Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 15:8

Ως φωνές των καταρρακτών θα μπορούσαν να νοηθούν οι ορμητικές πτώσεις του χαλαζιού. Αλλού πάλι, καταρράκτες είναι οι προφήτες του Θεού. «Όλοι οι μετεωρισμοί σου και τα κύματά σου πέρασαν από πάνω μου». Πάλι υπενθυμίζει στον εαυτό του ένα άλλο θαύμα. Διότι πέρασαν μέσα από τη θάλασσα, προσπαθώντας να ξεφύγουν από τη μοχθηρία του Φαραώ. Και φαίνονταν μεν οι μετεωρισμοί των κυμάτων, δηλαδή οι ανυψώσεις τους, να ορμούν εναντίον τους· αλλά δεν τους έβλαψαν καθόλου, διότι τα ύδατα στερεώθηκαν σαν τείχος. [«Άβυσσος άβυσσον επικαλείται». Άβυσσος είναι ο Πατέρας, άβυσσος είναι ο Υιός. Η άβυσσος των αμαρτιών επικαλείται την άβυσσο της ευσπλαχνίας του Θεού, για να συντρίψει την αμαρτία, τους αιτίους της και τη φθορά· με την έννοια ότι: «Έχεις τη συνήθεια να δείχνεις συγκατάβαση στους αμαρτωλούς που σε παρακαλούν. Γιατί, λοιπόν, μας παραβλέπεις ενώ προσπίπτουμε σε εσένα;»] «Την ημέρα θα παραγγείλει ο Κύριος το έλεός του, και τη νύχτα η ωδή του». Πάλι θυμάται ένα άλλο θαύμα.

Εσύ στερέωσες με τη δύναμή σου τη θάλασσα, εσύ συνέτριψες τα κεφάλια των δρακόντων πάνω στα ύδατα. Περιγράφει με τον λόγο του με ποιον τρόπο κατεργάστηκε τη σωτηρία τους κατά τα παλαιά χρόνια. Και πρώτον μεν, με το ότι στερεοποιήθηκαν σαν τείχος τα ύδατα της θάλασσας, όταν εξέρχονταν από την Αίγυπτο· και αυτό είναι το, Εσύ στερέωσες τη θάλασσα· δεύτερον δε, με το ότι συνετρίβη πάνω στα ύδατα το κεφάλι των Αιγυπτίων, τους οποίους και ονομάζει δράκοντες εξαιτίας της πονηρίας της γλώσσας τους· έπειτα, μαζί με αυτούς, και του ίδιου του βασιλιά που τους εξουσίαζε, τον οποίο επίσης ομοίως αποκαλεί δράκοντα. [Εσύ στερέωσες με τη δύναμή σου τη θάλασσα.

Διότι τι από τα θαυμαστά δεν έχει πραχθεί; Και ποια πληγή δεν επιφέρθηκε σε αυτούς που τους καταδυνάστευαν; Ή πώς δεν θα αποτελούσε σαφή απόδειξη της ανέκφραστης δύναμής του το γεγονός ότι σχίστηκε η θάλασσα, στερεώθηκαν σαν τείχος τα ύδατα, και πέρασαν ανάμεσά τους εκείνοι που διέφευγαν; Και τι να πει κανείς έπειτα για τα θαυματουργήματα στην έρημο; Δεν τους έδωσε τον άρτο από τον ουρανό; Δεν έσχισε τον βράχο στην έρημο και τους πότισε άφθονα σαν από μεγάλη άβυσσο; Και δεν κατέβασε νερά σαν ποτάμια; Δεν έβαλε ένα είδος χαλινού στα ρεύματα του Ιορδάνη, καθιστώντας δυνατό να τα διαβούν πεζή;

Αλλά και σε αυτό δεν έχουν κατανοήσει τίποτα το αληθινό. Διότι, όπως είπα, είχε τη δική μας μορφή, αν και ο Λόγος ήταν Θεός. Και ενανθρώπησε, υπομένοντας την κατά σάρκα γέννηση από γυναίκα. Αλλά όσοι το γνώριζαν αυτό και δεν αγνοούσαν το βάθος των θείων του μυστηρίων, ήξεραν ότι τα πάντα μπορεί εφόσον είναι Θεός εκ φύσεως, και ήταν ικανός να λυτρώσει όλη την οικουμένη. Οι άπιστοι όμως και οι αμαθείς τον προσέγγιζαν ως κοινό άνθρωπο, με αποτέλεσμα να του επιτίθενται και να λένε: «Δεν σε λιθοβολούμε για κανένα καλό έργο, αλλά για βλασφημία, διότι εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό». Σε αυτούς θα ταίριαζε να νομίζουν και να διερωτώνται εάν έχει τη δύναμη το χέρι του να βοηθήσει τους επί της γης, και να λυτρώσει αυτούς που είναι υποδουλωμένοι στον διάβολο και την αμαρτία. Αλλά όταν κάνετε τέτοιους λογισμούς, λέγει, αναλογιστείτε κάτι από τα ανώτερα: διότι δεν είμαι απλώς ένας άνθρωπος σαν κι εσάς, αλλά μάλλον Θεός που έλαβε κατ' οικονομίαν τη δική σας μορφή, για να σας απαλλάξω και από τον θάνατο και από την αμαρτία. Διότι εγώ που σας μιλώ, είμαι παρών ο ίδιος που παλαιά θαυματούργησε μέσω του Μωυσή, και με ανείπωτη δύναμη χώρισε τη θάλασσα, δηλαδή προφανώς την Ερυθρά. Διότι τα ύδατα στερεώθηκαν σαν τείχος, και πέρασαν οι λυτρωμένοι, οι οποίοι αποτίναξαν τον ζυγό της δουλείας στην Αίγυπτο. Το «θα ερημώσω τη θάλασσα», εδώ το λέει αντί του «την κατέστησα ξηρά». «Και θα μετατρέψω ποταμούς σε έρημο».

που έθεσε τα βάθη της θάλασσας ως οδό διαβάσεως για τους σωσμένους και τους λυτρωμένους;» Φέρνει στη μνήμη του Ισραήλ τα μεγαλουργήματα που έγιναν στην Αίγυπτο. Διότι τους ελευθέρωσε από τη σκληρή και αναπόδραστη δουλεία, και τους απάλλαξε από το χέρι που τους καταπίεζε αφόρητα, και τους πέρασε μέσα από τη θάλασσα. Επειδή τα ύδατα στάθηκαν σαν τείχος, και τα κύματα έγιναν βατά για τους λυτρωμένους· διότι έτρεχαν σαν σε ξηρά. Και αυτά δεν ήταν δικά τους έργα, αλλά μάλλον επίδειξη θαυματουργίας της παντοδύναμης δεξιάς. Διότι ο Θεός ήταν, όπως ανέφερα, αυτός που κατέστησε βατό γι' αυτούς το υγρό στοιχείο. Ωστόσο, αναφέρει τα όσα έγιναν χάριν της Ιερουσαλήμ ως δικά της έργα, προτρέποντάς τους ταυτόχρονα να θαρρούν, ότι πιστεύοντας στον Χριστό θα υπερισχύσουν σε κάθε πειρασμό και θα κατανικήσουν κάθε δύναμη του εχθρού. Διότι Αυτός που παλαιότερα τους οδήγησε μέσα από τη θάλασσα, και την κατέστησε οδό διαβάσεως για τους σωσμένους και λυτρωμένους, θα απομακρύνει και πάλι παντοδύναμα και θα διώξει μερικές φορές όσα πρόκειται να προέλθουν από κάποιους. Διότι είναι γεγραμμένο ότι «Όλοι όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ, θα διωχθούν». Επομένως, ο Θεός είναι Αυτός που λέει προς την Ιερουσαλήμ: «Δεν είσαι εσύ αυτή που αποξηραίνει τη θάλασσα;» και τα εξής.

Αν όμως αρμόζει να ερευνήσουμε βαθύτερα και το απόρρητο νόημα των προκειμένων, θα θεωρήσω ότι πρέπει να πω το εξής, ότι λέμε πως ο Μονογενής Λόγος του Θεού πραγματοποίησε την οδό της ένσαρκης οικονομίας, δηλαδή την εκπλήρωσή της, με συντέλεια και με συγκλονισμό. Διότι, επειδή έγινε άνθρωπος σαν κι εμάς, συνέτριψε και συντάραξε «τις αρχές και τις εξουσίες και τους κοσμοκράτορες του αιώνος τούτου», εκδιώκοντάς τους από την εις βάρος μας πλεονεξία, και απομακρύνοντάς τους από την παλαιά εκείνη ισχύ τους, καταλύοντας μάλιστα και το ίδιο το κράτος του θανάτου και επιπλέον την αμαρτία. Και έγιναν οι νεφέλες κονιορτός των ποδών του. Διότι, όπως ακριβώς σε αυτόν που βαδίζει σηκώνεται μπροστά του η σκόνη, έτσι και της ένσαρκης οικονομίας του Μονογενούς προπορεύονταν οι νοητές νεφέλες, δηλαδή οι μακάριοι προφήτες, οι οποίοι χρησιμοποιούσαν λόγο πιο σκοτεινό και όχι ιδιαίτερα φανερό, πλην όμως με τα ζωοποιά τους κηρύγματα πότιζαν τον νου εκείνων που μπορούσαν να κατανοήσουν. <Απειλεί τη θάλασσα και την ξηραίνει, και όλους τους ποταμούς τους ερημώνει.> Οικοδομεί τον λόγο της διήγησης με βάση τα όσα γνώριζαν και είχαν βιώσει, μεταφέροντάς τον από τα πολύ παλαιότερα γεγονότα. Διότι, όταν ο υπερασπιστής Θεός έβγαζε τον Ισραήλ από την ανοσιότητα και την αφόρητη πλεονεξία των Αιγυπτίων, τους πέρασε μέσα από τη μέση της θάλασσας, και τους πρόσταξε να βαδίσουν όπως πάνω σε ξηρά· διότι «πάγωσαν τα ύδατα σαν τείχος», σύμφωνα με τα γεγραμμένα.

Διότι «γεώργιον Θεού» ονομάζει σαφώς όσους έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης και ο θεσπέσιος Παύλος. <Και θα περάσουν μέσα από στενή θάλασσα, και θα πατάξουν τα κύματα στη θάλασσα, και θα ξηρανθούν όλα τα βάθη των ποταμών, και θα αφαιρεθεί όλη η αλαζονεία των Ασσυρίων, και το σκήπτρο της Αιγύπτου θα αφαιρεθεί, και θα τους ενδυναμώσω εν Κυρίω τω Θεώ τους, και στο όνομά Του θα καυχηθούν, λέγει ο Κύριος.> Κατά παρομοίωση με όσα δωρήθηκαν στους παλαιότερους, δίνεται η υπόσχεση της βοήθειας σε όσους πιστεύουν στον Χριστό. Διότι, όπως ακριβώς ο Ισραήλ διέβη την Ερυθρά Θάλασσα, έχοντας υπερισχύσει των κυμάτων της· επειδή «τα ύδατα στάθηκαν σαν τείχος», καθώς ο Θεός ολοκλήρωσε το έργο παραδόξως· και όπως διέβησαν πεζοί τον Ιορδάνη· έτσι, λέει, εκείνοι που κλήθηκαν μέσω του Μωυσή προς την επίγνωση του Χριστού, και διασώθηκαν με τις μυσταγωγίες των αγίων αποστόλων, θα διαπεράσουν σαν κάποια άγρια κυματισμένη θάλασσα τον κλύδωνα της παρούσας ζωής, και έχοντας βγει έξω από την κοσμική τύρβη, θα λατρεύσουν απερίσπαστοι τον κατά φύσιν Θεό.

Ως φωνές καταρρακτών θα μπορούσαν να νοηθούν οι πτώσεις του χαλαζιού. <Όλοι οι μετεωρισμοί σου και τα κύματά σου πέρασαν από πάνω μου.> (A f. 230 b, I f. 215 b, L f. 114) Έπειτα, αμέσως μνημονεύουν ένα άλλο θαύμα· διότι πέρασαν μέσα από την Ερυθρά Θάλασσα, αποφεύγοντας τη μοχθηρία του Φαραώ· και ενώ φαινόταν ότι οι μετεωρισμοί των κυμάτων, δηλαδή οι ανυψώσεις, στρέφονταν εναντίον τους, εντούτοις δεν τους έβλαπταν καθόλου· αυτό, νομίζω, σημαίνει το: «Όλοι οι μετεωρισμοί σου και τα κύματά σου πέρασαν από πάνω μου»· διότι τα ύδατα πήχθηκαν σαν τείχος, και η διάβαση διατηρήθηκε ξηρή. <Την ημέρα θα εντείλει ο Κύριος το έλεός του, και τη νύχτα θα είναι η ωδή προς αυτόν [ή αυτού].> (A f. 251, K f. 84 b. Κυρίλλου και Θεοδωρήτου.) Και βέβαια, κατά τη διάρκεια της ημέρας ο Θεός, δηλαδή φανερά και τρόπον τινά μέσα στο φως, υπόσχεται το έλεος μέσω της φωνής των αγίων· το φανερώνει δε, δηλαδή το καθιστά εμφανές, και το φέρνει εις πέρας μέσα στη νύχτα, δηλαδή με τρόπο αφανή. Ίσως όμως να θέλει να υποδηλώσει και την ταχύτητα της βοήθειας του Θεού. Διότι, όπως ακριβώς, επειδή το θέλησες, έφερες εναντίον μου κύματα εχθρών, έτσι, όταν θελήσεις να με απαλλάξεις, θα μου παράσχεις την επικουρία οξύτατα, ώστε άμα τη προσταγή σου τίποτα να μην με εμποδίσει να σε ευχαριστήσω, και να μην υπάρξει κανένα ενδιάμεσο μεταξύ του προστάγματός σου και της απελευθέρωσης [στον κώδικα: απόλαυσης]. (

Περί της Μερράς και του ξύλου που υποδείχθηκε στον μακάριο Μωυσή. 1. Φεύγοντας από τη γη των Αιγυπτίων οι Ισραηλίτες, και έχοντας μόλις αποβάλει τον δυσβάσταχτο ζυγό της δουλείας, πορεύονταν μέσα από τη θάλασσα σαν σε ξηρά, περνώντας την και αυτήν χωρίς κόπο. Διότι τα ύδατα πήξανε σαν τείχος, υπακούοντας στα θεία νεύματα. Έπειτα, μετά από αυτό, βλέποντας τον Φαραώ να έχει κινδυνεύσει με όλο του τον στρατό και να έχει πνιγεί στα ύδατα, και να έχουν χαθεί οικτρά εκείνοι που άλλοτε ήταν ανυπόφοροι και τους καταπίεζαν ανελέητα, ανέπεμπαν ωδές στον Θεό και τον τιμούσαν με ευχαριστήριους ύμνους λέγοντας: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι δοξάστηκε ένδοξα· άλογα και αναβάτη έριξε στη θάλασσα. Βοηθός και σκεπαστής έγινε για μένα προς σωτηρία». Διότι ο Θεός των όλων θαυματούργησε ωφέλιμα. Παρόλο που τους έδειξε πάρα πολλά και λίαν αξιοθαύμαστα σημεία στην Αίγυπτο, επιπλέον με γενναιοδωρία έκανε να μπορούν αυτοί που ήταν υπό την προστασία του να διασχίσουν και την ίδια τη θάλασσα, ώστε να έχουν στο εξής μέσα τους σταθερό και εδραιωμένο νου, και βεβαίως να πιστεύουν ότι δεν είναι σαν έναν από τους ψευδώνυμους θεούς, δηλαδή εφευρήματα ανθρώπινης τέχνης και απλώς είδωλα φτιαγμένα από ξύλο και λίθο· αλλά ότι, υπάρχοντας ως Κύριος των όλων, προστάζει την κτίση σαν να βρίσκεται κάτω από τα πόδια του, και ό,τι επιλέξει να κατορθώσει, το φέρνει εις πέρας εύκολα.

Πάλι, ο Μωυσής με βίαιο νότιο άνεμο στερεοποίησε τη θάλασσα. Λέει λοιπόν η Γραφή: «άπλωσε ο Μωυσής το χέρι του πάνω στη θάλασσα, και ο Κύριος απέσυρε τη θάλασσα με βίαιο νότιο άνεμο», και προσθέτει: «έπηξαν τα κύματα στη μέση της θάλασσας». Παρομοίως, και με πολύ ανώτερο τρόπο, ο Σωτήρας μας «επιτίμησε τον άνεμο και τη θάλασσα, και έγινε μεγάλη γαλήνη».

«Η δεξιά σου χείρ»: Εννοεί τους δαίμονες· διότι αυτοί είναι στην πραγματικότητα οι εχθροί του ανθρώπου. Αλλά αναφέρεται και στους Αιγυπτίους. «Και τω πλήθει»: Τους εχθρούς του σταυρού, όπως τότε τους Αιγυπτίους που ήταν εχθροί του Ισραήλ. «Απέστειλας»: Διότι η οργή του Θεού φλέγει σαν φωτιά και καταναλώνει· και καταπόντισε τότε τους Αιγυπτίους για τους Ισραηλίτες, και στην περίπτωση των πιστών τους δαίμονες. «Και δια πνεύματος»: Σχίζοντας το νερό· αυτό ήταν προτύπωση του βαπτίσματος. «Επάγη»: Τότε, ενώ ο λαός περνούσε τη θάλασσα δεξιά και αριστερά· το ίδιο συμβαίνει και στον άνθρωπο που βαπτίζεται, καθώς τα νερά στέκονται από τη μία και από την άλλη πλευρά. «Επάγη τα κύματα»: Τα κύματα της αμαρτίας μέσα στο βάπτισμα, δηλαδή ξηράνθηκαν. «Είπεν»: Ο Φαραώ για τον Ισραήλ, και καταστράφηκε στη θάλασσα. Αλλά και ο διάβολος καταδιώκει τον άνθρωπο μέχρι το βάπτισμα, και εκεί πέφτει με φοβερή πτώση. «Μεριώ»: Διότι σαν λάφυρα διαμοίρασαν τον άνθρωπο οι δαίμονες και τον κατάπιαν· αλλά τον εξέμεσαν παρά τη θέλησή τους. «Ανελώ»: Διότι μετέβαλαν τον άνθρωπο σαν με μαχαίρι. «Απέστειλας»: Το βάπτισμα κάλυψε τους δαίμονες, δηλαδή τους καταπόντισε. «Έδυσαν»: Η αμαρτία και ο θάνατος· διότι η αμαρτία είναι βαρύτερη από το μολύβι. Και βυθίστηκαν στο νερό του βαπτίσματος σφοδρά και δυνατά. «Τις όμοιός σοι»: Διότι κανείς δεν εξισώνεται με τον Θεό ούτε κατά τη δύναμη ούτε κατά τη δόξα, και μάλιστα κανένα από τα κτίσματα.