Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 15:27

Διότι έχει γραφτεί ως εξής στην Έξοδο για τους υιούς του Ισραήλ: «Ήλθαν», λέει, «στην Ελείμ» —το οποίο ερμηνεύεται ως ανάβαση ή αύξηση— «και υπήρχαν εκεί δώδεκα», λέει, «πηγές υδάτων και εβδομήντα στελέχη φοινίκων». Διότι, αναβαίνοντας σε τελειότερη σύνεση και προχωρώντας προς την πνευματική αύξηση, θα βρούμε τις δώδεκα πηγές, δηλαδή τους αγίους αποστόλους, και τα εβδομήντα στελέχη των φοινίκων, αυτούς δηλαδή που αναδείχθηκαν από τον Χριστό. Διότι αντλούμε, ως από άγιες πηγές, από τους μαθητές του Σωτήρα μας τη γνώση κάθε αγαθού, και θαυμάζουμε επίσης τους εβδομήντα και λέμε ότι είναι σαν φοίνικες. Διότι το φυτό αυτό έχει γερό πυρήνα, γερές ρίζες και καρπούς, και θάλλει πάντοτε κοντά στα νερά, είναι ευμέγεθες και έχει ψηλό φύλλωμα.

ΚΕΦ. Ι'. <Ανέδειξε ο Κύριος και άλλους εβδομήντα. Και επειδή επρόκειτο να είναι μεγάλο το πλήθος εκείνων που θα πίστευαν σε αυτόν, διότι αλιεύονταν όχι μόνο ο Ισραήλ, αλλά και τα πλήθη των εθνών· για τον λόγο αυτόν αναδείχθηκαν από τον Χριστό τον Θεό μας, εκτός από τους δώδεκα, και άλλοι εβδομήντα. (Τα όσα ακολουθούν αυτά, όπως: «Ο μεν θερισμός είναι πολύς» και τα εξής· και, «Μη μεταβαίνετε από οικία σε οικία», το οποίο υποδηλώνει περιπλάνηση, και χαρακτηρίζει αυτούς που ζητούν μισθό, και αποτελεί τεκμήριο διαβολής· έχουν προγραφεί στο κατά Ματθαίον. Επίσης και τα όσα ακολουθούν αυτά μέχρι το εξής: «Εκείνος δε που αθετεί εμένα, αθετεί αυτόν που με απέστειλε.»— (B f. 100 b) Ο τύπος αυτού του γεγονότος είχε προδιαγραφεί και στα λόγια του Μωυσή· διότι και αυτός επέλεξε εβδομήντα, κατόπιν προστάγματος του Θεού· και ο Θεός έστειλε το Πνεύμα στους επιλεγμένους. Αλλά και με άλλον τρόπο θα βρούμε ότι τόσο οι δώδεκα μαθητές, όσο και οι ίδιοι οι εβδομήντα, υποδηλώνονται μέσω της σκιάς του νόμου· διότι έχει γραφτεί στην Έξοδο για τους γιους του Ισραήλ: «Ήλθαν, λέει, στην Ελείμ (που ερμηνεύεται ανάβαση, δηλαδή αύξηση), και υπήρχαν εκεί δώδεκα πηγές υδάτων, και εβδομήντα στελέχη φοινίκων.» Διότι, αναβαίνοντας σε τελειότερη σύνεση και πνευματική αύξηση, βρίσκουμε τους δώδεκα αγίους αποστόλους, και τους εβδομήντα που αναδείχθηκαν από τον Χριστό.

Και γόγγυζε ο λαός εναντίον του Μωυσή, λέγοντας: «Τι θα πιούμε;». Ο Μωυσής όμως βόησε προς τον Κύριο, και ο Κύριος του έδειξε ένα ξύλο, το οποίο έριξε μέσα στο νερό, και το νερό γλυκάθηκε. Εκεί έθεσε σε αυτόν διατάξεις, προστάγματα και κρίσεις. Και εκεί τον δοκίμασε, και είπε: «Εάν ακούσεις με προσοχή τη φωνή του Κυρίου του Θεού σου, και πράξεις τα αρεστά ενώπιόν του, και δώσεις προσοχή στις εντολές του, και φυλάξεις όλες τις διατάξεις του, καμία ασθένεια από όσες επέφερα στους Αιγυπτίους δεν θα επιφέρω σε εσένα. Διότι εγώ είμαι ο Κύριος που σε θεραπεύει». Και ήλθαν στην Ελείμ· και υπήρχαν εκεί δώδεκα πηγές υδάτων και εβδομήντα κορμοί φοινίκων. Και στρατοπέδευσαν εκεί κοντά στα ύδατα». Παρατήρησε λοιπόν πώς, κατά θεία οικονομία, δεν επιτρέπει σε αυτούς που λυτρώθηκαν να μένουν αδοκίμαστοι, ούτε να παρασύρονται στη ραθυμία εντρυφώντας στην άνεση, ώστε να μην οδηγηθούν σιγά-σιγά στη λήθη Εκείνου που έχει τη δύναμη να τους διασώζει, και επιστρέψουν εύκολα στην πλάνη της Αιγύπτου. Διότι οι θλίψεις στρέφουν τον άνθρωπο προς τον Θεό. Και γι' αυτό λέει ο προφήτης: «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε, με μικρή θλίψη ήρθε σε εμάς η παιδαγωγία σου». Διασχίζοντας, επομένως, μακρά και άνυδρη γη, βρέθηκαν να στερούνται τα αναγκαία για τη ζωή. Διότι δεν έβρισκαν νερό για να πιουν· και καθώς η δίψα παρατεινόταν έως και την τρίτη ημέρα, με δυσκολία βρίσκουν το ποθούμενο. Αλλά και αυτό ήταν εντελώς άχρηστο.

Διότι το νερό της Μερράς ήταν πικρό και καθόλου ασφαλές για όσους διψούσαν, ώστε να μπορέσουν, όπως λέει, να διαφύγουν τον θάνατο. Εξαιτίας αυτού δυσανασχετούν και κατακραυγάζουν εναντίον του μεσίτη· ο δε Μωυσής βρίσκεται σε αμηχανία. Έπειτα, αφού ο παντογνώστης Θεός του υπέδειξε ένα ξύλο, το ρίχνει στα νερά, και αυτά παραδόξως μεταβάλλονται σε γλυκό και εξαιρετικά πόσιμο νάμα. Αφού λοιπόν ήπιαν και ωφελήθηκαν, θαύμασαν το θεϊκό σημείο, και ύστερα από αυτό στρατοπεδεύουν σε δώδεκα πηγές υδάτων, όπου υπήρχαν και εβδομήντα στελέχη φοινίκων.

Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που και ο ίδιος ο Σωτήρας είπε στα πλήθη των Ιουδαίων κατά τον καιρό της επίγειας παρουσίας Του: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, ότι όποιος ακούει τον λόγο μου και πιστεύει σε Εκείνον που με έστειλε, έχει ζωή αιώνια, και δεν έρχεται σε κρίση, αλλά έχει μεταβεί από τον θάνατο στη ζωή.» Και πάλι: «Εκείνος που πιστεύει στον Υιό δεν κρίνεται.» Αφού λοιπόν αποδεχθούμε τα δικαιώματα του Χριστού, τότε πια, τότε και στην Ελείμ θα φτάσουμε, που σημαίνει ανάβαση. Διότι αναβιβαζόμαστε από την παλαιά μας νηπιότητα σε έναν άρτιο νου, και αφού φτάσουμε στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, θα εντρυφήσουμε στις πηγές των νοητών υδάτων. Και αυτές, όντας δώδεκα, διαγράφουν για εμάς τον χορό των αγίων αποστόλων· θα συναντήσουμε όμως και τα εβδομήκοντα στελέχη των φοινίκων. Διότι είναι γραμμένο ότι μετά τους αγίους αποστόλους «ανέδειξε ο Κύριος άλλους εβδομήκοντα.» Το ότι δε οι θεσπέσιοι μαθητές είναι αληθινά πηγές, που αναβλύζουν για εμάς τον θείο, σωτήριο και αναγκαίο για τη ζωή λόγο, θα μπορούσε να το υποδείξει πολύ καλά σε όσους έχουν δικαιωθεί από τον νόμο ο Θεός των όλων, λέγοντας τα εξής: «Αντλήστε νερό με ευφροσύνη από τις πηγές του Σωτηρίου.» Σχετικά δε με κάθε άγιο ο θεσπέσιος Μελωδός αναφέρει: «Ο δίκαιος θα ανθίσει σαν τον φοίνικα.» Και μην απορήσεις. Επειδή και ο ίδιος ο Χριστός κατονομάζεται με αυτήν την ονομασία μέσα στη θεόπνευστη Γραφή.

Όταν δε βάρυνε το χέρι του Θεού πάνω στον Φαραώ και στους δούλους του, και θέλησε να εξαποστείλει τους υιούς του Ισραήλ, λέει στον Μωυσή: Πηγαίνετε, λατρεύστε τον Κύριο τον Θεό σας· αφήστε όμως πίσω τα πρόβατά σας και τα βόδια σας· τα οποία υποδηλώνουν τους λογισμούς της διανοίας, τους οποίους ήθελε ο Φαραώ να κυριεύσει, ελπίζοντας μέσω αυτών να ελκύσει πάλι τους υιούς του Ισραήλ προς τον εαυτό του. Και του λέει ο Μωυσής: Όχι, αλλά και εσύ θα μας δώσεις θυσίες και ολοκαυτώματα, τα οποία θα προσφέρουμε στον Κύριο τον Θεό μας, και τα κτήνη μας θα πορευθούν μαζί μας, και δεν θα αφήσουμε πίσω ούτε μία οπλή. Όταν δε ο Μωυσής εξήγαγε τους υιούς του Ισραήλ από τη γη της Αιγύπτου και τους πέρασε μέσα από την Ερυθρά θάλασσα, θέλοντας ο Θεός να τους οδηγήσει στα εβδομήντα στελέχη των φοινίκων και στις δώδεκα πηγές των υδάτων, πρώτα τους φέρνει στη Μερά, και θλίβεται ο λαός επειδή δεν έβρισκε να πιει, διότι το νερό ήταν πικρό· και διαμέσου της Μεράς τους έφερε στον τόπο των εβδομήντα φοινίκων και των δώδεκα πηγών των υδάτων.

«Όταν δε είχαν ήδη περάσει απέναντι από τη θάλασσα, ένα μεγάλο κύμα βρυχιόταν πολύ κοντά μας. Και κάποιος, βλέποντάς το, φώναξε δυνατά: "Ας φύγουμε για τα σπίτια μας, μακριά από τα χέρια του Υψίστου· διότι σε αυτούς μεν είναι βοηθός, ενώ σε εμάς τους άθλιους προκαλεί τον όλεθρο. Και κατακλύστηκε το πέρασμα της Ερυθράς Θάλασσας και αφάνισε τον στρατό."» Και πάλι μετά από λίγο: «Από εκεί πορεύτηκαν επί τρεις ημέρες, όπως λέει και ο ίδιος ο Δημήτριος, και σύμφωνα με αυτόν, συμφωνεί και η ιερή βίβλος. Επειδή δε δεν είχαν εκεί γλυκό νερό αλλά πικρό, αφού ο Θεός τούς είπε να ρίξουν κάποιο ξύλο στην πηγή, το νερό έγινε γλυκό. Από εκεί πήγαν στην Ελείμ και βρήκαν εκεί δώδεκα πηγές νερού και εβδομήντα φοίνικες. Περί αυτών και περί του πτηνού που εμφανίστηκε, ο Ιεζεκιήλ στο έργο του "Εξαγωγή" παρουσιάζει κάποιον να λέει στον Μωυσή για τους φοίνικες και τις δώδεκα πηγές τα εξής: "Κράτιστε Μωυσή, δες τι τόπο βρήκαμε ακριβώς δίπλα σε αυτήν την ευάερη κοιλάδα. Διότι υπάρχει, όπως ίσως και εσύ βλέπεις, εκεί· από εκεί δε έλαμψε τώρα ένα φως ως σημάδι μέσα στη νύχτα σαν πύρινος στύλος. Εδώ βρήκαμε σκιερό λιβάδι και υγρούς λειμώνες· ένας πλούσιος και βαθύς τόπος, που αναβλύζει δώδεκα πηγές από μία πέτρα, και υπάρχουν πολλοί γεροί κορμοί από φοίνικες γεμάτοι καρπούς, εβδομήντα τον αριθμό, και έχει φυτρώσει καλοποτισμένη χλόη ως τροφή για τα ζώα." Έπειτα, προχωρώντας παρακάτω, εξιστορεί τα περί του πτηνού που εμφανίστηκε: "Είδαμε δε, εκτός από αυτά, ένα άλλο παράξενο ζώο, θαυμαστό, τέτοιο που κανείς δεν έχει δει μέχρι τώρα."»

Έπειτα, ερμηνεύει και πάλι ότι η γη είναι η σάρκα, μη βλέποντας ότι δεν έχει καμία λογική ακολουθία το να λέει κανείς ότι η σάρκα κτίστηκε πριν από τη σάρκα και, μετά την κτίση της σάρκας, να ονομάζει πάλι τη σάρκα. Αυτός δε, επιπλέον αυτών, προσθέτει στη συνέχεια λέγοντας: «προτού να ποιήσει τις αβύσσους»· εδώ με τις αβύσσους ο προφήτης εννοεί παραβολικά τις καρδιές των αγίων, οι οποίες έχουν στο βάθος τους τη δωρεά του Πνεύματος. Και σε αυτά επίσης πρόσεξε πώς, έχοντας εκλάβει ότι το «Κύριος έκτισέ με» ειπώθηκε για τη σάρκα, έπειτα, πιεζόμενος από τη Γραφή που λέει «προτού να ποιήσει τις αβύσσους», ερμηνεύει αφενός ότι οι άβυσσοι είναι οι καρδιές των αγίων, δεν αντιλαμβάνεται αφετέρου ότι οι καρδιές των αγίων, δηλαδή του Αβραάμ και του Ισαάκ και του Ιακώβ, του Μωυσή και του Ηλία και του Μελχισεδέκ και των υπολοίπων προφητών, υπήρξαν πριν από τη σάρκα του Σωτήρα. Πώς λοιπόν είναι δυνατόν να αναφέρεται στη σάρκα το «προτού να ποιήσει τις αβύσσους»; Και μετά από άλλα, προσθέτει πάλι λέγοντας: «Τι λοιπόν σημαίνει και αυτό το κεφάλαιο "πριν προέλθουν οι πηγές των υδάτων"; Αναφέρεται, λέει, στους ιερούς αποστόλους». Και αυτό το μυστήριο μας το παρουσιάζει το βιβλίο της Εξόδου, το οποίο προαναγγέλλει από παλιά τους τύπους των αποστόλων, διότι, επειδή οι απόστολοι είναι δώδεκα στον αριθμό, κάνει μνεία για δώδεκα πηγές.

Εξόδου. Αιλίμ (Έξ. 15, 27). Όπου υπήρχαν «δώδεκα πηγές υδάτων και εβδομήντα στελέχη φοινίκων». Σταθμός των υιών Ισραήλ στην έρημο. 〈Αιλούς (Αριθμ. 33, 13). Σταθμός των υιών Ισραήλ στην έρημο.〉

Αυτός δε, μεταβαίνοντας σε άλλη ρήση της ίδιας Γραφής, ερμηνεύει και αυτήν ως εξής, λέγοντας: «Τι είναι, λοιπόν, και τούτο το χωρίο "προτού προέλθουν οι πηγές των υδάτων";». Λέει ότι είναι οι ιεροί απόστολοι. Και αυτό το μυστήριο μας το παριστάνει το βιβλίο της Εξόδου, το οποίο προαναγγέλλει από παλιά τους τύπους των αποστόλων, διότι, επειδή ο αριθμός των αποστόλων είναι δώδεκα, μνημονεύει δώδεκα πηγές. Και λέγοντας αυτά δεν αντιλαμβάνεται ότι και του Ισραήλ δώδεκα ήταν οι φυλές και δώδεκα οι πατριάρχες αυτών, και ένα είναι το βιβλίο των δώδεκα προφητών, αλλά και δώδεκα είναι οι ώρες της ημέρας και δώδεκα οι μήνες ολόκληρου του έτους. Γιατί, λοιπόν, ο αριθμός των δώδεκα να αντιστοιχεί περισσότερο στους αποστόλους παρά σε όλα εκείνα, αν βεβαίως κάποιος ποσοτικός αριθμός του παρείχε την αιτία για μια τέτοιου είδους ερμηνεία του λόγου; Θα έπρεπε δε να κατανοήσει ότι και οι προφήτες του Θεού, εφόσον μετείχαν στο ίδιο Άγιο Πνεύμα, δεν ήταν ξένοι προς τις πηγές. Γι' αυτό έχει ειπωθεί γι' αυτούς στους Ψαλμούς: «Στις εκκλησίες ευλογείτε τον Κύριο τον Θεό εκ πηγών Ισραήλ». Ώστε, και πριν από εκείνες τις πηγές είναι αναγκαίο να ομολογούμε ότι υπήρχε ο Υιός του Θεού, ο οποίος λέει: «προτού προέλθουν οι πηγές των υδάτων». Αυτός όμως, άκουσε πώς το ερμηνεύει, λέγοντας: «Εύλογα, λοιπόν, για την κατά σάρκα γέννηση ο Δεσπότης, μιλώντας δια του προφήτη Σολομώντα, είπε "προτού προέλθουν οι πηγές των υδάτων"».

Φθάνουν λοιπόν, ακολουθώντας αυτόν τον οδηγό, σε έναν τόπο κατάρρυτο από πόσιμο νερό, ο οποίος διαβρεχόταν άφθονα από δώδεκα πηγές και σκιαζόταν από ένα άλσος φοινίκων. Οι φοίνικες ήταν εβδομήντα, και αρκούσαν, παρά τον μικρό τους αριθμό, για να προκαλέσουν μεγάλο θαυμασμό σε όσους τους αντίκριζαν, καθώς υπερείχαν ως προς το κάλλος και το μέγεθος.

Ο επόμενος σταθμός της οδοιπορίας, που κοσμείται με φοίνικες και πηγές, αναπαύει τον κόπο των οδοιπόρων. Οι πηγές των υδάτων, με καθαρό και γλυκύτατο νάμα, είναι δώδεκα, και οι φοίνικες εβδομήντα, ευμεγέθεις και με ψηλό φύλλωμα, επειδή ο χρόνος ανύψωσε τα δέντρα. Τι βρίσκουμε, λοιπόν, σε αυτά, καθώς προχωρά με λογική ακολουθία η διήγηση; Ότι το μυστήριο του ξύλου, μέσω του οποίου το νερό της αρετής γίνεται πόσιμο για όσους διψούν, μας οδηγεί στις δώδεκα πηγές και στους εβδομήντα φοίνικες, δηλαδή στη διδασκαλία του Ευαγγελίου. Σε αυτήν, δώδεκα πηγές είναι οι Απόστολοι, αφού τόσους εξέλεξε ο Κύριος για τον σκοπό αυτόν και έκανε τον λόγο να αναβλύζει μέσω αυτών. Έτσι και κάποιος από τους Προφήτες προανήγγειλε τη χάρη που αναβλύζει από τους Αποστόλους, λέγοντας τα εξής: «στις εκκλησίες ευλογείτε τον Κύριο τον Θεό από τις πηγές του Ισραήλ». Και εβδομήντα φοίνικες θα πρέπει να είναι οι απόστολοι που χειροτονήθηκαν επιπροσθέτως σε όλη την οικουμένη εκτός από τους δώδεκα μαθητές, όντας τόσοι σε αριθμό, όσους αναφέρει η διήγηση ότι ήταν οι φοίνικες.

Αν όμως και οι φυλές εδώ δεν είναι φανερά ισάριθμες, δεν είναι καθόλου παράξενο· διότι τα πνευματικά διαιρούνται αδιαίρετα· γι' αυτό, αν και οι σωματικές αισθήσεις που φαίνονται είναι πέντε, η αίσθηση της ψυχής είναι μία και διαιρείται αδιαίρετα. Αλλά και οι δώδεκα πηγές των υδάτων, στις οποίες στρατοπέδευσαν οι Ισραηλίτες με ηγέτη τον Μωυσή και ανακουφίστηκαν από τη δίψα της οδοιπορίας στην έρημο, αυτούς τους δώδεκα προετύπωναν. Διότι αυτοί είναι που με τις πνευματικές αρδεύσεις απάλλαξαν από τον καύσωνα της ειδωλομανίας το ανθρώπινο γένος, το οποίο προηγουμένως πορευόταν μέσα από τις αδιάβατες ερήμους της αθεΐας. Επιπλέον δε και οι δώδεκα λίθοι, τους οποίους έστησε ως σημείο στα Γάλγαλα ο Ιησούς του Ναυή, αφού διέβηκε πεζός παραδόξως τον Ιορδάνη, αυτούς τους δώδεκα προετύπωναν. Διότι αυτοί αποτελούν για εμάς αιώνιο σημείο, ότι ο αληθινός Ιησούς αναχαίτισε το ρεύμα της αμαρτίας που κατέκλυζε την οικουμένη, και έδωσε σε όσους τον υπακούουν τη δυνατότητα να διαβαίνουν την οδό του βίου αναμάρτητα, όπως ακριβώς τότε στους Ισραηλίτες να διαπεράσουν χωρίς να βραχούν τον Ιορδάνη.

Ήλθαν στη Μαρρά, όπου το νερό ήταν πικρό, και ο Μωυσής το γλύκανε διά του ξύλου. Ήλθαν εκεί όπου υπήρχαν δώδεκα πηγές και οι εβδομήντα φοίνικες· ο δε τόπος λεγόταν Ελείμ. Από εκεί ήλθαν στην έρημο που βρίσκεται ανάμεσα στην Ελείμ και το Σινά. Τότε γόγγυσαν οι Ισραηλίτες στην έρημο, ζητώντας κρέας.

Τον πολλαπλασιασμό αυτών των δύο αριθμών, του επτά, εννοώ, και του δέκα, φανερώνουν ομοίως τα ιερά κείμενα· για παράδειγμα, ο Μωυσής μαζί με τον λαό βρήκε στην έρημο εβδομήντα φοίνικες· και μετά από αυτό αναδεικνύει εβδομήντα πρεσβυτέρους· και ο Κύριος επίσης, μετά τους δώδεκα, ανέδειξε και πάλι άλλους εβδομήντα μαθητές· και εβδομήντα εβδομάδες ορίστηκαν από την καταστροφή του ναού και τον εμπρησμό των Ιεροσολύμων μέχρι την έλευση του Χριστού ως ηγουμένου, για να μιλήσουμε σύμφωνα με τον μακάριο Δανιήλ· και εβδομήντα έτη παρήλθαν έως την επιστροφή από τη Βαβυλώνα στην Ιερουσαλήμ· αλλά και για την Τύρο λέει ο Ησαΐας ότι θα εγκαταλειφθεί από τον Κύριο για εβδομήντα έτη· και πάλι μετά από τέτοιον αριθμό ετών θα την επισκεφθεί ο Κύριος και θα αποκατασταθεί σε αυτό που ήταν εξαρχής· και ο ίδιος ο Κύριος, όντας ο εβδομηκοστός έβδομος από τον παλαιό Αδάμ, ο νέος Αδάμ, ήλθε στην επίγεια ζωή μας· και προσέταξε να συγχωρούμε εβδομήντα φορές το επτά, και να αφήνουμε τα αμαρτήματα των αδελφών που μετανοούν· και θα ήταν χρονοβόρο για την παρούσα μελέτη να σταχυολογήσουμε τις σχετικές με αυτά μαρτυρίες από τη Γραφή· διότι ολόκληρη είναι γεμάτη από αυτά, και κηρύσσει σαφώς τον μυστικό και τέλειο χαρακτήρα αυτών των αριθμών.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι'. Περί των εβδομήκοντα που αναδείχθηκαν. Περί του νομικού που επερώτησε. Περί αυτού που έπεσε στους ληστές. Περί της Μάρθας και της αδελφής της, Μαρίας. «Μετά από αυτά, ο Κύριος ανέδειξε και άλλους εβδομήκοντα, και τους απέστειλε ανά δύο μπροστά του σε κάθε πόλη και τόπο, όπου επρόκειτο να πάει ο ίδιος. Έλεγε λοιπόν προς αυτούς: Ο μεν θερισμός είναι πολύς, οι δε εργάτες λίγοι. Παρακαλέστε λοιπόν τον Κύριο του θερισμού, ώστε να στείλει εργάτες στον θερισμό του. Πηγαίνετε· ιδού, σας αποστέλλω σαν αρνιά ανάμεσα σε λύκους.» Είναι γραμμένο στην Έξοδο ότι οι υιοί του Ισραήλ ήλθαν στην Ελείμ, και υπήρχαν εκεί δώδεκα πηγές υδάτων, και εβδομήκοντα στελέχη φοινίκων. Αυτό λοιπόν τότε συνέβη ιστορικά και τυπικά, τώρα όμως εκπληρώθηκε αληθινά.

Διότι η λέξη Ελείμ ερμηνεύεται ως «ανάβαση». Το οποίο δεν σημαίνει τίποτε άλλο παρά τούτο: ότι, καθώς εμείς αναβαίνουμε σε τελειότερη σύνεση και πνευματική αύξηση, και δεν παραμένουμε προσκολλημένοι στον νόμο όπως οι Εβραίοι, αλλά προχωρούμε προς τον Χριστιανισμό, θα βρούμε τις δώδεκα πηγές, εννοώ τους δώδεκα κορυφαίους αποστόλους, οι οποίοι αποτελούν πηγές κάθε γλυκύτατης διδασκαλίας. Θα βρούμε επίσης και τα εβδομήντα στελέχη των φοινίκων, εννοώ τους εβδομήντα αποστόλους, οι οποίοι δεν ονομάζονται μεν πηγές, αλλά φοίνικες, καθώς τρέφονται και διδάσκονται από τους αποστόλους. Διότι, αν και τους εξέλεξε ο Χριστός, εντούτοις ήταν κατώτεροι από τους δώδεκα, και αργότερα έγιναν μαθητές και ακόλουθοί τους. Αυτοί οι φοίνικες, λοιπόν, ανατράφηκαν από τις πηγές, εννοώ τους αποστόλους. Σε εμάς δε, προσέφεραν καρπό γλυκύ και ταυτόχρονα μετρίως στυφό.