Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 15:18

Αυτό λέμε σχετικά με την αϊδιότητα του Θεού, το οποίο ακούσαμε από την προφητεία, ότι δηλαδή είναι Θεός και βασιλιάς προαιώνιος και βασιλεύει εις τον αιώνα και εις τους αιώνας των αιώνων και επέκεινα, και για τον λόγο αυτόν ορίζουμε ότι είναι ανώτερος από κάθε αρχή και βρίσκεται πέρα από κάθε τέλος. Έχοντας, λοιπόν, αυτήν την αντίληψη περί αυτού, ως πρέπουσα στον Θεό των όλων, διακηρύσσουμε αυτό που έχουμε νοήσει με δύο προσωνυμίες, φανερώνοντας το άπειρο, το διηνεκές και το αΐδιο της ζωής του Θεού με το «αγέννητο» και το «ατελεύτητο». Διότι, εάν εισαγόταν στη σκέψη μας μόνο το ένα από αυτά και αποσιωπάτο το υπόλοιπο, το σημαινόμενο θα χώλαινε οπωσδήποτε ως προς αυτό που λείπει. Επειδή δεν είναι δυνατόν, μέσω ενός μόνο από αυτά, να παρασταθεί ορθά η σημασία που ενυπάρχει στο καθένα. Διότι εκείνος που αναφέρθηκε στο «ατελεύτητο» υπέδειξε μόνον την αποξένωση προς το τέλος, χωρίς ωστόσο να αναφέρει κάτι περί της αρχής· και εκείνος που τον ονόμασε «άναρχο», αφενός έδειξε ότι το σημαινόμενο βρίσκεται υπεράνω πάσης αρχής, αφετέρου άφησε αμφίβολο τον λόγο περί του τέλους.

Εάν αυτά και νοούμε και λέμε, πώς μας προσάπτεται η διχοτόμηση των αιώνων; Εκτός εάν ο Ευνόμιος ισχυρίζεται ότι και η Αγία Γραφή διχοτομεί τους αιώνες, η οποία με την ίδια έννοια υποδηλώνει την απειρία της θείας ζωής, δεδομένου ότι ο μεν Δαβίδ ύμνησε τη βασιλεία προ των αιώνων, ο δε Μωυσής υπέδειξε τη βασιλεία του Θεού που εκτείνεται πέρα από τους αιώνες· ώστε και από τους δύο να διδαχθούμε ότι κάθε έννοια χρονικού διαστήματος περικλείεται εντός της θείας φύσεως, περιοριζόμενη πανταχόθεν από την απειρία Εκείνου που περιέχει τα πάντα. Διότι ο μεν Μωυσής, αποβλέποντας στο μέλλον, λέει ότι Αυτός βασιλεύει «τὸν αἰῶνα καὶ ἐπ' αἰῶνα καὶ ἔτι»· ο δε μέγας Δαβίδ, στρέφοντας τον νου προς το παρελθόν, είπε: «Ὁ δὲ Θεὸς βασιλεὺς ἡμῶν πρὸ αἰῶνος», και πάλι: «Εἰσακούσεται ὁ Θεὸς ὁ ὑπάρχων πρὸ τῶν αἰώνων». Αλλά ο σοφός Ευνόμιος, απορρίπτοντας τέτοιου μεγέθους διδασκάλους, ισχυρίζεται ότι εμείς ομιλούμε για μία άναρχη ζωή και για μία άλλη ατελεύτητη, εισάγοντας πάλι ετερότητες και διαφορές κάποιων αιώνων, οι οποίες με τη δική τους ετερότητα διασπούν συμπαρασύροντας και την αντίληψή μας περί του Θεού.

«Δεν έχουμε βασιλιά, παρά μόνο τον Καίσαρα», λένε. Άρνηση χωρίς διωγμό, αθεΐα μετά τα δεινά της Αιγύπτου: «Αυτοί είναι οι θεοί σου, Ισραήλ, που σε οδήγησαν έξω από τη γη της Αιγύπτου». Δεν έχετε βασιλιά, παρά μόνο τον Καίσαρα; Ποιος, λοιπόν, σας οδήγησε στην έρημο; Ή ποιος σας έθρεψε; Ποιον επικαλείται ο Μωυσής, λέγοντας: «Ο Κύριος θα βασιλεύει αιώνια και παντοτινά»;

πϛ. Γνωρίζουμε, σύμφωνα με την Αγία Γραφή, κάτι το υπεραιώνιο, για το οποίο εκείνη επισήμανε μεν ότι υπάρχει, αλλά δεν κατονόμασε τι ακριβώς είναι, σύμφωνα με το χωρίο «ο Κύριος βασιλεύει στον αιώνα και στον αιώνα και έτι». Επομένως, υπάρχει κάτι υπεράνω των αιώνων, η ακραιφνής βασιλεία του Θεού. Διότι βεβαίως δεν είναι θεμιτό να λέμε ότι η βασιλεία του Θεού έχει αρχή ή ότι περιορίζεται από αιώνες ή χρόνους. Πιστεύουμε δε ότι αυτή είναι η κληρονομιά, η μονή και ο τόπος των σωζομένων, όπως ακριβώς παραδίδει ο αληθινός Λόγος, ως τελικός σκοπός εκείνων που κινούνται με την έφεση προς το έσχατο ορεκτό. Όταν βρεθούν σε αυτόν τον σκοπό, δέχονται την παύση κάθε είδους κινήσεως, επειδή δεν υπάρχει πλέον γι' αυτούς κανένας χρόνος ή αιώνας που να οφείλουν να διανύσουν, καθώς, έπειτα από όλα αυτά, κατέληξαν στον Θεό που υπάρχει πριν από όλους τους αιώνες, και τον οποίο η φύση των αιώνων δεν μπορεί εκ φύσεως να φτάσει. πζ. Για όσο χρόνο βρίσκεται κανείς σε αυτήν τη ζωή, έστω κι αν είναι τέλειος ως προς την παρούσα κατάσταση και στην πράξη και στη θεωρία, κατέχει «εκ μέρους» τόσο τη γνώση όσο και την προφητεία και τον αρραβώνα του Αγίου Πνεύματος, αλλά όχι το ίδιο το πλήρωμα. Θα φτάσει όμως κάποτε, μετά την περαίωση των αιώνων, στην τέλεια κατάληξη, η οποία φανερώνει πρόσωπο με πρόσωπο στους αξίους την ίδια την αλήθεια υφιστάμενη καθ' εαυτήν, ώστε να μην κατέχει πλέον απλώς ένα μέρος από το πλήρωμα, αλλά να λάβει εξ ολοκλήρου το ίδιο το πλήρωμα της χάριτος κατά μέθεξη.

Διότι, αν ο προφητικός λόγος προανήγγελλε απλώς την εξουσία και τη βασιλεία του Θεού των όλων χωρίς κανέναν προσδιορισμό, θα επιτίθονταν πιο ακράτητα και θρασύτατα εναντίον εκείνων που τηρούν τα ορθά δόγματα της ευσέβειας, υψώνοντας ως τείχος τη ματαιότητα και την παραφροσύνη των λόγων τους από περίεργες φλυαρίες. Και όπως αυτοί που ορμούν σε κάποιο θήραμα, εκμεταλλευόμενοι την απλότητα των λεγομένων, θα εισήγαγαν την άποψη ότι η βασιλεία του Χριστού είναι κάπως μετρημένη και πεπερασμένη. Εφόσον όμως στη βασιλεία προστίθεται το ότι είναι αιώνια και άφθαρτη και ότι ποτέ δεν θα παρέλθει, γιατί λοιπόν δεν θα επιβληθεί χαλινάρι στην αθυροστομία τους, ώστε να φραχθεί κάθε στόμα που λαλεί άδικα κατά του Βασιλέως των αιώνων; Διότι αυτός που βασιλεύει στον αιώνα και εις τον αιώνα και έτι, ούτε θα αποστερηθεί ποτέ την εξουσία και τη δόξα, ούτε ο λαός που βρίσκεται υπό την εξουσία Του και Τον έχει γνωρίσει θα προσκολληθεί σε άλλον βασιλιά. Επειδή δεν υπάρχει, ούτε πρόκειται ποτέ να υπάρξει κάποιος ανώτερος στον οποίο θα στραφούν. Επομένως, ούτε έχει τυραννηθεί, ούτε έχει διαρπαγεί, ούτε έχει εκβληθεί από την εξουσία. Γι' αυτόν τον λόγο, οτιδήποτε υπάγεται σε Αυτόν δεν προσέρχεται στα είδωλα, ούτε παραχωρεί τα πρωτεία στον δαίμονα. Διότι επιγινώσκει ως Θεό και Κύριο των όλων τον Σωτήρα όλων ημών Χριστό, και Αυτόν προσκυνεί. Διότι σε Αυτόν κάμπτει κάθε γόνυ επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων, και κάθε γλώσσα ομολογεί ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός, εις δόξαν Θεού Πατρός. Αμήν.