Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 15:20

Και έψαλαν τον αίνο του. Όταν βγήκαν οι γυναίκες χορεύοντας μαζί με τη Μαριάμ και λέγοντας: Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι δοξάστηκε ένδοξα. Και έθεσαν σε δοκιμασία τον Θεό σε άνυδρο τόπο. Το δε «και έθεσαν σε δοκιμασία τον Θεό σε άνυδρο τόπο» σημαίνει: διότι τον εξόργισαν αμέσως μετά την Ερυθρά Θάλασσα.

Παρουσιάστηκε στο μέσον, υποδεικνύοντας: Έσφαλα, μάλλον σύμφωνα με τη λογική του τι είναι πρέπον, επειδή σε απάλλασσα από την πικρή δουλεία, και σε έβγαζα δυναμικά από τον πηλό, την πλινθοποιία και τους σχετικούς ιδρώτες. Ήρθα σε σύγκρουση με αυτούς που ελεήθηκαν όταν στράφηκα και εναντίον των Αιγυπτίων που τους αδικούσαν, και όπλισα την ίδια την κτίση, διασώζοντας τους δικούς μου. Ίσως μάλιστα μου κατηγορήσεις και τον ίδιο τον παιδαγωγό, τον Μωυσή δηλαδή, ο οποίος σε οδηγούσε σε ένδοξη σύνεση και σου υποδείκνυε με σαφήνεια το αρεστό στον Θεό, ώστε να έχεις ακλόνητη τη δυνατότητα να ζεις λαμπρά και να φτάσεις στο αποκορύφωμα της ευημερίας και της δόξας. Και ίσως δεν θα κάνεις μικρή κατακραυγή και για την ίδια την ιερουργία· διότι εγώ έχρισα τον Ααρών, και τον διέταξα να μεσιτεύει μεταξύ του Θεού και εσάς, και με τις τυπικές θυσίες να εξευμενίζει τον Θεό. Δυσφορείτε, λοιπόν, και για αυτό εσείς; Και τι να πω για τη Μαριάμ, η οποία περιγελούσε τους Αιγυπτίους που καταστράφηκαν, και ηγούνταν των γυναικών που χόρευαν; Διότι αυτή, κρούοντας το τύμπανο, είδε άλογο και αναβάτη πνιγμένους στα ύδατα. Αλλά για σένα, ίσως, και η νίκη είναι κάτι το απευκταίο, και θεωρείς ανάξια λόγου τα έργα του Θεού, ο Οποίος σου έδωσε το δικαίωμα να περάσεις μέσα από τα κύματα, ενώ για τους εχθρούς κατέστησε τη θάλασσα αμείλικτη.

Διότι, με τη μεσιτεία του πάνσοφου Μωυσή και την ηγεσία του Ααρών, δηλαδή του ιερατικού αξιώματος μέσω της τυπικής λατρείας, ο κατά σάρκα Ισραήλ αποκόμισε τότε τη λατρεία προς τον Θεό. Το ότι δε, αναγκαίως, μαζί με τον Μωυσή και τον Ααρών εισάγεται και το πρόσωπο της Μαριάμ, είναι εύκολο να το κατανοήσει κανείς αβίαστα και από το εξής: όταν δηλαδή ο Φαραώ καταστράφηκε μαζί με τους δορυφόρους του στην Ερυθρά θάλασσα και πνίγηκε με όλο του τον στρατό, ο Μωυσής έψαλε ευχαριστήρια και συνέθεσε τον ύμνο. Εξήλθαν τότε οι γυναίκες χορεύοντας και η Μαριάμ έλαβε το τύμπανό της, καθώς είναι γεγραμμένο, συνοδεύοντας ίσως τις μελωδίες με έναν βαρύ και διαπεραστικό ήχο. Αλλά τα όσα γίνονταν στους τύπους αποτελούσαν ένα λεπτό αίνιγμα της αληθινής θεωρίας. Διότι το ότι και ο ίδιος ο νόμος, δηλαδή ο Μωυσής, καθώς και η Μαριάμ μαζί με αυτόν, δηλαδή η λατρεία που επιτελούνταν με σκιές και τύπους, διακηρύσσουν την υπερφυή και αξιοθαύμαστη δύναμη του Θεού που συγκρατεί τα πάντα, υποδηλώνεται από τον τρόπο της ωδής και τον ήχο των τυμπάνων. Επομένως, θα μπορούσε κανείς να αποδώσει το πρόσωπο της νομικής λατρείας στη Μαριάμ, ακριβώς όπως αποδίδει τον νόμο στον Μωυσή, και την ιερωσύνη στον Ααρών.

Αν όμως βρίσκονται σε συζυγία, δεν θα έπρεπε να συλληφθούν να εκθέτουν δημοσίως, με τη δική τους ελεύθερη βούληση, αυτό που καθορίστηκε από τον Θεό, δηλαδή τη συνάφεια άνδρα και γυναίκας με ευπρέπεια, σεμνότητα και σύνεση. Αν πάλι κάποιοι απείχαν από τις γυναίκες, ζώντας με αγνεία και εγκράτεια, εξύβρισαν το δίκαιο εξαιτίας της ανοησίας τους και το πολίτευμα της αρετής εξαιτίας της άφρονος και ασύδοτης πρακτικής τους, πράγμα που ούτε οι απόστολοι έπραξαν, ούτε οι προφήτες πριν από τους αποστόλους διέταξαν. 9. Ο Μωυσής, για παράδειγμα, στην έρημο, αναλαμβάνοντας την υμνωδία, έψαλε άσμα στον Θεό, όταν ανέβηκε από τη θάλασσα, λέγοντας: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι δοξάστηκε ενδόξως· άλογο και αναβάτη έριξε στη θάλασσα». Και μαζί του έψαλλαν οι άνδρες και πουθενά οι γυναίκες, ώστε να δείξει την εύτακτη διάθεση, για να κηρύξει τη σεμνότητα της ευταξίας του νόμου του Θεού. Έπειτα, στη συνέχεια λέει: «Και αφού πήρε η Μαριάμ το τύμπανο, ηγείτο των γυναικών και έλεγε: Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι δοξάστηκε ενδόξως». Και οι γυναίκες ομοφώνως έψαλλαν μαζί με εκείνη που είχε τον ίδιο τρόπο ζωής, καταγόταν από το ίδιο γένος και κατείχε κάποια ηγετική θέση, εξαιτίας της αμαθούς και οχλώδους νοοτροπίας εκείνων που συμπράττουν ανακατεμένοι προωθώντας ετεροδιδασκαλίες.

Εμάς όμως μας κρατούσε ο ιερός ναός, ως μύστες και ικέτες μαζί (επειδή είχαμε απελπιστεί από όλα τα άλλα), καθώς καταφεύγαμε στον μεγάλο Ιατρό και στη δύναμη εκείνης της νύχτας, ως την έσχατη βοήθεια. Και τι να πω; Ότι ήμασταν εκεί για να γιορτάσουμε ή για να θρηνήσουμε; Για να πανηγυρίσουμε ή για να αποδώσουμε επιτάφιες τιμές σε αυτόν που δεν βρισκόταν πια εδώ; Ω, εκείνα τα δάκρυα που χύθηκαν από όλο τον λαό εκείνη την ώρα! Ω, οι φωνές, οι κραυγές και οι ύμνοι που αναμειγνύονταν με τις ψαλμωδίες! Αναζητούσαν τον ιερέα από το ιερό, τον μυσταγωγό από το μυστήριο, τον άξιο παραστάτη από τον Θεό. Και αυτά γίνονταν με τη δική μου Μαρία να πρωτοστατεί και να κρούει το τύμπανο, όχι το επινίκιο, αλλά το ικετευτικό, η οποία τότε για πρώτη φορά έμαθε να αποβάλλει κάθε συστολή εξαιτίας του πόνου, και να κραυγάζει εξίσου και προς τον λαό και προς τον Θεό: ζητώντας από τον μεν λαό να συμπονέσει την πάσχουσα και να συνεισφέρει πρόθυμα τα δάκρυά του, και από τον δε Θεό να εισακούσει αυτούς που Τον ικέτευαν, υπενθυμίζοντάς Του όλα Του τα προηγούμενα θαύματα (διότι ο πόνος είναι εφευρετικός).

Ιδού, ο Κύριος έρχεται με δύναμη. Έρχεται αυτός που δεν απουσιάζει· διότι άκουσες: Ας εξέλθουμε προς προϋπάντηση εκείνου που είναι παρών και έρχεται, όχι βαδίζοντας στη γη με τη μετακίνηση των ποδιών, αλλά καθαίροντας τις ψυχές με τη βελτίωση της διαγωγής. Ας εξέλθουμε προς προϋπάντηση αυτού που είναι παρών ευχαριστώντας· ας πράξουμε αυτό που έπραξε η αδελφή του Μωυσή· ας υψώσουμε φωνές πιο ισχυρές από εκείνη, επειδή είναι πιο σκληρός από τον Φαραώ ο διάβολος που καταποντίστηκε στη λίμνη του ύδατος.

Η Κανά ερμηνεύεται ως κτίση του Θεού· και κτίση του Θεού είναι ολόκληρος ο κόσμος. Εδώ τελεί τους πνευματικούς γάμους, έρχεται στην Κανά της Γαλιλαίας και παρευρίσκεται εκεί όλος ο χορός των αγίων· προσφέρουν στον νυμφίο τα δώρα, ο καθένας ανάλογα με τη δική του δύναμη, όπως σε γάμο: ο Αβραάμ το μοσχάρι, η γυναίκα του η Σάρρα τους εγκρυφίες, ο Ισαάκ τα ξύλα, ο Ιακώβ τα ερίφια, ο Ιωσήφ σιτοδοτεί, ο Μωυσής λαμπαδουχεί, ο Ησαΐας ψάλλει και ο Δαβίδ χορεύει. Και επειδή έπρεπε να παρευρίσκονται και άγιες γυναίκες σε έναν τέτοιο γάμο και να ψάλλουν και εκείνες, έρχεται η Εσθήρ, η Ιουδίθ στολίζεται και καλλωπίζεται· και η Μαρία, η αδελφή του Μωυσή, παίρνει το τύμπανο και λέει: Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι ένδοξα έχει δοξαστεί.

Μαζί με την προφήτιδα Μαριάμ, εμείς των οποίων οι ψυχές είναι νεάνιδες, ας χορέψουμε με τύμπανα νεκρώνοντας τα μέλη τα επί της γης· διότι αυτό είναι το μυστικό τύμπανο. Ας αλαλάξουμε μπροστά στην κιβωτό του Κυρίου του Θεού με αλαλαγμούς της ψυχής, και θα πέσουν τα τείχη της Ιεριχούς, εννοώ τα εχθρικά οχυρώματα των εναντίων δυνάμεων. Μαζί με τον Δαβίδ ας σκιρτήσουμε πνευματικά· διότι η κιβωτός του Κυρίου σήμερα αναπαύθηκε. Μαζί με τον Γαβριήλ, τον πρωτοστάτη των αγγέλων, ας αναβοήσουμε: Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Χαίρε, το αδαπάνητο πέλαγος της χαράς. Χαίρε, το μοναδικό μέσο εξάλειψης της λύπης. Χαίρε, εσύ που είσαι το φάρμακο που θεραπεύει τις οδύνες κάθε καρδιάς.

Έπειτα πάλι, αφού εξύμνησε την αιώνια βασιλεία του Κυρίου και κατέδειξε τον πνιγμό των διωκτών, κατακλείει την ωδή λέγοντας: «Οι δε υιοί Ισραήλ πορεύτηκαν δια ξηράς στο μέσο της θάλασσας». Έπειτα, αφού το πλήθος των ανδρών σταμάτησε την ωδή, ιδού και «η προφήτιδα Μαριάμ, η αδελφή του Ααρών και του Μωυσή, αφού πήρε ένα τύμπανο και βγήκε έξω· Βγήκαν», λέει, «και όλες οι γυναίκες πίσω της, με τύμπανα και χορούς. Και προεξήρχε αυτών η Μαριάμ, λέγοντας: Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι δοξάστηκε ενδόξως» και τα υπόλοιπα της ωδής.

Εισήλθαν έπειτα και οι Αιγύπτιοι, νομίζοντας ότι η θάλασσα ήταν διαβατή και ήρεμη και γι' αυτούς. Εξήλθε δε όλος ο λαός από τη θάλασσα, ενώ κάθε ψυχή των Αιγυπτίων εισήλθε στη θάλασσα. Ίδια μεν ήταν η είσοδος και για τους δύο, δεν ήταν όμως ίδια η έξοδος. Τι λέει ο Κύριος στον Μωυσή; Στρέψε τη ράβδο σου και χτύπησε τη θάλασσα· και η Ερυθρά Θάλασσα πάταξε τον Φαραώ και τη δύναμή του. Βλέποντας δε ο λαός αυτήν τη μεγάλη σωτηρία, δηλαδή τους εχθρούς του να αφανίζονται μέσα στην Ερυθρά Θάλασσα, χάρηκε και αγαλλίασε τα μέγιστα για τη δική του σωτηρία. Λαμβάνοντας έπειτα η Μαρία το τύμπανο μαζί με τις κιθάρες, έψαλε μαζί με όλον τον λαό τους επινίκιους ύμνους προς τον Θεό. Και λυτρώθηκαν με τέλεια λύτρωση από τον επικείμενο θάνατο.