξαστεί»· το ιππικό του Φαραώ μαζί με τους αναβάτες βύθισε στη θάλασσα. «Βοηθός και προστάτης έγινε σε μένα προς σωτηρία· αυτός είναι ο Θεός μου και θα τον δοξάσω, ο Θεός του πατέρα μου», δηλαδή του Αβραάμ, «και θα τον υψώσω». Αυτός έγινε σωτήρας μου από τους διώκτες και εγώ θα υψώσω, θα κηρύξω, θα μεγαλύνω το όνομά του. «Κύριος είναι το όνομά του», ως κυρίαρχος των πάντων και «συντρίβοντας και εξαφανίζοντας τους πολέμους». «Τα άρματα», τα οχήματα «του Φαραώ και την πανοπλία του την έριξε στη θάλασσα, τους επίλεκτους», τους εκλεκτούς «αναβάτες» πάνω στο άρμα, τους «τριστάτες», δηλαδή τους τρεις που στέκονταν πάνω στο άρμα, από τους οποίους ο ένας ήταν ηνίοχος και οι δύο πολεμιστές. Διότι έτσι ήταν εξοπλισμένα τα εξακόσια εκλεκτά άρματα, με τρεις αναβάτες το καθένα και με δύο ορμητικά και θρασύτατα άλογα το καθένα, νομίζοντας ότι θα καταπατήσουν και θα συντρίψουν εκείνον τον φυγάδα λαό ως πεζικό με τα άλογα και τα άρματα, με τον ίδιο τρόπο που τα ζευγάρια των ζώων συνθλίβουν τα δεμάτια στο αλώνι.

Χαίρε, πάτερ Χρυσόστομε, ως μιμητής του Χριστού, καθώς έθεσες την ψυχή σου υπέρ των προβάτων και υπέρ αυτών εξορίστηκες και πέθανες. Χαίρε, πάτερ Χρυσόστομε, καθώς εγκατέλειψες εκείνα τα ξένα Κόμανα, καθώς μετά από τριάντα πέντε έτη επανήλθες στο δικό σου ποίμνιο και το ειρηνοποίησες από τα άγρια κύματά του και ως νικητής προτρέπεις τον λαό να ψάλλει την επινίκια ωδή: «Άσωμεν τω Κυρίω, ενδόξως γαρ δεδόξασται».

Το βράδυ του Σαββάτου στο Απόδειπνο· κανόνας στην Υπεραγία Θεοτόκο, του οποίου η ακροστιχίδα είναι η εξής: Ψάλλω στη Θεοτόκο ο αμαρτωλός Φώτιος. Ζητώ. Ήχος πλ. δ'. Ωδή α'. Ας ψάλλουμε στον Κύριο. Άχραντε Θεοτόκε, δέξου τη δέησή μου· προσπίπτω σε σένα ο αχρείος δούλος σου και ενδυνάμωσέ με να σε υμνώ επάξια.

Μεγάλη είναι η δύναμή σου, μόνε Λυτρωτή. Αυτός που σε ανέδειξε αγνή παρθένο και μετά την κύηση, αφού αναστήθηκε τριήμερος από τους νεκρούς, λάμπρυνε την κτίση, απειρόγαμε παναγία Θεόνυμφε, ο δεδοξασμένος Κύριος· διότι έχει δοξαστεί ένδοξα.

Τον ίππο και τον αναβάτη. Όντας όλος επιθυμία και όλος γλυκασμός, Ιησού, γεύτηκες χολή κρεμασμένος στον σταυρό, θεραπεύοντας σαφώς, Δέσποτα, την πικρότατη αμαρτία που προξενήθηκε σε εμένα. Άκουσε και ευφράνθηκε η Σιών, όπως είναι γραμμένο, κατά την ανάστασή σου, Λόγε· διότι οι θυγατέρες της σε αντίκρισαν πρώτες και δέχονται το, Χαίρε, απολυτρωνόμενες από την κατάρα.

Ας ψάλουμε στον Κύριο, ο οποίος επιτέλεσε θαυμαστά σημεία στην Ερυθρά θάλασσα, επινίκια ωδή, διότι δοξάστηκε. Μέσω του τιμίου σταυρού, Κύριε, όλοι λυτρωθήκαμε από την κατάρα του ξύλου· γι' αυτό δοξάζουμε την αγαθότητά σου.

Έχοντας λοιπόν γνωρίσει τη δωρεά του Θεού, ας προσφέρουμε ευχαριστίες, και μάλιστα εορτάζοντας ας περάσουμε τις ημέρες της παροικίας μας, ψάλλοντας και υμνώντας περισσότερο από τον Ισραήλ: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι έχει δοξαστεί ένδοξα· άλογο και αναβάτη έριξε στη θάλασσα της απώλειας».

Για μια τέτοια λοιπόν και μόνο απολύτρωση, πόση και πόσο μεγάλη ευγνωμοσύνη οφείλουμε να χρωστάμε στον Θεό και να του προσφέρουμε ως ανταπόδοση για όσα Εκείνος μας προσέφερε; Και η ανταπόδοση αυτή είναι η αποταγή μας, η φυγή από τον κόσμο, η απαλλαγή από τους γονείς και η απομάκρυνση από τους οικείους, καθώς και η μακάρια ζωή μέσα στην υποταγή. Έχοντας λοιπόν γνωρίσει τη δωρεά του Θεού, ας του προσφέρουμε ευχαριστίες και ας διάγουμε τις ημέρες της επίγειας παροικίας μας σαν να βρισκόμαστε σε εορτή, άδοντας και ψάλλοντας περισσότερο από τον Ισραήλ: «ας ψάλουμε στον Κύριο, γιατί δοξάστηκε ένδοξα· άλογο και αναβάτη έριξε στη θάλασσα της απώλειας». Επειδή λοιπόν με αυτόν τον τρόπο λυτρωθήκαμε, υπάρχει ανάγκη τώρα να διανύσουμε καλώς την έρημο του βίου, να είμαστε πειθήνιοι και υπάκουοι, υπομονετικοί και μακρόθυμοι, φίλαγνοι και φιλέντολοι, και όχι σαν τον παλαιό λαό γογγυστές και ανυπάκουοι, φιλόσαρκοι και φιλήδονοι, αυθάδεις, αντιρρησίες και αντάρτες ενάντια στον ίδιο τον νομοθέτη, αναπολώντας τρόπον τινά τα κρέατα και τα καζάνια, τα κρεμμύδια και τα σκόρδα της Αιγύπτου, τα οποία είναι εκείνα που με τη δύναμη του Θεού εγκαταλείψαμε και απαρνηθήκαμε.

«Έλα, πρόσεξε αυτόν που ψάλλει τώρα, πώς προφέρει την ίδια φράση εννέα φορές.» Διότι υπήρχε κάποιος μοναχός σε ένα κελί, που είχε διαρκώς στο στόμα του την αρχή της ωδής του Μωυσή, και επαναλάμβανε πολλές φορές και έψαλλε το «Άσωμεν τω Κυρίω, ενδόξως γαρ δεδόξασται», με σκοπό, όπως του φαινόταν, να ακούγεται πιο ευχάριστα. Ακούγοντας λοιπόν ο Θεόδωρος την ψαλμωδία εκείνη του μοναχού, άρχισε να απορεί, αλλά ταυτόχρονα και να φοβάται, αναλογιζόμενος την ποικιλομορφία και την πολυμηχανία της επιβουλής των δαιμόνων.

Αυτός, προφυλάσσοντας τον εαυτό του, τον επιτίμησε στο όνομα του Κυρίου, και εκείνος σταμάτησε. Έπειτα ο δαιμονιζόμενος έλεγε: «Θέλεις να μάθεις ότι και αυτοί που ψάλλουν με ευχαρίστηση, ψάλλουν από δική μου ενέργεια; Πρόσεξε τώρα και θα ακούσεις αυτόν που ψάλλει: διότι πρόκειται να πει τον ίδιο λόγο εννέα φορές.» Ήταν δε κάποιος που έψαλλε στο κελί την αρχή της ωδής του Μωυσή: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι ενδόξως έχει δοξαστεί.» Τότε, αφού το εξέτασε ο Θεόδωρος και άκουσε ότι έτσι συνέβη, θαύμασε και φοβήθηκε, αναλογιζόμενος με πόση νήψη άραγε θα μπορέσει να αποφύγει ο άνθρωπος τις ποικίλες παγίδες των εχθρών. Και καθώς ο αββάς Παχώμιος προσευχόταν πολλές φορές για τον πάσχοντα, ο οικτίρμων Κύριος τον λύτρωσε από τη μάστιγα και τον θεράπευσε. Και έτσι, αφού συνετίστηκε, προφύλασσε τον εαυτό του στο εξής.