Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 15:3

«Κύριος είναι το όνομά του», το οποίο δείχνει ότι ο Θεός βρίσκεται παντού. Και όταν ακόμη έχεις το κεφάλι σκεπασμένο, μην εγκαταλείπεις την προσευχή, προσέχοντας μόνο τούτο: να μην το κάνεις αυτό από περιφρόνηση. Ερώτηση: Ο λογισμός μού λέει ότι στα πάντα αμαρτάνεις και οφείλεις σε κάθε λόγο και έργο και σκέψη να λες «Αμάρτησα». Διότι, αν δεν ομολογήσεις το αμάρτημα, θεωρείς τον εαυτό σου ως μη αμαρτήσαντα. Και θλίβομαι πάρα πολύ και από τα δύο, διότι ούτε επαρκώ να το λέω αυτό σε κάθε περίπτωση, αλλά και αν δεν το πω, νομίζω ότι δεν έχω αμαρτήσει.

Από τον ίδιο λοιπόν τον Κύριο θα έλθει η συντριβή, ο Οποίος συντρίβει ωφέλιμα τα άξια αφανισμού, όπως συντρίβει τον Σατανά κάτω από τα πόδια του δικαίου, και συντρίβει πολέμους. Διότι, ο Κύριος συντρίβει πολέμους· Κύριος είναι το όνομά Του· και «Συντρίβει ο Κύριος τις κέδρους του Λιβάνου», αποκαλώντας κέδρους του Λιβάνου εκείνους που καυχιούνται, αλαζονεύονται και υπεραίρονται κατά της αληθείας. —Επειδή λοιπόν έρχεται συντριβή από τον Κύριο, πρέπει προλαμβάνοντας να συντρίβουμε οι ίδιοι την υπερήφανη καρδιά μας, ώστε η ταπείνωσή της να γίνει θυσία στον Θεό. —Κάθε χέρι λοιπόν, ακόμη και το πλέον πρακτικό και δραστήριο, μπροστά στον Θεό και τα έργα Του θα παραλύσει· γι' αυτό λέγει: «Δυναμώστε, χέρια χαλαρωμένα και γόνατα παραλυμένα». Κανείς ας μην έχει πεποίθηση στη δύναμή του για να αμυνθεί απέναντι στους οπλισμένους πολεμιστές που επιτίθενται· κανείς ας μην ελπίζει στην ταχύτητα των ποδιών του, νομίζοντας ότι δύναται να διαφύγει την ημέρα της συντριβής, κατά την οποία έρχονται για να καταστρέψουν ολόκληρη την οικουμένη.

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ, ΣΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗ ΩΣΗΕ, ΤΟΜΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟΣ. <Και είδε ο Εφραΐμ την ασθένειά του και ο Ιούδας την οδύνη του· και πορεύθηκε ο Εφραΐμ προς τους Ασσυρίους και απέστειλε πρέσβεις προς τον βασιλιά Ιαρείμ, και αυτός δεν μπόρεσε να σας ιατρεύσει, και δεν θα παύσει από εσάς η οδύνη.> Επειδή ο Θεός έγινε σαν ταραχή για τον Εφραΐμ, και μάλιστα σαν κεντρί για τον οίκο του Ιούδα, είδε ο Εφραΐμ τη δική του ασθένεια, δηλαδή την ανανδρία και την αδυναμία του· και βέβαια και ο Ιούδας τη δική του οδύνη· διότι καταστρέφονταν μαζί, όπως είπα, με αυτούς στη Σαμάρεια και τα όρια του Βενιαμίν. Έπειτα, έχοντας απελπιστεί από αυτό ο Εφραΐμ και μη έχοντας τη δυνατότητα με τις δικές του δυνάμεις να αντιμετωπίσει όσα συνέβησαν, ούτε βέβαια μπορώντας να αποτινάξει τις βλάβες από τον πόλεμο, ήρθε πάλι σε σύγκρουση με τον παντοδύναμο Θεό, μη έχοντας κατανοήσει το συμφέρον του ούτε μέσα σε αυτές, για να το πω έτσι, τις τιμωρίες. Ενώ είχε έρθει ο καιρός κατά τον οποίο έπρεπε μάλλον να επιστρέψει προς τον Θεό, τότε ακριβώς προτίμησε να Τον λυπεί και να απομακρύνεται πιο άγρια. Διότι δεν αγνοούσε βέβαια Εκείνον που ήταν και χορηγός και κυβερνήτης κάθε δόξας τους, τον Θεό που πάντοτε παρέχει την ικανότητα να επικρατούν επί των αντιπάλων· αλλά δεν έδωσε καμία σημασία σε αυτό, αν και ο πάνσοφος Μωυσής είχε διακηρύξει φωναχτά: «Ο Κύριος συντρίβει πολέμους, Κύριος είναι το όνομά Του», και δίδασκε σαφώς ότι δι' Αυτού και εν Αυτώ: «Ένας θα καταδιώξει χίλιους, και δύο θα μετακινήσουν μυριάδες».

Αλλά ήταν πάρα πολύ σοφός ο θεσπέσιος Δαβίδ, ο οποίος ανέθετε τη δόξα στον Θεό που εξουσιάζει τα πάντα, λέγοντας: «Διότι εσύ είσαι το καύχημα της δυνάμεώς τους». Και πάλι: «Με εσένα θα συντρίψουμε τους εχθρούς μας, και στο όνομά σου θα εξουθενώσουμε εκείνους που ξεσηκώνονται εναντίον μας. Διότι δεν θα στηρίξω τις ελπίδες μου στο τόξο μου, και η ρομφαία μου δεν πρόκειται να με σώσει». Διότι κάθε ισχύς προέρχεται από αυτόν, και τίποτα το αξιόλογο δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί από εμάς, εάν δεν είναι εκείνος μαζί μας και δεν μας καθοδηγεί. «Διότι ο Κύριος συντρίβει πολέμους», σύμφωνα με όσα έχουν γραφεί.

Όσο βέβαια είναι σε εμάς εφικτό, τα ονόματα «ο Ων» και «ο Θεός» δηλώνουν μάλλον την ουσία· και από αυτά τα δύο, περισσότερο το «ο Ων». Και τούτο, όχι μόνο επειδή ο ίδιος, όταν συνομιλούσε με τον Μωυσή στο όρος και ρωτήθηκε ποιο είναι το όνομά του, έτσι αποκάλεσε τον εαυτό του, προστάζοντάς τον να πει στον λαό: «Ο Ων με απέστειλε»· αλλά επειδή διαπιστώνουμε ότι η ονομασία αυτή είναι η κυριότερη. Διότι η λέξη «Θεός», έστω και αν ετυμολογείται από τους λογίους που ασχολούνται με αυτά από το «θέειν» (κινούμαι ταχέως) ή το «αίθειν» (καίω), εξαιτίας της αεικίνητης φύσης Του και του ότι καταναλώνει τις πονηρές καταστάσεις —από όπου άλλωστε λέγεται και «πυρ καταναλίσκον»— ανήκει εντούτοις στις έννοιες που αναφέρονται σε σχέση με κάτι άλλο και δεν είναι απόλυτη. Όπως ακριβώς και η λέξη «Κύριος», που και αυτή αναφέρεται ως όνομα του Θεού: «Διότι εγώ», λέει, «είμαι Κύριος ο Θεός σου· αυτό είναι το όνομά μου». Και αλλού: «Κύριος είναι το όνομά του». Εμείς όμως αναζητούμε μια φύση η οποία να υφίσταται καθ' εαυτήν και να μην είναι συνδεδεμένη με κάτι άλλο. Το «ο Ων», λοιπόν, αποτελεί αληθινά ίδιον γνώρισμα του Θεού, και μάλιστα εξολοκλήρου, χωρίς να περιορίζεται ή να περικόπτεται ούτε από κάτι που προηγείται αυτού, ούτε από κάτι που έπεται, διότι γι' αυτόν δεν υφίσταται παρελθόν (το «ήταν») ούτε μέλλον (το «θα είναι»).

Ωδή της Μαρίας, αδελφής του Μωυσή, κατά την Έξοδο. «Άσωμεν»: Ας ψάλουμε, δηλαδή το μυστικό άσμα. Διότι ο Χριστός δοξάστηκε στον ουρανό και στη γη, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς και κατήργησε τον θάνατο. «Ίππον»: Εννοεί τον διάβολο και την αμαρτία που κάθεται πάνω του στη θάλασσα του βαπτίσματος. «Βοηθός»: Στον πιστό άνθρωπο, ο οποίος έχει αναγεννηθεί διά του βαπτίσματος. «Ούτος Θεός»: Το λέει αυτός που έχει αναγεννηθεί διά του ύδατος και του Πνεύματος. «Θεός του πατρός»: Διότι ο πιστός άνθρωπος αναγνωρίζει τον Θεό ως Πατέρα του. «Κύριος συντρίβων»: Εννοεί τον πόλεμο στον Άδη, τον οποίο συνέτριψε, και το όνομά Του είναι Θεός. «Άρματα»: Αποκαλεί τον διάβολο Φαραώ. Τα δε άρματα του διαβόλου είναι η αμαρτία, η λήθη, η πλάνη και όσα τα ακολουθούν. Αυτά δε τα έρριψε μέσα στο βάπτισμα. «Επιλέκτους»: Το ψεύδος, η πορνεία, η κλοπή, αυτοί είναι οι τριστάτες του διαβόλου. Εννοεί επίσης και τους δαίμονες. «Κατεπόντισεν»: Δηλαδή καταπόντισε, στη θάλασσα του αίματος που εξήλθε από την πλευρά του Χριστού. Διότι αυτή είναι μεγαλύτερη και ισχυρότερη από κάθε θάλασσα. Και εκεί καταποντίστηκαν οι δαίμονες και παρασύρθηκαν σαν σε ποτάμι. «Πόντω»: Διότι οι δαίμονες καταποντίστηκαν μέσα στο ύδωρ του βαπτίσματος. «Κατέδυσαν»: Σαν σκληροί και αμετανόητοι βυθίστηκαν στον βυθό του βαπτίσματος. «Η δεξιά Σου»: Διότι με αυτήν εξέτεινε τον ουρανό και θεμελίωσε τη γη.

Ανοίξτε τις πύλες, οι άρχοντες του άδη, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξας. Αυτοί δε, κυριευμένοι από φόβο, καθώς εξέφραζαν αμφιβολία με τα λόγια: «Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξας;», εκείνοι αποκρίθηκαν: «Είναι ο Κύριος των δυνάμεων, ο Δεσπότης των άνω και των κάτω». Και καθώς στασίαζαν, αρνούμενοι να ανοίξουν επειδή κατέχονταν από τρόμο, με ένα νεύμα της θεότητας, αμέσως οι πύλες συντρίφτηκαν και οι μοχλοί έσπασαν, και εκπληρώθηκε το κήρυγμα της προφητείας, που διασαλπιζόταν πριν από τόσες γενιές, ότι «Συνέτριψε πύλες χάλκινες και μοχλούς σιδερένιους κομμάτιασε». Έπειτα, ευρισκόμενοι σε αμηχανία, οι εργάτες της χλεύης, οι άνομοι, είπαν: «Έχοντας τα βέλη και τις ρομφαίες, ας του επιτεθούμε». Αυτός όμως, αφού έσπασε τις πύλες, συνέτριψε και εκείνους, και εκπλήρωσε τις δύο προφητείες που κήρυτταν: «Ο Κύριος συντρίβει πολέμους, Κύριος είναι το όνομά Του. Εκεί συνέτριψε τη δύναμη των τόξων, τα όπλα, τη ρομφαία και τον πόλεμο».

Ανέβηκε στο ξύλο θεραπεύοντας το ξύλο του παραδείσου, και βοά: Πάτησα τον ληνό μόνος, και κανείς δεν ήταν μαζί μου, ούτε άγγελος, [ούτε πρέσβης, ούτε αρχάγγελος,] ούτε προφήτης, ούτε βασιλιάς, κανείς από τους δικαίους δεν ήταν μαζί μου· και μόνο ένας ήταν μαζί μου, ο οποίος δεν συνέτριψε μαζί μου τον θάνατο, αλλά κληρονόμησε μαζί μου τον παράδεισο· ήταν μαζί μου πάνω στο ξύλο, όχι μαζί μου στον πόλεμο εναντίον του θανάτου. Διότι, λέει, ο Κύριος είναι αυτός που συντρίβει τους πολέμους, Κύριος είναι το όνομά Του. Ένας ληστής ομολόγησε. Ω, τι παράξενα και παράδοξα πράγματα! Ο ληστής βρίσκεται με τον Χριστό, και ο μαθητής Ιούδας με τον διάβολο· το φως έγινε σκοτάδι, και το σκοτάδι μεταβλήθηκε σε φως· ο αμνός έγινε λύκος, και ο λύκος αμνός. Ο ληστής, έχοντας τα χέρια καρφωμένα με τα καρφιά, με πιστή φωνή ασπαζόταν τον Δεσπότη λέγοντας: «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις στη βασιλεία Σου»· ενώ ο μαθητής προσφέροντας φιλί με τα χείλη, στην καρδιά του ετοίμασε το ξίφος· με τα χείλη εξέφραζε χαρά, και από την καρδιά του ανέδιδε δόλο, λέγοντας: «Χαίρε, Ραββί»· έπειτα Τον φιλά, και στρεφόμενος προς τους Ιουδαίους έλεγε, με νεύμα και όχι με λόγια: «Αφού Τον δέσετε, πάρτε Τον». Ω παράνομε Ιούδα, πού προστάζεις να οδηγηθεί Εκείνος που λέει: «Ο ουρανός είναι ο θρόνος Μου, και η γη υποπόδιο των ποδιών Μου»;

Ωδή ενάτη. Εξεπλάγη γι' αυτό ο ουρανός. Μαστίγωσε με κραταιό χέρι τους εχθρούς που με θλίβουν, παντοδύναμε Λόγε του Θεού, και αφού τους καταποντίσεις στο αίμα σου όπως στην Ερυθρά Θάλασσα, μετάφερέ με αβλαβή στη γη της απαθείας, ώστε να αναφωνήσω με φαιδρότητα τον επινίκιο ύμνο στη δύναμή σου. Άσμα ασμάτων θα ψάλω στον Θεό, διότι μόνος αυτός δοξάστηκε ένδοξα· διότι έριξε στον βυθό το αφηνιασμένο άλογο της κενοδοξίας και τον αναβάτη της υπερηφάνειας· το δεξί σου χέρι, Σωτήρα, έχει δοξαστεί, με την ισχύ του το δεξί σου χέρι συνέτριψε τους εχθρούς σου.

Πρώτος ο Μωυσής αναφώνησε την επινίκια ωδή και μαζί του έψαλλαν τα πλήθη των δώδεκα φυλών, λέγοντας: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι έχει δοξαστεί ενδόξως», δηλαδή μεγαλοπρεπώς, τέλεια «έχει δοξαστεί»· το ιππικό του Φαραώ μαζί με τους αναβάτες βύθισε στη θάλασσα. «Βοηθός και προστάτης έγινε σε μένα προς σωτηρία· αυτός είναι ο Θεός μου και θα τον δοξάσω, ο Θεός του πατέρα μου», δηλαδή του Αβραάμ, «και θα τον υψώσω». Αυτός έγινε σωτήρας μου από τους διώκτες και εγώ θα υψώσω, θα κηρύξω, θα μεγαλύνω το όνομά του. «Κύριος είναι το όνομά του», ως κυρίαρχος των πάντων και «συντρίβοντας και εξαφανίζοντας τους πολέμους». «Τα άρματα», τα οχήματα «του Φαραώ και την πανοπλία του την έριξε στη θάλασσα, τους επίλεκτους», τους εκλεκτούς «αναβάτες» πάνω στο άρμα, τους «τριστάτες», δηλαδή τους τρεις που στέκονταν πάνω στο άρμα, από τους οποίους ο ένας ήταν ηνίοχος και οι δύο πολεμιστές. Διότι έτσι ήταν εξοπλισμένα τα εξακόσια εκλεκτά άρματα, με τρεις αναβάτες το καθένα και με δύο ορμητικά και θρασύτατα άλογα το καθένα, νομίζοντας ότι θα καταπατήσουν και θα συντρίψουν εκείνον τον φυγάδα λαό ως πεζικό με τα άλογα και τα άρματα, με τον ίδιο τρόπο που τα ζευγάρια των ζώων συνθλίβουν τα δεμάτια στο αλώνι.

Εσύ που «δεν επιθυμείς τον θάνατο του αμαρτωλού, παρά να επιστρέψει και να ζήσει», Εσύ που ήλθες και διέσωσες τον κόσμο που χανόταν, Εσύ που ήλθες και μας ελευθέρωσες από την καταδυναστεία, την αιχμαλωσία του διαβόλου και την τυραννία του, Εσύ που ήλθες «να ζητήσεις και να σώσεις το χαμένο» και για τον σκοπό αυτό υπέστης θάνατο, Εσύ που γνωρίζεις την ασθένεια και την ευκολία προς την πτώση της φύσης μας ως δημιουργός της, Εσύ που γνωρίζεις την ασυγκράτητη μανία εναντίον μας του ανθρωποκτόνου και αρχεκάκου διαβόλου, Εσύ που «συντρίβεις πολέμους» «με υψηλό βραχίονα» και που σύντριψες και αφάνισες πανίσχυρα τον βραχίονα των υπερηφάνων με την παντοδύναμη δύναμή σου, Δέσποτα, σύντριψε και απόδιωξε από τα έγκατα εκείνου του δούλου σου και από όλα τα μέλη του εκείνον τον τύραννο δαίμονα και κάθε του ενέργεια, και δώσε συγχώρεση στο πλάσμα σου ως αγαθός και φιλάνθρωπος, και ελέησε ως ελεήμων την ψυχή του και ανάδειξέ τον μέτοχο στον κλήρο των σωζομένων, όταν έρθει η ώρα, ώστε και εξ αυτού να δοξαστεί το πανάγιο όνομά σου και να καταντροπιαστεί ακόμη περισσότερο εκείνος ο δράκοντας του βυθού, ο απατεώνας και πολέμιος του πλάσματός σου.

Διότι, στο μεταξύ, ο ίδιος ο θρασύς και τρομερός, αφού εισέβαλε στη χώρα των Ιουδαίων, αρχίζει να υποχωρεί απωθούμενος από πνεύμα δειλίας. Αφού δε ανέθεσε την πολιορκία της Ιερουσαλήμ στους στρατηγούς του μαζί με μεγάλο τμήμα του στρατού, διαμηνύει στον βασιλιά λόγια άκρας ασέβειας. Ο σοφός βασιλιάς, αφού τα διάβασε αυτά, με στενοχώρια και στεναγμούς προσέρχεται στον ναό· και αφού ξεδίπλωσε εκεί την επιστολή, λέει τα εξής: «Δες, Κύριε Σαβαώθ, όσα ο Σενναχηρείμ είπε ως ονειδισμό εναντίον του αγίου σου ονόματος· σώσε μας από το χέρι του, Δέσποτα· ας μάθει ότι εσύ είσαι ο μόνος Θεός». Τι κάνει λοιπόν Εκείνος, ο οποίος κάμπτεται από τους στεναγμούς όσων έχουν εναποθέσει την ελπίδα τους σε Αυτόν, Εκείνος που συντρίβει τους πολέμους, που κατακρημνίζει τους υπερήφανους, που θανατώνει τους ασεβείς, που κατεβάζει τους αμαρτωλούς στον Άδη; Εξολοθρεύει μέσα στη νύχτα εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες από τους εχθρούς· και εκείνοι που καυχιούνταν ότι θα καταστρέψουν και θα λεηλατήσουν εν συντομία την πόλη του Θεού, καταστρέφονται ως προς τη ζωή τους και λεηλατούνται ως προς τις ψυχές τους σε μία ελάχιστη στιγμή. Ο δε Ασσύριος, που διέφυγε τότε τον όλεθρο, για να γνωρίσει τη δύναμη Εκείνου που βλασφημήθηκε, για να ντυθεί την αισχύνη και να γεμίσει το πρόσωπό του από ατιμία, και για να αντικρίσει εξευτελισμένος την πόλη των Νινευιτών, έπειτα σφαγιάζεται από τα ίδια του τα τέκνα, πληρώνοντας την άξια τιμωρία, εξαιτίας της λύσσας που επέδειξε εναντίον του Δημιουργού του.

Και είθε, Χριστέ Βασιλεύ, εσύ που συντρίβεις τους πολέμους με κραταιό βραχίονα, που διασκορπίζεις τα έθνη που επιθυμούν τους πολέμους, που θανατώνεις και δίνεις ζωή, που παιδεύεις και πάλι θεραπεύεις, εσύ που μέσω των δυσμενών και των ευνοϊκών περιστάσεων πηδαλιουχείς και διεξάγεις άριστα τα ανθρώπινα πράγματα, τώρα μεν, αφού όλοι εμείς διανύσαμε θεάρεστα την περίοδο των σαράντα ημερών, να σου ψάλουμε τα αναστάσιμα από τους νεκρούς, και στη συνέχεια να ηχήσουμε προς τιμήν σου τα νικητήρια κατά των εχθρών· και εάν εορτάσουμε επίσης την είσοδό μας στην πόλη από την οποία εκπέσαμε, εφόσον η βασιλεία μου αναδειχθεί ως ελευθερωτής Μωυσής και ως Ζοροβάβελ που επαναφέρει την αιχμαλωσία της Σιών, αυτό θα είναι το πιο θαυμαστό από τα θαυμαστά σου έργα και το πιο εξαίσιο από τα εξαίσια που έχουν ποτέ επιτελεστεί. Τότε και τα υπόλοιπα θρέμματα, ακούγοντας τη φωνή της βασιλείας μου, θα συγκεντρωθούν στην παλαιά τους αρχή ως σε μία μάνδρα, αυτά που έως τώρα δεν προέρχονται από αυτήν την αυλή· και θα γίνει μία ποίμνη, ένας ποιμένας, προς δική σου δόξα και καύχημα της κληρονομίας σου, στον οποίο πρέπει μεγαλωσύνη και προσκύνηση, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων, αμήν.