Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 15:4

Άλλοι στηρίζονται σε άρματα και άλλοι σε άλογα. Όπως ακριβώς, σώζοντας τον Ισραήλ από τους αισθητούς Αιγυπτίους, έριξε τα άρματα του Φαραώ και τη δύναμή του στη θάλασσα, έτσι και, σώζοντας το γένος όλων των ανθρώπων από τους νοητούς Αιγυπτίους, συνέτριψε τα άρματα.

«Ξεσκίστε τις καρδιές σας και όχι τα ιμάτιά σας.» <Και θα κατοικήσει η Ιερουσαλήμ πάλι από μόνη της, και θα σώσει ο Κύριος τα σκηνώματα του Ιούδα όπως από την αρχή, ώστε να μη μεγαλύνεται το καύχημα του οίκου του Δαβίδ και η έπαρση εκείνων που κατοικούν στην Ιερουσαλήμ εις βάρος του Ιούδα.> Λέει ότι η Εκκλησία δεν θα βρίσκεται πάντοτε σε ταραχές, ούτε θα υπομένει ατελείωτους διωγμούς· αλλά θα ηρεμεί κατά καιρούς, και θα κατοικεί από μόνη της, δηλαδή απομονωμένη, χωρίς να την ενοχλεί κανείς, ούτε να της επιφέρει θλίψη, ούτε να της προκαλεί τρόμο, ούτε να της συσσωρεύει τη δυσθυμία από τους πειρασμούς· διότι ο Κύριος θα σώσει τα σκηνώματα του Ιούδα όπως από την αρχή. Διότι με αυτόν τον τρόπο θα υπερασπιστεί τις δικές του εκκλησίες, δηλαδή τα δικά του σκηνώματα, ο Κύριος των όλων, που είναι φανερό ότι είναι ο Χριστός, ώστε να τους αποδώσει ίση φροντίδα με εκείνη που είχε δοθεί παλαιότερα στους λυτρωμένους από την Αίγυπτο Ισραηλίτες. Διότι ο Θεός των όλων εξήγαγε τον Ισραήλ από τον οίκο της δουλείας, και «από σιδερένια κάμινο», καθώς είναι γεγραμμένο, και από την ανυπόφορη πλεονεξία, «με χέρι κραταιό και με βραχίονα υψηλό», όταν και τους διώκτες «τους καταπόντισε στην Ερυθρά θάλασσα· τους σκέπασε ο πόντος, και βυθίστηκαν σαν μολύβι σε ορμητικό νερό», ενώ οι λυτρωμένοι πέρασαν απέναντι. Και στύλος πυρός προπορευόταν αυτών τη νύχτα, δείχνοντας τον δρόμο, και την ημέρα κρεμόταν από πάνω τους νεφέλη.

Στην προφητεία σχετικά με εκείνους που κατέφυγαν στην Αίγυπτο, αφού ο λόγος μνημόνευσε ενδιαμέσως την καθολική κρίση του Θεού, επαναλαμβάνει την απειλή εναντίον τους μέσα από τα προκείμενα εδάφια και ταλανίζει αυτούς που κατεβαίνουν στην Αίγυπτο για να βρουν βοήθεια· διότι, σαν να μην μπορούσε ο Θεός να τους σώσει από το χέρι των εχθρών εφόσον παρέμεναν στον τόπο όπου ο ίδιος προσέταξε να μένουν, αυτοί κατέφυγαν στους ειδωλολάτρες ως σωτήρες τους. Εκείνοι, ενώ καυχιόνταν ότι επικαλούνται τον Θεό του Ισραήλ, είχαν εναποθέσει την εμπιστοσύνη τους στα αιγυπτιακά άρματα και στα άλογα, ξεχνώντας πώς κάποτε ο Θεός τους «έριξε στη θάλασσα τα άρματα του Φαραώ και τη δύναμή του». Γι' αυτό τους μέμφεται ο λόγος, επειδή το έπραξαν αυτό χωρίς να έχουν πεποίθηση στον Άγιο του Ισραήλ· για τον λόγο αυτό τους απειλεί ότι θα τους καταλάβουν απροσδόκητα κακά μέσα στην ίδια την Αίγυπτο. Γι' αυτό και αναφέρεται σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Οι Αιγύπτιοι όμως είναι άνθρωποι και όχι Θεός, και τα άλογά τους είναι σάρκα και όχι πνεύμα».

Αλλά αυτά τα έπραξα στην περίπτωση των Βαβυλωνίων και των Χαλδαίων, και προφητικά ο Θεός ανέφερε αυτά που δεν είχαν γίνει ακόμη αλλά επρόκειτο να συμβούν, σαν να είχαν ήδη πραγματοποιηθεί ενώπιόν του. Αλλά και ακόμη παλαιότερα, λέει, στους αρχαιότατους χρόνους, επιδεικνύοντας τη θεότητά μου σε αυτούς που βρίσκονταν στην Αίγυπτο, οδήγησα τον λαό μου μέσα από την Ερυθρά Θάλασσα, ανοίγοντας δίοδο μέσα σε ισχυρά ύδατα και ξηρό μονοπάτι μέσα από την ίδια τη θάλασσα, όταν «τα άρματα του Φαραώ και τη δύναμή του τα έριξα στη θάλασσα», ώστε να κοιμηθούν βυθιζόμενοι στον βυθό και να μην αναστηθούν πλέον, αυτοί που ενώ παλαιότερα έμοιαζαν με φλεγόμενη φωτιά, έγιναν σαν σβησμένο λινάρι. Αυτά, λοιπόν, τα εργάστηκα στα πολύ παλαιά χρόνια που μνημονεύονται, και αυτά ήταν τα θαυμαστά γεγονότα που μνημόνευαν από στόμα σε στόμα οι παλαιοί. Τώρα όμως, επί του παρόντος, σας προτρέπω να μη θαυμάζετε πλέον εκείνα, ούτε τα όσα έγιναν στη Βαβυλώνα ούτε τα όσα έγιναν στην Αίγυπτο. Γι' αυτό λέω: «Μη μνημονεύετε τα πρώτα και τα αρχαία μη συλλογίζεστε», ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «μην τα σκέφτεστε».

Επειδή λοιπόν, σύμφωνα με όλους τους ερμηνευτές και σύμφωνα με την ίδια την εβραϊκή γλώσσα, ο λόγος δεν απευθύνεται στην Ιερουσαλήμ, αλλά στον «βραχίονα του Κυρίου»· είναι επακόλουθο και εμείς να αναφέρουμε την προσφώνηση του κειμένου στον «βραχίονα του Κυρίου», για τον οποίο ελέγετο προηγουμένως: «και στον βραχίονά μου θα ελπίσουν τα έθνη». Αναφέραμε δε ότι η θεότητα του Λόγου υποδηλώνεται με αυτόν τον τρόπο, επειδή λοιπόν προέτρεψε τον λαό «να μη φοβάται τον ονειδισμό των ανθρώπων και να μην ηττάται από τον χλευασμό τους», συνεπώς, εκ μέρους του λαού αναπέμπεται παρακλητική προσευχή προς τον «βραχίονα του Θεού», ικετεύοντάς τον να «εξεγερθεί» και να υπερασπιστεί τον δικό του λαό. Διότι, λέει, εμείς δεν είμαστε τίποτα εάν εσύ δεν μας προστατεύεις και δεν μας υπερασπίζεσαι, γι' αυτό εσύ ο ίδιος ο «βραχίων του Κυρίου, εξεγέρσου, εξεγέρσου και ενδύσου» τη δική σου «ισχύ» και το δικό σου «κράτος». Και λέει το «εξεγέρσου» έτσι, όπως και στα προηγούμενα χρόνια. Γι' αυτό, σύμφωνα με τη μετάφραση του Σύμμαχου, έχει ειπωθεί: «Εξεγέρσου όπως κατά τις παλαιότερες ημέρες, τις γενεές των αιώνων. Διότι εσύ» ήσουν αυτός που πλήγωσε τον «μέγα δράκοντα» στην Αίγυπτο και κατέρριψε την «αλαζονεία» του, όταν «έριξες» τα «άρματα του Φαραώ και τη δύναμή του στη θάλασσα». Και τώρα «εξεγέρσου, βραχίον του Κυρίου», ώστε να πράξεις τα όμοια και στην εποχή μας και να μας οδηγήσεις σώους μακριά από κάθε πειρασμό και κίνδυνο.

Ήδη βρισκόταν πάρα πολύ κοντά στην ίδια τη Ρώμη. Έπειτα, για να μην αναγκαστεί να πολεμήσει εναντίον των Ρωμαίων εξαιτίας του τυράννου, ο ίδιος ο Θεός σαν με κάποια δεσμά τράβηξε τον τύραννο πολύ μακριά από τις πύλες, και τα όσα παλαιότερα είχαν συμβεί εναντίον των ασεβών, τα οποία οι περισσότεροι δεν πίστευαν θεωρώντας τα ως μύθους, αν και για τους πιστούς είναι αξιόπιστα, καθώς είναι καταγεγραμμένα στα ιερά βιβλία, τα επιβεβαίωσε με τα ίδια τα γεγονότα, με λίγα λόγια σε όλους, πιστούς και απίστους, που έβλεπαν με τα μάτια τους αυτά τα παράδοξα. Όπως ακριβώς, λοιπόν, στην εποχή του ίδιου του Μωυσή και του θεοσεβούς γένους των Εβραίων, «τα άρματα του Φαραώ και τη δύναμή του τα έριξε στη θάλασσα, και τους επίλεκτους αναβάτες και αξιωματικούς του τους καταπόντισε στην Ερυθρά θάλασσα», κατά τον ίδιο τρόπο και ο Μαξέντιος, καθώς και οι οπλίτες και οι σωματοφύλακες γύρω του, «βυθίστηκαν στον βυθό σαν πέτρα», όταν, τρεπόμενος σε φυγή μπροστά στη θεϊκή δύναμη που συμπαραστεκόταν στον Κωνσταντίνο, διέσχιζε τον ποταμό που βρισκόταν στην πορεία του, τον οποίο ο ίδιος είχε ενώσει με πλοία και είχε γεφυρώσει γερά, κατασκευάζοντας έτσι μια μηχανή ολέθρου εναντίον του εαυτού του, ελπίζοντας με αυτόν τον τρόπο να συλλάβει τον φίλο του Θεού. Αλλά στον μεν έναν παραστεκόταν βοηθός ο Θεός του, ενώ ο άλλος, ο άθλιος, έστηνε κρυφές παγίδες εναντίον του εαυτού του. Γι' αυτόν θα μπορούσε κανείς να πει ότι: «άνοιξε λάκκο και τον έσκαψε βαθιά, και θα πέσει μέσα στον βόθρο που κατασκεύασε. Ο πόνος που προκάλεσε θα στραφεί στο δικό του κεφάλι, και πάνω στην κορυφή του θα κατέβει η αδικία του».

Αυτοί στηρίζονται σε άρματα και αυτοί σε ίππους, εμείς όμως θα επικαλεστούμε το όνομα του Κυρίου του Θεού μας. Αυτοί εμποδίστηκαν και έπεσαν· εμείς όμως σηκωθήκαμε και ανορθωθήκαμε. Σώσε, Κύριε, τον βασιλιά, και εισάκουσέ μας σε όποια ημέρα σε επικαλεστούμε. Αλλά βεβαίως η ίδια η πείρα των γεγονότων θα μπορούσε να αποτελέσει απόδειξη της ανωτερότητάς Του. Διότι οι μεν εχθροί σου, οι οποίοι στηρίχθηκαν σε ίππους και άρματα, αφού εμποδιστούν θα πέσουν όμοια με τον Φαραώ που καταποντίστηκε στην Ερυθρά Θάλασσα· εμείς όμως, που είμαστε οπλισμένοι με το όνομα του Κυρίου του Θεού μας και συμπαραστεκόμαστε μέσω των προσευχών σε εσένα που αναπέμπεις τις θυσίες, θα σηκωθούμε και θα ανορθωθούμε, όταν εσύ θα έχεις καταγάγει τις νίκες κατά των εχθρών. Αλλά αυτά θα συμβούν, λένε, και τώρα κατά τον καιρό της φανέρωσης του σωτηρίου έργου που έχει παραχωρηθεί. Διότι τότε μάλιστα όλες οι αντίπαλες δυνάμεις, καθώς και οι αφανείς και αόρατοι εχθροί του Θεού, αφού κατατροπωθούν από αυτή την ίδια τη σωτηρία, θα πέσουν. Όλοι δε όσοι αποδέχθηκαν τη σωτηρία, θα αναστηθούν από την παλαιά τους πτώση.

Όπως λοιπόν στην περίπτωση του ίδιου του Μωυσή και του παλαιού θεοσεβούς γένους των Εβραίων, «τα άρματα του Φαραώ και τη δύναμή του τα έριξε στη θάλασσα, επίλεκτους αναβάτες και αξιωματούχους· καταποντίστηκαν στην Ερυθρά θάλασσα, η άβυσσος τους σκέπασε», κατά τον ίδιο ακριβώς τρόπο και ο Μαξέντιος και οι οπλίτες και σωματοφύλακες γύρω από αυτόν «βυθίστηκαν στον βυθό σαν λίθος», όταν, στρέφοντας τα νώτα μπροστά στη θεόδοτη δύναμη που ήταν με το μέρος του Κωνσταντίνου, διέσχιζε τον ποταμό που βρισκόταν στον δρόμο του, τον οποίο ο ίδιος, αφού τον ένωσε με πλοιάρια και τον γεφύρωσε γερά, έστησε ως μηχανή ολέθρου εναντίον του εαυτού του· για αυτόν μπορούσε κανείς να πει: «Λάκκο άνοιξε και τον έσκαψε βαθιά, και θα πέσει στον βόθρο που ο ίδιος κατασκεύασε. Ο κόπος του θα στραφεί στο κεφάλι του, και στην κορυφή του κεφαλιού του θα κατέβει η αδικία του». Έτσι λοιπόν, όταν διαλύθηκε η γέφυρα πάνω στον ποταμό, η διάβαση κατέρρευσε, και τα πλοιάρια βυθίστηκαν αμέσως στον βυθό αύτανδρα, και πρώτος από όλους ο ίδιος ο ασεβέστατος, και έπειτα οι υπασπιστές του, όπως ακριβώς προαναφωνούν τα θεία λόγια: «έδυσαν σαν μολύβι σε ορμητικά ύδατα». Έτσι, εύλογα, αν όχι με τα λόγια, πάντως με τα έργα –παρόμοια με εκείνους που περιστοίχιζαν τον μέγα θεράποντα Μωυσή–, όσοι κατήγαγαν τη νίκη με τη βοήθεια του Θεού, θα μπορούσαν να υμνούν και να λένε τα ίδια ακριβώς λόγια που ειπώθηκαν εναντίον του παλαιού ασεβούς τυράννου: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι δοξάστηκε ενδόξως».

Ωδή της Μαρίας, αδελφής του Μωυσή, κατά την Έξοδο. «Άσωμεν»: Ας ψάλουμε, δηλαδή το μυστικό άσμα. Διότι ο Χριστός δοξάστηκε στον ουρανό και στη γη, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς και κατήργησε τον θάνατο. «Ίππον»: Εννοεί τον διάβολο και την αμαρτία που κάθεται πάνω του στη θάλασσα του βαπτίσματος. «Βοηθός»: Στον πιστό άνθρωπο, ο οποίος έχει αναγεννηθεί διά του βαπτίσματος. «Ούτος Θεός»: Το λέει αυτός που έχει αναγεννηθεί διά του ύδατος και του Πνεύματος. «Θεός του πατρός»: Διότι ο πιστός άνθρωπος αναγνωρίζει τον Θεό ως Πατέρα του. «Κύριος συντρίβων»: Εννοεί τον πόλεμο στον Άδη, τον οποίο συνέτριψε, και το όνομά Του είναι Θεός. «Άρματα»: Αποκαλεί τον διάβολο Φαραώ. Τα δε άρματα του διαβόλου είναι η αμαρτία, η λήθη, η πλάνη και όσα τα ακολουθούν. Αυτά δε τα έρριψε μέσα στο βάπτισμα. «Επιλέκτους»: Το ψεύδος, η πορνεία, η κλοπή, αυτοί είναι οι τριστάτες του διαβόλου. Εννοεί επίσης και τους δαίμονες. «Κατεπόντισεν»: Δηλαδή καταπόντισε, στη θάλασσα του αίματος που εξήλθε από την πλευρά του Χριστού. Διότι αυτή είναι μεγαλύτερη και ισχυρότερη από κάθε θάλασσα. Και εκεί καταποντίστηκαν οι δαίμονες και παρασύρθηκαν σαν σε ποτάμι. «Πόντω»: Διότι οι δαίμονες καταποντίστηκαν μέσα στο ύδωρ του βαπτίσματος. «Κατέδυσαν»: Σαν σκληροί και αμετανόητοι βυθίστηκαν στον βυθό του βαπτίσματος. «Η δεξιά Σου»: Διότι με αυτήν εξέτεινε τον ουρανό και θεμελίωσε τη γη.

Ωδή ενάτη. Εξεπλάγη γι' αυτό ο ουρανός. Μαστίγωσε με κραταιό χέρι τους εχθρούς που με θλίβουν, παντοδύναμε Λόγε του Θεού, και αφού τους καταποντίσεις στο αίμα σου όπως στην Ερυθρά Θάλασσα, μετάφερέ με αβλαβή στη γη της απαθείας, ώστε να αναφωνήσω με φαιδρότητα τον επινίκιο ύμνο στη δύναμή σου. Άσμα ασμάτων θα ψάλω στον Θεό, διότι μόνος αυτός δοξάστηκε ένδοξα· διότι έριξε στον βυθό το αφηνιασμένο άλογο της κενοδοξίας και τον αναβάτη της υπερηφάνειας· το δεξί σου χέρι, Σωτήρα, έχει δοξαστεί, με την ισχύ του το δεξί σου χέρι συνέτριψε τους εχθρούς σου.

Πρώτος ο Μωυσής αναφώνησε την επινίκια ωδή και μαζί του έψαλλαν τα πλήθη των δώδεκα φυλών, λέγοντας: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι έχει δοξαστεί ενδόξως», δηλαδή μεγαλοπρεπώς, τέλεια «έχει δοξαστεί»· το ιππικό του Φαραώ μαζί με τους αναβάτες βύθισε στη θάλασσα. «Βοηθός και προστάτης έγινε σε μένα προς σωτηρία· αυτός είναι ο Θεός μου και θα τον δοξάσω, ο Θεός του πατέρα μου», δηλαδή του Αβραάμ, «και θα τον υψώσω». Αυτός έγινε σωτήρας μου από τους διώκτες και εγώ θα υψώσω, θα κηρύξω, θα μεγαλύνω το όνομά του. «Κύριος είναι το όνομά του», ως κυρίαρχος των πάντων και «συντρίβοντας και εξαφανίζοντας τους πολέμους». «Τα άρματα», τα οχήματα «του Φαραώ και την πανοπλία του την έριξε στη θάλασσα, τους επίλεκτους», τους εκλεκτούς «αναβάτες» πάνω στο άρμα, τους «τριστάτες», δηλαδή τους τρεις που στέκονταν πάνω στο άρμα, από τους οποίους ο ένας ήταν ηνίοχος και οι δύο πολεμιστές. Διότι έτσι ήταν εξοπλισμένα τα εξακόσια εκλεκτά άρματα, με τρεις αναβάτες το καθένα και με δύο ορμητικά και θρασύτατα άλογα το καθένα, νομίζοντας ότι θα καταπατήσουν και θα συντρίψουν εκείνον τον φυγάδα λαό ως πεζικό με τα άλογα και τα άρματα, με τον ίδιο τρόπο που τα ζευγάρια των ζώων συνθλίβουν τα δεμάτια στο αλώνι.

με΄. Πλέοντας στον αέρα της μυστικής θεολογίας με τα φτερά της απάθειας και της ταπεινοφροσύνης, και εισερχόμενοι στον άνω βυθό της γνώσης των μυστηρίων του Θεού μαζί με το θείο Πνεύμα, καταφλέγουμε το πνεύμα της φιλοδοξίας με τις αστραπές των ένθεων δογμάτων και νοημάτων· και, ατενίζοντας τα τέλη των ανθρώπινων πραγμάτων, με τις βροχές των δακρύων και τους ποταμούς της κατάνυξης καταποντίζουμε τους τριστάτες δαίμονές του, οι οποίοι εκστράτευσαν εναντίον μας με την οίηση, την κενοδοξία και την υπερηφάνεια.